Аԥсуа бызшәа арҿиара афонд иҭнажьыз ашәҟәқәа

Ҩаԥхьа абызшәа апроблемахь: аԥсшәа ахьысҳахара ашьаҭа абаки?

174
(ирҿыцуп 14:42 03.09.2018)
Иахьатәи аҵаратә система аԥсуа бызшәа адырра аганахьала иацу абзиеи-ацәгьеи дырзааҭгылоит Sputnik аналитик, ажурналист Нонна Ҭхәазԥҳа.

Нонна Ҭхәазԥҳа, Sputnik

Аԥсуа бызшәа ҳәынҭқарратә бызшәаны ҳзакәан хада Аконституциа иануп, Аԥсны Жәлар Реизара аҿы азакәангьы рыдыркылахьеит, аха иахьа уажәраанӡа уи ҳәынҭқарратә бызшәак ишақәнаго ахархәара амам. Ари аҩыза аҭагылазаашьа ашьаҭа акит абызшәа ҳҿырхырц анырҭахыз аамҭақәа раан. Аха аԥсшәа ахархәара иахьа ҳазҭагылоу аҟынӡа иааирц азын ашьаҭа ахьакыз ашколқәа аатуа ианалага ауп. Избанзар аҵаратә система тәым бызшәан шьаҭас иазышьҭаз. Уи маҷ-маҷ аԥсуаа рыхдырра иалалон, ианыруан. Ԥсыуа доуҳала, ԥсыуа қьабзла, даҽакала иуҳәозар, ԥсыуала иааӡаз ахәыҷқәа иаԥсыуамыз аҵаратә система рыдыргалеит. Ари маҷ-маҷ ҳахдырра иалало аҿаанахан, иахьатәи ҳҭагылазаашьа аҟынӡа иааит. Ус шакәу арҵабыргуеит аԥсшәа зыхшара ирымазымдо аҭаацәа иаарго аҿыҵгақәа раԥхьа игылоу – ахәыҷы ианизҳалак, аҵара иациҵарц аниҭаху, иоурысшәа хьысҳахар ҳәа иахьшәо. Имӡакәа иаҳҳәозар, зегь зыхҟьо убри ауп. Ирааӡо ахәыҷы дандухалак, иреиҳау аҵара аиураҿы аԥынгыла имоурц рҽазыҟарҵоит данилак инаркны, атәым бызшәа идгало.

Иахьа Урыстәылатәи аҳәынҭқарреи ҳареи ҳаимабзиоуп, аха иаҳҳәап уаҵәы даҽа тәым ҳәынҭқарраки ҳареи ҳаизыҟазаашьақәа еимабзиахар, иреиҳау аҵараиуразы ҳҿар уахь рҿынархар, ҳхатәы бызшәа зымҩа инышьҭаҵан, уигьы ҳҽазаҳкуама? Ари азҵаара ҳәынҭқарратә знеишьала иӡбатәу ак акәӡами? Аԥсышәала аҵара зырҵатәуи, атәым ҳәынҭқаррақәа рҿы аҵара зырҵатәуи еилыхны аҳәынҭқарра имҩақәнаҵозар ауп.

Аԥсышәала аҵара зҳарҵо, ҳхәынҭқарра амаҵ ахьыруа, тәым бызшәала аҵара зҳарҵо ҳҳәынҭқарра амаҵ ахьыруа еилырганы иҳамазар бзиоуп, аха макьана ус ҳааиуеит. Ари иахьакәым ҳкылнагар алшоит. Убри азын ҩ-напыкла иктәуп, азҵаара аӡбара нап арктәуп, иахьазы макьана ихьшәамхаӡацт. Аха аԥсшәа еиҵагыло абиԥарақәа ирымардаӡом аҭаацәа. Абра ахьысҳара ашьаҭа акит. Убри иахҟьаны, зҵаара хаданы иқәгылеит аԥсшәа ззымдыруа дырҵаразы, аметодикатә цхыраагӡақәа, арҵага шәҟәқәа, алабҿабатә хархәагақәа уҳәа реиқәыршәара.

Иарбан бызшәазаалак иззымдыруа дырҵара гәыцәс иамоу акоуп. Даҽакуп – уи уара убызшәа дырҵаразы ахархәара шауҭо. Абраҟа ҳара ҳҽазаҳшәалароуп иаҳнаало аформақәа рыԥшаара. Уи аус адулара иаҿуп ҳметодистцәа.

Аха абра имҳәакәа узавсуам аԥсуаа рыҩныҵҟа ишьақәгыланы иҟоу агәаанагара: "Аԥсшәа – зҵара цәгьоу, зҵара мариам бызшәоуп, уи уаҩы изҵаӡом" ҳәа. Уамашәа иубаша, аԥсшәа здыруагьы убас изыԥхьаӡо ыҟоуп. Ари шьаҭанкыла ииашаӡам. Абызшәа зҵарц агәаҳәара змоу, амотивациа ззықәгылоу ауаҩы, аџьабаа ибаргьы, аԥсшәа иҵоит.

Аԥсшәа шьҭыбжьыла иахьбеиоуи, грамматикатә структурала индоевропатәи абызшәақәа иахьрықәымшәои ракәзар ҟалап ари аҩыза агәаанагара шьақәзыргыло. Егьырҭ амилаҭқәа рҿы аӡәы иҳәом схатәы бызшәа аҵара уадаҩуп, убри азы мап ацәыскуеит ҳәа. Ахәыҷы данхәыҷу ихатәы бызшәа далхәдааумтәыр, иара изы уадаҩра аиуӡом уи аҵара. Еиуеиԥшым амзызқәа ирыхҟьаны иззымдыруа ауаҩы, абызшәа аҵара хықәкыс иқәиргылар, усҟан дыриааиуеит ауадаҩрақәа зегьы. Аха ус акәымкәа, ицәгьоуп ҳәа даангылар, ҳәарада, изҵаӡом.

Абри азҵааразы лхатәы гәаанагара лымоуп абызшәа аҭҵааҩы, арҵаҩы-аметодист Диана Шамԥҳа.

"Иахьа адунеи аҿы алингвистцәа, апсихологцәа ргәаанагарала, ахәыҷы изы хатәы бызшәоуп ҳәа иԥхьаӡоуп раԥҳьаӡа дызлацәажәо абызшәа. Ҳара аԥсуаа ҳаугозар, ас еиԥш иҟоу агәаанагара ҳазҳадкылаӡом. Избан акәзар иаҳҭахы-иаҳҭахым убас аҭагылазаашьа ҟалеит. Ус уахәаԥшуазар, аԥсуа ихатәы бызшәа – дызлацәажәаз абызшәоуп ҳәа, аԥсуаа ҳабиԥара ҿыц рыбжеиҳараҩык раԥхьаӡа ирҳәаз аурыс бызшәа акәхоит. Ари аҭагылазаашьа аҽеиҭанакроуп. Ахәыҷқәа раԥхьаӡа ирҳәо ажәа аԥсышәала ирҳәарц азы, раԥхьа иргыланы, аҭаацәа ирыду рацәоуп. Дара роуп абри знапы ианугьы. Ииашоуп, ашкол ахәыҷбаҳча, арҭ зегьы даараӡа аҵак ду рымоуп, аха ахәыҷы аҩны иаҳауа ажәа, иаҳауа ашәа, агарашәа инаркны аԥсшәа аниаҳа, убри ихатәы бызшәа ауп".

Изҵаараны иқәгылоуп, избан жәларқәак рбызшәа ақәӡаара ахықә аҿынӡа ианнеиуа, хнырҳәышьа змам акәаԥ ҳәа изышьҭоу аҿынӡа ианнеилакгьы, шьоукы рбызшәа аӡрахьы ахы архоит, даҽа шьоукы ирылшоит шьҭахьҟа аргьежьра, рбызшәа аиҭарҿиара, аиҭашьақәыргылара. Ари зыхҟьо – зҭак аҟаҵара мариам зҵаараны ирзықәгылоуп аҵарауаа.

"Жәларбжьаратәи ахеидкыла ИУНЕСКО аҵыхәтәантәи аамҭазы излаҭырҵааз ала, адунеи аҿы ф-нызқь бызшәа ахьыҟоу, ҩ-нызқьи бжаки бызшәақәа аиаӡаара иаҿуп. Ҳәарада, уи иаҵанакӡом, зегь ԥсуеит, ииаӡаауеит ҳәа. Абызшәа аҭагылазаашьа – уи еснагь иҭҵаатәу усуп. Иҭаҳҵааз азҵаара уадаҩқәа шҳариашаша амҩақәа рзаҳаԥшаалароуп. Ара аус руроуп апсихологцәагьы, абызшәадырыҩцәагьы, абызшәа дзырҵо арҵаҩцәагьы, аметодистцәагьы. Зегь рхы еидкыланы русеицура иалҵыр ауеит алҵшәа бзиақәа. Арҵаҩы имацара ириашоит ҳәа ари азҵаара ақәыргылара иашаӡам. Апроблема еилызкаауа арҵаҩцәа ирылшо зегь ҟарҵоит. Аха урҭ рылшарақәа мацара азхаӡом аԥхьаҟа аҿиаразы. Сара сгәы иаанагоит, раԥхьаӡа иргыланы, абызшәа ахархәара амазароуп ҳәа. Ахархәара змам абызшәа зыҿиаӡом, ииашаҵәҟьаны иԥсуеит, ииаӡаауеит", – ҳәа азгәалҭеит аметодист.

Аԥсшәа ззымдыруа аԥсуаа рхыԥхьаӡара арацәахара иаҿуп. Убри аҟнытә абызшәа ззымдыруа дырҵашьа аметодика аус адулара акрызҵазкуа зҵаараны иқәгылоуп, аха арҵагатә шәҟәқәа, аметодикатә цхыраагӡақәа, алабҿабатә хархәагақәа, авиедо-рҵагатә материалқәа уҳәа реиқәыршәараҿы ицәырҵуеит ауадаҩрақәа. Ари аус знапы алаку аметодистцәа рԥышәа маҷым, иҟаҵоугьы маҷым, аха абызшәа ззымдыруа дырҵаразы иҟаҵатәу даара ирацәоуп.

"Арҵага шәҟәқәа реиқәыршәара хымԥада иалахәзароуп ашколқәа рҟны аус зуа арҵаҩцәа. Урҭ рԥышәа, урҭ рдырра аҵак ду аиуеит ашәҟәқәа реиқәыршәараҿы. Ашәҟәқәа рхаҭабзиара ҳаракызароуп, ахәыҷқәа ргәы иақәшәо иҟаҵазароуп, иахьатәи аамҭа иашьашәалазароуп. Акыршықәса ҳхы иаҳмырхәо ажәақәа ҳрыхәаԥшыроуп. Иахьатәи алексика зеиԥшроу ҭаҳцаароуп, ахәыҷқәа ирыхәаратәы, иалацәажәаратәы иҟаҳҵароуп хымԥада. Аԥсуа бызшәа арҿиара афонд аҿы аус ауеит арҿиаратә гәыԥ. Уи иалахәуп Ажьиԥҳа Альдона, Шьынқәба Адгәыр, нас сара. Иахьазы даара цхыраагӡа бзиоуп ҳәа ҳгәы иаанагоит еиқәҳаршәахьоу ашәҟәқәа, хаҭалагьы "Ҳаицәажәап аԥсышәала" захьӡу, уи зхы иазырхәогьы рацәаҩуп. Иара иацуп ҭырқәшәала ажәар.

Иара убас ааигәа афонд аҿы иҭыҵит иаазыркьаҿу аграмматика, атаблицақәа рыла. Уигьы аԥсшәа аҵара згәы аҳәо зегьы ирыхәарҭоуп. Алфавит ашьҭахь сара аус адызулон ашәҟәы "Иссиру ашьҭыбжьқәа". Ари акыраамҭа сагеит. Ашәҟәы шаҟа имарианы иҟауҵар уҭаху аҟара, убасҟак аус адулара уадаҩуп. Абри ашәҟәы ианыԥшуеит ҳәа сгәы иаанагоит акыршықәсатәи сԥышәа, ахәыҷқәа аус рыдулара, урҭ рыпсихологиа адырра. Ахәыҷқәа ринтересқәа срықәшәаны иҟасҵеит ҳәа сгәы иаанагоит ари ашәҟәы. Иара иану ажәеинраалақәа ахәыҷқәа ашьҭыбжьқәа дырҵара иазкуп. Баша рифмала еиҿыртәаны мацара акәымкәа, асиужет рыманы, ахәыҷқәа иргәаԥханы ирҵартә еиԥш иаԥҵоуп арҭ ажәеинраалақәа. Дара реиҳаракгьы ҷыдала абри ашәҟәазы иҩуп. Ари ашәҟәы ала ашьҭыбжьқәа рыдагьы иуҵар ҟалоит аԥхьаӡашьа, аԥштәқәа, ашықәс аамҭақәа. Аха хымԥада, ари ашәҟәы аус адулараҿы аиҳабы ацхыраара ҟаиҵароуп, ахәыҷы имацара иакәӡам ари ашәҟәы аус адызулаша," — лҳәеит Диана Шамԥҳа.

Афонд аҿы ааигәа иҭыҵит ашәҟәы "Аԥсуа бызшәа актәи аҩаӡара" захьӡугьы. Уи аҭыжьра ҟалеит Ҭырқәтәыла инхо ҳдиаспора иҟарҵаз аҳәарала. Уаанӡа ишаҳҳәахьаз еиԥш, 2010 шықәса инаркны Ҭырқәтәыла азин рнаҭеит уаҟа инхо иҭырқәам амилаҭқәа рхатәы бызшәала аҵара. Убри ашьҭахь уа инхо аԥсуаа ашәҟәы рҭаххеит, методикала ииашаны иеиқәыршәоу, абызшәа дырҵара зырмариаша. Убас иҟоу ашәҟәы аиқәыршәаразы Диана Шамԥҳа Ҭырқәтәылаҟа дцеит. Ашәҟәы злаҟаҵоу апрограмма Европатәи ахеидкылақәа абызшәа арҵаразы ирымоу апрограмма иақәыршәан иҟаҵоуп. Иара ҭыҵит Аԥсны аҵареи аҭҵаарадырреи рминистрра ацхыраарала. Иагьазкуп аԥсуа абызшәа ззымдыруа дырҵара.

Аԥсуа бызшәа адырра иунаҭо алшарақәа
© Sputnik Леон Гуния
Аԥсуа бызшәа адырра иунаҭо алшарақәа
174
Атемақәа:
Абызшәа. Аҿахәҳәага. (15)
Уроки абхазского языка

Зхатәы ззымыхьчо даҽаӡә итәгьы изыхьчом…

146
(ирҿыцуп 16:34 09.07.2020)
2007 шықәсазы Аԥсны ирыдыркылаз "Аҳәынҭқарратә бызшәазы азакәан" иахьа уажәраанӡа анагӡара ахьамам уи зхатәы бызшәоу рзинқәа реилагара шаанаго атәы далацәажәоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥха.

Заҟа ҵуазеи Аԥсны аҳәынҭқарратә бызшәа иамоу аԥықәсларақәа ртәы ҳҳәоижьҭеи, заҟа ҵуазеи 2007 шықәсазы ирыдыркылаз "Аҳәынҭқарратә бызшәазы азакәан" ахәҭаҷқәа шеилаго атәы ҳалацәажәоижьҭеи? Ҳалацәажәоит, аха азҵаатәы ишақәнагоу ахаҵгылара арҭом аҳәынҭқарра амаа зку.

Ари азакәан анрыдыркылозгьы, изҳәоз маҷҩымызт, аус ауа ишыҟамло, еиҳаракгьы ауаажәларра агәра агара рцәыуадаҩын азакәан 2-тәи ахәҭаҷ аҿы иарбоу "ачынуаа аҳәынҭқарратә бызшәа рдырроуп" зҳәо нагӡара шамоуа, избанзар амчраҿ иааиуа анапхгаратә ҭыԥқәа ршараан, хшыҩзышьҭра зырҭо апартиатә дгылара ауп. Убри аамҭазы, апартиа иадгыло рахьынтә еснагь амаҭәар здыруа, абызшәа здыруа еиҿыбааны изыҟалом, аиааира агоит "абызшәа изымдыруазарагьы ҳара даҳтәуп" захьӡу аилкаара.

Абар 13 шықәса ирықәуп, абызшәа азакәан баша ақьаад иазынханы иҟоуижьҭеи, аха уи ахьынагӡам азы партиакгьы абжьы аргом. Иҳаҩсыз алхрақәа рыламҭалазы,  2020 шықәса хәажәкыра 19 рзы ителехәаԥшратә пресс-конференциаҿы Аԥсны ахадас иалху Аслан Бжьаниа аԥсуа бызшәа арҿиаразы гәҭакқәас ишәымоузеи ҳәа иоуз азҵаара абас аҭак ҟаиҵет: "Ҳара ҳахәаԥшуеит ирыдыркылахьоу азакәан аус шауа, иҟалап уи азакәан ахәҭақәак аԥсахрақәа ралагалара аҭаххар. Иахәҭоуп аԥсуа бызшәа арҵара еиҳа ирцыхцыхзар".

Бжьаниа иазгәеиҭеит аԥсуа бызшәа арҵаҩцәа рулафахәы еиҳазар шахәҭоу егьырҭ ирҿырԥшны иаҳгозар. Абри адагьы, Бжьаниа иҭак аҿы иазгәаҭан иаԥсыуам ашколқәа рҿы аԥсуа абызшәа арҵаҩцәа разымхара апроблема шыҟоу. Абарҭ зегь ҳрыԥшны иаҳҳәозар, аԥсуаа ҳбызшәа аҵгәара зҭаху акәны иҟоуп. Уи ныҟәызго, изхатәы бызшәоу аԥсуаа – ззинқәа еилагоу милаҭуп.

Аԥсны аус зуа омбудсмен иинститут ҳазааҭгылозар, раԥхьаӡа акәны Жәлар реизара адепутатцәа рҿаԥхьа рашәара 29, 2020 шықәсазы урысшәала ажәахә ҟалҵеит иахьатәи ахада Асида Шьаҟрылԥҳа. Омбудсмен улықәшаҳаҭымхар ҟалом, ҳтәылаҿы ауаҩы изинқәа реилагарақәа рҿы иахьалылкааз аҳәса рганахь "агәакьацәа рҟынтәи имҩаԥысуа ахалахьырхәра" анаҩсан, Аҩныҵҟатәи Аусқәа рминистрра ахаҭарнакцәа "абаандаҩцәа рырҳәацәара, иргәаҟны рышьра" рхы ишақәнадырго атәы ахьцәырылго. Абарҭқәа рыдагьы, Гал араион аҿы иҟоу азинеилагарақәа ртәы дазааҭгыло, урысшәала ажәахә ҟазҵоз омбудсмен инаҵшьны иазгәалҭеит араион аҿы аҵара аҵаразы ауаатәҩыса рзинқәа шеилагоу.

"2015 шықәса раахыс галтәи ашколқәа рҿы аҵара урысшәалоуп ишымҩԥысуа. Араион аҿы аурысшәа ибзианы иахьырзымдыруа, дара арҵаҩцәагьы налаҵаны, амаҭәарқәа рышьҭкаара рцәыуадаҩуп аҵаҩцәа", – ҳәа азгәалҭеит омбудсмен. Ари ахҳәаа азаҳуазар, ҳазымхәыцыр ауам, галаа рзы хатәы бызшәас иҟоу агыршәа шакәу, ақырҭшәа дара еиҳарак ашкол аҿы акәын иахьрыдыргалоз. Издыруада, еиҳа иҳақызҭгьы, агырқәа наџьнатә аахыс изызхәыцуаз, аха ирзынамыгӡаз ахатә ҩыра аԥҵара апроект зхароу Қырҭтәыла шакәу азгәаҭазҭгьы.

Араҟа иаахтны иҳәамызт, иабантәаагатәу қырҭшәала еиқәыршәоу арҵага шәҟәқәа? Қырҭтәылантәи, мамзрагьы аԥсуа ҳәынҭқарра ахы иалнаршар акәу?! Зегьы иаҳдыруа усуп, Қырҭтәыла иҭрыжьуа арҵага шәҟәқәа ридеологиа хырхарҭас иамоу "Аԥсны Қырҭтәыла ишахәҭаку" шакәу, ус анакәха, галаа аинтеграциа рзура аҭыԥан, Егры нырцәҟа рхы ҳархома? Омбудсмен галаа рзинқәа данырзааҭгылоз, илымҩатәны акәзаргьы иазгәалымҭеит Аԥсны ишеилагоу аԥсуа бызшәа изхатәы бызшәоу рзинқәа.

Хыхь зыӡбахә сымаз Аслан Бжьаниа ипресс-конференциа сазыгьежьуазар, абас иҳәеит: "Аҳәынҭқарратә бызшәа адырра цхыраагӡазароуп ауаҩы дчынуаҩхарц иҭахызар, аҳәынҭқарратә усбарҭақәа рҿы дҟаларц азы". Алхрақәа рышьҭахьтәи аҭагылазаашьа ҳахәаԥшуазар, аԥсуа бызшәа азакәан 2-тәи ахәҭаҷ уаанӡеиԥш еилагоуп, Аминистрцәа реилазаара ашьақәыргылараан инеиԥынкыланы аҳәынҭқарратә бызшәа здыруа ракәӡам аҭыԥқәа здыргалаз. Аминистрцәа реилазаара аилатәарақәа ҳрызхьаԥшуазар, аҷҷаҳәа урысшәала имҩаԥысуеит, аԥсшәа ацәаара уарла-шәарла иаҳбоит.

Ганкахьала ҳацәыԥхашьоит азакәан иану ахәҭаҷқәа рыԥсахра, даҽа ганкахьала – аҭыԥ зҭатәу ргәы нмырхакәа, абызшәа рзымдыруазаргьы ркабинет иҩнартәатәуп.

Исҳәарц сылшоит, ҳарҭ зхы иаӷоу милаҭуп ҳәа, избанзар, адунеи аҿы збызшәа зцәыӡхьоу амилаҭқәа реиҭашьақәыргылара хықәкыс ианрымоу, ҳара еиқәырханы иҳамоу арԥсыҽра ҳаҿуп. Аҳәынҭқарратә бызшәазы азакәан 2-тәи ахәҭаҷ иаҳәоит: "Амчратә усбарҭақәа, урҭ ирыҵаркуа аструктурақәа рхадацәеи, Жәлар реизара адепутатцәеи, аҭыԥантәи ахаланапхгаратә усбарҭақәа рхадацәеи ирдыдырц, рхы иадырхәаларац рыхәҭоуп аҳәынҭқарратә бызшәа". Ақьаад иануп, аха аԥсҭазаара уи аларҵәашьа амоуит… Абраҟа иарабоу абзац аусура иалагар акәын 2015 шықәса ажьырныҳәа 1 инакны. Иахьа ҳара ҳанхоит 2020 шықәсазы, аха ари ахәҭаҷ ус ишрыдыркылаз иаанхеит…

Аԥсуа бызшәа адырра иунаҭо алшарақәа
© Sputnik Леон Гуния
Аԥсуа бызшәа адырра иунаҭо алшарақәа

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

 

 

146
Абхазский долгожитель

"Данаҟаи даауеит": Аԥсни Ҭырқәтәылеи еицырдыруа Ашәы Данаҟаи иҭоурыхқәа

292
(ирҿыцуп 19:06 05.07.2020)
Иуа Коӷониа ипоемақәа руак ззикыз, ахаҵара ду злаз Ашәы Данаҟаи иҭоурых Сырма Ашәԥҳа лматериал аҿы.

Cырма Ашәԥҳа, Sputnik

Ашәы Данаҟаи иӡбахә, ифырхаҵара, иахьа уажәраанӡа ҳажәлар инеимдаа-ааимдо еибырҳәоит, аҭоурых иазынхеит. Дазусҭада Ашәы Данаҟаи, избан ас еиԥш дыхьӡыртәны изихцәажәоз? Уи атәы дазааҭгылоит афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, аҵарауаҩ Арда Ашәба.

"Усҟантәи аамҭазы нхыҵи аахыҵи ақәыларақәа аныҟаз, ажәлар анеимырҵәоз, Ашәы Данаҟаи ицәшәаны уаҩ дзахыҵуамызт, убриаҟара ахаҵара илан. Ижәлар ихьчон, ихы ӡыригомызт, "соуп" зҳәоз ахацәа дрыжәлон", — ҳәа азгәеиҭоит аҵарауаҩ.

Иуа Коӷониа ипоемақәа руак Ашәы Данаҟаии Аҟарач Бакәыкәи ирзикхьан. Иуа ажәлар рҿы иаҳахьаз Данаҟаи изкыз аҳәамҭақәа ирылхны иаԥиҵеит апоема. Данаҟаи, нхыҵ аҟарачқәа рҿы Бакәыкә ҳәа иҟаз амагәшьхәа дҭаицалахьан.

"Абжьыуаа рашәаҳәаратә хор "Нарҭаа" Илиа Соломон-иԥа Ашәба напхгаҩыс дызмаз, агастрольқәа рахь ианцоз быргк иҳәо абас иаҳаит: "Шьыбжьонла ҳҭаацәа ҳанздмырцәалак, "Данаҟаи даауеит" ҳәа ҳдыршәон", — иазгәеиҭоит Арда Ашәба.

Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рҟны Данаҟаи Ашәба ихьӡ камыршәӡакәа иааргоит.

"Аԥсны ҳара ҳаԥсадгьыл ауп. Аха атәымџьара анхара ҳазшаз ҳалахь ианиҵеит. Аԥснаа, ҳаԥсадгьыл зыхьчаз, сшәыкәыхшоуп. Гәадурас шәҳамоуп, шәыгәхьааҳгоит. Сара сықәрахь снеихьеит. Сыԥсы ахьынӡаҭоу сыԥсадгьыл сықәыԥшыр сҭахуп. Ашәы Данаҟаи имаҭа соуп сара. Ашәба Данаҟаи сабду иаб иоуп. Сабду Мырза ихьӡын, Мырза иаб иоуп Данаҟаи", — ҳәа иаҳзеиҭеиҳәеит Ҭырқәтәыла, Џьгьарда ақыҭа инхо, хылҵшьҭрала Данаҟаи Ашәба изааигәоу, 95 шықәса зхыҵуа Феҳми Ашәба.

Ашықәсқәа цоит иниакәкәа. Аамҭақәа реиҭасра акәзар, аҭоурых иазынхоит. Аиҳабацәа иргәаладыршәоит, ирхадыршҭуам рабацәа, рабдуцәа ирхыргаз аҭоурых. Нхыҵи аахыҵи Ашәы Данаҟаи дыхьӡыртәны ифырхаҵара аӡбахә иалацәажәоит.

Феҳми Ашәба игәалаиршәоит:

"Данаҟаи ихьӡ иадҳәалоу рацәоуп, изку иашәақәа ыҟоуп. Данаҟаи нхыҵи аахыҵи дыбжьан, дҳәынҷон. Ҽнак аҳак иҩны давсуан. Аҳ сасцәақәак шиҭаз ибеит. Иангәеиҭа, иҽы аӷәра аҵәҩан аҟны иаахишьын, дыҩхалан асасцәа рымаҵ иуа далагеит. Аҳәа идҳәалоуп, аԥынҵа аҭра кылнаҵәан, аԥынҵагьы кылыҳәҳәоит. Аҳ исасцәа иџьаршьеит, "ари аҷкәын дызусҭада, ани иаҳәызбала иҟаиҵозеи?" - ҳәа датәамбаӡо иазҵааит. Ари Ашәы Данаҟаи иоуп рҳәеит", - аҭоурых ашьҭа дазхьаԥшуа дҳацәажәон абырг.

Данаҟаи ифырхаҵара ԥыршәарц азы аҳ исасцәа аизара мҩаԥыргарц рыӡбеит.

"Ауаа еизеит. Данаҟаи аҳ ицә ахәда дадырсуеит. Иаҳәа ааҭихын, анахәҭа зкыз икышьа игәамԥхазт, Рыӷәриа Шьаабан ҳәа дыҟан, анахәҭа уи инаииркит. Арҵәааҳәа дыҳәҳәаны ацә ахәда данлас, уи ахы ахәда зкыз иааигәыдҳалеит. Зныкала днасны ахәда хиҵәеит Данаҟаи", - иҳәеит ажәабжьҳәаҩ.

Феҳми иабду иашьа Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа дцахьан. Уа иаб иаҳәшьа дыҟан, даанхеит. Ауха еицдыршеит, рызхара изеибамбауа. Аҟыз рацәаны илыман лара. Иаб иаҳәа Аԥсны инханы иҟан, уи ааилыркын, лҟызқәа руак ахәда хиҵәарц иалҳәеит.

"Аҳәа цырцыруа ианыск иҳәеит Гәызиа, ҩба-хԥа рыхәда зныкала ихысҵәап сгәахәын, иркаланы сласит иҳәеит. Ахәы аалпып-аалпыпын, инцәыҵых-аацәыҵаххын, игыланы ицеит аҟыз. Саб иаҳәшьагьы ашәхымс дықәтәаны дааԥшуан, нас алақмар ҳәаны аҵәыуара далагеит", - иҳәеит Феҳми.

Гәызи иҟалаз изеилымкааит, иаб иаҳәшьа алақмар ҳәаны дызҵәыуоз џьеишьеит. Нас, даалыԥхьан, дналыдлыртәалеит.

"Абри аҳәа уаб Данаҟаи итәуп. Абри ала иҟаиҵақәахьоу рацәоуп. Уара ҟызк ахәда узхымҵәеит, алақмар абасымҳәо", - лҳәазаап.

Аԥсны инхо абырг, Аџьынџьтәылатә еибашьра ду аветеран, шәышықәса ирзааигәоу Леуарса Ашәба, иабду иҟынтәи игәалашәоит Ашәы Данаҟаи иӡбахә.

"Сара сабду Ҳасани Данаҟаи еицныҟәон. Данаҟаи иҩыза Ашәба дыҟаӡам. Убриаҟара амч иман, аилкаагьы иман. Данаҟаи ирахә ахьгылаз аҟарач днеин, иԥцаны иманы ддәықәлеит. Ахьшьцәа аӡә дыбналан, Данаҟаи адырра ииҭеит. Данаҟаи апҟеҩҳәа дишьҭалан дихьӡеит, ибжьы иқәиргеит: "Ухылԥа алаба иахаҵаны уҩах", - ҳәа. Ихылԥа алаба инахаҵаны данҩаха, ихылԥагьы алаба ахгьы аахиҵәеит, ирахәгьы иргьежьит шьҭахьҟа", - иҳәеит абырг...

Ашәы Данаҟаи илеишәа бааԥсын, ахаҵара илан. Иԥшәма ԥхәыс д-Аӡынԥҳан. Мышкы иеимсы тлан, иԥҳәыс иналымҵаиршәит, иӡахны инаилҭарц. Акыраамҭа дааԥшит, далгазаргьы, далгеит анигәахә, илҭарц леиҳәеит. Аха, лара аҭакс "исымӡахӡац", — ҳәа наиаҭалкит. Игәы ааԥжәан, иеимаа аалымихын, ус ишыҟаз инаишьаҵаны дцеит ҳәынҷара. Данаауаз Езыгәԥҳак иҽы ахәда дықәкны диманы дааит.

Абас еиԥш ирацәоуп Ашәы Данаҟаи идҳәалоу ахҭысқәа. Ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа иргәыласоу ажәабжьқәа ахааназы ԥсра рықәым, ԥсра шрықәым еиԥш дара зырҿио ахаҿсахьақәа.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

292

Аԥсны Апарламент аҿы акризис алҵшьа азҵаара иалацәажәеит

0
Апарламент абиуџьети, акредиттә еиҿкаарақәеи, ашәахтәқәеи, афинансқәеи рзы аилак инарҭбаау аилацәажәараҟны ирзааҭгылеит атәыла абанктә система акоронавирустә пандемиа аамҭазы аҿиареи ауааԥсыра акризис аан ацхыраара рыҭареи рызҵаарақәа.

АҞӘА, ԥхынгәы 10 - Sputnik. Ашәарақәа рыҿҳәара анахара, акредитқәа рыпроцентқәа реиҵатәреи рреструктуризациеи иара убасгьы анапынҵадатә шәарақәа рырҭбаареи ирылацәажәеит Апарламент аҿы акризис аан ауааԥсыра рыцхыраарак аҳасаб ала ҳәа арадио Sputnik иазеиҭалҳәеит абиуџьети, акредиттә еиҿкаарақәеи, ашәахтәқәеи, афинансқәеи рзы аилак ахантәаҩы Натали Смырԥҳа.

Лара илҳәеит абанктә хсаалагақәа "Аԥра" змоу реиҳараҩык, урҭ шәнызқьҩык инарзынаԥшуеит, хәдықәҵаҩцәаны иҟоуп. Атәылаҿ акредитқәа рзеиԥшшәара 4 миллиард мааҭ ыҟоуп, ауаа акризис аамҭазы урҭ ршәара рцәыуадаҩуп.

"Иахьа аҳәаақәа аркуп. Аиԥылараҟны аплан "Б" иалацәажәан, уи аҳәаа аадмыртыр ахархәара аҭаразы. Ҳбанктә системаҿы анапынҵаԥара адефицит шамоу дыруп. Урыстәыла акризис аамҭаан ԥынгыларыда атәанчахәқәа, асоциалтә шәарақәа мҩаԥган. Ҳара ҳҿы усеиԥш егьыҟам", - лҳәоит Смырԥҳа.

Атәыла абанктә система аҭагылазаашьа апарламентари иуадаҩуп ҳәа ахылҳәааит. Ашьақәыртәаратә уснагӡатә ҳәа иазылшьеит анапынҵа ԥара ахьшәатәым амаҵзурақәа рынагӡареи аиҿкаарақәа рҿы абанкоматқәа аԥара рҭыгара аԥкыреи.

Анапынҵадатә шәарақәа лара лгәаанагарала атәыла аҩнуҵҟа аԥареикәыршара шьҭнахуеит.

Смырԥҳа илҳәеит арҭ ауснагӡатәқәа макьана ишрылацәажәо, аха ԥхынгәымза абжа ашьҭахь аҳәаа шаадмыртуа анеилкааха ашьҭахь урҭ нап рылактәуп ҳәа.

Апарламент абиуџьети, акредиттә еиҿкаарақәеи, ашәахтәқәеи, афинансқәеи рзы аилак инарҭбаау аилацәажәара мҩаԥган ԥхынгәы 9 рзы. Иара иалахәын: Апарламент аиҳаби адепутатцәеи, ахада Иусбарҭа анапхгара, Амилаҭтә банк ахантәаҩы, акоммерциатә банкқәа рҟазауаа.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0