Долгожители из абхазского села Джерда

Илиа Ашәба: жәытәрада аҿатә агьама ацәыӡуеит

125
(ирҿыцуп 09:32 21.11.2017)
Аԥсҭазаара ԥхьаҟа ицоит, иҵабыргны, аха апату, аламыс, аҵас ақьабз аԥсуа дахьыҟазаалак ицзароуп. Ажәытә аамҭа иацу ахаара, агьама атәы дазааҭгылоит Џьгьарда ақыҭа инхо, 80 шықәса ирҭысхьоу абырг, Илиа Ашәба.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik.

Аԥсуа даҽа милаҭк дызларылукаауа, дад, иаԥсуаралоуп. Аԥсуа иламыс хазуп, ихымҩаԥгарагьы хазуп. Аԥсуа ицәа иҭаигӡо рацәоуп, ичҳара ӷәӷәоуп. Аԥсуа аӡәы иҿаԥхьа ихы лаирҟәуам ҳәа иажәа хациркит Џьгьарда ақыҭа инхо анхаҩы Илиа Ашәба.

Псху
© Sputnik / Владимир Бегунов

"Ажәытә аҭаца ҽыла дааргон. Уахынла акәын ачара аныруаз. Аҭаца акасы еиқәаҵәа лхаршәын, лхы-лҿы ҵәахын. Аҭацабара ҳәа ианнеилак, аҳәса лкасы иҩаханы дгәыдыркылон, дырбон. Ахацәагь неиуан ахаршә шәара. Арԥарцәа ракәзар, ҽыла амардуан ихалон. Уи зегьы ирылшомызт. Изхалоз ҽыла дшақәтәаз аҩны дыҩналон, аҭаца дибон, ахаршә ишәон. Ахәымџьар ақьаад ԥҟаны иҭаҵаны, ампахьшьи иареи наганы аҽы аӷәра иадырҳәалон, ҳамҭас ирҭон. Ҵәыцак аҩы аажәны, абарҵаҿы аҽы ирыхәмаруан, нас аԥҟацаҳәа ашҭахь дналбаауан", — иҳәеит Илиа Ашәба.

Ажәытә аԥсуа ҭаца лхымҩԥгара даҽакын, лтәашьа лгылашьа хазын. Абхәа иҿы, абхәында еиҳабы иҿы дцәажәомызт. Шәара уи шәышԥахаану?— ҳәа ҳаниазҵаа абырг, абар иҳаиҳәаз:

"Зегьы анацәа ҳархылҵит. Аԥхәыс аҩнаҭаҿы иналыгӡо шьарда ыҟоуп. Аԥсҳәыс лоуп, дад, ахәышҭаара еиқәзырхо, аҵеира зааӡо. Зцәа зтәымыз аҭаца лабхәеи, лабхәында еиҳаби, лаби, лашьеи рҟны дцәырҵуамызт, избанзар ус ԥсуаҵасла иԥшӡамызт. Убриаҟара апатуеиқәҵара ыҟан. Аҭаца аҩнаҭаҿы даанагар, надаа-аада ауаа днарывсны дындәылҵуан. Итәаз раԥхьа диасуамызт", — ажәытәра игәаларшәо дҳацәажәон абырг.

Асасдкылара акәзар, аԥсуаа рҿы ахатә ҭыԥ ҷыда ааннакылон. Асас ихәы хазын, итәарҭа-игыларҭа хазын. Уи атәы далацәажәауа Илиа Ашәба иҳаиҳәеит:

"Аԥсуа асас иаалырҟьан диҭаар, еснагь аԥшәмаԥҳәыс аҭаҵәах лыман. Лыԥшәма длырԥхашьомызт, бысҭа ԥхак изылуаанӡа, ишахәҭаз еиԥш ахәы ҟалҵаанӡа, ахыхь-мыхь ҳәа, аџьынџьыхәа, алаҳарҩа, араса уҳәа аҩи ауаткеи надгаланы аишәа лырхион. Еицәажәонаҵы, ахәы ԥхаҵәы-ԥхаҵәуа иуны иааган иқәлыргылон", — иҳәеит иара.

Аҭыԥҳа пату лықәызҵо, дзырԥшӡо лҽеилаҳәашьеи, лыхцәи, лхымҩаԥгареи ракәын. Уи ус шакәу шьақәирӷәӷәоит ҳзыҿцәажәоз.

"Аҭыԥҳа лмаӷра хҵәаны ауаа рахь дцәырҵуамызт. Сара сыжәлантәқәа иреиуаз ҳаигәылараҿы зықәрахь инеихьаз Елызбар Ашәба ҳәа дынхон. Аҭыԥҳа лакәым, умахәар аахьарҽны унеиргьы, " еҳ, баба" ҳәа даақәыԥсычҳауан, уи ала иҳаилиркаауан ишигәамԥхаз", — ҳәа азгәеиҭоит Илиа.

"Ииашоуп, аамҭа ицо уаццароуп, ажәытәра ацымкәа аҿатә амацара агьама ацәаӡуеит, урҭ еибакапануа иҟазароуп. Ажәытә аихаҵгылара бзиа ыҟан. Анцәа иумҳәан ақыҭаҿы ԥсрак ҟалар, ҩынҩажәа мшы ҵаанӡа ҳани ҳандуи ачангур ҳкыр руамызт. Ҳаргьы рҳәатәы ҳахыԥомызт. Саҳәшьцәа даара ибзианы иадырҳәон. Есааира аамҭа аҽеиҭанакуеит, аха ҳжәытәра каҳмыжьроуп. Аиаша шәасҳәоит, саргьы убра схы налаҵаны иазгәасҭоит, абыргцәа дара злиааз аамҭа гәхьааргоит, изықәныҟәоз аԥҟарақәа, насгьы раԥсуара ирыднаҵоз аҟазшьақәа еснагь рыԥсы ҭазарц рҭахуп", — абраҟа иажәа еиқәиҳәалеит заԥсуара иазгәыкуа иҳацәажәоз абырг Илиа Ашәба.

125

Зхьаа згәалақәа ацәызҳәаз апоет: Витали Амаршьан игәалашәара иазкны

36
(ирҿыцуп 15:26 22.09.2021)
Иахьа иԥсы ҭаны дҳалагылазҭгьы 80 шықәса ихыҵуазаарын Аԥсны Жәлар рпоет, апрозаик, Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩ, Д.Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиеи "Ахьӡ-Аԥша" аорден II аҩаӡареи занашьаз Витали Амаршьан. Уи игәалашәара иазку анҵамҭа азирхиеит Анатоли Лагәлаа.

"Адунеи аҿы зегь реиҳа алахьеиқәра зцу агәырӷьара – поетны аҟазаароуп. Егьырҭ зегьы рацәак ихьааӡам, аԥсрагьы налаҵаны".

Федерико Гарсиа Лорка

Иахьа иԥсы ҭаны дҳалагылазҭгьы, 80 шықәса ихыҵуазаарын Аԥсны Жәлар рпоет Витали Амаршьан. Сара раԥхьаӡа акәны Витали Амаршьан дызбеит саб ажурнал "Алашара" аредакциаҿы саннеигаз. Усҟан аа-класск рҿы стәан. Исхашҭӡом, ажурнал аредактор хада Алықьса Џьениа Аиааира Ашҭаҿы иахьа ибылны игылоу ажәытәтәи Аиҳабыра рыҩны иавагылаз х-еихагылак иҟаз аҩны аҩбатәи аихагылаҿ дтәан. Имаӡаныҟәгаҩ адҵа лиҭеит апоетцәа Мушьни Миқаиеи Витали Амаршьани сзаашьҭ ҳәа. Урҭ ахԥатәи аихагылаҿ итәан, адырра анроу, иаразнак илбааит. Алықьса иреиҳәеит сажәеинраалақәа игәцаракны ирыԥхьарц, "Сымҩашьозар, аҟыбаҩ злоу аӡә иакәзар ҟалап!" ҳәагьы нациҵеит.

© Foto / предоставил Анатолий Лагулаа
Витали Амаршьани Анатоли Лагәлааи

Убри аҽны стетрад хәыҷқәа сымхны ахы инаркны аҵыхәанӡа ирыԥхьеит саби сареи ҳаштәаз, сыгәгьы рызҭарҵеит сҩымҭа хәыҷқәа. Уи нахыстәи даҽа ҭоурыхуп, аха Виталии сареи ҳаибадырра шалагаз абас ауп…

Акыр шықәса анҵы уи ашьҭахь, 2005 шықәса рзы, иара ихаҭа ихәыҷра игәаларшәо хә-томкны иҭыҵыз ишәҟәы аԥхьажәаҿы иҩуеит:

© Foto / предоставил Анатолий Лагулаа
Витали Амаршьан

"Сахьиз, сахьааӡаз Џьгьарда ақыҭан, ҳкәасқьа ахәы ҳарак иқәгылоуп, уи сылацәа анаахыст избаз ауп, аиԥш ҭыԥ ԥшӡа, ҭыԥ џьанаҭ адунеи исзаламызт. Сныҟәо, сцәажәо, избо-исаҳауа гәныскыло саналага инаркны, ҳгәашә сынҭыҵны, Ахықә ҳәа ҳзышьҭоу адгьыл цәхыԥраҿ санааилак, лбааҟа сахьыԥшуаз, лагӡа-ҩагӡа, снапсыргәыҵа ианушәа, ҳқыҭа зегьы ккаӡа салаԥшуан.

© Foto / предоставил Анатолий Лагулаа
Витали Амаршьан

Сара сҿарагьы, аԥхыӡ еиԥш, еишьылкакараӡа, еиҭаҳәашьа змам акы иҳәаԥыӡаԥуа иалан, сгәы сыхон, аха иахьсыхоз ҳәа егьсзеилкаауамызт. Ус-ус, ихҭакны сзыԥхьоз анҭ ашәҟәқәеи, уаанӡатәи ссахьаҭыхрақәеи, сыгәҭахәыцрақәеи, зегьы неилалан, хыма-ԥсыма ақьаади акалами шьҭыхны, ажәақәа реинраалара сҽыназыскит. Уи ҿык-бзык иазымҳәо хаарак наҵызбааит, гьама ссирк нахыскааит, уахынла акәаҷаб садҟәыҟәла, аҵхқәа ԥысҽуагьы сҿаасхеит. Раԥхьаӡа изҩыз ажәеинраалагьы "Аԥсуа поетцәа шәахь" ахьӡын. Абар иаргьы, мшаҽны ишииз еиԥш, кьыс амаӡамкәа.

Ирымаӡамкәа рхатә ԥхьагыла,

Ҵыси жәҵысиҵәҟьа зԥырӡом.

Дырмит Гәлиа шәаԥхьа дангыла,

Ишьҭанеиуаз шәеиҵахаӡом.

 

Аҳәыҳә гәарҭа иԥыруа инеиуаз,

Шәаргьы шәнарԥылеит шәԥыруа.

Шәгәаҵа иҭыҵуаз шәашәа еиуаз,

Аҳауа иналалеит икаууа.

 

Ари уажә акәым, шәнеихьеит шьарда,

Шәымҩа шәықәланы шәцауеит.

Саргьы сыҵԥрааит абра, Џьгьарда,

Сызшәыхьӡозар - сшәыхьӡауеит!.."

Витали Амаршьан ихы-иԥсы ақәҵан иус ԥшьа даҿын, уи аԥсҭазаараҿы дызлаԥшыз, инырыз, дзыблыз ахҭысқәа зегьы ирҿиамҭақәа рахь ииаигеит, рыԥсы ҭеиҵеит, алитературатә ԥсҭазаара риҭеит. Уи иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, иажәабжьқәеи, иповестқәеи, ироманқәеи ажәлар ргәаҿы инеит, ишьҭыркааит, рыгәҭыхакәа ирзааигәахеит.

© Foto / предоставил Анатолий Лагулаа
Витали Амаршьан

Иара апоет иажәақәа рыла иаҳҳәозар: "Схы сыԥхьаӡоит сара, иааиԥмырҟьаӡакәа агармониа иашьҭоу поет лирикны. Апоезиа - уи сара исыԥсҭазаароуп, исыԥсыԥлагаҩагароуп. Аԥсабара зегь реиҳа сгәы зырцыхцыхыз, абҷеиԥш зны исыхьыз раԥхьаӡатәи сыбзиабароуп, сгәы иҭымҵәо ихааӡа ԥсраҽнынӡагьы исыцзааит. Иагьыздыруеит, иреиӷьу сҩымҭақәа, ӡыӷәарӷәалеила акәымкәа, сшьала ишҩу, сыԥсы ишахылҵыз.

Зыхшара аҩны ианыҟоу згәы раҳаҭу ан леиԥш, ианакәызаалак сҩымҭақәа акьыԥхь рбаанӡа еиҳа сгәы рызҭынчуп, еиҳа среигәырӷьоит, знык акьыԥхь иананылалак нахыс, измааноу сыздыруам аха, лахьеиқәҵарак сызцәырҵуеит. Зԥацәа хьыӡрацара изышьҭыз аб иеиԥшгьы, такәаамҭа акы сазыԥшуп. Ицаз шцаз, уаҳа ишыхнымҳәуа аныздырлак, саақәыԥсычҳауеит, уаҳа акымзарак.

© Foto / предоставил Анатолий Лагулаа
Витали Амаршьан

Уи аахыс Аԥсны ахҭыс дуӡӡақәа ҟалахьеит. Зегьы иреицәахеит 1992 шықәсазы ҳзықәшәаз аибашьра. Уи хаҭала исыцрасит, саблит".

Иахьатәи ҳара ҳформат аҿы инарҭбаан узрылаҵәажәом ашәҟәыҩҩы ипрозатәи ипоезиатәи рҿиамҭа дуқәа, урҭ ҳара ҳлитература дырбеиахьеит, иреиӷьӡоу апрозатә ҩымҭақәа рахь ишьоуп, иаҳҳәап, иҭоурыхҭә роман "Аԥсҳа". 

Ипоезиа ҳалацәажәозар, уи иреиҳаӡоу акульминациаҿ ихаргалеит аибашьра иазку иажәеинраалақәа. Апоет иҷкәын заҵә иҭахара, уи иацу агәырҩа инарҩит даара иҵаулоу, иӷәӷәоу, ԥсра зқәым ажәеинраалақәа. Абраҟа иааҳгоит урҭ руак:

Марттәи ажәылараан

Гәымысҭа ирит ахацәа ӷьеиҩқәа,

Аҟәа ргарцаз ԥхьа инеихеит!

Рҭыԥ иахымсит ирышьҭанеишаз,

Шьҭахьҟа ихьаҵны рыԥсы ргеит…

 

Ԥхьаҟа ижәылаз рхы иамеигӡа,

Аԥсра иаԥылеит хацәнымырха.

Рыԥсы ҿызхшаз уаҩ дымнеиӡеит,

Уи даргәырӷьаӡеит ҳаӷа!

 

Аҟәа далҵырц дышдәықәлахьазгьы,

Ҩаԥхьа ишьҭахьҟа дхынҳәит.

Ҳҵеицәа бзиахәқәа иҭахазгьы,

Напыҟьашьыла уаҟа иржит.

 

Иҳарымҭеит рыԥсыбаҩқәаҵәҟьа,

Наҟ-ааҟ иҳалҵырц аҭыӡшәа.

Аха иарбан иҟоу ҳԥызымшәацҳәа,

Адунеиаҿ ҳара абра!

 

Ҳаҽҳрыӷәӷәароуп ҳаӷа ицасҳәагь,

Ҳаиҭазхәыцроуп ҳ-Аԥсынра.

Иҳақәлаз раҵкыс зынӡа ишәарҭоу,

Рҵыхәажә ԥаҳҵәап ҳазҭиуа!..

 

Ҳхацәа ӷьеиҩқәа рхы назқәырҵаз,

Ршьа зызкарҭәаз ҳаҳҭынра,

Уеизгьы-уеизгьы иҳархынҳәырцаз,

Ҳаиҭажәылароуп ԥхьаҟа!

 

Адунеи дуӡӡа ашьа ааргьы,

Ажәҩан ҳақәҳаргь ибганы,

Мнеишьа ҳамам, егьа аамҭа царгьы,

Мнеишьа ҳамаӡам ҳаҩны!!!

1993, Лыхны.

Ас еиԥш иҟоу апоет инысымҩа, уи иҭижьыз ишәҟәқәа, урҭ рҵакы, дарбан аԥсуазаалакгьы идыруазароуп, иныруазароуп, насоуп уаҵәтәи ҳамш аншәарҭамхо, избанзар, уи ҳҵеира ршьала ишаагоу ауп иаҳәо апоет иԥсҭазааратә цәқәырԥара:

© Foto / предоставлены Анатолием Лагулаа
Витали Амаршьани Анатоли Лагәлааи

Аԥсны жәлар рпоет, апрозаик Амаршьан Витали Џьота-иԥа диит Аԥсны, Очамчыра араион Џьгьарда ақыҭа цәыббра 22 1941 шықәса рзы, иԥсҭазаара далҵит хәажәкыра 24 2020 шықәса рзы. Иара СССР Ашәҟәыҩҩцәа реидгылеи, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәареидгылеи, Урыстәыла Ашәҟәыҩҩцәа реидгылеи (1999) дырлахәылан, ашьҭахь – Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа рассоциациа (2003) далахәылан. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩ (2015) ҳәа ахьӡ ихҵан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиеи "Ахьӡ-Аԥша" аорден II аҩаӡареи ианашьан. Дыҩуан аԥсышәала.

© Foto / из личного архива семьи Аджба
Апоетцәа: Таиф Аџьба, Белла Ахмадулина, Витали Амаршьан

Акыр заа иаб диԥхеит (1943 ш.). Витали, иара убас иашьцәа еиҵбацәа Валерии Артури рааӡеит рани ран лаҳәшьеи. В. Амаршьан далгеит Џьгьардатәи абжьаратәи ашкол (1959). 1962 ш. нахыс А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны аҵара иҵон. 1965 ш. иҵара ааныжьны А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт дҭалоит. Иҵара хиркәшоит 1970 шықәсазы. Алитинститут аҟны апоетикатә ҟазара амаӡақәа аҵихуан еицырдыруа аурыс поет, алитератураҭҵааҩ С. С. Наровчатов напхгаҩыс дызмаз асеминар аҟны. Аҵара еицырҵон, иагьеиҩызцәан иналукааша аурыс поет Иури Кузнецови иареи. Аус иухьеит ажурнал "Алашара" аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс, ашьҭахь аредактор хада ихаҭыԥуаҩс, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа рассоциациа амаӡаныҟәгаҩс.

  • Книга Виталий Амаршан
    Книга Виталий Амаршан
    © Sputnik / Бадрак Авидзба
  • Книги Виталия Амаршан
    © Foto / предоставлены Анатолием Лагулаа
  • Виталий Амаршан
    Виталий Амаршан
    © Sputnik / Томас Тхайцук
  • Витали Амаршьан
    © Foto / предоставил Анатолий Лагулаа
  • Книги Виталия Амаршан
    © Foto / предоставлены Анатолием Лагулаа
1 / 5
© Sputnik / Бадрак Авидзба
Книга Виталий Амаршан

В. Амаршьан заа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит. Раԥхьатәи иҩымҭақәа кьыԥхьын 1962 шықәсазы агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" ("Аԥсны") аҟны, уи нахыс - ажурнал "Алашара" (№4) аҟны. Раҧхьатәи иажәабжьқәагьы кьыҧхьын "Алашара" адаҟьақәа рҟны (1966). Апоет ҿа ишьақәгылараҿы акырӡа абзоуроуп Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба рырҿиара, иара убас аурыс классикцәа: А. С. Пушкин, М. И. Лермонтов уҳәа рҩымҭақәа. Иҩымҭақәа рнылахьеит иара убас ажурнал "Амцабз", "Аҟәа-Сухум", агазеҭқәа "Аԥсны", "Советская Абхазия", "Еҵәаџьаа", "Правда", "Известия", "Литературная газета", "Литературная Россия" уҳәа. Иҭижьхьеит хыԥхьаӡара рацәала ажәеинраалақәа, апоемақәа, аповестқәа, ароманқәа, аочеркқәа. 20 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апрозатә ҩымҭақәеи еидызкыло ишәҟәқәа ҭыҵхьеит.

В. Амаршьан иажәеинраалақәа жәпакы, иҭоурыхтә роман "Аԥсҳа" еиҭагоуп аурыси аҭырқәеи бызшәақәа рахь.

Аԥсшәахь еиҭеигеит В. Н. Соколов, С. С. Наровчатов, З. М. Тхагазитов, И. Ш. Машбаш, К. С.-Г. Џьегуҭанов, Р. Гамзатов ражәеинраалақәа, В.М. Шукшин, Г.Д. Гәлиа, Е.Ф. Басариа ражәабжьқәа, М. Твен ироман "Том Соиер ихҭысқәа" уҳәа егьырҭгьы.

Аҭыжьымҭақәа

Аԥсышәала

Агәеисыбжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966; Еиуеиԥшым аҟазшьақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1967; Сразҟы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969; Ааԥынтәи ақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1972; Мрагыларахь зхы хоу акәасқьа. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1974; Аигәныҩра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1975; Амш ахәлара иҳамнахаанӡа. Ароман. Аҟәа, 1981; Ашьхыцқәа ртәыла. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1983; Аччаԥшь. Ажәабжьқәа. Аҟәа. 1986; Схәыҷра аӡынра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1988; Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991; Аԥсҳа. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 1994; Уашхәа мақьаԥсыс. Аҭоурыхтә хьӡыртәра. Аҟәа, 1999; Бзиала уаабеит, Том Соиер! Ажәабжьқәа, аиҭагақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002; Иҩымҭақәа реизга: 6-томкны. Аҟәа, 2005-2010; аурысшәахь аиҭагақәа: Месяц сева. Стихи. М., 1980; Там где люди, там и я. Стихи. Сухуми, 1980; Леон Апсха. Исторический роман. Сухум, 2003; Апсха Леон. Историческии роман. (2-е издание). Сухум, 2012.

Витали аҵыхәтәантәи имҩахь данынаскьаргоз ари ачымазара бааԥс иҳалоу даара аҽырцәгьан иҟан, гәыблыла дызҵәыуашаз аӡәырҩы зымнеиӡеит, аха рыгәқәа рҿы рхы-рыԥсы далырхит. Абра иаазгоит уатәи сцәажәара аҟынтәи хәҭак:

Витали, уара акырынтә Аҟәа агәы ашашараҿ ҳаҷкәынцәа ахьжу утәаны иухугахьан, урҭ гәаныла урацәажәон, урҭ рхы зқәырҵаз ҳаԥсадгьыл шьҭа аӷа иганахьала кьыс шамоуа агәра дургон… Нас, аҩны уанааилак, аҵх агәы иааумнахаанӡа, уи агәырҩа иахылҵыз, ишыԥхоу, ишшу, уаԥхьаҩцәа ҳахь ииаугон, ирылухуан аҩымҭа хатәрақәа… Убас ииз роуп уажәеинраалақәа, упоемақәа, уроманқәа, иара убасгьы ҳхьаақәа зегьы згәылаҵәаху уҭоурыхтә рҿиамҭа "Уашхәа мақьаԥсыс". Аԥсыуак дыҟанаҵ, есымша иқьышә иқәыххло, инарҵаулаӡаны дзырхәыцуа, абырлаш еиԥш ҳпоезиа иалаԥсоу уцәаҳәақәа:

Ашәышықәсқәа рнаҩыс ҳаԥхьаҟа зны,

Аԥсыуак дҭынчӡа дыштәоу иҩны,

Игәиҽанӡамкәа ашә аатуеит,

Аԥша иаанартызшәагь ибауеит,

Аха аԥшакәӡам иаазыртуа,

Са соуп иҩнало усҟан уа!..

Мамзаргьы;

Ауаҩы

Ауаҩы дажәӡом, ауаҩы дааԥсоит,

Ауаҩы дкарахоит бааԥсыла!

Ашәышықәса амҵан ҭынч днатәоит,

Иԥсы ааиҭакны ҿыц дҩагыларц!..

Аха маҷ-маҷ ацәа уи дагоит,

Цәарҭасгьы изыҟалоит адәаӡа…

Ауаҩы дыԥсӡом, ауаҩы дааԥсоит,

Ауаҩы дамхацәоит наӡаӡа!.."

Абриаҟара зхызгаз апоет макьана дҳалагылазар акәын, аха имчқәа зегьы нҵәеит, ихьаақәа дыркит, игәырҩа хьанҭа изышьҭымхит. Инхеит иара иаԥиҵаз ԥсра зқәым арҿиамҭақәа, урҭ уаҵәы игыло аҿар баагәараҵас иахьчалоит…

36

"Анемеццәа ҳџьаршьон": апрофессор Филиз Хагәышьԥҳа Германиа аԥсуара шныҟәыргоз иазкны

1022
(ирҿыцуп 20:55 19.09.2021)
Германиа ииз иааӡаз, анаҩс Ҭырқәтәылаҟа нхара ииасыз анемец бызшәеи алитературеи рырҵаҩы, апрофессор Филиз Хагәышьԥҳа атәым ҳәынҭқарраҟны аԥсуара шныҟәыргози Аԥсныҟа аара гәҭакыс ишлымоуи ирызкуп анаҩстәи анҵамҭа.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Филиз Фаҳреҭҭин-иԥҳа Хагәышьԥҳа диит Германиа, Киольн ақалақь аҟны. Лаби лан Муқаддер Ҷыҷылԥҳаи ҩыџьа аԥҳацәа рааӡеит. 25 шықәса Германиа ишынхозгьы аԥсуара дмырӡӡеит, уимоу рхәыҷқәа рыманы аԥсуа диаспора ахьеизоз лассы-лассы ицалон, рыуаажәлар ирыладырԥшуан, аҵасқәеи, ақьабзқәеи рыларааӡон.

"Саҳәшьа Емели сареи ҳҭаацәара рҳәатәы ҳахыԥомызт. Дара ирҭахын атәым ҳәынҭқарраҿы ҳшынхозгьы ҳаԥсуара ҳцәымӡырц.

Аԥсуаа даара ибзианы ҳаибабон. Ҳҩызцәа анемеццәа  иџьаршьалон аиҳабацәа раԥхьа ҳабжьы ҭыганы ҳахьымцәажәоз, аӡәы данааилак ҳанихаҵгылоз. Ҳҭаацәа Ҭырқәтәылантәи уахь нхара ишиасыз атәы здыруаз, "шәлеишәа шьаҭас иамоу аԥсылман дин акәу аҭырқәа ҵасқәа ракәу" ҳәа иҳазҵаалон. Усҟан Емели сареи ҳара Кавказ ҳшатәыз, ҳшаԥсыуааз, амҳаџьырра иахырҟьаны Ҭырқәтәылаҟа ҳажәлар реиҳараҩык шықәнагалаз атәы рзеиҭаҳҳәон. Амала ҳхатәы бызшәа ҳаздыруамызт убри даара игәнаҳгон", - еиҭалҳәоит Филиз.

© Foto / предоставила Саида Жиба
Филиз Хагәышьԥҳа лҭаацәеи лареи

Аиҳәшьцәа Хагәышьԥҳацәа ран Муқаддер Ҷыҷылԥҳа лассы-лассы аԥсуа чыс рзыҟалҵалон, даргьы рнапаҟны ибзианы иааиуан. Абысҭа, аҟәыдчаԥа, акәтысызбал (арашы акәтыжь аҵаҵаны), ачаҳаржә уҳәа аныҟарҵлоз ашкол ирыцҭаз рҩызцәагьы аарыԥхьон. Афатә хаақәа бзиа избаз анемец ҿаргьы "аԥсшьарамшқәа раан ҳшәызнеиуеит, иаҳзыҟашәҵома" ҳәа иҵаалон.

Филиз абжьаратә школ даналга, лҭаацәа Ҭырқәтәылаҟа нхара ииасит. Араҟа, Сақариатәи ауниверситет, афилологиатә факультет, анемец бызшәеи алитературеи рыҟәша далгеит, иахьа афилологиатә-аиҭагарамҩаԥгаратә аҭҵарадыррақәа дырдокторуп. Ауниверситет аҟны анаукатә литература афакультет адекани, аиҭагарамҩаԥагара акафедра аиҳаби дырхаҭыԥуаҩуп. Редакторс дрымоуп аҭҵаарадырратә усумҭақәа жәпакы. Астудентцәа идлырҵоит аиҭагара атехникеи, аметодикеи, атеориеи. Филиз аус ахьылуо ауниверситет иалгахьеит Ҭырқәтәыла инхо аԥсуа ҿар аӡәырҩы.

© Foto / предоставила Саида Жиба
Филиз Хагәышьԥҳа астудентцәа рыӷәҭа

Филиз Хагәышьԥҳа дшыхәыҷыз Аԥсны аӡбахә лаҳауан, аха лаб ишьҭра аҟынтә аӡәгьы рџьынџьдгьыл ахь изымааит, иаԥшьазгозгьы изаамҭанымкәа рыԥсҭазаара иалҵит.

"Аԥсныҟа инеихьеит саншьцәа Ҷыҷылаа, аха рыжәлантәқәа рымбеит. Уи иагьџьашьатәым, иахьа Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рахьтә иҟоуп зыжәла хаҭа ззымдыркәа абду ихьӡ ныҟәызго аҭаацәарақәа. Ҷыҷылаагьы урҭ иреиуоуп ҳәа сгәы иаанагоит. Избан ас изыҟалаз ҳәа иҵаауа шәзы сгәаанагара абас иҟоуп, ахҵәацәа рыԥсадгьыл иахганы ианыргоз, урҭ асабицәагьы рылан. Иҟалалон дара рҭаацәа зымцакәа, ргәылацәа ма рдырцәа ирыцҵаны атәым дгьыл аҟны рыԥсы еиқәхап ҳәа ианыршьҭоз. Иахьықәнагалоз "ари Ҷыҷыл-иԥа мамзар имаҭа  иоуп" рҳәозтгьы ус жәланы ирхылон", - ҳәа лазгәаҭарақәа дрылацәажәоит ҳџьынџьуаҩ.

© Foto / предоставила Саида Жиба
Филиз Хагәышьԥҳа

Филиз Хагәышьԥҳа лабду иаб иоуп амҳаџьырра иахнагаз, лара илаҳахьеит лабшьҭра Аԥсны, Калдахәара ақыҭа ишатәыз. Агәаҳәара дуӡӡагьы лымоуп лыԥсадгьыл даҭаарц, лыблала илбарц уи аԥшӡара, дагәылаларц аҭоурых.

Рыцҳарас иҟалаз, Филиз аԥсшәа лыздырӡом, маҷк еилылкаауеит ауп.

"Сара атәым бызшәала сцәажәоит, даҽа тәым бызшәак ахәыҷқәа идсырҵоит, избан абас лахьынҵас изсоуз. Раԥхьа иргыланы аԥсшәа здырыр акәымзи", - даашуеит лара.

Филиз лгәы иҭоуп Аԥсныҟа даанӡа лашьцәеи лареи еилибакаартә еиԥш лхатәы бызшәа лҵарц. Иахьа уи хықәкыс иҟаҵаны гәацԥыҳәарала аԥсшәа зҿлымҳара алҭоит.

1022

Гал араион ахада: Егры аҳәаа ахысра аԥҟарақәа рырӷәӷәара аҭахӡам

1
(ирҿыцуп 09:47 25.09.2021)
Уаанӡа Гал араион асанитартә ҳақьым хада инапынҵақәа назыгӡо Георги Қобалиа Sputnik аинтервиу анеиҭоз иҳәеит Аԥсни Қырҭтәылеи рҳәаа ахысра аԥҟарақәа рӷәӷәатәуп ҳәа.

АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Қырҭтәылеи Аԥсни рҳәаа ахысра аԥҟарақәа рырӷәӷәара аҭахӡам ҳәа иҳәеит арадио Sputnik аинтервиу азҭаз Гал араион ахада Константин Ԥлиа.

"Қырҭтәылеи ҳареи ҳҳәааҟны игылоуп ҳмедицинатә пункт, есҽны уа ашьыжь асааҭ быжьба инаркны ахәылбыҽха асааҭ быжьбанӡа, аҳәаа ахьынӡаарту, амедицинатә усзуҩцәа ҷаԥшьоит. Аҳәаа иахысуа ирымырхуеит алаҵа шыҟарҵахьоу азы аилыркаага, мамзаргьы 72 сааҭ еиҳаны изхымлахьоу ПЦР-тест азы ашәҟәы, ма ацәеижьҿагылақәа шрылоу зҳәо ашәҟәы", – ҳәа инаҵишьит иара.

Акоронавирустә инфекциа ҿыц азы аҭагылазаашьа цәгьоуп ҳәа ахимҳәааит Ԥлиа. Гал араион аҿы иахьазы 34-ҩык рҽырхәышәтәуеит ахәышәтәырҭа иҭамлаӡакәа, школк аамҭала иаркын, аха уигьы уажәшьҭа аусура иалагахьеит иҳәеит иара.

"Ҳсанитартә ҳақьым ишиҳәо еиԥшҵәҟьа аҭагылазашьа бааԥсым. Сара еилыскаауеит, асанитартә ҳақьымцәа аԥҟарақәа рӷәӷәазар еиҳа еиӷьаршьоит, ачымазарагьы усҟак иҿиаӡом, аха аԥсҭазаара ԥсҭазаароуп, ауаа аус нхароуп, аус руроуп, иҿиароуп. Ашәарҭара уеизгьы есымша иҟазаауеит", - ҳәа азгәеиҭеит Ԥлиа.

Уаанӡа Гал араион асанитартә ҳақьым хада инапынҵақәа назыгӡо Георги Қобалиа Sputnik аинтервиу анеиҭоз иҳәиҳәеит Аԥсни Қырҭтәылеи рҳәаа ахысра аԥҟарақәа рӷәӷәатәуп ҳәа. Иара иажәақәа рыла, Гал араион иқәынхо ауааԥсыра лассы-лассы аҳәаа иаԥну Жәыргьыҭ араион иаҭаауеит, уа мышкала 200-300-ҩык акоронавирус рыдырбалоит, ПЦР-тестқәа ракәзар, актәи ма аҩбатәи амш азы авирус рзаарԥшӡом.

1