Мемориал памяти жертв геноцида армян Цицернакаберд. Архивное фото.

Аерманцәа рытрагедиа: шәышықәсатәи ахьааи агәыӷреи

71
(ирҿыцуп 12:31 24.04.2021)
Аерман жәлар рытрагедиа атәы, 1915-1922 шықәсқәа рзы имҩаԥысуаз ахҭысқәа рыхәшьара аҭара ртәы – Ауаажәларратә палата амаӡаныҟәгаҩ Нателла Акаба ланалитикатә статиаҟны.

Нателла Акаба, аналитик

Уажәшьҭа итрадициахеит мшаԥы 24 рзы Ермантәыла аҟны адагьы иара убас адунеи атәылақәа рҟны Османтәи аимпериаҿы аерманцәа ирхыргаз агеноцид (1915-1922 шықәсқәа рзы) агәаларшәара. Уи илахьеиқәҵагоу амш есышықәса Аԥсны иқәынхо еиуеиԥшым амилаҭқәа иргәаладыршәоит. Сынтәа урҭ атрагедиатә хҭысқәа алагеижьҭеи 100 шықәса ҵуеит, есааира алахьеиқәҵаратә акциақәа рымҽхак ҭбаахоит. Ҳазҭагылоу ашықәс азы ақыҭа Ԥшьаԥ атрагедиа иалаӡыз ргәалашәараз  ахаҳәтә џьар "хачкар" ықәыргылазаауеит, Аҟәа амҳаџьырцәа рбаҟа амҵан ишьҭаҵазаауеит ашәҭ шьыҵәрақәа, Гагра аиарманцәа руахәамаҟны анцәаиҳәара мҩаԥгахоит.

Имӷьо ахәра

Аԥсны аерманцәа рзы уи атрагедиа аҵак ду амоуп: избазар Аԥсны иқәынхо аиарманцәа реиҳараҩык шьҭрала иахьатәиҬырқәтәыла аҵакырадгьыл иаҵаанкуа арегион Амшен аҟны иқәынхоз, амшентәи аиарманцәа роуп. Урҭ рабашьҭрақәа ишьаарҵәыроу аамҭа иацәыбналар акәхеит Урыстәылатәи аимпериахь. Ибналаз аерманцәа аԥхьа Аԥсны иаанахәеит, амҳаџьырра аазгаз Кавказтәи аибашьра ашьҭахь. Уи апериод ашьҭахь Аурыс-аҭырқәа еибашьра ахарала Аԥсныҟа еиҳа ирацәаны аиарманцәа хцан, анаҩс ихьшәаны – 1915 шықәса Османтәи аимпериа ахарала.

Аҭоурых аҟны ус иҟалеит, аиарманцәа аҿыц ԥсадгьыл аекономикатә ԥсҭазаараҟны ихадоу аҭыԥ ааныркылеит. Аԥсны еицырдыруа ауаажәларратә усзуҩы Симон Басариа ишазгәеиҭоз ала иахгаз аерманцәа аԥсуаа рыԥсадгьыл аҟны рысасдкылара иҳаракны ахә шыршьо. "Иалкааны иҳәатәуп Аԥсны иҟоу амилаҭқәа рҟынтә аиарманцәа роуп еиҳарак аԥсуа ҭыԥқәа рыхьыӡқәа ныҟәызго: рқыҭақәа зегьы аԥсуа жәытә хьыӡқәа рхуп", иазгәеиҭеит Басариа.

Анкара ақәшаҳаҭӡам

Еиуеиԥшым аполитикатә ахҳәааҟаҵаҩцәа ишырҳәо ала, есышықәса мшаԥы 24 рзы, уи адагьы имариам аерман-аҭырқәа еизыҟазаашьақәа еиҳагьы ицәгьахоит. Аофициалтә Ҭырқәтәылазы уи имариам темоуп, аерманцәа рхырҵәара мап ацәымккәа, Анкара ирыдҵоу агеноцид ахара иақәашаҳаҭӡам. Ари ашықәс азы еиуеиԥшым атәылақәа рҟны Османтәи аимпериаан аиарманцәа рхырҵәара 100-шықәса ахыҵра аназгәарҭо, ари атема аҳәоуеиқәымшәарақәа цәырнагоит, Еревани Анкареи рыбжьара адагьы, егьырҭ аганқәа рыбжьара.

Уи атемала аполитикатә дебатқәа алагеит мшаԥы 12 инаркны Римтәи Аб Франциск аиарманцәа рхырҵәара 100-шықәса ахыҵра иазкыз Ватикан Ауахәама аҟны алитургиа цонаҵы иқәгылара ашьҭахь. Апонтиик миллионла аерманцәа рхырҵәара "XX ашәышықәсазы раԥхьатәи агеноцид" ҳәа иахьӡиҵеит, иара убас иациҵеит ауаатәыҩса "хара змам ауаа ршьа каҭәара аанкылара уаҳа ирылымшеит" ҳәа.

Иџьашьатәӡам Ҭырқәтәыла иҟоу Ватикан ацҳаражәҳәаҩ Адәныҟатәи Аусқәа Рминистррахь иаразнак дшааԥхьаз, атермин "геноцид" ихы изаирхәеи ҳәагьы иазҵааит. Еилкаауп, аофициалтә Ҭырқәтәыла Османтәи империаан аиарманцәа рхырҵәара асистемалатәи, аиҿкааратәи ҟазшьақәа шрымаз иахьа уажәраанӡа иазхарҵаӡом. Убри аамҭазы имаҷымкәа Ҭырқәтәыла атәылауаа урҭ ацәгьоурақәа иҟалаз фактны иихцәажәо.

Иҟалаз агхақәа разхаҵара

Мшаԥы 15 рзы Европатәи апарламент ақәҵара аднакылеит, уаҟа Османтәи аимпериаан 1,5 миллионҩык аерманцәа рхырҵәара агеноцид ҳәа иахьӡуп. Аха Европарламент 1987 шықәсазы Османтәи Аимпериа аан аерманцәа ргеноцид азхарҵахьан, 2015 шықәса хәажәкыра 13 рзы европатәи азакәанԥҵацәа Европатәи Аидгылара ахь иаҵанакуа атәылақәа рахь аерманцәа ргеноцид азхарҵарц ааԥхьара ҟарҵеит. Ус  шакугьы иахьатәи Ҭырқәтәыла анкьа зны иҟанаҵаз агхақәа рзы аҭакԥхықәра ахахьы ишамго, агеноцид ахаҭа азхаҵаратәы акәзар аматериалтә, аиуристтә, аполитикатә уалԥшьақәа ахахьы ишамго атәы ақәҵараҟны инаҵшьны иазгәаҭоуп. Ақәҵара Ҭырқәтәылахь ааԥхьара ҟанаҵоит "аерманцәа ргеноцид 100-шықәса ахыҵразы имҩаԥгахо агәалашәаратә еиԥыларақәа ахатә ҭоурых анааларазы ахархәара, ҩ-жәларк реинааларазы аерманцәа ргеноцид азхаҵара". "Аиарманцәа ргеноцид аназхаҵаха, Ҭырқәтәыла аҵакыра ацәыӡӡом", ҳәа иануп ақәҵараҟны.

Аха ус шакәугьы Ҭырқәтәыла Ахада Реџьеп Таип Ердоган ақәҵара дшақәшаҳаҭым атәы иҳәеит, иара убас Европарламент аҭоурых ахҩылаара ишашьҭоу ахара рыдиҵеит.

Урыстәыла аерманцәа ргеноцид азхазҵаз раԥхьатәи атәылақәа ируакуп. 1995 шықәса мшаԥы 14 Аҳәынҭқарратә Дума 1915-1922 шықәсқәа рзы иҟаз аерманцәа ргеноцид аиҿкааҩцәа рықәыӡбара зну арзаҳал рыдыркылеит, иар убас мшаԥы 24 "Аиарманцәа ргеноцид агәалашәара амш" ҳәа иалыркааит. Имаҷым атәылақәа официалла аерманцәа ргеноцид азхазҵаз – Уругваи, Франциа, Италиа, Германиа, Бырзентәыла, Кипр иара убас егьырҭ атәылақәагьы. Ишеилкаахаз ала, Урыстәыла ахада Владимир Путин Ереван мшаԥы 22 инаркны 24 рҟныӡа агеноцид 100-шықәса ахыҵра иазкны имҩаԥгахо агәалашәаратә уснагӡатәқәа ихы рылаирхәырц игәы иҭоуп.

Агеополитика зегьы иреиҳауп

Иазгәаҭатәуп Еиду Америкатә Штатқәеи Британиа Дуи иаагоу атемаҟны иҷыдоу аҭыԥ ааныркылеит. Убас, Барак Обама изныкымкәа Османтәи Ҭырқәтәыла апериод аан ахҭысқәа данрыхцәажәоз атермин "агеноцид" зны-зынла ихы иаирхәоит. Уи џьашьатәӡам: Еиду Америкатә Штатқәа рҟны иҟоу аерман диаспора амҽхак ҭбаауп, амч ӷәӷәоуп. Алхра ҟалаанӡа ахадарахьы акандидатцәа рыбжеиҳараҩык алхыҩцәа-аерманцәа иалырхаанӡа Еиду Америкатә Штатқәа аерманцәа ргеноцид азхаҵара ишацхыраало атәы иақәдыргәыӷуеит. Обамагьы урҭ рхыԥхьаӡараҟны дыҟоуп. Иахьа, Аҩны Шкәакәа иҩнатәаз ахадацәа реиԥш иаргьы Османтәи Ҭырқәтәыла апериод азы иҟаз аиарманцәа рхырҵәара дақәыӡбоит, аха зны-зынла урҭ ахҭысқәа агеноцид ҳәа рызҳәара дацәхьаҵуеит. Уи аиҭагашьа амоуп: избанзар Ҭырқәтәылеи Еиду Америкатә Штатқәеи астратегиатә ҩызара рыбжьоуп. Аха иазгәаҭатәуп 55 америкатә штатқәа рҟынтә 44 аерманцәа ргеноцид азхарҵеит.

Аофициалтә Лондон уи азҵаарала Америка апозициа ааннакылеит, аха ус шакәугьы Шотландиа Амилаҭтә Ассамблеиеи Уельси аерманцәа ргеноцид азхарҵеит.

Иџьашьатәӡам, Қырҭтәыла аиарманцәа ргеноцид азхазҵаз атәылақәа рсиа аҟны ишҟам. Қырҭтәылатәи аполитолог Мамука Арешиӡе иажәақәа рыла, "уи еилкаау усуп, избанзар уи азҵаараҟны иҟоуп аполитикатә кониунктура. Қырҭтәыла аерманцәа ргеноцид азханаҵар, астратегиатә ҩызцәа – Ҭырқәтәылеи Азербаиџьани ирҟәыҭхызаауеит".

Абас ауп ишыҟоу иахьатәи ҳаԥсҭазаараҿ, азеиԥшуаҩытәыҩсатә ҵакы змоу, иҳақу аусқәагьы амч рымамкәа иаанхоит агеополитикатә интересқәа рҿаԥхьа.

71
ОВНА

"Аибашьра еибашьроуп, аха аԥсҭазаара ԥсҭазаароуп": 27-тәи сымшира сшаԥылаз

29
(ирҿыцуп 15:11 20.06.2021)
Иахьа рашәара 20 рзы 55 шықәса ихыҵуеит Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра аветеран, Леон иорден занашьоу Sputnik Аԥсны аколумнист Алексеи Ламиа. Ишәыдаагалоит зегь реиҳа игәалашәараҿ инхаз имшира аибашьра ашықәсан дшаԥылаз атәы зҳәо ианҵамҭа.

Ҩажәибыжьбатәи

Амшира. Изакәытә мшузеи? Доусы иара итәала идикылоит ари амш. Насгьы, ҳәарада, шаҟа ухыҵуа еиԥш. Уаныхәыҷу, уанҿоу угәы хыҭхыҭуа уазыԥшызар, уқәра ацлацыԥхьаӡа, адунеи хызфаауа ҳәа уаҩ дшыҟам анеилукаалак, ухәыцуа уалагоит. Аамҭа цацыԥхьаӡа уи арыцхә еиҳа-еиҳа угәы ақәымло уҟалоит. Усҵәҟьоуп уи амш шазгәоуҭогьы. Аха уажәы уи акәым исҳәарц исҭаху. Зегь реиҳа сгәалашәараҿ инхаз сымшира атәы шәзеиҭасҳәарц сҭахуп!

© Foto / предоставлено Алексеем Ломия

Ажәбатәи акласс саналгоз, сыԥсҭазаара ԥхьаҟа ишыҟалаша сҩырц кәакьк сныкҿатәеит, зегь азԥхьагәасҭеит, убарҭ аҳәаақәа сҽырҭагӡаны сныҟәаларц ӡбаны. Раԥхьа ус иалҵуазшәа иагьыҟан: ашкол саналгаша, аҵара санҭалаша, аусура саналагаша, раԥхьатәи сԥарақәа ансырҳаша, ԥҳәыс данаазгашаҵәҟьагьы сазхәыцит! Зегь маншәалан ацара иаҿын, аха… Сара сыԥсҭазаара иагәылалеит аибашьра! Уи иаанарҳәит зегьы! Ара шьҭа Аманшәалара Ахацкы ишаӡбо акәын! Алотереиа! Иабатәи зԥхьагәаҭароу?!.

Ҩажәибыжьбатәи сымшира 1993 шықәса рашәарамза иақәшәеит. Аибашьра аилашымҭа. Аамҭалатәи аҭынчра шыҟазгьы. Аха зегьы еилыркаауан, лассы (даҽакала ҟалашьа амамызт) аҭабиақәа ҳарҭыҵны жәылара ишдәықәлатәхоз. Уа… Ишалҵуеиԥш…

Аха уи ԥхынгәазы. Макьана аҭабиақәа рҿынтә акәын ҳшеибашьуаз. Кәтышьха. Ахырӷәӷәарҭатә ҭыԥ ҳақәшәеит. Ахысырҭақәа аманы. Аҭабиахырӷәӷәарҭа аманы. Аҽыԥхьакырҭа ҟаҵаны. Ҳаӷацәа жәылара идәықәларц ргәаӷьызҭгьы, џьаҳаным рзыԥшын! Ҽхырцәажәараӡам, ус акәҵәҟьан ишыҟаз. Избанзар ҳахьыҟаз аҭыԥ аҿы аԥсабара ахаҭа ҳахәон, уи ҳара ҳзы иманшәалан, зегь рыла ииашан иалхын. Ҳџьаԥҳаны ҳазхандаз, ҩ-баталионкгьы лаҳашьҭуан.

Аха уи зегь аибашьра атәоуп, аҭынч ԥсҭазаара атәы сҳәарц сҭахуп. Аблиндаж аҿы рҽеиҭнырыԥсахларц хәымши хәымши рыбжьара жәаҩык аауан. Убарҭ хәымш иахьынӡауа уаҩԥсҵас иаҳхаагарц азы иааҳбоз зегь наҳгеит. Агазҵәҟьагь! Ачанахқәа, ачқьыԥқәа, аҳәызбақәа. Агәабанқәа, ахчқәа, аиаракнаҳаҵәҟьагь! Анардқәа, амацақәа, ажурналқәеи ашәҟәқәеи!

Акоробка ҷыда

Рашәарамза 20 ҳҽанеиҭнаҳаԥсахлозҵәҟьа иақәшәеит, сара аҷаԥшьарҭахь санцашаз. Ажәалагалақәа рацәахеит. Аӡәы иахаҳгап иҳәеит, аӡәы ақәҿиҭуамызт, сара инаҿаршәны мап скит! Аха зегь зыӡбаз Сан лакәхеит! Узавамлартә ауп ишылҳәазгьы, лара ишылҟазшьазеиԥш. Аибашьра еибашьроуп, аха аԥсҭазаара ԥсҭазаароуп, аҷкәынцәа ргәы дырҿыхарц рҭахуп! Зегь ааилаҭырит. Хкырацәала афатә аархианы, аҭра инҭаҵаны иара уа ахырӷәӷәарҭаҿ ныҳәа хәыҷык еиҿкаатәуп ҳәа ҳаӡбеит! Ухаҿы иузаагомызт уа, аха гәҭакы бзиан!

Картонтә ҭрак ҳаԥшаан, убри иакыша афатә ҳәа ҳхәыцуа ҳалагеит. Ачашәқәеи ачарӡи ракәхоит ҳәа ҳаӡбеит. Хә-литрак зкуа аҩы зҭаз аԥаҭлыка сарҭмаҟ иҭаҵаны изгоит ҳәа ҳҳасабит. Изхәыцҵәҟьаз дысгәалашәом, аха ачашәқәа рацәаны ишаҳзалымҵуаз анаҳба (ачашыла ҳазхомызт, насгьы зегь реиҳа ихадароу – ашә!), иара убас чарӡк акуан, нас убри ахыхь ҭыԥк нхон иара азы… аторт азы! Ааи, ааи! Аторт! Абри акәын зегь иџьаршьаҵәҟьоз! Ара сара саҿаапкит! Машьынада, ҭоуиҭадла гашьас иасҭои абри зегь?! Ари зегь еиламло?! Аха Сан илҳәаз ҳәан!

Ара исымҳәар ауам сыԥшәма лыфатәҟаҵашьа ахыԥша кыр хара ишнаҩхьаз. Лчысҟаҵашьа аԥхьа инаргылан! Имаӡам, ахаҵа игәахьы уназго амҩа фатәла ишҩычоу, сара сахьхаафаҩыз (уажәгьы) уазхәыцуазар, иалсхыз аҭыԥҳа лтортқәа схырхит! Сҭаацәара даналанагала, сгәакьацәеи сҩызцәеи рҿы имҩаԥысуаз еишәачарацыԥхьаӡа лнапала иҟалҵоз атортқәа аҭыԥ ҷыда ааныркылон! Нас, ари аибашьра хлымӡаах ҳанҭагылоу уҩызцәа игәхьааргаз ачысқәа рыла ишԥаумыргәырӷьо шьҭа?! Иаҭахыз амарҭхәқәа ҳрышьҭалеит. Ачашыла, акәҭаӷьқәа, архаага уҳәару, иахьынтәааҳгаз ҳәа уаҩы игәалашәом, адгьыл иҵаҳхит, аха иҳаԥшааит! Саҳәшьаԥа Масиута (усҟан жәаҩа шықәса ихыҵуан) илшозгьы илымшозгьы ҟаҵаны, уаԥсҵәык амшәмаахыр иԥшааит. Аамҭа бзиақәа раан еиԥш – аторт ссирхеит! Аҭра аҵан ачашәқәа ҭаҳҵеит, нас ачарӡ, урҭ зегь рханы аторт! Ихьанҭацәамхеит, аха закәытә ҭакԥхықәроузеи! Намҩатәла еибганы анагара!

Аибашьраан зегьы урыцклаԥшуа, зегь хауҵо уалагоит. Аҩны сдәылҵны аибашьра ацәаҳәахьы сцара шьаҿацыԥхьаӡа иазԥхьагәаҭан иҟан: аӡәгьы абзиараз ҳәа иамҳәакәа, акулон змаз сыхьтәы хәыдхаҵа схыхны сыԥшәма илзынсыжьуан, насгьы еснагь (!) амҩахь сан снаскьалгон! Ари зегьы заа аӡәгьы далацәажәомызт, иӡбомызт, аха ус ианышьақәгылах, аӡәгьы еилеигомызт. Ус акәхеит уажәгьы. Сҽеибысҭан, сԥаҭлыка сарҭмаҟ инҭасҵеит, счысҭра снапы инасыркын сдәықәлеит. Акы мацара унақәтәан Кәтышьханӡа ушиашоу еснагь узцомызт, ҳәараҭахума. Уажәгьы хынтә-ԥшьынтә амашьынақәа ԥсахтәхеит.

Амашьына дуқәагь, амашьыналасқәагь. Лассы-ласс издыруаз сыргон, ус исымҩалацәазгьы сықәшәалон. Зегь аинтерес рыман: абри иуку иҭоузеи? Рызегь ҭакс ирысҭон: "Аторт!". Уи "алаф" зегь ргәы ҟанаҵон. Аӡәгьы иара ус ихаҿы иааиуамызт уа иреиӷьу ачысхаа ҭаҵаны изгоит ҳәа! Убас ҭоуиҭадла сагьнеит аблиндаж аҟынӡа.

Аӡәгьы дыззыԥшымыз 

Аҷкәынцәа аԥсшәа ахьеибырҳәоз, ажәабжьқәак ахьеибырҳәоз схы иархәаны аҭуан аҿы уаҩы иахьиимбашаз исҵәахит. Ҳаԥшырҭақәа ҳалаԥш рхаҳган, анаԥшыҩцәа ықәҳаргылан, шьыбжьхьа ҳфап ҳәа ҳаӡбеит. Ишаҳбац еиԥш акартош ӡны. Кранаҳфа ашьҭахь сымшира шыҟаз рыласҳәеит, уи азгәаҳҭарц аҩы шаазгазгьы сҳәеит. Зегь еигәырӷьеит, сгәыдыркылеит-схыдыркылеит, аныҳәаҿа ԥшӡақәа ныркылан иржәит. Ус аӡәы иааигәалашәеит: "Ех, аамҭа бзиак акәызҭгьы, Иана астол ҳазлырхиарын, хкы рацәала ахаақәа ҟалҵарын, хымԥада торт хазынакгьы ҟалҵашан! Аха иабаҟоу?!" Шьҭа сҳамҭа аамҭа шааз збеит! Сҩагылан, сҭаҵәах ахьыҟаз сҿынасхан, сыбжьы ҭыган ус сҳәеит:

– Уи мариоуп! Аибашьра ҳԥырхагоуп ҳәа зҳәада?! Тортзар ишәҭаху – абар иаргьы!

Скоробка аацәырызгеит. Астол инықәсыргылан, ашашәақәа рԥыртлара салагеит. Зегь сыкәшан иԥшуп. Урҭ рхаҿсахьақәа жәбандаз, ашашәақәа ԥыртланы изҭаз аҭра анаасырт! Шаҟа гәырӷьабжь, шаҟа ҽхәаԥхьыӡ, шаҟа ҭабуп ахырҳәааз!!! Ари аҩыза аӡәгьы дазыԥшымызт, аиашаз! Анаҩстәи аныҳәаҿа абри ачысҭра иҭаз ҟазҵази еиқәзыршәази ргәабзиараз инкылан! Сымшира шыҟаз ажәабжь, насгьы, зегь реиҳа ихадараз – аторт шыҟоу атәы – ахырӷәӷәарҭа зегь иахыҵәеит!

© Foto / предоставил Алексей Ломия
Алексеи Ламиа 27 шыкәса анихыҵуаз

Зегьы акака роуит

Иҟалаз уи ауп, Аҟәатәи абаталион х-ҭыԥк рҿы апозициақәа ннакылон. Актәи аблиндаж – "зықәра ыҟаз" (қәрала зегьы иҳаиҳабыз), аҩбатәи - "арԥарцәа" рвзвод, еиҳарак класск аҿы еицтәаз рыла ишьақәгылаз, аибашьра аналагоз жәаа шықәса зхыҵыз (изхымҵыцгьы ыҟан!), нас ҳара – "асқамуаа", адрамтеатр аҿаԥхьа игылаз асқамқәа рҿы ҳахьеизоз азы ус зыхьӡхалаз, "аԥсуа шҭа" иатәызгьы ҳаланы (рыҩнашҭа иатәыз аҷкәынцәа, "акәакьуаа" ҳәа ҳзышьҭаз). Аторт ҳасны иаразнак иаҳфандаз ҳәа ҳшыҟазгьы, знык ала имфакәа, маҷк-маҷк акәзаргьы еихшаны зегьы агьама дҳарбароуп ҳәа ҳаӡбеит. Уи шыҟаҳҵазгьы абас ауп: егьырҭ агәыԥқәа рахь иҳацҳаит, дара ацҳаражәҳәаҩцәа аарышьҭит. Ацҳаражәҳәаҩ амҩахәасҭа данылан дшааиуаз, шәкҟа метра шыбжьоу ҿиҭуан: "Лиоха!!! Иудысныҳәалоит умшира! Ураааа!!!"

Аиашаз, ачарӡи ачашәқәеи ауха ачаи анаҳжәуа ҳәа иаҳҵәахит. Ахәылбыҽха инаркны аухантәарак ари аҭыԥ аҿы уамашәа иубашаз аилаҩеиласра ыҟан! Мзызс иаарыԥшаалак зегь акҿаҩрахьы инеины ахаа агьама рбон. Уи хашҭшьа амам! Агәра ганы сыҟоуп, урҭ аҷкәынцәа рахьтә уи аторт аҵкыс ихаау ифахьазаргьы, абас игьаманы ахаан ишимфац!

Аҵыхәтәажәа ацынхәрас

Аҵыхәтәаны исҳәарц исҭаху. Уинахыс иҟан ишьаарҵәыраз ԥхынгәымза, аиааира аазгаз цәыббрамза. Аӡәы шьапыда дынхоит, аӡәы ила ҭырхуеит, аӡәы дҭахоит, игәыҿкаагоуп, аха цәыббра 30 зегьы аԥылартә, еилыркаартә изыҟаломызт. Уинахыс аибашьрашьҭахьтәи аамҭа. Аибашьра иалҵыз изларылшо ала рхы ныҟәыргар акәхоит! Абарҭ ракәын, ахаан еибашьра зымбацыз, иҟалап, раԥхьаӡакәны автомат ахьанҭара знырыз ыҟазаргьы, ахаан ашәақьхәшә афҩы змаҳацызгьы, дара зегьы аӡәк иеиԥш еидгыланы рыԥсадгьыл ахьчараз игылар акәхеит! Доусы илахьынҵа иман, доусы иԥсыҽра иман, доусы игәазыҳәара ыҟан! Урҭ аибашьра иԥнашәеит! Аха, рыцҳарас иҟалаз, аҭынч ԥсҭазаара зегь зазымиааит!

Еибашьра шәымбааит! Агәабзиареи аманшәалареи!

Иҭахаз рыԥсаҭа бзиахааит!

29
Выпускной бал

Аԥсуа "понт", апандемиа, аушьҭымҭацәа рбал: ашколтә ныҳәа аԥыхразы гәаанагарак

522
(ирҿыцуп 13:18 19.06.2021)
Аԥсны Аҵареи абызшәатә политикеи рминистрра сынтәа ашколқәа роушьҭымҭацәа рныҳәатә хәылԥазқәа - абалқәа - рымҩаԥгара ҟалом ҳәа зҳәо ақәҵара аднакылеит. Ари ақәҵареи иааидкыланы абалқәа рымҩаԥгареи ирызку лгәаанагара ҳамалдоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
Аԥсуа "понт", апандемиа, аушьҭымҭацәа рбал: ашколтә ныҳәа аԥыхразы гәаанагарак

Аԥсны Аҳәынҭқарра Аҵареи абызшәатә политикеи рминистрра иҟанаҵаз алаҳәара инақәыршәаны ҳазҭоу ашықәс рашәарамза 25 рзы ихыркәшахоит аҵаратә процесс, аԥышәарақәа ракәзар, ԥхынгәы 1 азы инҵәоит. Аха, абраҟа ицәырҵит еиуеиԥшым агәаанагарақәа цәырызгаз даҽа ҳәамҭак. Аминистрра ишаанацҳауа ала "иаанкылоуп ақалақьтә балқәа". Иарбану шәызқәыԥшуаз, апандемиа акәу, уи иарҿиаз афинанстә кризис акәу ҳәа аминистр Инал Габлиа исҭаз азҵаара "агәабзиара ҳазхәыцуан" ҳәа аҭак сиҭеит.

Иахьа, ииашоуп, аԥкрақәа рӷьырак амхуп, ауаажәларра унарылаԥшыр, иубоит асабраданыҟәгараҵәҟьа ишаҟәыҵыз, убри аҟынтә, ашкол аушьҭымҭацәа рзы еиҳа аԥкарақәа заҭахузеи ҳәа азҵаатәқәа шьҭызхызгьы ыҟоуп. Адәахьала атәым дҳахәаԥшыр COVID-19 ацәаара ыҟамшәа иҟоуп. Аоперативтә штаб иаанацҳауа атәы ҳҳәозар, аҭагылазаашьа зынӡагьы иманшәалам. Аҵыхәтәантәи аинформациа ишаҳәо ала, игәаҭаз 302-а рахьтә 90–ҩык ачымазара рыдбалоуп. Иара убас ачымазара еизҳауеит ашколхәыҷқәеи арҵаҩцәеи рыбжьара ҳәа арҭ амшқәа рзы адырра ҟанаҵеит Агәабзиарахьчара аминистрра.

Абас ала, аҵарадырра аминистрра ашкол аушьҭымҭацәа ашәарҭара рацәыхьчаразы ирыдыркылаз қәҵароуп. Апандемиа иарҿиаз ашәарҭара анаҩсангьы, ашкол аушьҭымҭацәа рыхәылԥазқәа ахархьуаа рзы ҵҩа змам финанстә уадаҩроуп. COVID-19 ҟааланӡатәи атрадициақәа ртәы ҳҳәозар, "апонт" ҳәа ҳзышьҭоу иадҳәалоу аусмҩаԥгатәқәа рацәан. Аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы аиҿкаара, ақьафурҭахь ацара, анаҩс иҟан ақалақьтә бал - аресторан, нас ареспубликатә бал - аресторан. Абарҭқәа зегьы имаҷымкәа ахарџь рыцуп. Измоу рзы ипроблемамзар акәхап, аха зылшара маҷугьы рыхшара ргәы ҭамҷаҷарц азы абарҭ ахәылԥазқәа рҽырхьырыгӡон.

Аибашьра ҟалаанӡа атәы ҳалацәажәозар, иҟан аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы, ашәҭқәа, ҳамҭас арҵаҩцәа рзы ашәҟәқәа. Иахьынӡасгәалашәо, ҳҭаацәа рзы уамак ибаргәымызт ашкол ҳалгара. Усҟангьы, аԥышәарақәа рышьҭахь аишәақәа рхианы ианазгәарҭоз ыҟан, аха иахьатәи "апонт" амҽхак зынӡа иацәыхаран.

Сара слацәажәеит сынтәа зыԥҳа ашкол иалго ԥшьҩык ахшара ран. Аԥҳәыс дынхоит Аҟәа. Лара лыхьӡ лҳәар лҭахымхеит, нас лыԥҳа лҩызцәа гәыбӷан лырымҭарц азы.

"Иҟоуп зыхә ҳараку аҵкқәа зыԥҳацәа ирзаазхәарц зылшо. 40 нызқь ҳәа иаазхәо дубап. Ҳара уиаҟара ҳалшомызт аҟынтә, еиҳа ирмарианы ҳшалгаша ҳазхәыцуан. Ацәҩыча аахәаны исыман схәыҷы лзы, аха уажәшьҭа абал ҟамлозар, аҵкы ҳӡахру иҳамӡахру ҳаздыруам. Сныхтәқәа еиҳа имҷхаргьы ауеит", - лҳәеит аԥҳәыс.

Акырынтә ҳаԥхьахьеит аҳәаанырцә ашкол иалго агәыҳалалратә акциақәа ҟаҵаны, абалқәа ракәымкәа баша аԥсшьара еиҿызкаауа шыҟоу. Аха, аԥсуа "понт" атәы ҳҳәозар, ҳхыза заҟароу ҳаԥшны акәӡам ҳшьапы шеиҵаҳхуа. Сара дсықәшәеит абал хымԥада имҩаԥгатәуп ҳәа изыԥхьаӡо ан. Лара "ашкол аушьҭымҭацәа рныҳәа абжьыхра аҭахым, ачарақәа руеит, нас абал ҟалар иамоузеи?" ҳәа азҵаара сылҭеит. Ҳаицәажәараан COVID-19 алеишәа шыцәгьоу атема анцәырызга, "егьырҭ ирыхьуа ҳаргьы иҳахьып" ҳәа саҭалкит. Ашкол алгара иацу ахарџь азы уи аԥҳәыс илҳәеит "60 нызқь ишеиҵамхо, цқьа иуԥхьаӡар, еиҳахаргьы ауеит, иҟоуп 40 нызқь иаԥсоу аҵкы аазхәаргьы зылшо, аха урҭ сара срацлабуам", - инацылҵеит абал амҩаԥгара иадгыло ан лажәа.

Асоциалтә ҳақәа ҳрыхәаԥшыр, Аҵара аминистрра иаднакылаз ақәҵара иақәшаҳаҭым рацәаҩуп. Иақәшаҳаҭу ыҟазаргьы, иԥхашьаны рыԥсы ахдырӡаауам. Сиацәажәон Галтәи 2-тәи абжьаратә школ адиректор Ахра Кәакәасқьыр.

"Ҳара сынтәа ашкол ашҭаҿы имҩаԥаҳгоит аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы, иара убас аттестатқәа рыҭара", - иҳәеит иара. Абал аӡбахә азы "ныҳәа бзиан, афинанстә ҳәаақәа рмаҷызҭгьы" иҳәеит ҩыџьа аҭыԥҳацәа ашкол иалзыргахьоу иаҳасабала. Адиректор Кәакәасқьыр сынтәа апандемиа иахҟьаны иаанкылоу абал аҭаацәа зны-зынла иахҭнырҵо дазхәыцуа ирониатә ҟазшьала абас  иҳәеит:

"Ҳчарақәа ирҩызахеит. Аҭаацәа реиндаҭлароуп иара шьаҭас иамоу. Араионқәа рҿы ари аус еиҳа имариоуп, аҳҭнықалақь аҿы афокусқәа рацәоуп", - иҳәеит Кәакәасқьыр.

Анаҩс сыҽлымаздеит Гагратәи 1-тәи абжьаратә школ адиректор Хана Гәынԥҳа. Абалқәа ахьаанкылоу азы аҵаҩцәа ирҳәозеи ҳәа санлазҵаа, "хымԥада ахәыҷқәа ргәы иалсит, рҽазыҟарҵон" ҳәа азгәалҭеит. Гәынԥҳагьы илҳәеит аминистрра иҭнажьыз ақәҵара инақәыршәаны  дара ашкол ашҭаҿы ишымҩаԥырго аушьҭымҭацәа рныҳәа.

"Аттестатқәа анроулакгьы, "идырхиаз рышәҵатәқәа ахьыршәырҵаша рыԥшаауеит усгьы", - лҳәеит лара, аҭаацәеи ахшареи уи аныҳәа аганахь ишаанырмыжьуа дазхәыцуа. Аҭаацәа ашкол иалдырго рхәыҷқәа рышәҵатәы иахҭнырҵо азы адиректор Гәынԥҳа "апонт апроцент ҳаркуп" ҳәа ахҳәаа азылуит.

Асовет аамҭақәа рахь сгьежьуазар, сара 1980 шықәсазы саналгоз усҟан директорс иҳамаз Пантик Табаӷәуа азин ҳаимҭаӡеит џьара ҳаизаны "акампани́́а" ҳәа изышьҭаз амҩаԥгара. Ус ҟаиҵеит, избаназар шықәсык уи аԥхьа ақыҭаҿы ҭаацәарак рҿы имҩаԥыргоз аныҳәа ауха аҷкәынцәа ргәы нибархеит. Ажәакала, ашкол салгара иадҳәаланы абанкет захьӡу сгәалашәараҿы иҟам, уамакгьы ихьаасымгеит усҟан. Ашкол ашҭаҿы ҳаизганы арҵаҩцәа ҳадныҳәалеит. Убри ашьҭахь, ҳарҵаҩцәа қәыԥшцәа ҳацны шьапыла Кәтоли Тамшьи аспидола кны ашәа арҳәо ҳабжьысит. Уи аныҟәара уажәгьы иԥхаӡа сгәы иҭоуп. 

Сынтәа 2021-тәи ашықәс азы, "апонтқәа" рыхә акыр ихалахьеит, ачымазара ҿкы акашәа имбакәа, знык аттестатқәа роур, ашкол анҭыҵ агәырӷьаратә хәылԥазқәа еиҿыркаашт алшара змоу аҭаацәа рыхшара. Ақыҭа хәыҷқәа ракәзар, ахааназгьы еиҳа ирмарианы иахысуан ари апроцесс...

Мҩамш, ашкол аушьҭымҭацәа!

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

522

Акоронавирус злаз ҩыџьа рыԥсҭазаара иалҵит, шәҩык инареиҳаны ирыдырбалеит Аԥсны

6
(ирҿыцуп 00:14 22.06.2021)
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 16367-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 15269-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 243-ҩык.

АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.

Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.

Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.

Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.

Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

6
Атемақәа:
Аҿкычымазара – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау