Жәабран ныҳәа

Жәабран - арахә реизҳаразы, ԥырхага рымамкәа рааӡаразы аԥсуаа иныҟәырго аныҳәара

111
(ирҿыцуп 16:46 17.05.2017)
Жәытә-натә аахыс аԥсуаа ирымоу аныҳәарақәа рхыԥхьаӡара рацәоуп, урҭ зегьы рхатә ҵакқәа рымоуп, рхыҵхырҭақәагьы азқьышықәсақәа ирыларсуп. Аԥсуаа рныҳәарақәа рыуак иахьа уажәраанӡагьы еиқәханы иҟоу -жәабран ныҳәа шымҩаԥыргоз еилылкаауан Sputnik аналитик Нонна Ҭхәазԥҳа аетнолог Валери Бигәаа иҿы.

Аетнологиатә интерес рыҵоуп, иара убас, акульттә символқәа, аныҳәатә мгьали ацқьашәи рформақәа, дара аныҳәарақәа разырхиашьақәа рҟынӡа зегьы. Иахьазы иҵакыдоушәа иҟоу арҭ асимволқәа зегьы магиатә еидарак иаҵоуп ҳәа иԥхьаӡоит аетнолаг Валери Бигәаа. 

Аԥсыуа ҵасла Жәабранмгьал ахьыӡтәу аҩны ахәышҭаараҿоуп. Жәабран аҵанакуеит арахә ааӡара Аиҭар дызхылаԥшу абыжьнцәахәык рахь. Аԥсуаа ирымоу анцәахәы рацәақәа зегьы реиԥш, Аиҭаргьы Анцәа ду ихылаԥшраҿы дыҟоуп. Убри аҟнытә Аиҭар анцәахәдуқәа рахь даҵанакуеит. Уи ус шакәу аанарԥшуеит арахә рынцәахәқәа зегьы Жәабрангьы убрахь иналаҵаны аныҳәарақәа ишрылаго: "Акыр зымчу Аиҭар –  Абыжьеиҭар" ҳәа – аныҳәара, ҳәа азгәеиҭеит аетнолог.

"Иара убас, уи ус шакәу шьақәнарӷәӷәоит арахә ааӡара иадҳәалоу аныҳәақәа зегьы Аиҭар ныҳәақәа ҳәа иахьрышьҭоу. Аиҭар аҩнытә ԥстәқәа ирхылаԥшу, изыхьчо нцәахәуп. Аҵарауаҩ Валери Бигәаа Аиҭар ныҳәақәа ахьҭиҵаауа ишазгәеиҭо ала, ажәытә еиԥш иахьагьы Аиҭар ныҳәақәа рымҩаԥгара мчыбжьык аԥхьа аҽазыҟаҵарақәа ирылагоит. Амала агәаҟра ахьыҟалаз аҩнаҭаҿы шықәсык ҵаанӡа арҭ аныҳәақәа мҩаԥыргаӡом", — иҳәеит Бигәаа. 

Валери Бигәаа иажәақәа рыла, Жәабран ныҳәа анымҩаԥырго мышқәак шыбжьоу ахацәа "Анцәа ду – абри зыхьӡала иааҳго аныҳәа ԥшӡала ҳаԥыжьла", ҳәа ҳәаны амҿы ааргоит. Ари аныҳәа амҩаԥгараан зегь раасҭа еиӷьу ҳәа иԥхьаӡоу аџьымҿ ауп, аха уи ааигәа иҟамзар, иааргоит алакациамҿы. Ахәышҭаара ианаало иԥҟаны ахыбра иҵарҵоит. Аныҳәа ааигәахо ианалагалак ԥшьашак аҽны иааргоит ахәажә маҵәқәа абӷьы иаҵәа зҿоу, иара убас араса махәқәа. Араса махәқәа ирылхны иҟарҵоит амысҭхәагақәа, ԥшь-лабак, урҭ ахәышҭаараҿы амажәа анкарҭәо иааннакыларазы ауп изыҟарҵо. 

"Жәабран ныҳәа иазку ачыс аҟаҵара зыхәҭоу аԥҳәыс цқьа лоуп ҳәа иԥхьаӡоуп. Жәабран фымш шагу амҽышаҽны арахә рынцәахәы диҳәаны аҵәырса ҟалҵоит. Уи ҟалоит зынӡагьы иҵаӷамкәа мыцхәгьы ижәпамкәа. Абри аҵәырса акы иҭаҭәаны ампахьшьы шкәакәа акәыршаны иахьыԥхароу ҭыԥк аҿы иқәлыргылоит. Ибзианы иааирц азы, мышкы ҩынтә хынтә еилалырҩынтуеит: ашьыжь, шьыбжьон, ахәылбыҽха расатә ҵәыла", — иҳәеит Бигәаа. 

Жәабран ныҳәа амш аҽны аҭаацәа ашьыжь ишыҩагылалак аҭаацәа реиҳабы Анцәа ду диҳәоит – Ҳазшаз Анцәа ду, сукәыхшоуп! Иҭабуп, абас, ҭаацәала зегьы ҳаибга ҳазҩыда иахьатәи аныҳәа ҳаԥыларатә еиԥш аамҭа ахьҳауҭаз, ҳәа. Анаҩс дасу русқәа рҽырзыркуеит. 

Аԥшәма ԥҳәыс ашыла хәны ахәыӡ шылеи амахәыдеи еилалыԥсоит, нас уи иҟаҵан илымоу аҵәырса аҭаны амажәа акәаҳара далагоит. Уахь иалҭоит аџьыкахыши ацхеи. Ари амажәа даараӡа иӷәӷәаны аҩра аҭахәуп лара дааҟәымҵӡакәа илыҩуеит, аха иара ирацәаны аҩра ахьаҭахәу азы лара илыцхраауеит аиҵбацәа, аиҳарак аҷкәынцәа. Иахьа ахәыӡи амахәыдеи маҷны иахьаадрыхуа азы аиҳарак рхы иадырхәо ашылоуп. 

Аԥшәма хаҵа иус ахәышҭаароуп. Аҭаацәа дахьреиҳабу азын амца аиқәҵара зуалу иара иоуп. Анаҩс уи иахылаԥшлар ауеит аиҵбацәагьы. Жәабран мгьал анырӡуа амца ӷәӷәаӡаны еиқәҵатәуп, ахәышҭаара бзиаӡаны ишырц азыҳәаны, ҳәа азгәеиҭеит аетнолог.  

"Амажәа бзиаӡан ианырыҩлак ашьҭахь, аҩнаҭа аиҳабы – аныҳәаҩ ихылԥа ихыхны амрагыларахь иҿы рханы ашьамаҟа рынцәахәы диҳәоит абас: Жәабран, акыр зымчу Аиҭар – Абыжьеиҭар инцәахәы суҳәоит, ҳарахә ҳхааӡага улаԥш хаа иахумбаан, урхылаԥш, амышьҭацәгьеи алаԥшыцәгьеи ирцәыхьча, абна бааԥс иацәыхьча, машәыр думырхьын, еигумырхан, рхәыжәи-рҟьыжәи рыда ԥхасҭа рмоуратәы, иҭәы-иԥха иҟаҵа! Ирзырҳа! Хыш-хырҵәы ҳагумырхан. Ҳара иҳалшоугьы угҳархом, иахьа еиԥш ианакәызаалакгьы умаҵ ҳаулоит. Аҭаацәа зегьы амин рҳәоит. Нас амажәа аҩны аҭӡамцқәеи аҭуани рахь иҟьоит.  

Анаҩс, иара иныҳәо, ма аҩны иҟоу аиҳабацәа аӡәы амца еиқәхихуеит, аԥырӷқәа хазы еизганы ишьҭеиҵоит, ахәышҭаара рхы иадмырхәац ицқьоу ҩымсагла иԥссоит. Нас ахәышҭаараҿы араса иалху алабақәа ԥшьба шьҭеиҵоит, амажәа џьарак иаанхарц азы. Аԥшәмаԥҳәыс ирбааӡан иҟоу ахәажәабӷьы ала ахәышҭаара хылҟьоит ҩынтәны еиқәҵаны. Нас, ахаҵа амажәа зҭоу иманы, арахә ныҳәо – зны ашьхарахь ирхо, зны амшын ахь ирхо амажәа ирхианы иҟоу ахәажәабӷьы илеиҭәоит. Анаҩс, арасатәы ҳәызбала еиҟареитәуеит. Аԥшәмаԥҳәыс иаанхаз ахәажәа бӷьы ҩынтәны еиқәҵаны хыхь иақәылҵоит. Хазы ишьҭоу аԥырӷы ааган хыхь иақәлыԥсоит, амгьал хыхьгьы-ҵаҟагьы еиԥшны иӡырц азын", — иҳәеит Бигәаа. 

Аетнолог излазгәеиҭаз ала, амгьал анӡлак аԥшәмаԥҳәыс хыхь иақәу аԥырӷы ҩымсагла иақәылхуеит, нас ахәажәабӷьы ақәхны, аҩн иҟоу аиҵбацәа лыцырхырааны амгьал шьҭыхны ахәышҭаара арӷьарахь ала игылоу, ашкәакәа зқәыршәу аишәа иқәырҵоит. Уи шыҟарҵо ашьшьыҳәа ауп. Избанзар, амгьал ԥҽыр бзиам ҳәа иԥхьаӡоуп. Амгьал агәҭа иақәылҵоит  – ацқьашә.

Ари зегьы ҟаҵаны ианалгалак аамҭагьы ахәылбыҽхахь инеиуа иалагоит. Арахәгьы гәарлоит. Аныҳәаҩ ихылԥа ихыхны, иарӷьа напала ацәашьы кны, ихы амза ахьгыло аганахь ирханы даҽазнык дныҳәоит раԥхьа дышныҳәаз еиԥш. Нас ацәашьы ашә арӷьарахь ала ашәвазаҿы икыдиҵоит. 

"Уи ашьҭахь Жәабранмгьали ацқьашәи араса иалху аҳәызбала ԥшьыџьаран иԥиҟоит. Нас, ахәҭақәа руак иссаны иԥҟаны иара агьама ибоит нас, иҭаацәа зегьы ирзишоит. Егьырҭ ахәҭақәа уа аишәа иқәуп. Ари зегьы аныҟарҵалак ашьҭахь аишәа дырхиоит. Асасцәа рҭазар хымԥада Жәабранмгьал зегьы ирҿарҵоит. Аҭаацәа рҟынтәи аӡә хара дыҟазар, дзымаазар, ихәы рҵәахуеит", — иҳәеит Бигәаа. 

Аетнолог излазгәеиҭаз ала, иҟоуп, амгьал ахәышҭаара иҽҳәымхӡакәа иныҳәоугьы. Уи зыҟарҵо амгьал рцәеиҩшьар ҳәа ишәоит азоуп. Ианԥырҟалак ашьҭахь ауп ианышьҭырхуа. Арҭқәа зегьы ианрылгалак аҭаацәа еиҳаб-еиҵбыла ирхиан иҟоу аишәа иахатәоит, еиҳаб-еиҵбылагьы акрыфара нап адыркуеит. 

Аишәа ианахыҵлак амгьал зларҳәоз алабақәеи иара зларҟьази дрыцқьоит, ирыӡәӡәоит, ирҵәахуеит. Амгьал зларӡыз ахәажәабӷьи ахәышҭаараҿ ишьҭаз алабақәеи ахкаара аҵыхәахь џьара ишьҭарҵоит, амала иҭыргаӡом.  

Абас ашьамаҟа рныҳәа Жәабран аныҟарҵалак мчыбжьык ашьҭахь ирныҳәоит аԥсаса – уи Џьабран ахьӡуп.

Арҭ аныҳәақәа рыҩбагь арахә реизҳара, рааӡара ԥырхага рымамкәа иҟазарц азы аԥсуаа жәытә-натә аахыс есышықәса имҩаԥыргон. Рхыԥхьаӡара рацәамзаргьы иахьа уажәраанӡа иаанханы иҟоуп арҭ аныҳәақәа мҩаԥызго ауаа. 

111
Атемақәа:
Жәлар рдоуҳа (27)
Абхазский долгожитель

"Данаҟаи даауеит": Аԥсни Ҭырқәтәылеи еицырдыруа Ашәы Данаҟаи иҭоурыхқәа

284
(ирҿыцуп 19:06 05.07.2020)
Иуа Коӷониа ипоемақәа руак ззикыз, ахаҵара ду злаз Ашәы Данаҟаи иҭоурых Сырма Ашәԥҳа лматериал аҿы.

Cырма Ашәԥҳа, Sputnik

Ашәы Данаҟаи иӡбахә, ифырхаҵара, иахьа уажәраанӡа ҳажәлар инеимдаа-ааимдо еибырҳәоит, аҭоурых иазынхеит. Дазусҭада Ашәы Данаҟаи, избан ас еиԥш дыхьӡыртәны изихцәажәоз? Уи атәы дазааҭгылоит афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, аҵарауаҩ Арда Ашәба.

"Усҟантәи аамҭазы нхыҵи аахыҵи ақәыларақәа аныҟаз, ажәлар анеимырҵәоз, Ашәы Данаҟаи ицәшәаны уаҩ дзахыҵуамызт, убриаҟара ахаҵара илан. Ижәлар ихьчон, ихы ӡыригомызт, "соуп" зҳәоз ахацәа дрыжәлон", — ҳәа азгәеиҭоит аҵарауаҩ.

Иуа Коӷониа ипоемақәа руак Ашәы Данаҟаии Аҟарач Бакәыкәи ирзикхьан. Иуа ажәлар рҿы иаҳахьаз Данаҟаи изкыз аҳәамҭақәа ирылхны иаԥиҵеит апоема. Данаҟаи, нхыҵ аҟарачқәа рҿы Бакәыкә ҳәа иҟаз амагәшьхәа дҭаицалахьан.

"Абжьыуаа рашәаҳәаратә хор "Нарҭаа" Илиа Соломон-иԥа Ашәба напхгаҩыс дызмаз, агастрольқәа рахь ианцоз быргк иҳәо абас иаҳаит: "Шьыбжьонла ҳҭаацәа ҳанздмырцәалак, "Данаҟаи даауеит" ҳәа ҳдыршәон", — иазгәеиҭоит Арда Ашәба.

Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рҟны Данаҟаи Ашәба ихьӡ камыршәӡакәа иааргоит.

"Аԥсны ҳара ҳаԥсадгьыл ауп. Аха атәымџьара анхара ҳазшаз ҳалахь ианиҵеит. Аԥснаа, ҳаԥсадгьыл зыхьчаз, сшәыкәыхшоуп. Гәадурас шәҳамоуп, шәыгәхьааҳгоит. Сара сықәрахь снеихьеит. Сыԥсы ахьынӡаҭоу сыԥсадгьыл сықәыԥшыр сҭахуп. Ашәы Данаҟаи имаҭа соуп сара. Ашәба Данаҟаи сабду иаб иоуп. Сабду Мырза ихьӡын, Мырза иаб иоуп Данаҟаи", — ҳәа иаҳзеиҭеиҳәеит Ҭырқәтәыла, Џьгьарда ақыҭа инхо, хылҵшьҭрала Данаҟаи Ашәба изааигәоу, 95 шықәса зхыҵуа Феҳми Ашәба.

Ашықәсқәа цоит иниакәкәа. Аамҭақәа реиҭасра акәзар, аҭоурых иазынхоит. Аиҳабацәа иргәаладыршәоит, ирхадыршҭуам рабацәа, рабдуцәа ирхыргаз аҭоурых. Нхыҵи аахыҵи Ашәы Данаҟаи дыхьӡыртәны ифырхаҵара аӡбахә иалацәажәоит.

Феҳми Ашәба игәалаиршәоит:

"Данаҟаи ихьӡ иадҳәалоу рацәоуп, изку иашәақәа ыҟоуп. Данаҟаи нхыҵи аахыҵи дыбжьан, дҳәынҷон. Ҽнак аҳак иҩны давсуан. Аҳ сасцәақәак шиҭаз ибеит. Иангәеиҭа, иҽы аӷәра аҵәҩан аҟны иаахишьын, дыҩхалан асасцәа рымаҵ иуа далагеит. Аҳәа идҳәалоуп, аԥынҵа аҭра кылнаҵәан, аԥынҵагьы кылыҳәҳәоит. Аҳ исасцәа иџьаршьеит, "ари аҷкәын дызусҭада, ани иаҳәызбала иҟаиҵозеи?" - ҳәа датәамбаӡо иазҵааит. Ари Ашәы Данаҟаи иоуп рҳәеит", - аҭоурых ашьҭа дазхьаԥшуа дҳацәажәон абырг.

Данаҟаи ифырхаҵара ԥыршәарц азы аҳ исасцәа аизара мҩаԥыргарц рыӡбеит.

"Ауаа еизеит. Данаҟаи аҳ ицә ахәда дадырсуеит. Иаҳәа ааҭихын, анахәҭа зкыз икышьа игәамԥхазт, Рыӷәриа Шьаабан ҳәа дыҟан, анахәҭа уи инаииркит. Арҵәааҳәа дыҳәҳәаны ацә ахәда данлас, уи ахы ахәда зкыз иааигәыдҳалеит. Зныкала днасны ахәда хиҵәеит Данаҟаи", - иҳәеит ажәабжьҳәаҩ.

Феҳми иабду иашьа Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа дцахьан. Уа иаб иаҳәшьа дыҟан, даанхеит. Ауха еицдыршеит, рызхара изеибамбауа. Аҟыз рацәаны илыман лара. Иаб иаҳәа Аԥсны инханы иҟан, уи ааилыркын, лҟызқәа руак ахәда хиҵәарц иалҳәеит.

"Аҳәа цырцыруа ианыск иҳәеит Гәызиа, ҩба-хԥа рыхәда зныкала ихысҵәап сгәахәын, иркаланы сласит иҳәеит. Ахәы аалпып-аалпыпын, инцәыҵых-аацәыҵаххын, игыланы ицеит аҟыз. Саб иаҳәшьагьы ашәхымс дықәтәаны дааԥшуан, нас алақмар ҳәаны аҵәыуара далагеит", - иҳәеит Феҳми.

Гәызи иҟалаз изеилымкааит, иаб иаҳәшьа алақмар ҳәаны дызҵәыуоз џьеишьеит. Нас, даалыԥхьан, дналыдлыртәалеит.

"Абри аҳәа уаб Данаҟаи итәуп. Абри ала иҟаиҵақәахьоу рацәоуп. Уара ҟызк ахәда узхымҵәеит, алақмар абасымҳәо", - лҳәазаап.

Аԥсны инхо абырг, Аџьынџьтәылатә еибашьра ду аветеран, шәышықәса ирзааигәоу Леуарса Ашәба, иабду иҟынтәи игәалашәоит Ашәы Данаҟаи иӡбахә.

"Сара сабду Ҳасани Данаҟаи еицныҟәон. Данаҟаи иҩыза Ашәба дыҟаӡам. Убриаҟара амч иман, аилкаагьы иман. Данаҟаи ирахә ахьгылаз аҟарач днеин, иԥцаны иманы ддәықәлеит. Ахьшьцәа аӡә дыбналан, Данаҟаи адырра ииҭеит. Данаҟаи апҟеҩҳәа дишьҭалан дихьӡеит, ибжьы иқәиргеит: "Ухылԥа алаба иахаҵаны уҩах", - ҳәа. Ихылԥа алаба инахаҵаны данҩаха, ихылԥагьы алаба ахгьы аахиҵәеит, ирахәгьы иргьежьит шьҭахьҟа", - иҳәеит абырг...

Ашәы Данаҟаи илеишәа бааԥсын, ахаҵара илан. Иԥшәма ԥхәыс д-Аӡынԥҳан. Мышкы иеимсы тлан, иԥҳәыс иналымҵаиршәит, иӡахны инаилҭарц. Акыраамҭа дааԥшит, далгазаргьы, далгеит анигәахә, илҭарц леиҳәеит. Аха, лара аҭакс "исымӡахӡац", — ҳәа наиаҭалкит. Игәы ааԥжәан, иеимаа аалымихын, ус ишыҟаз инаишьаҵаны дцеит ҳәынҷара. Данаауаз Езыгәԥҳак иҽы ахәда дықәкны диманы дааит.

Абас еиԥш ирацәоуп Ашәы Данаҟаи идҳәалоу ахҭысқәа. Ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа иргәыласоу ажәабжьқәа ахааназы ԥсра рықәым, ԥсра шрықәым еиԥш дара зырҿио ахаҿсахьақәа.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

284
Алексей Гогуа

... Сара исҭаху иара иаздыруам, иара иаҭаху сара исыздыруам Алықьса Гогәуа

234
(ирҿыцуп 19:09 04.07.2020)
Sputnik Аԥсны апроект ҿыц "Алашара ҳзырбо ауаа" иалагӡаны иахьа ишәыдаагалоит Аԥсны Жәлар рышәҟәыҩҩы Алықьса Гогәуа иҿцәажәара. Аиҿцәажәара мҩаԥигеит апроект автор, ашәҟәыҩҩы Анатоли Лагәлаа.

Ахьӡ-Аԥша аорден актәи аҩаӡара занашьоу Аԥсны Жәлар рышәҟәыҩҩы, зыԥсы ҭоу аклассик Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа 88 шықәса дшырҭагылоугьы, еиҭах аԥхьаҩцәа иргәырӷьеит. Уи ааигәаӡа аԥсшәахь еиҭаганы далгеит адунеи ахьынӡанаӡааӡо ибзиаӡаны еицырдыруа, шәкыла абызшәақәа рахь еиҭаргахьоу аҩымҭақәа ҩба: Ернест Хемингуеи иповест "Абырги амшыни" Х.К. Андерсен илакә "Ӡызлани". Арҭ аҩымҭақәа аԥхьаҩцәа иаарласны ажурнал "Алашара" адаҟьақәа рҿы ирԥылараны иҟоуп.

– Алықьса, Мушьни Лашәриеи уареи шәлаф аасгәалашәеит уажәы, уара уахь лифтла санхалоз!.. Уи шьҭа ҩбаҟа шықәса ахыҵуеит!.. Уара усҟан угәы ԥыжәжәо иуҳәон, абри ҳлифт уаннақәтәалак англыз бызшәеи аурыс бызшәеи рыда акгьы шамҳәо, аԥсшәа ахьузамырҵаз даара хьаас ишумоу!.. Алифт ԥсышәала иузмырцәажәазаргьы, Андерсони Хемингуеии урцәажәеит. Иугәазрыԥхеи, иулазҵеи амч ҷыда урҭ реиҭагаразы?!

– Анатоли, уара иудыруеит сара адунеитә литература иреиӷьӡоу аҩымҭақәа сышрызҿлымҳау, ԥыҭкгьы шеиҭазгахьоу… Аха, абарҭ аҩымҭақәа есымша "исыцрыхон", иааиҭазымгар, аԥсшәала имцәажәар рымуҵәҟьеит!.. Сара урҭ хәыҷы-хәыҷла инаскьазгон, нас аамҭак ҟалап шәанеиҭазгаша, иаашәычҳа ҳәа, иаалырҟьан ахаа-мыхаақәа зҭаххаз ахәыҷ иеиԥш "санрықәыҵәҟьозгьы" ыҟан, аха иаарымуҵәҟьеит, дара ртәы иадыргеит!..

– Даара бзиа иубо ашәҟәыҩҩцәа дреиуоуп Фолкнер, уи иҩымҭақәа аԥсшәахь иахьеиҭаумгац азы "иуцәымгәааӡои"?!

– Уигь акыр сықәицалахьеит!.. Аха иара убри аҟара дҵаулоуп, шаҟа "уиеиҽырбо" аҟара, дуцәыхарахоит!.. Избанзар, ирлас-ырласны уизыхынҳәлар иҭахуп, знык деиҭоугар, нас духоурышҭыр ҳәа дшәоит!.. Насгьы, уи ус идыххылара цәгьоуп, ақәԥаҩ бзиа иеиԥш, имаанақәа зегьы узымдыруазар, уихәаӡом!.. Дааиҭазгахьоу зегьы аӡәгьы ҿыӷәӷәала изымҳәац "ҳнапаҿы" дааҳгеит ҳәа, аԥсыӡ еиԥш "дрымпыҵҵәраауеит!" Уи ддууп, ддуӡӡоуп!..

– Ара сахьынаԥшааԥшуа адискқәа збоит, реиҳа иалукаауеи амузикаҿы?!

– Уи ауп уажәы сыԥсы ҭакны сызку! Ҳара аԥсуаа "Ахрашәеи", "Ахәрашәеи" иреиҳау ашәа ҳамаӡам… Бетховени Моцарти рызгьы хазы аамҭа сымоуп, урҭ уахынлатәи аамҭа еиҳа иақәшәоит, ацәеи сареи бӷарҵахьы ҳанеиқәԥо!..

– Ԥхыӡқәас иибои "Аџьамԥазаратәи аҷкәын"?! (Аџьамԥазаратәи аҷкәын хәыҷы ижәлар рзыҳәан дыхьӡырҳәагахеит ҳәа изиҳәахьан Баграт Шьынқәба Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа – А. Л.).

– Уажә ааигәа Толстои дызбеит, иԥаҵа ӡышӡа, ауардын дантәаланы, ахеиԥш дԥырны дцон!.. Маҷк дааҭгылар, сиҿаԥшыр сҭаххеит, аха дагьсызхьамԥшит!.. Саргьы сизгәаан ацәа салҵит, аха нас, уи иҩымҭақәа зегьы иреӷьасшьо "Ҳаџьы Мураҭ" жәабаҟа даҟьа санрыԥхьа, ҳаинаалеит!.. Зны-зынла Кортасаргьы дызбалоит, уи, сара бзиа избо, иреӷьысшьо иажәабжьқәа зегьы, дшыцәаз, дцәырҳаны данааԥшлак акәын ианиҩуаз!.. Убасҟак еилаӷьаны иҟан иажәабжьқәеи иԥсҭазаареи! Уаҳа узеиҭасҳәаӡом, избанзар аԥхыӡ ашьыжь ианеиҭоуҳәалак, иухашҭуеит!..

– Иаҳҳәап, аԥсуа театрқәа руак аҟны уҩымҭақәа ықәдыргыларц рҭаххазҭгьы, рыуа иарбану еиҳа асценатә ԥсҭазаара зыуҭоз?!

– Анкьаӡа зны иқәдыргылахьеит сыпиеса "Амш уаара". Исҭахын сара схаҭа сповестқәа "Асҟак дузааигәан аха дузгәмҭеит", "Мшәагә дуи Мшәагә хәыҷи" рысценариақәа ҩны ирыдызгалар, аха ишнықәсҵа-аақәысҵоз аамҭа сыцәцеит… Издыруада, мышкызны урҭ режиссиорк дрызхьаԥшыр, апроза асценахь аиагара шыцәгьоугьы...

– Алықьса, уара ухатә ҩыза лыдунеи лыԥсахижьҭеи уи лылымкаа адәахьы удәылымҵӡацт, абар шьҭа шықәсык ҵит. Аԥхынра ааит, анкьа ишыҟауҵалоз еиԥш, умпахьшь уҟәаҟәа инықәҵаны, адәахьы сдәылҵындаз, амшын сҽынҭысшьындаз ҳәа уҟаӡами?!

– Уи шьҭа аамҭа какәкәа ицеит... Сдәылҵырц салагаргьы, шәсырԥхашьар ҳәа сшәоит. Амала, ҳуадақәа рыҩныҵҟа мышкы хәышә шьаҿа ҟасҵоит. Абриаҟара сныҟәан санаалгалак, хра цаӷьцаӷьк саҿысызшәа сааԥсоит!

– Уҩызцәагьы гәхьааугозар акәхап, аха анцәа иҟынтә, аҭел ыҟоуп!..

– Зыԥсы ҭаны инхаз сырхашҭӡом, еиҳарак сымшираан!.. Аха зны-зынла аҳауеиԥш ауаагьы сызхаӡом! Ааигәа Москвантәи сеиҭагаҩ Шевалиов дысзасит, уҩымҭа ҿыцк ацәаҳәанҵа сзааушьҭыр искьыԥхьуан ҳәа. Уи сҩымҭақәа рӷьырак зегьы аурысшәахь еиҭеигахьеит, еиҭеигахьеит ахьӡми, сара иҟасҵоз ԥыҭ-чыҭк аредактор инапы аҭахын акәымзар, ишиашоу иукьыԥхьыртә иҟан… Уажәы, ула ажьа амкит, сҳәеит!.. Уи аамҭақәа цеит, сҳәеит. Дагьсырччеит!

– Алықьса Ноча-иԥа, ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭахь инеуиеит, абыржәыҵәҟьа угәы иаҭаху акы ҳауҳәар?

– Сара мчыбжьык ахь ҩынтә-хынтә акроссвордқәа сҳасаблон, уажәы урҭ зну ажурналқәа Аԥсныҟа раагара иаҟәыҵит, шаҟаҩ рнапы ианысҵахьоузеи, аха ари иҳалаҳаз ачымазара иахҟьаны ирзаамгагәышьозар акәхап…

– Алықьса, аԥсҭазаараҿы уара даара иуҭахны иузыҟамҵаз, узхьымӡаз, иахьагьы угәы зызхьаауа арбану?!

– Ех, урҭ акыр ирацәагәышьоуп… Ауаҩы ԥсҭазаарак ауп имоу… Уажә сгәы иалаҵәҟьоу уҳәозар, абри акомпиутер атәы ахьысзымҵаз ауп! Иареи сареи зны-зынла ҳаблақәа ҭырхаха ҳаиҿаԥшуеит, сара исҭаху иара иаздырам, иара иаҭаху сара исыздырам!..

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

234

Шьониа Гал араса аҽаҩразы: ашәарҭара иҭагылоуп

0
(ирҿыцуп 20:16 06.07.2020)
Гал араион агроном хада Лери Шьониа арадио Sputnik аефир ала арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҿы еиҭеиҳәеит араион аҟны араса хәышәтәымзар, аҽаҩра бзиамахар ҟалоит ҳәа.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Шьониа Гал араса ахәшәтәра иазкны

"Араса аганахьала апроблема дуқәа ыҟоуп сҳәар имцхоит, избанзар ауаа рхатә џьабаалеи иара убас араион ақыҭанхамҩа иазоужьыз амармалташьтә пты иаҿагыланы ақәԥаразы 500 литра ахәшәи рзаҳшеит. Ахәшә ирызшаз азхаӡом, избанзар араион аҟны 18 қыҭа ыҟоуп, быжь-нызқь гектар инацны арасаҭрақәа ыҟоуп. Ҳәара аҭахума, ацхыраара иҵегьы иҳаур ибзиахон, избанзар акәыкәбаачымазара иаҿагыло ахәшә ҳақәгәыӷуан, иахьа ишҳаҳауа ала, Аԥсны ахадара азҵаара аӡбара иаҿуп. Иҳаҩсыз амчыбжь азы араион ҳалсуан, ачымазара хәыҷык идәықәлахьеит, араса аус даара ашәарҭара иҭагылоуп. Анхацәа хәыҷык ацхыраара ҳазрыҭар, аура ҟалап ҳәа ҳгәы иаанагоит", - иҳәеит Шьониа.

Иара иажәақәа рыла, ҵыԥх араион аҟны 4 нызқь гектар араса вертолиотла ихәшәтәын, сынтәагьы ахәшәтәра арбан.

"Хәыҷык аус ҳарццакыр цәгьаӡам, ианаамҭоу ахәшәқәа ҳаур акәыкәбаачымазара аҟынтә, алҵшәа бзиахон. 2017 шықәсазы араса аҽаҩра 20 % ҳамаӡамызт, 2019 шықәсазы 50-80 процент рҟынӡа аҽаҩра аанашьҭит. Иаҳхысыз ашықәсқәа рзы иҟаҵаз ахәшәтәрақәа рылҵшәақәа ҳцәыӡыр ҟалоит шықәсык бжьаҳажьыр, ажәлар рџьабаа аӡы иагеит ауп. Араион ахадара ирдыруеит, аиҳабырагьы ирарҳәахьеит ацхыраара ҳаур, кәыркәамза ахәшәтәра иара иатәуп, ихымԥадатәуп. Иахьа ачымазарақәа ҳбоит, амармалташьтә птгьы иаҳа иацло иалагеит уажәтәи ашоурақәа раан, акәыкәбаачымазара аԥхьа инаргыланы еиҭазго иара ауп", - иҳәеит Шьониа.

Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0