Руслан Габлия.

Руслан Габлиа: аибашьраҟны ауаа сабарда рҿаӡам

32
(ирҿыцуп 19:13 12.10.2015)
Руслан Габлиа – Аԥсны аибашьра алахәылацәа рпортреҭқәа 60 инареиҳаны дравторуп. Иара ифырхацәа рҭоурыхқәа апортал Sputnik Аԥсны аҟны ицәыргахоит.

Асҭанда Арӡынԥҳа, Sputnik

Асахьаҭыхҩы Руслан Габлиа иаҳзеиҭеиҳәеит аибашьраҟны иара изы арҿиара ҭыԥс иааннакылоз атәы. Габлиа – Аԥсны аибашьра алахәылацәа рпортреҭқәа 60 инареиҳаны дравторуп. Иара ифырхацәа рҭоурыхқәа апортал Sputnik Аԥсны адаҟьақәа рҟны ицәыргахоит.

"Иаашаккареит. Алаԥшҳәаа убо иааҟалеит. Аҵх иалагӡаны амшын аԥшаҳәеи ашьха рымҵеи асы рықәнауит. Уахьынаԥшлак иҟәашкакараӡа ишьҭоуп. Ицқьоуп, иԥшӡоуп. Хшыҩла еилыскаауеит – еибашьроуп. Аха ауаагьы аибашьрагьы рышьҭамҭа ыҟам. Иҟоу акы заҵәык оуп – ипашәӡа ишьҭоуп".

Аҟәатәи асахьаҭыхратә училишьче ауадақәа руак аҟны ҳаицәажәараан Руслан Габлиа игәалаиршәоит аибашьра аамҭа. Далацәажәоит 1992 шықәса, ԥхынҷкәын 30 ашьыжьшамҭа, раԥхьаӡа акәны "ауаҩы ишьра анизыԥшу, Аҟәа агара амҩа данықәу" атәы.

Аибашьра аилашымҭазы абас гәызҭазаарала асы шкәакәа аигәырӷьара зылшо асахьаҭыхыҩ заҵәык иоуп. Аԥсны асы – еснагь иҷыдоу хҭысуп. Аҟәа агарагьы залмыршахеит – ауааи атехникеи асы изылсуамызт. Аԥсабара зны-зынла иара ахатәы риашарақәа ауаа рыпланқәа ирыланагалон иҳәоит асахьаҭыхҩы. Аҳҭнықалақь анапахь аагараз ажәыларахь иандәықәла, ажьырныҳәа 5 рзы, асааҭ акахьы инеихьаны, узалымсуа анаҟә ықәчит.

"Сара исыздырам убри анаҟә акәымзҭгьы, ҳаибганы амца ҳшалҵышаз. Ажәылара хра амоуит, шьҭахьҟа ишхьаҵтәыз зегьы еилаҳкаауан, аха уца ухаҵазар. Ҳазегь ҳандырҵәон. Ус иқәчит иԥсҭаҵагахаз анаҟә. Уаԥхьа игыло думбо, унапы наурххар иааннакыло. Ҳҩагылан, амҩа ҳнанысны ҳцеит".

Асахьаҭыхыҩ ишьҭахьҟа сылаԥш нақәшәоит аԥҳәыс лыскульптура. Ицәиаҵәа-цәҩеижьу аш аҟынтәи дааԥшуеит лара, астол аҟны иқәуп ацәашьаршь иалху аҵәа ҩеижь, аҭӡамц аҟны лара лсахьақәа — цыра рацәала. Сылаԥш инаццоит Руслан илаԥшгьы.

"Дасу зегьы дара рхатәала иҭыхуеит. Шәҩык ауаа ак ҭырхырц рыдуҵаргьы, шә-сахьак ҟалоит".

Абарҭ аҭӡамцқәа рыҩныҵҟа иакымкәа-иҩбамкәа амастер-классқәа мҩаԥигахьеит асахьаҭыхҩы. Уажә напхгара риҭоит аԥшьбатәи акурс астудентцәа. Урҭ адипломтә усурақәа рыхьчара рҽазыҟарҵоит.

"30 шықәса инарыцны рҵаҩыс аус зуеит. Абыржәы, абри акурс аусышьҭуеит, нас сусура аансыжьуеит. Сҟазарҭаҟны схы-сыԥсы ҳәа аус зулоит".

Асахьаҭыхҩы игәалашәарақәа абырсааҭк даарыцәхьаҵит аха урҭ еиҭах дара рахь ддырхынҳәуеит.

"Аибашьра алагамҭазы аӡәгьы дақәгәыӷуамызт ҳаибашьыҵәҟьап ҳәа, аԥсыҭбарақәа ҟалап ҳәа. Сара, иахьа зыԥсҭазаара иалҵхьоу Римма Ҳашԥҳа лышәҟәы аиллиустрациа азура саҿын. Ари, иллиустраторк иаҳасабала раԥхьатәи сԥышәа акәын. Ашәахьаҽны агонараргьы соураны сыҟан – сгәы ҭамгыло сазыԥшын. Ахәаша аибашьра иалагеит. Ашәҟәы иахьӡын "Ҵиҵикәакәа".

Аибашьра ашьҭахь иҭыҵит уи ашәҟәы. Аха уаанӡа, аԥсуа жәлар ирзыԥшын рҭоурых аҟны зегь раҵкьыс ауадаҩра зцыз амзақәа. Нанҳәамза 14, ахәашеи цәыббрамза 30 аԥшьашеи ирыбжьан 413 мши-ҵхи.

1992 шықәса нанҳәамзазы Руслан Габлиа 35 шықәса ихыҵуан. Усҟан иара далгахьан Қарҭтәи аҟазара Академиа, Аԥснытәи АССР-и СССР-и асахьаҭыхыҩцәа Реидгыла далахәылан. Аибашьра аламҭалазы Аԥсны аҩныҵҟатәи ар рполк ҷыда хатәгәаԥхарала далалеит. Ажәлар рҟны уи "аабатәи аполк" мамзаргьы "Аԥсуа гвардиа" ҳәа иашьҭан.

"Агвардиа инагӡаҵәҟьаны ар рҟазшьа амамызт, аха ҳара уа иаҳҵон ахысшьа. Аҳауа аибашьра афҩы алалахьан. Агвардиахь снеирагьы хыла-ԥсыла сазыхианоуп ишыҟалаз. Сара стәала уи иаанарԥшуан иаҭаххар аҿагылара шҳалшоз. Аибашьра акәым, агәҽанҵара раҳҭоит иаҭаххар ҳәа акәын исхәыцуаз. Сара сгәы иаанагомызт аибашьраҵәҟьа алагоит ҳәа. Рабашьра сықәшәап ҳәа быжьшықәса аҵара ахьысҵоз атәыла, рабашьра сықәшәап ҳәа издыруаз, исҩызцәаз".

Асахьаҭыхҩы абырсааҭк дааҭгылеит игәалашәарақәа еихырԥхьо. Аҭынчра еиларгон адәахьтәи абыжьқәа.

Аамҭак азы атәыла анапхгара аҭагылазаашьа аҭышәныртәаларазы ирыӡбеит агвардиа аимырпра. Руслан Габлиагьы есҽынтәи иусқәа дырзыхынҳәит.

"Исгәалашәоит, фҩык раҟара ҳаицны, агвардиа ахьтәаз Аладатәи Ешыра амҩа ҳаныланы ҳнеиуан. Ҳаԥхьаҟа иааиуаз автомашьына УАЗ, зжакьа зҿачы иҟаз ҭаҳмадак ихы ааҭирҳәҳәан, ҳара ҳахь ихы рханы инаҳгәыдиҵеит: "Шәабацо шәара? Шәабџьар ааныжьра шԥажәгәыӷьи, аӡәы ишԥаишәҭоз. Шәхынҳәы шәышьҭахьҟа!" ҳара аҭакс "зегь еилацәажәахьеит, шәарҭа ыҟам" ҳҳәеит, иаҳҳәаз агәра го".

Рацәак мҵыцкәа, асахьаҭыхҩы, раԥхьаӡа акәны ахәыҷқәа ирызкыз ашәҟәы аиллиустрациа азызуаз, аибашьра ишалагаз иаҳаит.

"Ари уаҩ ихы изҭамыгӡоз акакәын. Сара агәрагара сцәыуадаҩын аибашьра иалагаҵәҟьеит ҳәа адкылара. Ҳәарада урҭ ишахәҭаз еиԥш рҿагылара ҳара иҳалшомызт, дара уи баны еиҳагьы иаҿаапкуан".

Аибашьра раԥхьатәи амшқәа рзы Руслани егьырҭ асахьаҭыхыҩцәеи нап адыркит агитациатә плакатқәеи акарикатурақәеи рҭыхра. Иҭаацәа Гәдоуҭаҟа риагара дахьӡеит. Илшоз ала Урыстәылантәи иааргаз ацхырааратә еидарақәа аӷбақәа ирықәихуан.

"Сыбӷа иахьагьы иахамшҭыц урҭ, 75 кьыла иҟаз ааҵәақәа", — иҳәоит иара аччаԥшь иҿықәыххуа.

Мызқәак рышьҭахь иара иҽаниҵеит аҩбатәи, хаз иго амотохысырҭатә полк асиа. Ирықәымҿиаз ажьырныҳәатәи ажәылара ашьҭахь Руслан ибаталионгьы егьырҭ архәҭақәа реиԥш аиҭаҽазыҟаҵара иалагеит. Аибашьцәа Аҩадатәи Ешыра иахьаҵанакуаз зегьы рымҽхакны иаатәеит.

"Ажьырныҳәа. Хәажәкыра. Жәабран. Уахи-ҽни аҭабиа уҭатәоуп. Иҟоуп аиҿахысрақәагьы зны-зынла".

Абри аамҭазы Руслан далагеит икәша-мыкәша иҟаз ауаа рсахьақәа рҭыхра. Иара хацыркхеит асахьаҭыхҩы Уасил Мхонџьиеи иареи реиԥыларала. Уасил иара ақьаади акарандашьи ҳамҭас ииҭеит.

"Иҭухуеи? Ухаҟынгьы иааукәыршаны ишыҟоу еиԥш — зегь еилататоуп. Ус, хәыҷы-хәыҷла нап асыркит апатреҭқәа рҭыхра. Исзымдыруаз ауаагьы срыҳәон 10-15 минуҭ азин сырҭарц рсахьа аҭыхразы".

Реиҳа аинтерес змаз асахьақәа аибашьра раԥхьатәи ацәаҳәаҟны акәын иахьцәырҵуаз.

"Зны аҷкәынцәа тәаны ашахмат иасуан. Дара хәмаруеит, сара сҭыхуеит. Ус ахысра иалагеит. Ахымҩасқәа ҳхашәышәуеит. Аха зегьы урҭ ҳамбоушәа ҳхы мҩаԥаагоит. Гәаныла исҳәоит "ҳаҟәыҵыр еиӷьуп". Убри аамҭазы ахымҩас астол иқәгылаз ашахмат фигура аақәнацәааит. Убысҟан ауп ихәмаруаз аҷкәын дангылазгьы. Асахьаҟны илақәа убом, дсыхәаԥшларц сышиҳәазгьы. Ахәмарра дахашәаломызт. Саргьы ус даансыжьит, избанзар уаҵәа иҟалоз адырра цәгьан".

Аиааира ахәышықәсахыҵраан Аҟәа, Аурыс театр афоие аҟны Руслан Габлиа имҩаԥигеит афотоцәыргақәҵа. Уантәи иаҳҿаԥшуаз реиҳараҩык аиааира амш аҟынӡа изымнаӡеит. Урҭ рпатреҭқәа рахь ауаа ашәҭ ҟаԥшьқәа наргон.

"Сара зны лсахьа ҭысхуан ӡӷабк. Ачаи ашьақар амҭаӡакәа илжәуан. Лҭаацәа амацәаз иҭакыз Тҟәарчал иҟан. Гәыла-ԥсыла урҭ дрыцны лхы лбон, ахаа лфаӡомызт. Дҭахеит".

Асахьаҭыхҩы игәалаиршәоит ацәыргақәҵахь дшымҩахыҵыз атәыла Ахада Владислав Арӡынба. Уи асахьақәа рыҟны иибаз рҟынтәи ирацәаҩны ишидырыз, нас Ахьӡ-аԥша амузеи азы ишааихәаз апатреҭқәа зегьы. Аибашьраан Руслан, Арӡынба зны заҵәык дибахьан.

"Ажьырныҳәатәи ажәылара ашьҭахь иҳаӡбеит Арӡынба ихьӡала ашәҟәы ааҩырц. Ауаа рацәа ҭахеит. Аиҿкаара маҷын. Ҳара иаҳҭахын иара иҟоу шыҟаҵәҟьоу идырырц".

Еизаз аибашьцәа акраамҭа ашәҟәы атекст иазхәыцуан. Нас ирыӡбеит иара иахь хаҭала анеира еиӷьуп ҳәа. Уахь анеиразы иалырхыз дрылан Руслангьы.

"Арӡынба иахь ҩыџьа ҳауп инарышьҭыз. Сара исҳәеит ҳҿаԥхьа иқәгылаз адҵа анагӡара залмыршахаз. Арӡынба, ашәеиқәара иҿысны дҩагылан, напык азна ахәшә ааидкылан иҿы инҭеиԥсеит, аӡгьы нарышьҭеиҵеит. Сахьгылаз сгәы ааиџьит".

Ажьырныҳәатәи иажәылара иацнеиз егьырҭ ажәыларақәагьы қәҿиарадахеит. Руслан ибатальон аҟны иҭахеит 82-ҩык аибашьцәа. Асахьаҭыхҩы уаанӡатәи Арӡынба иҿаԥшылара игәаларшәо дхәыцуан "ишԥеидикыларишь уажәтәи ахҭыс" ҳәа.

"Владислав зегь игәра аагон. Ҳара иаадыруан иара гха шыҟаимҵоз. Аӷа ҳара ҳаасҭа акырӡа дшеибыҭазгьы аиааира шаагоз агәра аагон. Усҟан иаҳҳәоз акакәын "Аҟәа ахы иақәиҭтәуп". Ҳаҳҭнықалақь унапы наурххар унахькьысыртә иааигәан, арахь ҳазнеиуамызт уаанӡа".

Ауада ҩнзырҭәаауаз амашьынақәа рыбжьы ҳмаҳарцаз ахышә анааҳарк, иааҭынчрахеит.

"Аибашьра аҟынгьы иааҟәымҵӡакәа ихысӡом. Иҟан иҭынчыз амш хәыбзазақәагьы. Исгәалашәоит ҳаибашьцәа руаӡәк амедеҳәшьа дигеит – ачара ҳаман. Иҟоуп аибашьраҟынгьы абзиабаразы аамҭа. Уи ԥхьаҟа аԥсҭазаара иацхраауеит".

Аибашьра асахьақәа маҷны ишҭихуазгьы ихшыҩ уи изацәымцеит. Уи рнубаауан ирҿиамҭақәа зегьы.

"Сара исазҵаауан сшәыгақәа рыҽзеиҭаркзеи, изеиқәарахазеи ҳәа. Уи сара исызгәаҭомызт аха рхала рыҽдыреиқәон, сара ишысҭахымызгьы. Жәабаҟа шықәса анҵы ашьҭахь ауп ссахьақәа алашара рыҵубаауа ианыҟала, идырны еиҳа илашоу ашәыгақәа схы иасырхәон".

Аибашьра иалагааанӡа Руслан Габлиа аетнографиатә експедициақәа дрыланы ареспублика араионқәеи ақыҭақәеи дрылсхьан. Аиҳарак акрызхыҵуаз рсахьақәа ракәын иҭихуаз. Иара иҭахын зегь ириааиуа аамҭа иаԥганы, хынҳәра змам акы адунеи иазынижьырц.

"Аибашьра ҟалаанӡа исҳәон ажәытә иуԥылоз ахаҿқәа уажәы иузыԥшаауам ҳәа. Ижәытәу апатреҭқәа рҟны ауаа рыҩныҵҟатә дунеи аҳәаақәа ҭбааӡоуп. Аибашьраан сара исԥылаз ауаагьы абзиеи ацәгьеи нҭырҳәацааны избахьаз роуп. Урҭ рхаҿқәагьы асабарда рҿамызт, ишыҟаҵәҟьаз иааԥшуан. Шәахәаԥши аибашьра ахроника – изакәытә хаҿқәоу, изакәытә лаԥшқәоу, блақәоу жәбап".

Асахьаҭыхҩы исахьақәа роригиналқәа дрыхӡыӡо иҵәахуан.

"Ауаҩы аԥсҭазаароуп дзызшоу, аиҳаракгьы данҿоу аԥсра зынӡаск дазхәыцӡом. Заҟаҩы сырхьымӡазеи. Сгәы ҵыблаауеит урҭ уажәшьҭа ахаангьы иахьсызҭымхуа азы".

Асахьаҭыхҩы иҭыхымҭақәа рҟны иҟам Сулҭан Сосналиев ихаҿсахьагьы.

"Сара зны Сулҭан Сосналиев иблиндаж ахьчараҟны сгылан. Даара исҭахын исахьа аҭыхра аха исзымгәыӷьит. Аамҭа уи аҭагылазаашьа снамҭеит".

Шықәсқәак раԥхьа Руслан далахәын аинрал-леитинант Сосналиев аџьаз иалху ибиуст аус адулара. Уи ықәыргылахоит Ахьӡ-аԥша апарк аҟны.

22 шықәса раԥхьа, 1993 шықәса цәыббра 27 рзы аԥсуа ар Аҟәа иалалеит. Ахы иақәиҭхеит аҳҭнықалақь.

"Аҟәа анаага ԥхьаҟа иҟалашаз удыррыртә иҟалеит. Сара уаҳа сымцеит. Исхықәкы хадаз сықалақь ахақәиҭтәра салахәын. Иаразнак схы сырхеит сҟазарҭа ахьыҟаз ахь. Уа зегь еилаԥыххаа иҟан, аха ари сара сыҩнакәын. Сара сыҩныҟа сааит".

Руслан Габлиа иҭыхымҭақәа Алада Ешыратәи амузеи аҟны акыршықәса ицәыргақәҵан. Уажәы урҭ автор иҿы иҟоуп.

Сахьацыԥхьаӡа ауаҩы, уи иԥсҭазаара, иеибашьра, иҭынчра, игәырҩа, игәырӷьара рныԥшуеит.

Руслан Габлиа – Аԥсны аибашьра алахәылацәа рпортреҭқәа 60 инареиҳаны дравторуп. Иара ифырхацәа рҭоурыхқәа апортал Sputnik Аԥсны ианылоит.

32
Атемақәа:
Иҭыхым аибашьцәа (34)

Гәдоуҭатәи "Katepark", мамзаргьы агәыӷрақәа рыхынҳәра

334
(ирҿыцуп 11:07 29.06.2020)
Гәдоуҭа ақалақь агәаны ақалақьуааи уи асасцәеи рзы "Katepark" захьӡу аԥсшьарҭа аадыртит. Уи хәыда-ԥсада ақалақь иазҭаз дарбану ҳзеиҭалҳәоит, насгьы ари аҩыза ахҭыс илызцәырнагаз агәыӷрақәа ҳамалдоит Sputnik аколумнист Светлана Ладариаԥҳа.

Аԥсны иҟан аибашьра. Иҳаҩсыз ашәышықәсазы… 27 шықәса раԥхьа…

Зықьҩыла ауаа рыԥсы зыхҭнырҵаз адгьыл агәамсам ахыҵәазар, иаҳҳәоит "Аибашьра ыҟан".

Аӷьычра, арҳәра, аламысдара аҳра руазар – иаҳҳәоит "Аибашьра ыҟан".

Ҳзакәанқәа аус рымуазар – иаҳҳәоит "Аибашьра ыҟан".

Иагьиашами, аибашьра ыҟан. Иҟан, аха еилгахьеит… Аха ҳара иаҳҭахуп ҳхы ҳарқьиарц. Зегь зхароу аибашьра ауп ҳҳәаларц, иахьатәи ҳхарагьы иара иахараҳҵарц. Мшәан, ус еиҳа имариами.

Аибашьра ыҟан 27 шықәса рыла есыҽны метрак-метрак уԥсахуазаргьы, иуԥсахша ҳӡымҩангагақәа рзы, ҳфымцацәаҳәақәа рзы, ҳамҩадуқәа рзы. Ҳабзазараз, ҳқыҭанхамҩаз, ҳекономиказ, ҳзакәанԥҵараз… – аибашьра нымҵәаӡацт иахьагьы. Зегь раасҭа узыцәшәаша ҳхы-ҳахшыҩ азгьы инымҵәеит уи аибашьра.

Идыруп, аҳәынҭқарра амчрақәа шшьардам. Идыруп уи иахагылоу зегь ракәымзаргьы, реиҳараҩык амчрахь рхазы ишнеиз. Идыруп атәыла амаа акрахьы зхы хоу ҳаныржьо ирҳәо шхаҳҵо, уахь рнеиразы аҽыхацәа реиԥш ҳашрыцхраауа, нас мышкызны, ахага акараҳәа ихшыҩ шеимшәо еиԥш, ҳахшыҩ анеимшәалак, лаба-ламсы аанмыжьуа ашәқәа, аԥенџьырқәа ԥҽны урҭ рҭыԥ ишахааго, даҽазныкгьы уи ала шьаҿак акәзаргьы шьҭахьҟа ҳашцо.

Идыруп Аԥсны хшыҩла аума, ԥаршеирыла аума, хатә џьабаала аума, амал змоу ауаа шырацәоу. Аԥсуаа ирҳәоит: "Ахшара дзыуааӡо ӡык уиржәындаз ҳәоуп" ҳәа. Аԥсынгьы амал алызхуа знымзар-зны "ӡык адыржәызҭгьы"? Сгәы иаанагоит дарбанызаалак атәыла ахада абарҭ ҳмалуаа ааизганы, досу иҵа зеиԥшроу дырны, ирыдиҵар ҟалоит ҳәа: "Уара абри амҩа ахы инаркны аҵыхәанӡа иахәҭоу удзааит… Уара абри ахыбра аиҭашьақәыргылара унапы ианызааит… Уара абри… Уара абри…" Мап ркрым ҳәа сыҟоуп - џьоукы иахәҭаны иԥхьаӡаны, даҽа џьоукых, зыҵа зырбааӡо арбашьа идыруеит ҳәа, ма уи ала рхы дырқьиарц…

Саланагалацәеит. Аха абри зегьы сзырҳәогьы хҭыск сақәшәеит. Гәдоуҭа ақалақь аҿы сыҟан.

Нап адкылазар Франциеи Италиеи адунеи иадыруа рықалақьқәа инарԥыганы аԥшӡара змоу ҳақалақь фырхаҵа, аибашьраантәи ҳаҩн ду…

Ҭаацәала ахәыҷқәа ҳаманы ҳнанагеит "Katepark" ҳәа захьӡу аҭыԥ ссир ахь. Амшын аҿықәаҿ асовет аамҭаан зықьҩыла аԥсшьаҩцәа зҭаауаз аԥсшьарҭақәа руак аибашьра ашьҭахь акыршықәсагьы абаџьар ҭиааны, аҳәира иаганы иҟан. Аха дҟалеит зхатә џьабаа зыламыс ҳаранакыз, зықалақь бзиа избоз ауаҩы. Уи аԥара ахшәааны ари аҭыԥ ааихәеит.

© Foto / предоставлено Светланой Ладария
Гәдоуҭатәи апарк ҿыц аҿы ахәмарырҭақәа зегьы хәыда-ԥсадоуп

Абизнесуаҩ. Аибашьра ашьҭахь раԥхьатәи аԥсаӡ ахәыҷқәа ҳамҭас иааганы апаркқәа руак аҿы ирыззыргылаз, Ашықәс ҿыц аныҳәа гәырӷьахә ҳамҭас ирызҭаз, еиуеиԥшым аиҿкаарақәа рҿы зыхәҭа алазҵо, зықалақь гәакьахь зыбзиабара мааҭла изымшәо…

© Foto / предоставлено Светланой Ладария
Ари аҭыԥ иаҭаауа ирылшоит рыбаҩ дырҵәырц, рхәыҷқәа дырхәмарырц, рыԥсы ршьарц

Зыхьӡ ацәыргара зҭахым ари ауаҩы ҳалал иааихәаз аҭыԥ аҿы иахьа Гәдоуҭа ауааԥсыра зегьы зеигәырӷьаша апарк ааиртит. Макьана аусурақәа шцогьы, инагӡаны игәы иҭоу зегь шеиҿимкаацгьы, иахьазы ара иҟоуп ахәыҷқәа рыхәмарырҭақәа, абаҩрҵәырҭақәа, аԥқьаҭасырҭақәа, акаҳуажәырҭақәа, ихыркәшоуп аԥхынтәи акинотеатри адискотекеи рҭыԥ, амшынԥшаҳәатә цәаҳәа иахьаҵанакуа иргылоуп аԥсшьарҭақәа, аҽыкәабарҭақәа, аҽыԥсахырҭақәа.

© Foto / предоставлено Светланой Ладария
Амшын аԥшаҳәаҿы аԥсшьарҭақәа, аҽыкәабарҭақәа, аҽыԥсахырҭақәа ргылоуп

Аҭыԥ аҵакыра зегьы аҿы еиуеиԥшым аҵиаақәа еиҭаҳауп. Ажәытә иҟаз аҵла кьоукьоуқәа рнаҩсангьы ҿыц еиҭаҳау ашәҭқәа, апальмақәа хкыла еиуеиԥшым. Урҭ зегь шықәсык-ҩышықәса рыла еинылар, егьа иџьашьахәхап… Абаҳча ҭырҭәааны ахәылбыҽха ахәыҷқәа ыҵан. Шамахамзар зегьы ргәы иақәшәаша ахәмарырҭақәа ыҟоуп. Абри зегьы хәыда-ԥсадоуп. Даҽазныкгьы исҳәоит – ихәыда-ԥсадоуп. Ахатә харџь зыхҭынҵоу "Katepark" (аԥшәма иԥҳа илыхьӡыншьалоуп) Гәдоуҭа ауааԥсыра ирзыҟаҵоу ҳамҭоуп.

© Foto / предоставлено Светланой Ладария
Апарк аҿы анеиааирҭақәа ҭарҭәоуп, асқамқәа ргылоуп, еиҭаҳауп аҵлақәа, ашәҭқәа, аха аиҿкааратә усурақәа макьана ихыркәшаӡам

Иацы избаз агәыӷра снаҭеит, "анаџьалбеит, ишыдыдуа қәа ауам" ҳәагьы снарҳәеит. Амала сархәыцит абас: "Абиԥазаҵә иеиԥш иаанхарыма ари аҩыза аус?" ҳәа. Иҟаларушь зышьҭамҭа зыдгьыл иазынзыжьырц зыгәҭаку еиҭах? Ииашаҵәҟьаны, ҩба-хԥа абиԥара рышьҭахь "сабду иргылеит" зҳәо ииҳәо мцымкәа ианиашахо ауп ҳагьаныҿио, ҳагьанеизҳауа.

Шьыри, ираҳҭандаз досу ҳахшара, ҳмоҭацәа абарҭ ажәақәа рҳәартә еиԥш алшара…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

334

Амаҳагьареи иџьбараз атрадициақәеи

452
(ирҿыцуп 13:59 28.06.2020)
Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа иацылҵоит иҟалахьаз аҭоурыхқәа ҳадгалара. Иахьа лара дазааҭгылоит игәаӷьыуацәоу атема - амаҳагьара. Ари аҩыза агәнаҳара зуз ахаҵа ишизныҟәази азалымдара иақәшәаз аҭыԥҳа илыԥсҭазаашьахази шәаԥхьа ҳавтор ланҵамҭаҿы.

Агәашә аҷараҳәа абжьы анаага, Маҳагьа днеилыууаа дцеит. Иашҭа иааҭалеит ижәлантәқәа, иреиҳабыз раԥхьа дыргыланы хҩы-ԥшьҩы. Амаҵурҭа дзыҩнагылаз иазааигәахаанӡа иԥсҭазаара зегьы иаԥхьа иниас ицеит Маҳагьа...

Дынхон-дынҵуан иара, ԥшьҩы ԥацәа рааӡон иԥҳәыси иареи. Ианааизынхоз, ӡӷабк дрымазар шыбзиаз аацәырыргон. Цәгьа илызгәаҟуан аӡӷаб, аха Анцәа уара иуҳәо зегь уциҳәома?..

Маҳагьа иашҭа иҭаланы иааиуаз иреиҳабыз еиҩырҿаны инапаҿы икын ашаха. Уаҳагьы Маҳагьа диҿамԥшкәа, амаҵурҭа дааҩналан игылаз аишәа ашаха еикәарҳәы нықәиҵан "ҳара ҳааиаанӡа" иҳәан, адәылҵра ихы назикит. Егьырҭгьы наишьҭалеит. Аҩны ааҵраҿы игылаз абаҳақәа аашьҭырхын, агәашә инҭыҵын рҿынархеит рааигәа иҟаз аижәлантәқәа рнышәынҭра аганахь…

Маҳагьа деихаԥсы дгылан. Иааигәалашәеит иԥҳәыс ишиалҳәаз лаҳәшьа илоураны иҟоу ахшара дыӡӷабхар, ааӡара ҳәа дара дышрырҭоз атәы. Убас иагьыҟалеит. Ахшара дзауз аиаҳәшьа, лгәы иаҭахымзаргьы, лаҳәшьа мап лзылцәымкит. Ииз аӡӷаб хәыҷы Маҳагьараа ааӡара дааргеит…

Аишәа иқәыз ашаха дахәаԥшуан Маҳагьа. Иара идыруан даҽа мҩак шимамыз, аха изынхаз ашәымҭа иалагӡаны даҽазныкгьы иԥсҭазаара зегь сахьаны ибла иаахьигӡеит...

Маҳагьа ииааӡоз Ҵәрышкәа дыҵәрышкәаӡа дҟалахьан, ҽнак зны иареи лареи рыда аҩны аӡәгьы дыҟамкәа дзааӡаз лаби лареи анааизынхаз. Ишихьыз иаргьы издыруам, аха иҵәрышкәаӡа иааигәа иҟаз аҭыԥҳа инапы ихьыԥштәылаз лхахәы иналишьит. Ҵәрышкәа дааилыбзааит, иӡыӷраԥшьӡа иҟаз лхы-лҿы еиҳагьы амца нацралеит, нас иҟалаз ҳәа акгьы лгәаламшәо…

Маҳагьа ишаха аашьҭихын, имаҵурҭа даадәылҵын, рашҭа аҵыхәахь игылаз араҵла ду иарбаны иҿынеихеит...

Ари ақыҭаҿы иҟан чарак. Амаҵ зуаз дрылан Ҵәрышкәагьы. Ачара иахатәаз ԥҳәыск, Ҵәрышкәа данлыхәаԥш, анаџьалбеит, дызҭацада, дышԥабзиоу аалгәахәит, нас амаҵ зуаз илдыруаз ԥҳәыск дналазҵааит, "бара, абри ассир дызҭацада?" ҳәа. Уи аԥҳәыс илоуз азҵаара уамашәа илбан, илазҵааз иналҿалырхьит, "ари дхәыҷуп макьана, ашкол дҭоуп, 16 шықәса роуп илхыҵуа, аӡәгьы диҭацам", - ҳәа. Ус лҳәеит, аха икылкааны Ҵәрышкәа даныналыхәаԥш, илдырит илоуз азҵаара маанас иаҵаз. Азҵаара ҟазҵазгьы иаалцәымыӷхеит, аха илҳәашаз лҳәахьан. Ашьҭахь, уи аԥҳәыс дара дызларҭынхаз ала, Ҵәрышкәа лан адырра лылҭеит, "ахәыҷы баалыхәаԥш" ҳәа…

Маҳагьа араҵла дазааигәахеит. Рашҭа ҭацәын...

Иҟалаз ашьҭахь иԥҳәыс лԥацәеи лареи Ҵәрышкәа дрыман лара лҭаацәа рахь ицагәышьеит...

Анышәԥҟаҩцәа ракәзар, рнышәынҭра иазааит. Ауаҩы дымԥсӡакәа инышәынҭра ржуа ҟалахьазма? Аха, дшыбзаз дыԥсит ззырҳәоз аныҟала, рбаҳаҿқәа адгьыл иналадырсит. Ҩба-хԥа сааҭ рыла Маҳагьа ишәара иазхаша анышә ааржын, рыхқәа рыкәаҽ ашаха ахьынрыжьыз ахь инагьежьит. Ашҭа ианааҭала, иаразнак игәарҭеит игылаз араҵлаҿ дкәалкәало Маҳагьа дшыкнаҳаз. Иԥсахәага ҭазар ҳәа ишәозшәа, маҷкгьы иааԥшит.

"Дыкнышәх амаҳагьа!", - ибжьы ааиргеит аиҳабы. Аҵәыуара усгьы иоуамызт, ӷәаасақәак ааидчаԥалан дынҭарҵан, ишьапқәа ааиҳәҭарԥсан, ихы ҩарханы, ауаа мраҭашәарахь рхы шдырхо акәымкәа, ҿыцха адамра еиҩыжаа днамардан, нас еиқәаҵәасамсалха иҟаз анышә наиқәрыԥсеит…

Ҵәрышкәа ахшара длоуит. Ахьышәҭҳәа даалыҵырԥаан Маҳагьа иԥа ииз, ааӡара ҳәа ахшара иаргәаҟуаз џьоукы днарырҭан, иааҭынчхеит. Аамҭа ԥыҭк анца, Ҵәрышкәа лан аҩныҟа дгьежьын, лԥацәеи лареи аҩны иаахылагәышьеит. Ҵәрышкәа лакәзар, иналыгәҭасын, ақәра змаз хара инхоз хаҵак ԥҳәысс днаирҭеит.

Ирҳәоит лара уаҟа ҩыџьа ахшара лоуит ҳәа. Дзыднагалаз абырг лыхьымӡӷ ахьылхихыз лгәы алаҟажо, уаҳа адунеи бзиак лзықәымбаауа ашьха қыҭаҿ икаршәыз лашҭа дааҭахеит Ҵәрышкәа, лыҵәрышкәара лышьҭахьҟа иааныжьны. Ааӡара ирышьҭыз илхылҵыз Маҳагьа иԥа ила аҭаԥшра зынӡагьы илҭахымкәа, аԥхыӡ бааԥс еиԥш акәын дшазхәыцуаз лыҵәрышкәара аамҭазы илыхьыз азалымдара.

Аамҭа цеит. Маҳагьа иԥацәа ирызҳаит. Ҽнак абарҭ ахҭысқәа злымҳа иҭасхьаз хаҵа нагак иԥҳа хаҵа дцеит. Дызгада ҳәа дҵааит уи ахаҵа. Иаразнакгьы игәаӷьны аҭак рзыҟамҵеит иҭынхацәа. "Маҳагьа иԥеиҳаб дигеит", - илымҳа иааҭасит зыԥҳа хаҵа дцаз. Идунеи аалашьцеит рҳәеит иара убра. Зхәы иаҭәҳәаны изфоз уи ахаҵа маҳагьараа рыуара ԥсрак изаҩызамзи?! Сааҭк мҵыкәа уи ахаҵа иашҭаҿы аҳәҳәабжь геит. Изхымгеит…

Мрагыларахь зхы рханы ижу Маҳагьа инышәынҭра егьырҭ иважу ртәы иеиԥшым. Дмаҳагьамыз, ихьӡ зҳәоз дыргакгьы арымҭеит. Абра джуп амаҳагьа рҳәоит иахьагьы урҭ анышәынҭрақәа ирывсуа…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

452

Аԥснытәи аушьҭымҭацәа ахьтәи араӡни медалқәа ранашьан

30
(ирҿыцуп 20:28 03.07.2020)
2020 шықәса рзы Аԥснытәи ашколқәа ирылгеит 1791-ҩык аҵаҩцәа. Урҭ рҟынтәи 11-ҩык амедалқәа рыманы иалгеит, 64-ҩык "ибзиаӡоуп" ҳәа иалгеит.

АҞӘА, ԥхынгәы 3 – Sputnik, Ренат Ԥачлиа. Абжьаратә школқәа роушьҭымҭацәа амедалқәа ранашьара мҩаԥысит Аԥсны Акультура аминистрраҿы ахәаша, ԥхынгәы 3 рзы.

Аԥсны аҵареи абызшәатә политикеи рзы аминистр ихаҭыԥуаҩ Медеиа Ченгьелиаԥҳа илҳәеит сынтәатәи ашықәс уаанӡатәиқәа ишреиԥшым, аепидемиологиатә ҭагылазаашьа иахырҟьаны аҵаратә процесс шыԥсаххаз. Ус шакәугьы, аминистрра официалла аҵарашықәс хнаркәшеит.

"2020 шықәса рзы Аԥснытәи ашколқәа ирылгеит 1791-ҩык аҵаҩцәа. Урҭ рҟынтәи 11-ҩык амедалқәа рыманы иалгеит, 64-ҩык "ибзиаӡоуп" ҳәа иалгеит. Иаҳҳәар ҳалшоит, медалла ашкол иалгаз аҵаҩцәа ԥхьаҟазы ҳҿар рыхьтәы фонд иалахәхо роуп ҳәа. Абас иҟоу аҿар роуп уаҵәтәи ҳԥеиԥшгьы знапаҿы иҟало", - ҳәа лҳәеит  Ченгьелиаԥҳа.

Аԥсны арккареи абызшәатә политикеи рзы аминистр Инал Габлиа аушьҭымҭацәа ирыдиныҳәалеит, иазгәеиҭеит раԥхьаҟа имариам амҩа шышьҭоу аха аҿар ирус хаданы иҟоу аҳәынҭқарра аҿиара рлагала алаҵара шакәу.

"Шәаԥхьаҟатәи шәыԥсҭазаараҿ зегь раԥхьа иргыланы ишәхашәмыршҭыроуп иреиҳаӡоу аҟазшьақәа: ауаҩреи аламыси» ҳәа иҳәеит Габлиа. 
Ахада ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба Аԥснытәи арҵаҩцәа ҭабуп ҳәа реиҳәеит 11 шықәса дуӡӡа аҵаҩцәа  аԥсҭазаара ду амҩахь  иахьнаргоз азы, иуадаҩыз рџьазы. Иара агәрагара ааирԥшуеит рџьабаа баша ишмыӡуазы.

Аҳәынҭқарра ахада Аслан Бжьаниа ихьӡала ихаҭыԥуаҩ аҵаҩцәа рыхьӡала иааишьҭыз адныҳәаларатә шәҟәы даԥхьеит.

Араӡны медал занашьоу Данил Кәыҵниа Sputnik акорреспондент даниҿцәажәоз иҳәеит  Москватәи аҵараиурҭақәа руак аҭалара игәы ишҭоу. Амедицина азанааҭ шалихуа. Аҵара ашьҭахь иара Урыстәыла аԥышәа иманы Аԥсныҟа ахынҳәра игәы иҭоуп.

Нестор Лакоба ихьӡ зху Пицундатәи абжьаратә школ №1 хьтәы медалла иалгаз аҵаҩы Дамеи Ҳагба иазгәеиҭеит Урыстәылатәи аҵараиурҭа дҭаларц дшыҟоу, Аԥсны анџьныр-аргылаҩ ҳәа афакультет ахьыҟам азы. Иара иҳәеит иаԥхьаҟазы иԥсҭазаара Аԥсны мацара ишадиҳәало.

Аԥсны арккареи абызшәатә политикеи рзы аминистр ихаҭыԥуаҩ Медеиа Ченгьелиаԥҳа далацәажәеит ахьтәы ма араӡны медал аиушьа атәы.
Лара лажәақәа рыла, "Ахьтәи араӡни медалқәа рзы" аԥҟара инақәыршәаны ахьтәы медал аиуразы 10-11 аклассқәа рҿы "хәба" ҳәа аҵара ҵатәуп, араӡны медал аиуразы  ҩ-ԥшьбак умазар ҟалоит.

© Sputnik / Марианна Кубрава
Аушьҭымҭацәа амедалқәа ранашьара ацеремониа

"Аҵаҩцәа агәаҭара цҵатә усурақәа мҩаԥыргоит.  Актәи аетап азеиԥшҵаратә школқәа рҟны имҩасуеит. Убри аан аԥышәарақәа хԥа – ахатәы бызшәа, алгебра, нас ашкол иалнахуа рҭиироуп "хәба" ҳәа. Аҩбатәи аетап Аԥсны араионқәеи ақалақьқәеи рҿы имҩаԥысуеит", – ҳәа лҳәеит Ченгьелиаԥҳа.

Ахыркәшаратә етап мҩаԥыргоит Аҵара аминистрраҿы. Арҭ ах-етапк ирхысыз амедалқәа ранашьаразы иқәдыргылоит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

 

30