Ааишьагиуль Ашәԥҳа

Аԥсадгьыл уахьиз акәӡам, угәеисыбжь ахьго ауп

203
(ирҿыцуп 19:12 12.10.2015)
Аибашьра анцоз, хашҭра зқәым хҭысны иҟалеит, арԥарцәа инарышьҭарххны, Ҭырқәтәылантәи зҭоурыхтә ԥсадгьыл ахьчара иааз ԥшьҩык аҭыԥҳацәа рыгәаӷьра. Изусҭцәада урҭ?

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Аԥсадгьыл аҿаԥхьа ауалԥшьа анагӡаразы, рабдуцәа рџьынџь дгьыл аиқәырхаразы Аԥсныҟа амҩа иқәлеит аҳәаанырцә инхо аԥсуаа рхылҵшьҭрақәа. Еиҳа ианаҭахыз, еиҳа ианыуадаҩыз аамҭазы,  ашәарҭареи агәаӷьреи зцыз, аибашьра аамҭа шыра ҳаналагылаз аамҭазы. Усҟан, ҳаԥсадгьыл ахьчаҩцәа инарыгӡон руалԥшьа. Ҳҭагылан аҽеидкылара аамҭа.

Баҳадыр Абаӷба
© Фото : Сырма Ашәԥҳа лархив аҟнытә

Аибашьра анцоз, хашҭра зқәым хҭысны иҟалеит, арԥарцәа инарышьҭарххны, Ҭырқәтәылантәи зҭоурыхтә ԥсадгьыл ахьчара иааз ԥшьҩык аҭыԥҳацәа рыгәаӷьра. Изусҭцәада урҭ?

Ашьхарааԥҳацәа Елифи Фигени, Ашәԥҳа Ааишьагиуль,  Жьиԥҳа  Зелиҳа.

Ашьхарааԥҳа  Елиф илхыҵуан 19 шықәса, Ашьхарааԥҳа Фиген 21 шықәса,  Жьиԥҳа Зелиҳа 20 шықәса, Ашәԥҳа Ааишьагиуль 23 шықәса.

Ҭырқәтәылантәи арҭ аҭыԥҳацәа Аԥсныҟа раара шыҟалаз ахҭыс ҳзеиҭалҳәеит Ҭырқәтәыла сара хаҭала исықәшәаз Ааишьагиуль Ашәԥҳа.

"Аибашьра ианалага аҽны инаркны ажәабжь хлымӡаах ҳаҳауан усгьы.  Аха, ҳҩыза Ефқан Цыба,  аибашьраҿы иҭахара, абомба ааҳаларыжьызшәа ҳцәа ҳҭанарӡыӡааит. Ефқан  дҭахеит Ноиабр 3 рзы. Ноиабр 6 рзы Адаԥазар ақалақь Џьгьарда ақыҭан анышә дамардеит. Аԥсыжра анаҩс, сҩызцәеи сареи сыҩны ҳаизаны, Аԥсны еибашьуаз ҳҩызцәа зныз авидеонҵамҭақәа ҳрыхәаԥшуан. Ефқан, уа ус иҳәалон: "Цхыраара ҳәа акыр шәзыҟаҵозар, шәхы шәамеигӡан, хьӡыда ҳаҟазар аиҳа, хаҵарыла ҳҭахар еиҳа еиӷьуп", – ҳәа.

Ҳџьынџьуаҩ Биргиуль Чуазԥҳа лакәзар, "Аураашьа ианыкәашало ҳарԥарцәа, анапеинҟьаразы џьоукы аҭаххоит", – лҳәалон.

Ажәакала, ҳҩызцәа зегьы еибыҳәаны иҟазшәа,  ирҳәоз акакәын: "Ҳаԥсадгьыл ҳазҿлымҳазароуп, излаҳалшо ала, аус аауроуп, ҳаԥсы ахҭнаҳҵароуп".

"Уахык зны, абри акассета ҳаиҭанахәаԥш анаҩс иаԥшьаҳгеит Аԥсныҟа ҳазлацашаз азхәыцра. Мчыбжьык ала ҳҽеиқәҳаршәеит. Иҳамаз ахьымаҭәеи, аҩнымаҭәеи ҭиины, аԥарагьы ԥсахны, Аԥсныҟа амҩа ҳақәлеит. Ҳҩыза, Ефқан Цыба, дҭамхазшәа ҳааҟалеит. Ҳгәы ахьаагьы деит. Аԥсныҟа ҳшаауаз аӡәгьы иаҳамҳәаӡеит.  Ҳҭаацәа ираҳар ҳҭахымызт, ҳаармышьҭыр ҳәа ҳшәон.  Уаҵәы амҩа ҳақәлараны уахеиԥш, Жьиԥҳа Зелиҳа,  аиҳәшьцәа Ашьхарааԥҳацәа рахь дцеит. Сара сашьцәа еилыркаар ҳәа сшәан аҩны саанхеит.  Ауха, смыцәакәа сҷаԥшьап сҳәан, аха иамуит. Ҳусқәа ҳшырҿыз сааԥсазар акәхап, самхацәеит. Санааԥш, шьыжь ҟалахьан. Ҳазгараны иҟаз автобус  жәа-минуҭк сагхеит. Ашьшьыҳәа сшәырақәа аашьҭыхны сдәықәлеит.Аанҿасырҭаҟны саннеи, сҩызцәа цахьан. Аха, изулак, таксила сҽырхьысыгӡеит. Аҳаиртә баӷәазаҿы ҳаннеи, Беқьыри, Иульқьиуи Ашәаа, ҳара иаҳзыԥшны игылан. Беқьыри ҳареи Аԥсныҟа ҳаицаараны ҳаҟан, аха хырԥашьа змамыз усқәак рымшала, аамҭала даанкылар акәхеит", – илгәалалыршәоит Ааишьагиуль.

Аҭыԥҳацәа аибашьраҿы
© Sputnik Сырма Ашәԥҳа лархив аҟнытә
Аҭыԥҳацәа аибашьраҿы

Иульқьиу  Ашәԥҳа лашьцәа аҩыџьагьы Беқьыргьы, Алигьы,  Аԥсны еибашьуан. Лара лакәзар, илгәалалыршәоит аҭыԥҳацәа Аԥсныҟа ианаауаз атәы:

"Маӡалаҵәҟьа, аӡәгьы изымдыруа, ԥара хәыҷқәак еидкыланы, ҳҩызак лыхьӡала  асалам шәҟәы ҩны,  ицеит Аԥсныҟа. Уаҟа иазгәаҭан уалхәыҷқәак шрықәу, илызшәоны дҟалозар илшәарц. Иламҳәакәа иахьцаз, лгәы иалылмырсырц… Сара еиқәырханы исымоуп уи асалам шәҟәы, лассы-лассы ҳаԥхьалоит", – дҳацәажәон Иульқьиу.

Аҳаирбаӷәазаҿы арҭ аҭыԥҳацәеи, Аԥсныҟа еибашьра иаауаз Осман Ашамбеи еиқәшәеит. Раԥхьаӡагьы иара  уброуп иахьеибадырыз, Аԥсны аҳәааҟынӡагьы еицааит.

"Сара Аԥсныҟа сызлацара амҩагьы сыздыруамызт. Аибашьра ианалага ҩымз раҟара ааҵуаны, сдәықәлеит. Сҭампыл аҳаиртә баӷәазаҿы сшыҟаз, ҭыԥҳацәақәак аасыдгылеит,  Аԥсныҟа ҳцоит ҳәагьы насарҳәеит. Даара иџьасшьеит, ирзымдыруаз џьысшьан, ирасҳәеит Аԥсны аибашьра шцоз. "Мап, ҳара ҳцароуп, ҳдокументқәагь еиқәҳаршәахьеит", – рҳәеит.  Абасала, ҳаицны Шәачанӡа ҳааит, уантә иаҳаулак Аԥсны", –игәалаиршәоит Осман Ашамба.

Аҭыԥҳацәа Аԥсныҟа раара ахҭыс Ҭырқәтәыла зегьынџьара ираҳаит. Агазеҭқәа рҿы рыӡбахә рҳәон, рсахьақәа анырҵон. Ирызхамҵоз ахҭыс иақәшәеит урҭ рҭаацәагьы. Сҭампыл ақалақь Ааишьагьиуль Ашәԥҳа лан Суна Қаԥшьԥҳаи сареи ҳаицәажәараҿы иазгәалҭеит:

"Аԥсны аибашьра иалагеит ҳәа анҳаҳа, ҳшьара ҳақәҟьеит, даара игәнаҳгеит. Ҳхәыҷқәагьы адунеи иамкуа рхы рбон. Аха, ииашаны, ус ргәаӷьуеит ҳәа ҳаҟамызт. Сыԥҳа, ахаан имҳәакәа агәыларагьы дшымцоз, Аԥсны аибашьра анцоз аамҭазы, даҳмазҵаакәа, лашьагьы иамҳәакәа, лҩызцәа дрыцны уахь днеит.  Ирыхьуаз ҳаздыруамызт, цәгьа гәырҩас иҟаҳҵеит. Раԥхьа схаҿы иааиз, џьара қырҭуак дырԥыланы, ирзымдыркәа, ҳара ҳаԥсацәоуп ҳәа рҳәар ҳәа сшәон. Анцәа илԥхала, ламыс цқьала ихынҳәны иааит. Аԥсныҟа ианнеиуаз, сара Бурса сашьа иҿы ҳаҟан саҳәшьеи сареи. Сыԥшәма аҭел ҟаиҵеит снеиаанӡа уа шәыҟаз  ҳәа. Уи ҳаизыԥшын. Дшааиз еиԥш, "быԥҳа  дцеит" иҳәеит. Ҩнра дцаз џьысшьеит азныказы,  аха агәра сымгеит. Нас иҟаз аиаша сеиҳәагәышьеит. Анаҩстәи сҭагылазаашьа  аиҭаҳәара уадаҩуп. Аибашьраҿы иҭахаз Ефқани лареи ԥсык еицырхан, еиҩызцәан, еицрызҳаит.  Иԥсра гәыхьс иҟалҵеит", – лылаӷырӡқәа ддырцәажәомызт Ааишьагьиуль лан, Суна Қаԥшьԥҳа.

Арҭ аҭыԥҳацәа, Гәдоуҭа ахәышәтәырҭаҿы ихәны иҟаз рҩызцәа ирыдтәалан. Ус, Ҭырқәтәылантәи рҭаацәа рышьҭаланы иаауа иалагеит. Шәгьежьыроуп, иҟашәҵаз иашам, шәҩызцәа хьаас шәхы рышәҭоит ҳәа рабжьыргон.

Амедиаҳәшьа ахәы дҿалҳәоит
© Sputnik Сырма Ашәԥҳа лархив аҟнытә
Амедиаҳәшьа ахәы дҿалҳәоит

 

Убас, ҩымз еибарххон. Ашьҭахь, ҳаиҳабацәа тәамбарыла ҳрызныҟәарым  рҳәан, ишхьааргоз Ҭырқәтәылаҟа ихынҳәит. Урҭ,  Аԥсныҟа раара аҵкыс, Ҭырқәтәылаҟа ацара рцәыуадаҩхеит. Дара изларҳәо ала, уа ианнеи рыԥсҭазаара ҵакыдахеит. Убасҟан ауп ианеилыркаа, Аԥсадгьыл уахьиз акәымкәа, угәеисыбжь ахьго шакәу.

Аиааира амш ныҳәа Ааишьагьиуль Ашәԥҳа лзы иԥшьоуп. Лхәыцрақәа деимаркуа, илеиҩлыжьхьаз аамҭа цәгьа ихьааго, ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭа, абас еиԥш еиқәылҳәалеит:

"Сара сзы Аиааира амш, Аԥсныҟа санца, Аԥсныдгьыл раԥхьа сшьапы анықәсыргыла амш ауп", – ҳәа.

203

Аԥсуара иалакҭоу - аԥхашьароуп

3
(ирҿыцуп 19:23 23.01.2021)
Аԥсуара аныҟәгара, уи иаҵанакуа аҵасқәа рықәныҟәара уҳәа ртәы дазааҭгылоит ажурналист Сырма Ашәԥҳа.

Ажәытә аамҭахь ухьазырԥшуа агәалашәарақәеи аҭоурыхтә хҭысқәеи акырӡа ирацәоуп. Урҭ рахьтә иҟоуп маҷк иадамхаргьы сызхаану сгәы ззыбылуа асахьақәа, ажәабжьқәа, еиҳаракгьы абыргцәа реиҭаҳәамҭақәа, хаҭала дара зхааныз, рыбла ҷыц еиԥш еиҷаҳаны иныҟәыргоз раԥсуара, уи иахылҿиаауаз ақьабзқәа, аҵасқәа.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Аԥсуаа атәым милаҭ ирыламҩашьо наџьнатә аахыс иҟазҵоз, ԥсабаралеи доуҳалеи иныҟәыргоз реихаҵгылара акәын. Аихаҵгылара анысҳәа, имӡакәа сазааҭгыларц сҭахуп ахааназы исхамшҭуа хҭыск.

Аԥсуа телерадиоеилахәыраҿы раԥхьа аусура саналагаз акәын. Ҿыц еибадырыз аҭыԥҳацәеи сареи адәаҿы игылаз иааизыхәхәашәа иҟаз сқамк аҿы ҳтәан, усҟан ҳазлацәажәахуаз здыруада?!

Ус, шьыбжьонтәи аԥсшьаратә аамҭа нырҵәаны машьынала дааҳадгылт ҳаиҳабы. Амашьына данынҭыҵ, ҭелла ацәажәара даҿын. Ҳарҭгьы ҳаиԥырхагамхап ҳгәахәзар акәхап, иҳахьхыз здыруада, ҳаура шоуроу ҳамгылакәа, ҳнаихаҵгылашәа ҳуит, ус ауп наԥшыхақә ишалҵуа. Иаҳбоит ҳаиҳабы акы дшаргәаҭеиуа, анаҩс дааҳадгылан дааԥышәарччан ус иҳәеит: "Гхак аҳасабала ишәыдшәымкылан, аха ауаҩы шәихаҵгылозар, ишахәҭоу еиԥш шәихаҵгылар шәара шәарԥшӡоит, даҽазны шәгылошәа-шәымгылошәа ҟашәымҵан…" - ҳәа.

Ас еиԥш анҳаҳа, ҳарҭгьы ашырҳәа ҳҩаҵибарҟьеит…

Арҭ ажәақәа ԥсраҽнынӡа сахьцалак исыцуп. Уажәы хәыҷык ашәхымс дынхыҵыргьы, ахьышәҭҳәа сҭыԥ аҟынтә снагылоит.

Убас еиԥш, иқәра ыҟаны саб иашьак (иԥсҭазаара далҵхьеит) аҩны дҳаман. Сан аҩны дныҩналацыԥхьаӡа ашырҳәа дҩагылон. Исгәалашәоит сан лажәақәа: "Сара егьараан иахьа аҩны сыҩналап-сдәылҵып, сыҩналацыԥхьаӡа шәымгылалан, сшәыҳәоит", - ҳәа дӷьаҵәыӷьаҵәуа иалҳәон. Аха, саб иашьа иара итәы ҟаиҵон, уажәы еиҳагьы ибзианы еилыскаауеит уи ала иҭаца шаҟа пату-ҳаҭыр лықәиҵоз, закәытә ԥсыуараз иныҟәигоз. Уимоу, агәылахәыҷқәа анааилакгьы, дара рҟынӡа ихы наганы дрыцыхәмаруан, ианцозгьы, агәашә инҭыганы иауишьҭуан, ахәыҷқәа ирбо-ираҳауа рхашҭӡом ҳәа ԥхьаӡаны.

Абарҭқәа зегьы ԥхаӡа сгәалашәараҿы инхаз, аха наунагӡа зыԥсы ҭаны иаанхаз цәырҵрақәоуп. Сара лассы-лассы ауаажәларратә транспорт ала ақыҭарахь сцалоит. Аиаша шәасҳәоит, убраҟоуп аԥсҭазаара агәҭылсара ахьызбаҵәҟьо, убраҟоуп ҳҵасқәеи ҳқьабзқәеи еиҳаракгьы иахьысгәалашәо, избанзар зықәрахь инеихьоу ауаа ахьааидтәало иргәаладыршәоит изнысхьоу, изҵысхьоу ажәытә аамҭа, урҭ шаҟа срызҿлымҳаузеи. "Анкьа ҳара ҳхаан ишыҟаз" ҳәа ажәабжь еиҭаҳәара иналагоит, саргьы слымҳа кыдҵаны сырзыӡырҩуеит, анаҩс урҭқәа сырҿиаратә усумҭақәа рҟны шаҟантә схы иасырхәахьоузеи?!

Аԥсуара аԥсы ҭоуп ҳхәышҭаарақәа рҟны алҩаҵә ҩеиуанаҵы, аԥсыуак иԥсы ҭанаҵы, адунеи аԥсуа шьҭыбжьы ықәыҩуанаҵы. Уи ус шакәу хаҭала агәра згеит Ҭырқәтәылаҟа сныҟәарақәа раан. "Унан, Аԥсны сыҟоума, сабаанагеи?" - ҳәа шаҟантә схы иазысҳәахьоузеи. Шаҟа иҵаулоузеи, шаҟа игьамоузеи амшын-нырцә инхо ҳашьцәа иныҟәырго аԥсуара. Шаҟа иџьашьатәузеи аиҳаби аиҵби реихаҵгылара, шаҟа иҿырԥшыгоузеи абырг ихымҩаԥгашьа, шаҟа аҵакы ӷәӷәоузеи рҳәахьашьҭыбжьқәа.

Сара схаҭа саҿахәҳәаҩуп Ҭырқәтәыла аԥсыуа ҭаацәарак аҿы сыла иабахьоу хҭыск. Аҩнаҭаҿы ҩыџьа аҭыԥҳацәеи ҩыџьа арԥарцәеи ыҟан, раб аџьаамахьы намазкра дыҟан. Ҳаб даанӡа каҳуак еицаҳжәып рҳәан, акаҳуа нақәыргыланы идыршит.

Ҳаидтәаланы аџьџьаҳәа хаицәажәо акаҳуа шаҳжәуаз, аҩнаҭа аԥшәма дшааз аӡәгьы иҳазгәамҭеит. Ҳааигәа дааиуан еиԥш, сзыдтәалаз ихшара ҩыҵеибарҟьан, адәахьы индәылҵит, аб иакәзар, ҳазҿыз аниба, зымҩа дынхынҳәит. Аиаша шәасҳәап, иҟалаз азныказы исзеилмыргеит. Ашьҭахь исарҳәеит раб иҿаԥхьа аԥхашьара ду ишақәшәаз, акаҳуа шыржәуаз дахьрыхҭыгәлаз хьымӡӷыс ишыркыз. Аиҳабы иҿаԥхьа акаҳуажәра даара иԥхашьароуп ҳәа иԥхьаӡоуп уаҟа.

Сгәы иԥхаӡа иҭоуп Ҭырқәтәыла инхо аԥсуа быргцәа рыҿцәажәарақәа, дара реиҭаҳәамҭақәа аныгәхьаазго, свидеонҵамҭақәа аашьҭыхны снарыдтәалоит.

"Дад, схәыҷы, аԥсуара алакҭа - ари аԥхашьароуп. Ауаҩы даныԥхашьа, иаԥсуарагьы иуаҩрагьы наигӡеит. Аԥсуареи ауаҩреи еимадазароуп, мамзар уаԥсуара бжьамҽамхоит", - иҳәеит аабыкьа сзыҿцәажәоз Ҭырқәтәыла инхо Лазба зыжәлаз ҭаҳмадак.

Аусура аганахьала лассы-лассы аҳәаанырцә сцалон иҳаҩсыз ашықәсқәа рзы. Амҩа сшықәлоз заҳауаз сан еснагь убас салҳәон: "Ҩмаҟахы бымӷаз, бҟәышны быҟаз", - ҳәа. Ари знык, ари ҩынтә, ари шаҟантә, илҳәоз лажәақәагьы рҽырыԥсахуамызт. Уи ахшыҩҵак зызкыз уажәы шаҟа еилыхха еилыскаауазеи.

Праздник урожая в Лыхны
© Sputnik / Томас Тхайцук

Аԥсуа ичеиџьыка, иламыс, ипату… Ииашоуп, аԥсуара злеибарку амахәҭақәа ируакуп аԥсуа чеиџьыка.

"Дад, угәыла иифо имамкәа, уара иуӡыз укәац афҩы иԥынҵа ишҭасуа агьама ануба, иузыхаҳауам", - иҳәеит шәышықәса ирзааигәоу Феҳми Ашәба.

Санду лҟынтә исгәалашәоит, иҷыдоу фатәы хаак ҟаҳҵар аҩны, ҳара аишәа ҳнадтәалаанӡа, агәылацәа рхәы ҳәа иҳалҭоз рзаҳшар акәын, убас ауп сангьы. Агәылацәа ракәзаргьы - убас, уи иаанаго апатуеиқәҵара ауми.

Шаҟа иԥшӡоузеи арҭ аҵасқәа, ақьабзқәа! Аамҭа иаратәы ҟанаҵозаргьы, ҳаԥсуара хәашьрак ақәлар ҟалом, хымԥада, уи зыбзоуроу ҳарҭ зегьы ҳауп, иаԥсыуаны зхы зыԥхьаӡо. Анцәа иумырӡын ҳаԥсуара!

3

Апоезиа зыԥсҭазаараз апоет: Владимир Ахьиба диижьҭеи 83 шықәса ҵит

29
(ирҿыцуп 15:41 23.01.2021)
Владимир Ахьиба диижьҭеи 83 шықәса ҵит ажьырныҳәа 23 рзы, иара игәалашәара иазкуп апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" аҳәаақәа ирҭагӡаны ашәҟәыҩҩы Анатоли Лагәлаа иазирхиаз иахьатәи ианҵамҭа.

Ҳаԥсуа литератураҿы иреиӷьӡоу апоетцәа жәаҩык рыӡбахә уҳәозар, урҭ рхыԥхьаӡараҿ Владимир Ахьиба далоуҵоума ҳәа усазҵаар, сара хымԥада уи иӡбахә сҳәоит сизгәыдуны! Владимир, ԥсабарала ипоетҵәҟьаз, зхы-зыԥсы зегьы поезиала иҭәыз, уи зҽазҭоз, иара мацара ԥсҭазаарас измаз поетҵәҟьан. Уи дахьцалакгьы ицын ипоезиа, иара ала иԥсы ҭан, иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рҟынӡа апоезиа мацара акәын дзызхәыцуаз, ԥсыс ихаз.

© Foto / предоставил Анатолием Лагулаа
Владимир Ахьиба диижьҭеи 83 шықәса ҵит

Апоет гәлымҵәах Иуа Коӷониа изикыз ажәеинраала "Уашәақәа" иара ихаҭа иахь иурхаргьы, хымԥада инаалоит:

Адгьылқәа ирықәҩны,

Ааԥынқәа ирылҩны,

Афырхаҵара иахҩны,

Ишьҭыҵуеит уашәақәа…

Ашәҭышқәа иргәылшәаны,

Ашьхақәа иргәылԥханы,

Ашьанҵа иаҿҩны,

Икаҩуеит уажәақәа…

Диит иара 1938 шықәсазы Гәдауҭа араион Жәандәрыԥшь ақыҭан. Иԥсҭазаара далҵит 2000 шықәсазы. Иқыҭаҿы аакласск дрылгеит, Мгәыӡырхәа шықәсык аҵара иҵон. 1956 шықәсазы диасуеит Аҟәаҟа, дҭалоит Қырҭтәылатәи ақыҭанхамҩатә техникум. Абраҟа ҩышықәса аҵара иҵон, нас атехникум Аҽгәараҟа ианиарга, 1961 шықәсазы, уаҟа аҵара хиркәшеит. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1960 шықәсазы. Убри аахыс Владимир Ахьиба иҭижьит апоезиатә шәыҟәқәа жәба. Урҭ иреиуоуп: "Еихызгоит сшьаҿа", "Адац", "Исԥыло, сызԥыло", "Ааԥын сызҭаз", "Абри сыдгьылаҿ", "Адгьыл ахьаа", "Амцеи аеҵәеи", "Сышьхақәа раамҭа", "Иалкаау".

Владимир аԥсабара даара дазааигәан, уи Аҟәа даналахалак, ахәаҽра далагон, мчыбжьык знык иадамхаргьы ма иқыҭахь, ма иҩызцәа рқыҭақәак рахь џьара дцар акәын, иԥсы еиҩигар акәын, аҳауа цқьа лбааидар акәын. Уи иҩыза гәакьа Рауль Лашәриа апоет иалкаау ишәҟәаҿы инеиҵыху, даара гәыкала иҩу иаԥхьажәаҿы инаимҩатәны иазгәеиҭоит:

"Владимир Ахьиба, еихша-еиҵша иҟоу абри Аҟәа ақалақь аҿы, иарбан кәакьзаалак иажәеинраалақәа дахьрыԥхьоз, ибызшәа заҳауазгьы, измаҳауазгьы, деицеиҟраны дрыдыркылон, зны-зынла маҷк дшахнаԥаауазгьы, неиҩмсрыда игәра ргон, жәа-наак аӡәгьы иҿыҵшәомызт. Алацәажәара аҭахны исыԥхьаӡом уи Жәандәрыԥшь, ма Мгәыӡырхәа, мамзаргьы Ҷлоу шаҟа еигәырӷьаны иԥылоз атәы. Иџьоушьаша, Владимир Ахьиба поет трибунк иаҳасабала, сыхьӡ рыласырҵәап, схы ӡырызгап ҳәа зынӡакгьы ихы иҭамшәацызт, дагьашьҭамызт. Уи аԥсабара иахшаз, аԥсабара ахаҭа еиԥш згәы аартыз ажәа сахьарк арҿиаҩы иакәын. Ицәаҳәақәа зныз ақьаад бӷьыцқәа реиқәырҷабреи рылаҽырбареи раха имамызт. Игәҭыхақәа, ихьаа-уазырқәа зниҵоз, иқьаад бӷьыцқәа шаҟа иџьыба иҭышәшәаны ицәыӡыз анцәа иоуп издыруа. Иаҳзынижьыз илитературатә ҩымҭақәа иара изхоит, ихьӡ ҳпоезиа абзиабаҩцәа рыҩнуҵҟа наунагӡа иаанхоит".

"-Аҩсҭаагьы дыҟоуп, уи духьӡоит,-иҳәеит,

Ҩысҭаас иҟоу- уи дуаҩуп,-иҳәеит.

Амаалықь дыҟоуп, уи уибашт,-иҳәеит,

Маалықьс иҟоугьы, дуаҩуп,- иҳәеит.

… Адунеи зегь дад, уаароуп,- иҳәеит,

Адунеиаҿ иҟоу, дад, ҿароуп,-иҳәеит.

Уахьынӡаҟоу дад, қәԥароуп,-иҳәеит,

Уанаҵахагьы дад, цәгьароуп,-иҳәеит.

Ара зцыԥҵәаха аазгаз ажәеинраала сара Баграт Шьынқәба иҩымҭақәа ирывасыргылоит! Ас еиԥш иҟоу ажәеинраалақәа Владимир Ахьиба сара агәра ганы сыҟоуп жәаба рҟынӡа шимоу! Сара ибзиан исгәалашәоит, иара иажәеинраалақәа дрыԥхьан данаарылгалак, иҩызцәа дҳазҵаауан, аԥсуа поезиаҿы имԥсуа хә-жәеинраалак сзынхару ҳәа! Ҳаргьы еицҿакны иаҳҳәон, Владимир, хәба ракәӡам, уара иҵегь ирацәаны иуҭынхоит, ухьӡ камшәо изларҳәаша, ҳәа! Иара ишиҟазшьаз еиԥш, дааҳалаԥшны дааччон, сшәымжьозар, даара ибзиоуп ҳәа аанарго!

© Foto / предоставлено Анатолием Лагулаа
Владимир Ахьиба аԥсуа шәҟәыҩҩцәа рыгәҭа

Апоет ахаан имԥсуа иажәеинраалақәа рыӡбахә анаҳҳәо, хымԥада авсшьа ыҟаӡам апоезиа иреиҳаӡоу аҳракыраҿ инаган иҩу ажәеинраала «Жәаҩаҩык.» Ари ажәеинраала иреиӷьӡоу аԥсуа лирикатә жәеинраалақәа рантологиаҿы хымԥада рыгәҭа иргылатәуп. Иара ҿырҳәала издыруа рацәаҩуп, иззымдыруагьы хымԥада иазхьаԥшып ҳәа сгәы иаанагоит. Абраҟа иаазгоит ацыԥҵәахақәак:

Гәаҩа дук сынҭысны,

Ҿаҩамҩала сцон.

Жәаҩа хәык сырхысны,

Слеи-ҩеиуа сеимдон.

Уа жәаҩа шәҭы скымзи,

Жәаҩа хәы рҿы иԥшаан.

Уа жәаҩа лаԥш схымзи,

Рыжәаҩагьы хаан.

Жәаҩаҩык аацәырҵын,

Рыхцә-аԥшьқәа кассы,

Рыжәаҩаҩыкгьы ааҳәыцымцын,

Иааҭалеит рыԥсы.

Жәаҩаҩык аӡӷабцәа,

Саԥхьа иаалашеит.

Жәаҩаҩык аӡӷабцәа,

Саԥхьа иаакәашеит.

Ари ажәеинраала ссир сара убриаҟара исгәаԥхеит, сыҽсызнымкылакәа, усҟан апародиа алысхит! Владимир санизаԥхьа, иаргьы даара игәаԥхеит, ҭыԥқәак рҿы, сгәы ҟаиҵарц акәхап, иагьсаԥугеит, иҳәеит! Уимоу, уи аибашьра ҟалаанӡа ауп, иара иқыҭа гәакьаҿ апоезиатә хәылԥазы ҳаман, гәыԥҩык аԥсуа шәҟәыҩҩцәа ҳаҟан. Ахәылԥаз агәҭахьы ҳнеихьан еиԥш, амҩаԥгаҩ дааникылан, ирылеиҳәеит, иажәеинраалақәа руак сара апародиа шалысхыз, иара даара ишигәаԥхаз, иагьшиҭаху уаха убраҟа срызрыԥхьарц! Уа саҿаиршәит, иҟасҵоз, самыԥхьар усгьы ишимуаз здыруан, сҩагылан, раԥхьа Владимир итәы саԥхьеит, нас, иара апародиа саԥхьеит! Уа иҟаз анапеинҟьабжьқәа, аччабжь разқәа, уажәыгь ихааӡа сгәы иқәҩуеит, абриаҟара шықәса шцахьоугьы!

Иахьа, абра иаазгар сҭахуп уи апародиа шеибгоу:

Сҭакәажә лоуп сызтәу!..

Жәаҩаҩык аӡӷабцәа,

Ааицгәасҭан, срытҟәеит!..

Жәаҩаҩык аӡӷабцәа,

Сааимаркын, срыпҟеит!..

Гәаҩа дук сынҭаркит,

Аӡӷабцәа срыпҟарц!..

Изури, сыхҭаркит,-

Исмырҟьацыц ашьац!..

Рыбла ӷрақәа кылырцеит,

Исамхафазшәа рхәы!..

Сдырӷыӷкырц аҵәы сыларҵеит:-

«Иухҟьама, уԥшшәахәы?!»

«Шәа шәахьымӡеит сыҷкәынра,

Амшын еиԥш сқьаф анҭаз!..

Знык ахықәахь снықәлара,

Ижәдыруоу, аӡә шәшаԥсаз?!»

«Уи ҳара иабаҳҭаху,

Еиҳагь ҳгәы ԥнажәоит!..

Агәаҩа ду аубахҭаху,

Уаҳзыкәашар, уцоит!..»

Ех, скәашап наныкьара,

Санаалароуп сзықәшәаз!

Сахәом урҭ рыршәыкьара,

Сҭаркит рмацәаз!..

Аха сшьацәкьара снықәгылар,

Афархь-ҩеиԥш иԥыҵәҵәоит!..

Ишԥазуеи, сгәы кыдгылар,

Акыр-кыр иччоит!..

Убасҟан ацәа саалҵызшәа,

Сқәыԥшхан, сааихыккоит…

Суҭра иҭалаз ӷаацқәоушәа,

Срыҵаҟьеит-акакеи!..

Снеиуеит сара гәаҩала,

Издыруеит иахьцатәу…

Ишәҭахызаргь шәарҭ шәысхаҩала,

Сҭакәажә лоуп сызтәу!

Апоет изкны Енвер Ажьиба уи ишәҟәы "Иалкаау" аҟны иҩуеит: "Владимир Ахьиба дпоетҵәҟьан. Баҩхатәрыла аума, идгьылтә ԥсҭазааратә хымҩаԥгашьа аума, иҭеиҭԥш, иԥшра-исахьа, дааидкыланы даҽаӡәы диламҩашьо, нахьхьи, Жәандәрыԥшь ақыҭаҿы зымҩахәасҭақәа ылгаз, нас имҩадухаз, уи ихатәы мҩа данын. Данын, уи ишьҭыбжь рацәак имыргацәо, аха аиԥыларақәа рҿы ажәа аниоулак амцаԥшь зҿықәыҳәҳә иҟаз, иажәеинраалақәа цәгьалаҵәҟьа исахьаркны дрыԥхьон. Иара ихаҭагьы, уаанӡа иаабац иакәымкәа, иажәеинраалақәа убриаҟара дышьҭырԥаауан, анаџьалбеит, шьҭыбжьык мгандаз, даанызкылаша мчык ҟамландаз, дааҟәымҵӡакәа даԥхьаландаз ҳәа изыӡҩҩруаз ауаҩы, агәыхыҭхыҭра иоуан, апоезиа дацәыхаразаргьы акәа дҭанаҳәҳәон, аԥшӡарахь, ахаарахь дархынҳәуан. Даԥхьон ааԥсарак иқәымкәа. Усҟан аԥсабара лашәын, идагәан. Иӡыҩӡа игылан Владимир Ахьиба ҳәаа змаӡамыз идунеи ҭбаа аҽагәылаҳәан".

© Foto / предоставил Анатолием Лагулаа
Владимир Ахьиба ишәҟәы "Иалкаау"

Владимир ибзиаӡан идыруан аԥхьаҩцәа рахь ацәырҵра иацыз аҭакԥхықәра ду закәыз, аха дшәаԥырҳаԥуагьы дыҟамызт. Дыҟамызт, избанзар уи иажәеинраалақәа рыххо мышла дрыдтәаланы, абас сҳәар ҟалару, ирымкьыԥхьыр иҟасҵарызеи ҳәа дхәыцуамызт. Урҭ изаауан, ҳара макьана ҳалаԥш иамҟьашьыц, ҳахшыҩ ахьзымнаӡац ҩаӡара дук аҟнытә. Уантәи ари аҩыза "аҳамҭа" зауа апоетцәа, изааӡарызеи, иагьырацәаҵәҟьам.

© Foto / предоставлено Анатолием Лагулаа
Владимир Ахиба

Владимир Ахьиба "Ақәыџьмақәа" захьӡу иреиӷьӡоу иажәеинраалақәа руак аҿы иаабоит аԥсабаратә гармониа еиламгакәа, аха изҿагылатәу ишаҿагылатәу, ихьчатәу шыхьчатәу.

Аҵыр-ҵыр, аҵыр-ҵыр!-

Жәҩан анмацәыс,

Адыр-дыр, агәыр-гәыр!-

Аҵх ианакьыс,

Ахыр-хыр, аҽыр-ҽыр!-

Илеиуан ақәа.

Ахьыр-хьыр, ахьыр-хьыр!-

Ихыҵуан аӡқәа.

Ахыу-су, ахыу-сыу!-

Ишуан алақәа.

Ахацәа-хацәамыз-

Игылт еибагауа.

Аҵықь-сықь, аҵықь-сықь!-

Рхысбжь агара,

Абық-сық, абық-сық!-

Гыгшәыг рнырҵәара.                      

Владимир Ахьиба аинститутқәа дрылымгеит, акандидаттә ҩаӡарақәа акгьы имам, апрезидумқәа рҿы дымтәацызт, аизара дуқәа бзиа ибаӡомызт, Аԥсны аиҳабыра рышҟа акы сҭахуп ҳәа ахаан дымнеицызт, акызаҵәык, иажәеинраалақәа агазеҭқәеи, ажурналқәеи, ашәҟәҭыжьырҭақәеи рҿы ианҭыҵлак иоуаз агонорарқәа рыла иԥсы ҭан. Иԥшәмаԥҳәыс алагаҿҩага даҿын, ихәыҷқәа ҩыџьа рызҳауан, аҷкәыни аӡӷаби. Иаҩцан дынхаӡомызт, аха иҩны унеир, аԥсуаҵас ишахәҭаз дуԥылон, ачеиџьыка бзиа ибон.

Апоет зегьраҵкыс иџьушьашаз, иажәеинраалақәа зегьы шамахак ҿырҳәала идыруан, амҩан даауқәшәар, автобус аҿы аума, атроллеибус аҿы аума, амшын хықәаҿ аума, ҿырҳәала рыԥхьара далагон!

Сара ибзиаӡан исгәалашәоит, уи аибашьра ҟалаанӡа ажурнал "Алашарҿы"  иажәеинраалақәа акьыԥхьразы иман даннеилак, апоезиа аҟәша аиҳабы Мушьни Миқаиа шаҟа диеигәырӷьан дидикылоз, (уии сареи кабинеткаҿ ҳтәан), егьырҭ апоетцәа ишырзиуаз еиԥш, "алыхәҭа" икылхра далагаӡомызт, ари анцәа иҟынтә иаауа поетуп, иажәеинраалақәа рылакьысра аӡәгьы азин ҳамаӡам, ус грамматикатә гхак ҳмыриашозар, иҳәон!

Сара акырынтә апоезиатә хәылԥазқәа рҿы уи ицқәгыларақәа сықәшәахьан, аиаша шәасҳәап, Платон Бебиеи иареи рышьҭахь ақәгылара, ажәеинраалақәа рыԥхьара гәаӷьуацәан, анапеинҟьабжьқәа аӷьырак зегьы дара иргон! Уи сара саҵашьыцӡомызт, еиҳагьы сеигәырӷьон!

Абаҩхатәра бзиаӡа змаз апоет, ԥсабарала уамашәа иҟәышыз, аԥсҭазаара акырџьара иқәнақшахьаз, абзиарақәа раҵкыс ацәгьарақәа рацәаӡаны избахьаз, ишырҳәо еиԥш, "абга аҟарҟы" икылсхьаз, аха згәы еиҭамԥаз, иахьагьы гәыблыла иаҳгәалашәо, зҩымҭақәа есымша иҳацу ҳпоет бзиа Владимир Ахьиба иара дҳацӡамкәа иазгәаҳҭоу имшираҿ, иара дҳацушәа "иҳавагылоуп" иажәеинраалақәа. Урҭ иреиӷьӡоу руак ала ихсыркәшоит иахьатәи санҵамҭа, иахьӡуп уи "Поетк иажәеинраала шеилдыргаз!".

Иҵегь ҭыԥкаҿ иааурыххароуп,

Иҵегь гәыла иааурыԥхароуп,

Иҵегь, иҵегь, иааҵурыӷәӷәароуп,

Иҵегь маҭәак нашәуҵароуп,-

Иӡлачуазар уи макьана,

Иааӡылухыр- азамана.

Сара схәыцуеит: ирҳәо лакәу,

Арҭ зегь зылшо иара иакәу?!

 

 

 

 

 

 

 

 

29

Атәылауаҩи аиҳабыреи: Џьопуа "Аԥсныбылтәы" 2020-тәи ашықәс азы аусура иазкны

0
(ирҿыцуп 15:18 23.01.2021)
Аҳәынҭқарратә наплакы "Аԥсныбылтәы" аиҳабы Рамаз Џьопуа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит 2020-тәи ашықәс ишҭысыз атәы.
Атәылауаҩи аиҳабыреи: Џьопуа "Аԥсныбылтәы" 2020-тәи ашықәс азы аусура иазкны

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.

 

0