Страны мира. Республика Абхазия

Аԥсуааи абазақәеи реинаалара аҭоурых

49
(ирҿыцуп 13:19 25.05.2016)
Кавказ Нхыҵ Ашәтәыла инхо ҳашьцәа ашәуаа – иахьа абазақәа ҳәа ҳзышьҭоу ажәытә ҳабдуцәа ашәуаа ҳәа ирышьҭан. Урҭ ахьынхо аҭыԥгьы Ашәтәыла ҳәа иашьҭан. Ара Аԥсынтәыла акәын уа Ашәтәыла акәын. Анкьа арантәи асасцәа ҽыжәлан уахь ицон. Уантәи иҽыжәлан ара иаауан. Sputnik аналитик Нонна Тхәазԥҳа иаҳзеиҭалҳәоит аинтерес зҵоу ҭоурыхтә хҭыск.

Урҭқәа ирхааныз аҭаҳмадцәа рыԥсы ҭан 30-40 шықәса раԥхьанӡагь. Дара ргәалашәарақәа рҿы инханы иҟан наҟ-ааҟ реиҭанеиааирақәа ртәы. Уи еиҭарҳәон абас:

"Ҳшымгәыӷӡоз жәпаҩык аҽцәа шҭакаҿ агәырқьҳәа еицҽыжәлауан. Иршәыз рцәамаҭәала иҩашьомызт урҭ Ашәтәылатәи ҳашьцәа шракәыз. Лассы аамҭагь рышьҭахьҟа ихынҳуәамызт асасцәа. Рыҩны иҟоушәа ргәы каршәны ақыҭақәа инарылс-аарлысуа инарылалон. Џьоукы – рыуацәа рҭахцәа рахь имҩахыҵуан, џьоукгьы ауацәа ҿыцқәа дырҳауан.

Ицо ианалагалакь рысасцәа дахьқәа напы мацара ишԥадәықәырҵоз, арахәҭиаа ианркны аҳамҭақәа ранаршьон. Изыхәҭаз ауаа рыцҽыжәлон, аӷызааҳәа ашәа ҳәо, аҟәҟәаҳәа ихысуа Ашәтәыла ахыҵырҭақәа иаарыҵагылон.

Усҟан Ашәтәылаҟа зегьы еицырдыруа хыҵырҭақәас иԥхьаӡан: Гәбаа адәы инаркны Санчара, Ԥсҳәы, Наҳар, Клыхәра, Марыхә уҳәа даҽа акык-ҩбак!

Аԥсуаагь уажә иаазқәылаз иаҟәыҵқәеит акәымзар, ҳабацәа рхаан жәпаҩыла рҽеибарк ласы-лассы сасра ашәтәылаҟа ицалон. Иаҳа имҩаԥҵәароуп, насгьы ашьха акаҵәарақәа рхыҵразы иаҳа иманшәалоуп ҳәа ирыԥхьаӡон Клыхәра ахыҵырҭа. Уи рышьҭахьҟа иааныжьны ишиашоу Ҟарачыҟа илбаауан. Џьара иаамҩахыҵны уахык-ҩаха рыԥсы ршьон, нас уантәи ашәуа қыҭақәа инарылс-аарлысуа, Баҭлаԥшнскнӡа инаӡон. Даҽа џьоукыхгьы уахь мҩас ишьҭымхкәан, Ҟарачы ианалслакь Мрагыларахь рхы дырхон. Урҭ цон Ҟабардаҟа.

Аҽцәа еицхаршьшьы ишнеиуаз, Ҟабардак иашҭа инҭалон агәырқьҳәа илҽыжәҵуан. Аԥшәма иара ишихәҭаз еиԥш бзиала шәаабеит ҳәа дырԥылон. Асасцәа ахьҽыжәҵуаз аҩнаҭа агәыла-азла уҳәа жәпаҩык адеизалон. Иҟан асаси аԥшәмеи мчыбжьык, жәамш ианзеиԥырымҵуазгьы. Чаран, жәран, шәаҳәаран, кәашаран.

Асасцәа рышьҭахьҟа ианыхынҳәуазгьы напы мацара ақыҭа иалрыжьуамызт. Аԥшәмацәа ҳамҭас иаақәдыргылоз зегьы ирыцкын Нхыҵи-Аахыҵи еицырдыруаз Ҟабардатәи аҽыжәлақәа.

Асасцәа андәықәлоз аҽны ахьырԥар рыцҽыжәлон, аӷызааҳәа ашәа ҳәо, аҟәҟәаҳәа ихысуа, ҳашьхақәа рхыҵырҭақәа рҟынӡа инаскьаргон. Араҟа акаҵәара акыдларҭаҿы саси-ԥшәымеи еиԥырҵуан.

Аха, ҳабацәа ишырҳәахьоу еиԥш, абзиара нагӡагь ҟамлозаап.

Аамҭахәыла зны, уи аныҟалаҵәҟьаз аӡәгьы издырӡом – зынӡа ибашаӡаз уск иахҟьаны аиӷара рыбжьалт шьак еицалҵыз аԥсуааи адыгақәеи.

Ас ианыҟала – аԥсуаа рахьынтәгьы адыгаа рахьынтәгьы, жәҩахырла иалырхуаз, ашьауардын ахшыҩ змаз ҳәа иԥхьаӡаз аҟәыӷақәа, ԥхны мшык азы, шьхак азқәан, ҵла зықәгылаӡамыз дәышкәаӷьазк аҿы рҽеиндыриеит.

" — … Ижәбома уажәраанӡа атәыла зырбгоз аӡхыҽҽақәа иаразнак рыҽшааиқәыркыз, да, шәааӡырҩи, — рышьҭыбжь шәаҳаӡом! Уи змааноу – ашьхақәагьы рлымҳақәа кыдырҵеит, еибаҳҳәо раҳаларц рҭахыуп!", — даацәажәеит еиниаз зегьы қәрала иреиҳабыз ҭаҳмадак.

" — … Ижәбома, уажәраанӡа аԥсҭҳәақәа зҿашылаз ажәҩан, икеикеиуа ишеилгаз! Ажәҩангьы иаҭахыуп ҳгәалаҟарақәа бзианы аицәажәара ҳалагарц! Иҩашьом, ажәҩангьы иадырит ҩ-жәларык рхаҭарнакцәа ҳақ уск ишеизнагаз!", — ҿааиҭит абырг, ихылԥарч ихыхны, ажәҩан даҵаԥшуа.

" — … Ижәбома, анҭ аҳәыҳәқәа абра ҳанаацәырҵ, даргьы ажәҩан иалхәхәа рҿаархеит, уажәы иаҳагьы илаҟәны ихыгьежьылоит. Ҩ-жәларык рхаҭарнакцәа здаҟам аҟәыӷақәа рыхшыҩ неилаҵаны, анунагӡа ҳаинаалара зырҿиаша ус дук рзыӡбагәышьар, анҭ амҵәыжәҩа ласқәа уи агәырӷьаӡ аамҵарсны ажәҩан иналаӡуеит адунеи иахьыргӡашт, аагылашьак ҟамҵакәа!", — акаҩ-акаҩҳәа ибжьы аарылҩахит зегь раԥхьаӡа ицәажәоз аҭаҳмада.

" — … Адунеи агәнаҳақәа зегьы ирыцкуп, аешьа инапала аешьа иҭархара!", — ҿааиҭит зуапа иҭашьшьы игылаз ахаҵа наӡа-ааӡа.

"- … Зԥа заҵә дҭахаз ан гәаҟ икалҭәо лылабжышқәа убри аҟара ихьанҭоуп, адунеи аҿы урҭ ацәыкәбарқәа капаншьа рымаӡам!", — нациҵеит зжакьа згәыдыҽҽала игылаз абырг.

"- … Дац-ԥашәк ҩ-жәларык ашьа анрыбжьала, ижәдыруазааит, изқәиааз адгьыл аҵысра хҭанакуеит, ишнеи-шнеиуа амшын хатәаларгьы ҟалоит", — иаарылаҩит даҽа хаҵак ибжьы.

"Уанӡа инашәмышьҭын, абааԥсы, уанӡа!", — иааиларԥсеит абыжьқәа.

" — … Ижәбома, анҭ ажәҩан хыла иҵызԥссо, ҳашьха ӡышқәа заҟа рҽеиқәыршәаны игылоу! Анцәа ида аӡәгьы издыруам, урҭ заҟа рхыҵуа, аха ишгылац игылоуп еиқәыӷьазӷьазуа. Хьҭеи, ԥшацәгьеи, дгьылҵысреи акгьы рԥырхагам, еилаарцыруеит, дара-дара еидҽырбалоит! Избанда, рымчхарақәа еиларсоуп, рыжәҩахыр еибыҭоуп! "Ус шәҽеиҟәыҭханы шәымгылан шәаргьы, шәымчхарақәа еилашәҵа, шәыжәҩахыр еибышәҭа!" — абас иҳаԥхьоит ҳашьха гәакьақәа!", — ибжьы нарылҟьеит, аҽыҩҳәагьы илабашьа наирсит раԥхьаӡа ицәажәаз аҭаҳмада.

Убри аамҭазы адәышкәаӷьаз азганк ахь ала еицырхашьшьы иаацәырҵит шәҩык аԥсуа ҳәсақәа, инеиԥынкыланы зегьы кассы шкәакәала рыхқәа ҵакын, зегьы иргәыдкылан агәыԥҳәы иаҵаз асабицәа, урҭ зегьы ҷкәынцәан.

Абарҭ анаацәырҵуаз инақәыршәаны, адәышкәаӷьаз егьи азганк ахь ала рҿаархеит шәҩык адыг ҳәсақәа, урҭгьы кассы шкәакәала рыхқәа ҵакын, урҭгьы иргәыдкылан агәыԥҳәы иаҵаз асабицәа, урҭгьы ҷкәынцәан.

Аԥсуа ҳәсақәа гылеит мраҭашәарахь ала еицырхәоуны, урҭ рҿаԥхьа мрагыларахь ала иаагылеит адыг ҳәсақәа.

Ҩышәҩык асабицәа згәыԥҳәы иадкылаз, ҩышәҩык анацәа еизааигәаӡан, еиҿаԥшуа игылоуп. Асабицәа-амаалықьцәа агәыԥҳәы иаҵазар акәхарын, аҵәыуара акәым, ус қьып-шәыпбжьыкгьы рхылыҩуамызт.

Ус ҩыџьа аныхаԥааҩцәа-абчараҳцәа ҳаракырак иаақәгылан, зысабицәа згәыдкыла ҩыџьараны рҽеиҩша еицрыхәхәа игылаз анацәа иаарылаԥшит.

" —… О, Анцәа ду, шьарда зымчу! Иҳагымзааит улаԥха, угәыԥха!", инеимда-ааимдо иналагеит урҭ аҭоубаныҳәара.

" — … Ҩ-жәларык риешьара зырҿыцуа, еихазҳауа шәакәзааит, шәарҭ анацәа!"

" — … Анкы илхымшаз, аха гәыԥҳәыхшыла еишьцәахаз шәакәхоит, шәарҭ асабицәа маалықьцәа!"

" —… Иахьарнахыс шәарҭ асабицәа шәыбзоурала агәаӷ рыбжьыҵуеит шьҭрак иахылҵыз ҩ-жәларык!"

" —… Иахьарнахыс арҭ асабицәа рыбзоурала рыжәҩахыр еибырҭоит аишьцәа ҩ-жәалырк!"

" —… Иахьарнахыс анкьа аахыс ишыҟаз еиԥш агәреибагара рыбжьалоит аишьцәа ҩ-жәларык!"

" —… О, анасыԥ згымхаша анацәа, наӡаӡа шаҳаҭра шәзырурц ишәзыԥшуп анҭ ҳашьцәа гәакьақәа!"

" —… О, насыԥ згымхаша анацәа! Ижәгәаӷьы, згәаӷьра уадаҩу аҳақ ус!"

Ан лҿаԥхьа игылаз егьи ан лышҟа лысаби дналырххеит, уи ангьы лысаби ари ан лышҟа даалырхеит.

Абас ҩышәҩык анацәа, ҩышәҩык рыӷра иҭшааз рысабицәа наҟ-ааҟ еимырдеит.

Абас еинаалт шьак еицалҵыз ҩыџьа аишьцәа рхаҭарнакцәа аԥсуа адыга жәларқәа.


49

"Илбаз иакәӡам дыззааргаз..."

122
(ирҿыцуп 17:29 19.09.2020)
Ақьаӷьариа лыцхыраарала аԥҳәысҳәараан зны-зынла иҟалар зылшоз ахҭысқәа аҭыԥҳацәа рразҟы ишаныԥшуаз еиҭалҳәоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Аҳәара уадаҩуп иахьа сызлацәажәо атема атрадициатә ҟазшьа ду амоуп ҳәа, аха усгьы, шамаха џьара иуԥымло цәырҵроуп сгәахәуеит. Апоет Платон Бебиа илаф жәеинраала "Ачара ду" иахьа чарацыԥхьаӡа ирҳәоит. Измаҳацда арҭ ацәаҳәақәа:

"Ачара ду аилашымҭаз

Амҳараҿы бжьык аагеит.

- Унан, иҳахьзеи? Ҳаи, сыԥсындаз!

Амитә ҳахьит, ҳҭаца дцеит!"

Апоет иажәеинраала асиужет хыҭҳәаауп сызҳәом, ари иамоуп акырынтә ҳаԥсҭазаараҿы имҩаԥысхьаз ахҭысқәа рсиужет. Иахьа иҟалап, ас иҟамлозаргьы, аха схәыҷреи сқәыԥшреи раамҭазы исаҳахьан "илбаз иакәӡам дыззааргаз" шырҳәоз. Апоет Бебиа илаф ажәеинраала иазааигәоу асиужетқәа зны-зынла аԥҳәыс лзы иразҟыдараны ианыҟало ыҟоуп, ҳчарақәа рҿы иацкәашозаргьы.

"Ус уа, агәыла ҭаҳмада

Дахьтәаз ҿааиҭит абас:

- Дадраа, ҳҭаца дцеит, избанзар

Илбаз иакәӡам дыззааргаз…"

Абри ашәа сазыӡырҩыцыԥхьаӡа иаасгәалашәоит ԥҳәыск лҭоурых, уи ари ашәаҿы ишыҟоу еиԥш, илбаз иакәым дыззааргаз, аха лҟазшьа илнамҭеит, ашәа асиужет аҿеиԥш, лабраахь агьежьра, дыззааргаз илдырбаз шиакәмыз анылба.

Таиф Аџьба илакә-поема "Сабажәгьалеи" афырхаҵа ишьашәалаз, иҟәынгаз арԥыск иуацәа ԥҳәыс дизыргарц рҭаххеит. Дара ибзианы ирдыруан, иара иҟәынгареиԥш, адәахьтәи иҭеиҭыԥшгьы аӡәгьы дшыхнамхуаз. Сабажәгьалеи ихаҭа-ԥсаҭа иакәын иара. Иуацәа убри аҟынтә ирхәыцит ԥҳәыс дшизааргашаз аплан. Зны далрыԥшааит ажәа знырҵашаз, зсахьа бзиаз, хшыҩлагьы икәадамыз лара.

Рҟәынга иҿы ааиртыр иԥҳәысаагара шхыбгалоз рымдыруаз, исахьагьы уи анубаалон усгьы, убри аҟынтә, иаалаган, рқыҭа иатәыз, зыгәра ргоз, ирыцәтәыммыз аҭаацәара иалалахьаз ԥшӡакы рыҷкәын иҭыԥан ԥҳәысҳәара дыргарц. Ақьаӷьариа амҩа ылылхит аԥхьа, аҭыԥҳа длацәажәеит, зычаԥашьа бзиоу, зани заби бзиоу дшизылҳәо азы дазыҟалҵеит.

Аҭыԥҳа маҷк инахараз шьха қыҭак датәын, арҭ аҭаца дызгарц зҭахыз адгьыл каршәраҿы инхон. Иахьынхоз рҭыӡҭыԥ аманшәалара адагьы, мазаралагьы ихьысҳамызт. Аӡӷаб деибан, лани лареи ракәын ашьха қыҭаҿы аҩны иахыз.

Ицеит илықәыршәны аԥҳәысҳәара арҭ ауаа. Аҟәынга иҭыԥан ицәырыргоз иблақәа иаҵәаӡа, знык унархыԥшылар урытҟәо иҟан. Ауха иахьнеиз аԥшәмаԥҳәыс лыԥҳа аразҟы лоур лҭахымзи, аишәа лырхиеит асасцәа дахьқәа рзы. Аҭыԥҳа дынкылыԥшны днаихәаԥшит лҳәара инеиз. Иаразнак лгәы дҭашәеит аблагәыӷра, иԥшӡара дыхнахит иаразнак. Аԥшӡа, иԥшра адагьы, итәашьа-игылашьала дугәамԥхо дыҟамызт. Ирфеит, иржәит, асасцәа изызнеиз ан лҿы ицәырыргеит, уи аамҭазы ақьаӷьариа аус лухьан, абла гәыӷрақәа ихырхыз аҿа ллырҳәахьан, ари аҩыза аразҟы даҽазнык лашҭа ишҭамлар шалшо лырдырны.

Ажәакала, дырҳәеит аҭыԥҳа, дук хара имгакәа, аҭацаагацәа цан, Аҟәынга ҳәа ҳзышьҭоу аԥҳәыс дизааргеит. Аҭыԥҳа лакәзар, дызҭаргалаз ашҭа лаша, илдырбахьаз аблагәыӷра уҳәа, лгәы ҭыԥраауа дыҟан. Чарамызт ируз, аха ауацәа, аҭахцәа адгаланы аишәа бзиа рхиан. Ҵхыбжьонынӡа еилыҵуамызт асасцәа, аҭацагьы маӡала дкылыԥшны абла гәыӷрақәа дрышьҭан, аха дара џьара рҽыҵәахны иҟан, ицәырҵуамызт макьана.

Ҭынчрахеит, асасцәа еимпит, аҭацагьы луада лдырбеит. Дук мырҵыкәа, абла гәыӷрақәа рцынхәрас луада иааҩналеит ашарамша блақәа. Лыблахаҵ аагьежьит азныказ. Ашьҭыбжьқәагьы цәгьахеит аҭаца даазгаз рыҩнаҿы. Ақьаӷьариа лакәзар, ҵаҟатәи аихагылаҿы лҽырхианы дтәан, аҩныҟа агьежьра шхьымӡӷу, уахь лышьҭахьҟагьы лан лыбӷа шԥылҵәо уҳәа, илҳәашаз рхианы илыман.

Илылымшеит аҭаца апоет Бебиа иажәеинраалаҿ ишыҟоу еиԥш, аҩныҟа ацара, илылымшеит, избанзар ҟазшьала дыӷәӷәамызт. Даанхеит дыззааргаз иҿы. Аҵаул чарагьы лзыруит анаҩсан. Аҭаца дахьыкҿагылаз ани абла гәыӷрақәа харшәшәара ҳәа иныҩналеит. Лгәы ааилагьежьит лара, лыԥсы злахаз, лразҟы анасыԥдара азҭаз аблақәа данырхыԥшыла, аха илыхьыз лҽамариашаны ҭацара ахәхәаҳәа иуа дыкҿагылан, лынасыԥдара илхаршәыз лкасала ихҩаны.

Аҭаца еснагь дазыԥшын урҭ абла гәыӷрақәа зхаз рашҭа данҭало ҳәа. Даалон иара уарла-шәарла, даныржьозтәи ахҭысқәа алаф ахь ииаганы иаацәырго. Абас ицон аамҭа. Аҟәынгажә иакәзар, дгәырӷьаҵәа иԥҳәыс ԥшӡа длывагьежьуан, иҟәынгара убла ааҭнахуама уҳәаратәы.

Аамҭа цеит. Аҵеи диит ари ашҭаҿы. Ахәыҷы маҷк изҳауа даналага, абзҳәацәа игәарҭо иалагеит аҷқәын хәыҷ абла гәыӷрақәа шихаз. Уаҳа акыр аҭахызма, ус акәымзаргьы, илыхшаз "ани илдырбаз иоуп дзеиԥшу" ахьӡхалеит. Убас шырҳәозгьы, лара гәыбӷан аӡәгьы илиҭомызт, анхәеи абхәеи рмаҭа иеиӷәырӷьо инхон.

Абас еиԥш иҟоу ахҭысқәа рыӡбахә акырынтә исаҳахьан. "Илбаз иакәӡам дыззааргаз" рҳәон. Ари арыцҳара ианахаз еснагь иразҟыданы срыхәаԥшуан. Акгьы иацәымшәакәа, зразҟы аиқәырхаразы зыҩныҟа ачара аилашымҭазы игьежьуаз рҭоурых сазгәыдуун. Абла гәыӷрақәа ракәзар, уажәгьы иҟоуп, зны-зынла имҩахыҵуеит анкьа иара дзырбаны иааргаз ҭацас дахьыҟоу амӡырхахьы…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

 

 

122

Ан лҳақ узгом: иҟалахьоу хҭыск

275
(ирҿыцуп 15:42 19.09.2020)
Sputnik аколумнист Саида Жьиԥҳа иҳацеиҩылшоит ааигәа илаҳаз, акырӡагьы лгәы ианырыз ԥсыуа ҭыԥҳак ллахьынҵа иазку аҭоурых.

Аԥҳәыс лыԥсҭазаараҿы иналыгӡо арольқәа рацәоуп. Ан, анду, аҭаца, аиаҳәшьа, анхәыԥҳа, аицала уҳәа еиқәуԥхьаӡо уалагар, иуҳәаша ыҟоуп. Аха зегь иреиҳау ауалԥшьа – анра аныҟәгара ауп. Иахьа ишәзеиҭасҳәо ахҭыс угәы ҭнашьаауеит. 20 шықәса зхыҵуаз аԥҳәыс қәыԥш лыԥшәма атәымуаа рыгәра ганы лаҳаҭыр дшаӷрагылазгьы, лцәа иалаз ахәыҷы аԥсҭазаара илҭоит. Аамҭа анҵлак лхаҵа уи лҳақ шизымгазгьы ааԥшуеит.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо иахьа уажәраанӡа еиқәханы иҟоу ажәытә аԥсуа хыбрақәа ирызкны "Ицәажәо аҭыӡқәа" захьӡу апроект анагӡара снапы аласкит ҩымз раԥхьа. Афотоматериал шеидыскылалак сгәы иҭоуп ахҳәаа ацны альбом аҭыжьра. Уажәтәиала аекспедициа мҩаԥызгеит Аԥсны мраҭашәаратәи ахәҭахьы. Ақыҭақәа жәпакы рҿы нап зыдкылоу реиԥш иқьаԥҭахаз анхамҩақәагьы ыҟоуп. Уажәааигәа Гәдоуҭа араион қыҭак аҟны сылаԥш ақәшәеит ашҭаҟны шәышықәса иреиҳау акәасқьеи, архитектурала иахьатәи ҳаамҭа иақәшәо аҩни шҭагылаз. Араҟа уаҩ дышнымхоз аҟара снырит санынаԥшааԥш, аха уеизгьы агәылацәа сразҵааит аԥшәма дыҟоума ҳәа.

"Мап, схәыҷы, ара уаҩ дахымижьҭеи акыр ҵуеит, аԥшәма дыԥсхьеит. Агәара шәиуп, ибымбои аҳаскьын ахысны ишыҟоу, ҳшәаны арахәгьы ҭаҳҵом", - ҳәа сызҵаара аҭак ҟаҵо, 70-ҟа шықәса зысҭаз ԥҳәыс быргк саԥхьа даагылеит.

"Сыпроект ианаало акәасқьа ҭагылоуп, афото ҭысхыр сҭахын", - ҳәа сыгәҭакы анласҳәа, исабжьалымгеит уахь анеира.

"Еҳ, ара шаҟа лаӷырӡы каҭәахьоу бдыруандаз, агәынқьбжьы иахьагьы слымҳа иҭыҩуеит", - ҳәа лажәабжь дналагеит абырг.

И. (ус лыхьӡыз) лыԥшра, лсахьа уаҩ деилаҳаратәы иҟан. Ақалақь ҭыԥҳа хҩеишьцәа раҳәшьазаҵә лакәын. Хымԥада, лҭаацәа иреиӷьу анасыԥ рҭахын рыхазына лзы. Изныкымкәа Аҟәатәи арԥарацәра ажәа лнырҵарц иалагахьан, аха лара дхыихит зоура-зыҭбаара наӡаз, ԥшралагьы узыгәҭамсуаз, "абз зҿаз" ақыҭа ҷкәын. Азныказы иара лҭаацәа маҳәыс дырҭахымхеит, дара рыдагьы ауа, аҭынха уамашәа избаз рацәаҩхеит "ақалақь ныжьны дабацеи" ҳәа. Арԥыс итәқәа ракәзар "дхысит, аха ишԥа" ҳәа рҭаца илеигәырӷьон. И. ақыҭа дамарахеит: аҩны, адәны цқьаӡа илыман, дчеиџьыкауаҩын. Ажәгьы ахьашьа лҵазаап.

Ачара ашьҭахь шықәсыбжак ааҵуаны, лара усҟан хымз ҵуан лцәалтәымкәа дыҟеижьҭеи, лхаҵа ашәҟәы изааит: "Уҩны иҩнаҵаны иумоу деилкааны дааугазар аума угәаӷьит, иузымдыруазар иуасҳәоит ухы умфарц, уара дуццаанӡа аӡәымкәа, ҩыџьамкәа ахацәа дышрыдырбалахьаз" ҳәа зныз.

"Арҵәааҳәа дшыҳәҳәоз лыхцәы данкны, адәы дықәыжьны, лымгәа шьапыла дҭасуа, дылҿажьцәо, "бара ацәыбза" ҳәа дҟаауа, ааигәа-сигәа инхоз агәылацәа еизигеит. Ажәлар идирҳаит иҟалаз. Лара ахәаша лакәзар, адгьыл лнацәақәа аларԥсны анышә кны, ажәҩан ахь лхы рханы "акагьы шысхарам" ҳәа дқәит. Аха уи заҳауадаз", - дқәыԥсычҳауеит агәалашәара иамҽханакыз аԥҳәыс.

И. лабхәараа ашьыжь ауп лабраа рахь "шәыԥҳа ддәылганы дыжәга" ҳәа аацҳамҭа анырышьҭ. Ауха ари сзабадырыз аԥҳәыс бырг (усҟан еиқәлацәаз ракәын) лыҩныҟа дылгазаап.

"Зылацәа еихьызшьда ауха… Санхәеи сареи лхы аԥырылхыр ҳәа ҳшәаны даҳҷаԥшьон.

Ахаан сгәы иҭыҵуам лан длыҵагыланы данылгоз, лыԥшәма игәараҭахь лхы рханы "имиц асаби шьапыла дисуан, аха иара ианажьра имоукәа дыбзамкәа, дыԥсымкәа адунеи дықәхааит" ҳәа илҳәаз ажәақәа", - лылабжыш аахыҳәҳәаалеит ажәабжьҳәаҩ.

Исаҳаз сгәы ԥнаҽын аҳауа сзымхо салагеит. Анцәа иџьшьаны ааигәа иҵыҵуаз аӡыхь сыԥсы еиқәнархеит.

"И. лгәабзиара ашәарҭара иҭагылан азы Москваҟа дыргоит, уатәи аҳақьымцәа рыбзоурала деибганы аԥа длыхшоит", - ҳәа ахҭыс аиҭаҳәара иацылҵоит абырг.

И. лашьцәа алеишәа џьбара рыман, аха раҳәшьа дшыцқьаз агәра ргон азы лгәы дадмыргеит, раҳәшьаԥагьы рыжәла ирҭеит, "рнапы дықәыргыланы" дырбон. Руаӡәы, И. лшьа иурц рымаҳә иԥынҵа ахьҭаԥиҵәаз азы ҩышықәса аҭакрагьы ихигеит.

Аамҭа ықәҳа ицеит "ашәҟәы еиқәаҵәа" ахыҵхырҭа еилкаамкәа… "Уи илышьҭақәаз рахьтә мап зцәылкыз аӡәы иҩызар ҟалап", - рҳәалон акәымзар.

Хәышықәса рашьҭахь И. лхаҵа ҽаӡәы дааигазаап. Уигьы дқалақьҭыԥҳан, аха лара ақыҭаҿы дшаанымгылоз лҳәахьан. Убри шеимаркуаз, аӡӷаб хәыҷы ирыхшаз жәашықәса анылхыҵ, еилыҵит. Аҵыхәтәаны иқәра неихьаны, хәык изыҟазҵаша иқәлаз аӡәы дааигоит. Ҩбаҟа шықәса ааҵуаны ахԥатәи иԥҳәыс лыԥсҭазаара далҵуеит.

Аԥеи аԥҳаи змаз ахаҵа ихала аҩны даанхеит. Ила ҭраа агәылацәа рахь дымҩахыҵлон игәы ихашҭырц, аха уаҟагьы изыразӡамызт. Ақыҭаҿы ауаа ргәы дацәымӷын.

"Ус ауп ишыҟоу, ихала данаанха дычмазаҩхеит. Дыбзамкәа, дыԥсымкәа аиарҭа дылахеит. Ҳаҭыр зманы иҟаз иуа-иҭынха иԥа иахь ишьҭит иҿаԥхьа аҭамзаара шьҭаиҵарц шиҭаху иарҳәарц. Уи аамҭазы 40 шықәса ирҭагылаз, хҩык ахшара ирабхахьаз ахаҵа, иан лгәаанагара дазҵааны дааит ахаан злакҭа дҭамԥшыцыз иаб иахь. Иҿы зымцәажәо иҷкәын инапы агәыдкылара даҿын ишьамхы арсны. Аԥа, атәым быргк дышрыцҳаишьара еиԥш дизныҟәеит. "Уҽырӷәӷәа" ҳәа наиаҳәаны ашҭа дҭыҵны дцеит", - еиҭалҳәоит агәыла.

Аԥҳәыс лҳақ ззымгаз ахаҵа уи ашьҭахь хара дымнеит. Ари аҩны акәзар, иԥагьы иԥҳагьы ирҭахымхеит. Ранацәа рылаӷырӡ ахькарҭәаз аҭыӡқәа мап рцәыркит.

Еицәаз алахьынҵа иқәнасыргон ари агәаҵәажәпа. Аха сара уи иеиҳа амца сыцразҵо ашәҟәы зҩыз иоуп. Иҟазар адунеи аҿы аиашара, аԥсҭазаара дахьнархәызар ахәҭоуп.

Егьа маӡа ргәылаҵәахуп зфото ҭыхны исымоу аҩнқәа. Аха урҭ ртәы анаҩс…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

275

Ҷедиа ачарақәа раанкыларазы: ажәлар ахьцо-иахьаауа рзеилымкаауа иҟалеит

0
(ирҿыцуп 20:13 19.09.2020)
Ачарақәа рура аамҭа ахыгахоит иааиуа амзазы. Ас еиԥш аҭагылазаашьа ачараурҭатә хыбрақәа рыԥшәмацәеи ачара аҿҳәара ԥызҵәахьоу ауааи зҭанаргыло ауадаҩрақәа ртәы арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит абанкеттә зал аиҳабы Авҭандил Ҷедиа.
Ҷедиа ачарақәа раанкыларазы: ажәлар ахьцо-иахьаауа рзеилымкаауа иҟалеит

Аҳәынҭқарра ахада Аслан Бжьаниа аусԥҟа ҭижьит "Аԥсны Аҳәынҭқарра ауааԥсыра ргәабзиара акоронавирустә инфекциа COVID-19 ацәыхьчаразы хаз игоу уснагӡатәқәак рышьақәыргыларазы" ҳәа. Аԥкрақәа азинмчы роуеит жьҭаара 5 инаркны. Урҭ инарықәыршәаны, ачарақәа рымҩаԥгара аанкылатәхоит.

"Ашықәс нҵәаанӡа 20-25 чара ҳәа ашәҟәы ианҵаны иҳамоуп. Аԥарагьы ԥароуп, аха ачымазара ыҟазар, аҳәынҭқарра ахада иҭижьыз аусԥҟа ажәлар ацныҟәоит ҳәа ауп ишыздыруа, ус ауп ишеилыскаауа. Ажәлар чмазаҩхар, ирыцҳашьатәуп. Ауаа кредитла аԥара ргеит, ачара иазыԥшын, аха иҟауҵои. Ачара ахьыруа ахыбрақәа рҟны 40-45 рҟынӡа ҽнак иҭыҵуа ауаа аус руеит… Ачарақәа рыҿҳәара ԥҵәоуп. Октиабр азы ашәҟы ианыз сентиабр ахь рҽанырҵар рҭаххеит, агәыҭҟьара иҟоу збоит, аҩашагьы ачарақәа ҟарҵо иалагеит", - иҳәеит Ҷедиа.

Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0