Англиа еиҿкаау аԥсуа-дыга жәлар ркультуратә центр ахаҭарнакҵәа

Аҭрышԥҳа: аԥсуа ԥҳәыс адунеи аҿы зегь реиҳа иӷәӷәоу ԥҳәысуп

297
(ирҿыцуп 14:39 08.03.2018)
Иешьым Аҭрышԥҳа, Ҭырқәтәылантәи раԥхьаӡа акәны лҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь дааит Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ианалага.

Sputnik

Аԥсны аҳәынҭқарра ахада Рауль Ҳаџьымба иусԥҟала, лыԥсадгьыл аҿаԥхьа иналыгӡаз луалԥшьазы, Иешьым Аҭрышԥҳа иланашьоуп аҳәынҭқарратә ҳамҭа "Агәымшәараз амедал". 

- Иешьым, бара Аԥсны ашәарҭара ианҭагылаз, амца шыра ианалагылаз аамҭазы быԥсадгьыл ахь бааит. Ибгәалабыршәарц сҭахуп урҭ амшқәа. Бышԥанылеи быԥсадгьыл ахь иаагаз амҩа?

— Аибашьра ианалагаз сара 22 шықәса схыҵуан. Иаразнак аԥсуаа ҳкультуратә хеидкылаҿы ҳаизеит. Аԥсны имҩаԥысуаз аҭагылазаашьа уадаҩ ҳалацәажәон. Арԥарцәа Аԥсныҟа излаара амҩа иашьҭалеит. Раԥхьатәи агәыԥ рҽеидкыланы амҩа иқәлеит. Сашьеиҳаб Иаузи, саб иашьа иԥа Муҳаремми Аԥсныҟа иааит, иҳамаз аԥара-ашьара еизганы ираҳҭеит. Саргьы исҭахын урҭ арахь ианаауаз срыцаар, аха иҳамаз аԥара ҳазхаӡомызт. Урҭ цар еиҳа ихәарҭахап, абџьар ркып ҳәа ԥхьаӡаны, сара сҽааныскылеит. Урҭ рнаҩс, Кавказ Аҭрышба дааит. Ииаашаҵәҟьаны, сани саби Аԥсныҟа сцар рҭахымхаӡеит. Еилкаауп нас, аибашьра ахьцо ахшара рдәықәҵара шаҟа агәырҩа ацу. Аԥсны аӡбахә ҳаҳауан, иаҳдыруан, аха лабҿаба иҳамбацызт. Ҩымз-хымз ааҵуаны, исымаз схьымаҭәақәа ҭины, ԥарақәак еизызгеит. Анаҩс, сыбналаны Аԥсныҟа сааит. 

- Аԥхәызба лзы иуадаҩуп ас еиԥш агәаӷьра аарԥшра, уи аҩыза зылшо, хымԥада дфырԥҳәызбоуп. Башьцәа ишԥарыдыркылеи арахь баара?

— Муҳаремми, Иаузи, Кавкази ирдыруан сшауааз. Сара схәыҷаахыс Аԥсназы даара сгәы былуан. Сашьцәа ирдыруан ҭынч Ҭырқәтәыла сшаанымгылоз. Аҳәааҿы исԥылеит дара. Маӡала ҳаиасит арахь. Сонер Гогәуа иԥшәмаԥхәыс лпаспорт ала сааргеит. Сара схаԥыц сыхьуазшәа, ичны иҟазшәа ҟаҵаны, сзымцәажәаӡо ахьаа сымазшәа дырбаны, игәазҭоз анааи, акы иансазҵаа, аҭак сзыҟамҵозшәа схы сырҵасит. Абас, маӡала аҳәаа сахысит. Сашьцәа, Гагра, дара ахьынхоз аҭыԥ ахь сыргеит. Шамиль ибаталион иалахәын. Уашьа иааигәа уаныҟоу аамҭазы, ихы дахәамԥшкәа, уара уихьчарц далагоит. Аибашьра ахьцоз аҭыԥқәа рахь, сгара рҭахымхаӡеит. Саргьы еилыскаауан уи зызҳәаз. Аха, даара исҭахын срыцны сцар. Уи алымҵуазшәа анызба, Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭахь сцеит. Исылшоз ала, шықәсык аус зуан. Исзымдыруаз сҵеит, даара исцәыцәгьан раԥхьа. Аибашьцәа хәны ианаарга, ианызба, сыԥсы маҷхо аҟынӡа снеиуан. Уаанӡа ари аҩыза сымбацызт, исыздыруамызт, сзанааҭ акәмызт. Ииашаны, ашьҭахь  схы сабжьеит: "Ешьым, бымшәароуп, быҽбырӷәӷәароуп, агәаӷьра аабырԥшыроуп" ҳәа. Нас, ус сашьцылеит. Даара иуадаҩын аҭагылазаашьа. Зегь сыбла ихгылоушәа збоит абыржәы.

- Ирацәоуп хымԥада аибашьратә хҭысқәа, бхәыцраҿы аҭыԥ аанызкыло. Убарҭ рахьтә еиҳа бгәалашәараҿы инхеи ҳәа ҳбазҵаар, аҭакс иҳабҭарц былшои?

— Сара сзы раԥхьатәи хҭыс дуны иҟалеит, Ефқан Цыба аибашьраҿы иҭахара. Ҳхәыҷаахыс ҳаиҩызцәан. Ари ажәабжь хлымӡаах ансаҳа, Ҭырқәтәыла сыҟан. Аиҭаҳәара сылшаӡом, саҭашәымҵан… Аԥсныҟа санаа, ахәышәтәырҭаҿы аусура саналага, еснагь избон угәы ҭызшьаауаз ахҭысқәа. Ҳаибашьцәа рнапқәа, ршьапқәа хҵәаны аԥсҭазаара иазықәԥон. Иҟан зынӡа иқәыԥшқәазгьы. Уи ахааназы исхамшҭуа хҭысқәоуп. Аха, зегь реиҳа исхамшҭуа ак шәзеиҭасҳәарц сҭахуп. Исгәалашәоит, Беслан захьӡыз ҷкәынак, Шромантәи дыхәны ҵхыбжьон дааргеит. Данааргаҵәҟьаз дсымбаӡеит. Аха, аӡә иҵәаабжь саанарԥшит: "Иаауеит, иаауеит" ҳәа. Иҟалаз сзеилымкааит, сыҩны сҿынасхеит ашьҭыбжь ахьгоз. Ауада сныҩнашылазар, ахьышәҭҳәа ишилымшозгьы дҩаҵҟьеит. Дахьыҟаз ҽеила изеилыргомызт, деибашьуазшәа изааиуан. Аха, имчқәа иххәыцуамызт, дынхьыдышьшьны дкаҳаит. Саҭамыз, сылаӷырӡқәа исдырҳәом… Иара издыруамызт, изеилкаауамызт инапқәеи, ишьапқәеи шамамыз. Нас, иан днаилаҵәан лнапқәа икәлыршеит, дышьҭылхырц далагеит. Саргьы, изулак схы снапаҿы иааган, зыҷкәын дышьҭызхырц игәаҟуаз ан слыцхраарц салагеит. Иаҳаулак аиарҭа днылаҳҵеит. Ихы-иҿы ҳәа акагь убомызт, дбылны, дҷыҷны дыҟан. "Умшәан сыҷкәын, уааигәа сыҟоуп, уҽырӷәӷәа", — ҳәа мчыла лыбжьы ҭкаауа, лыҷкәын диацәажәон ан рыцҳа. "Аӡы, аӡы сҭахуп", ҳәа дӷьаҵәыӷьаҵәуан иара. Аха, аӡы ижәыхуа дыҟазма, иқьышәқәа былны иҟан. Нас, еиҳа имарианы излаижәша ак сыԥшаан, иҟаҳҵалакгьы цәыкәбарқәак иҳаржәит. Ус, ихшыҩ еимҟьазар акәхап, даалҟьан "Бара бызустада?" ҳәа дсазҵааит. Сара исҳәара сҿамшәеит. Иан, "Ари Ҭырқәтәылантәи дааит, уаҳәшьа лоуп, шәара дшәыцхрааразы дааит", — ҳәа наиаҭалкит. Сара сгәы иазымычҳаит, сҵәыуо сдәылҵит ауада. Уинахыс уаҳа дагьымцәажәеит, исмаҳаӡеит ибжьы. 

- Иешьым, зыӡбахә бымоу арԥыс, иԥсы ҭахама?

— Ааи, иԥсы ҭахеит. Аха иҟалаз, ихьыз анеиликаа, ихдырра анааи, зынӡа дымцәажәо далагеит.

- Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа еибашьра иааз арԥарцәа инарҷыданы иааит аҭыԥҳацәагьы. Убарҭгьы рҭаацәа ирцәыбналаны, ирымаз-ирыхӡыз ҭины, агәаӷьра аарԥшны иааит. Урҭ аҭыԥҳацәеи бареи шәеибадыруазма?

— Ааи, ҳаибадыруан. Урҭ арахь ианаауаз, ашәҟәы ҩны иаанрыжьит Ҭырқәтәыла. Аԥсны аибашьра ишалагаз, амилаҭ маҷ ирхараӡамкәа ишындырҵәо, рашьцәа ирывагыларц Аԥсныҟа ишцо. Дара рхымҩаԥгара иабзоураны, Ҭырқәтәыла ахы-аҵыхәа иалаҵәеит Аԥсны аибашьра ишалагаз. Ателехәаԥшрақәа рыла иддырбон, акьыԥхьтә ҭыжьымҭақәа ирнырҵон. Аԥсныҟа еицааз аҭыԥҳацәа иреиуоуп: Ашьхарааԥҳа Елиф, Ашәԥҳа Ааишьаагиуль, Жьиаа аиҳәшьцәа Фигени Зелиҳаи. Мызқәак ара иҟан. Нас, ишырҭахымыз шьҭахьҟа ихынҳәыр акәхеит. Ҭырқәтәыла ианнеи ҳаибабеит, ҳаицәажәеит. Урҭ раамышьҭахь, сара сааит  Аԥсныҟа. Дареи сареи еиҳәшьцәаҵас ҳаибабоит иахьа уажәраанӡагь. 

- Иешьым, башьеи бареи аибашьра анцоз аамҭазы шәыԥсадгьыл аҿаԥхьа ишәыдыз шәуалԥшьа нашәыгӡеит. Егьа ус акәзаргьы, шәара шәхымҩаԥгара шәҭаацәа ишԥарыдыркылеи, ишԥеилыркааи Аԥсны шәшыҟаз?

— Даараӡа ишәеит. Аибашьра иалагеит ҳәа анҳаҳа Аԥсны, иаразнак ҳазлаара ҳашьҭалеит. Аибашьра ажәала иҳаҳахьан ҳәа, иаанагоз иаҳдыруааз? Сара саб иԥсҭазаараҿы ҩынтә избеит данҵәыуоз. Знык, иҩыза гәакьа иҷкәын даныԥсы илаӷырӡқәа ааит. Аҩынтә раан, сашьа Иауз, Аԥсныҟа еибашьра данаауаз, убасҟангьы дҵәыуон. Ҳҭаацәа ирыздыруамызт иҟалоз, иҳахьуаз. Аибашьра амца шыра ҳаибганы ҳалҵуазу, ҳзалымҵуазу. Аха, ирдыруан иаҳҳәаз ҳшацәхьамҵуаз. "Шәца шәыԥсадгьыл ахь, шәхы ишахәҭоу еиԥш иныҟәыжәга, аԥсыуак излаиаҭәоу ала шәныҟәа. Шәыхгьы, шәҭаацәагьы шәмырԥхашьан, абааԥсы!", ҳәа дҳабжьон ҳаб. 

Аибашьра иааз сашьцәагьы, сҩызцәагьы ибзианы еилыркаауан иҭахаргьы шалшоз. Аха, аԥсадгьыл хьчатәын. Ҳара Ҭырқәтәыла ҳизаргьы, ҳхәыҷы аахыс иаҳдыруеит ҳшаԥсацәоу, аԥсадгьыл шҳамоу. Уи аӡбахә шҳаҳауаз иҳазҳаит. Ҳара ҳкультура, ҳҵас, ҳқьабз ала ҳхы ныҟәаҳгоит. Раԥхьаӡа Аԥсны ҳанааигьы, сасцәаҵас ҳхы ҳмыԥхьаӡаӡеит. Еибашьтәызар ҳаибашьыр акәын, иҳалшоз ала ҳхы мҩаԥаҳгар акәын. Ара сара сыҩноуп, ара сара сыԥсадгьыл ауп, ара сара сҭыԥ ауп. Ҭырқәтәылантәи иааны еибашьуаз ҳҩызцәа иҭахақәаз ыҟоуп. Сара урҭ рҭаацәа, рыхшара рыԥсадгьыл ахьчара рхы ахьақәырҵаз ишазыразу здыруеит. Аԥсадгьыл — ари ажәа ԥшьоуп ҳара ҳзы. Шаҟаҩы рыԥсҭазаара Аиааира иахҭнырҵазеи? Аха, иахьа ҳҭынчны ҳаԥсадгьыл аҿы ҳанхоит. Еилаҳкааит, имарианы аҭынчра шаҳзымааз. Сара исҭахыуп сара сыҷкәын иԥсадгьыл аҿы дынхарц. "Аибашьра анцоз ара быҟан, уажәы ара быҟаӡам", ҳәа ихәыцуа ыҟазаргь  ҟалап. Сыҷкәын ара шықәсык аҵара иҵеит. Уажәы Англиа ҳаҟоуп. Уа иреиҳау аҵараиурҭа дҭоуп. Иара идыруеит, иҵара шыхиркәшаз, Аԥсныҟа даар шакәу. Ихәыцрақәагь арахь икыдуп. Сара хаҭала снышәнап Аԥсны иҟалар сҭахуп.

Ешьым Аҭрышԥҳаи лыҷкәыни.
© Фото : Сырма Ашәԥҳа
Ешьым Аҭрышԥҳаи лыҷкәыни.

Сара сыҷкәын 1991 шықәса рзы диит. Ԥшымз ракәын ихыҵуаз, Аԥсны аҳәынҭқарра раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба Ҭырқәтәылаҟа данааз. Аҳаиртә баӷәазахь ҳцеит ҳаиԥыларц азы. Сыҷкәын, Абрыскьыл Џьуџьу, аԥсыуа маҭәала деилаҳәаны ҳаиԥылеит. Владислав Арӡынба даниба, даара иџьеишьеит, диеигәырӷьеит. Дигәыдыҳәҳәала дыкны, афотосахьақәа ҭырхит. Ашьҭахь, иара аус ахьиуаз иуадаҿы иқәыргылан иман уи афотосахьа. Инеиуаз зегьы идирбон, дазгәыдуун даараӡа. "Ижәбома, атәым тәылаҿы инхо ҳдиаспора рхәыҷқәа шырааӡо", ҳәа. Аа-шықәса анихыҵуаз, Аԥсныҟа иааит иаби иареи. Араҟа аԥсуа школ дҭан. Уажәшьҭа ддухеит. Аԥхынра ааигәахо ианалагалак, Аԥсныҟа ҳанбацои ҳәа сыхҭеикуеит, бзиа ибоит даараӡа. Есышықәса ҳаауеит арахь. 

- Иешьым, бара бхымҩаԥгарала ҳара иаҳбарҭоуп шаҟа иӷәӷәоу быԥсадгьыл ахь ибымоу агәыбылра. Изакузеи бара бзы аҭоурыхтә ԥсадгьыл?

— Сара сыҩнаҭа аԥсыуа ҭаацәаран. Сангьы, сабгьы аԥсышәала ицәажәон. Ҳтәашьа, ҳгылашьа, ҳхымҩаԥгашьа, зегьы аԥсуа цәа рыҟәнын. Сандуи, сабдуи еснагь Аԥсны аӡбахә рҿыҵакын. Санду 95 шықәса лхыҵуан, лыхдырра бзиан. Лара Уанаҿаԥҳан, Аҭрышаа дырҭацан. Лара еиҭалҳәон, лаб Аԥснынтә ихҵәақәаз дышреиуаз. Аҭрышаа, Шәача  аган  ишынхоз. Аҭоурых ду еиҭалҳәон, аха иҳазыгәнымкылеит ҽеила, ҳхәыҷқәамзи, хырҩа аҳҭомызт. Уажәы цәгьа ихьаазгоит урҭқәа. Сара 22 шықәса Ҭырқәтәыла сынхон, аҭырқәцәа аҩызцәа сымаӡамызт, аӡәык-ҩыџьак рыда. Сҩызцәа зегьы аԥсацәан. Лассы-лассы хаиқәшәон, ҳаицәажәон, ҳаԥсуара ахьаҳмырӡша ҳашьҭан. 

- Иешьым, Англиа, аԥсуаа шәмаҷзаргьы, шәеибабашьа шԥаҟоу, шәеидызкыло усбарҭа ҳәа акыр еиҿкааны ишәымоума? 

— Хәажәкырамза 2015 шықәса рзы, Лондон иаԥҵан аԥсуа-дыга жәлар ркультуратә хеидкыларҭа. Еиҳабыс далхын Аҭакан-Мерџьан Чкотуа. Уа инхо аԥсуаа, излаҳалшо ала ҳҽеидаҳкылоит, ҳаибабоит, ҳмилаҭтә культура аӡыргара ҳашьҭоуп. Ҳаԥсуара, ҳҭоурых, ҳаԥсадгьыл иазкны имҩаԥаҳго ҳусқәа зегьы рҿы, ҳахьцалак иҳацуп ҳаԥсуа бираҟ! Уажәы ари ахеидкыла сара напхгара асҭоит. 

- Иешьым, аԥҳәыс лҟазшьа ҷыдарақәа рахьтә бара еиҳа иалыбкаауеи? Иарбан ҟазшьоу аԥҳәыс лҿы бара еиҳа пату зқәыбҵоу?

— Аԥсуа ԥҳәыс лџьабаа еснагь иӷәӷәоуп. Ахәыҷқәа лааӡоит, аҭаацәа ишрыхәҭоу еиԥш иныҟәылгоит, аҩнтәи аусқәа лнапы иҵылхуеит. Ианаҭахха аамҭазгьы агәаӷьра, ачҳара аалырԥшуеит. Аибашьраҿы акәзар, ахацәа реиԥш бџьаршьҭыхла лыԥсадгьыл ахьчара лылшоит. Ҿырԥшыс даазгар сылшоит, иахьа зыԥсҭазаара иалҵхьоу сҩыза, Аԥсны еибашьуаз доуҳалеи, гәамчлеи акырӡа иӷәӷәаз, Бергиуль Чуаз. Ирацәаҩуп ус зыӡбахә уҳәаша аԥсуа ҳәсақәа. Ианаҭаху аамҭазы аԥҳәыс дҟәымшәышәуп, ианаҭахха аамҭазгьы дыџьбароуп. Аԥсуа ԥҳәыс илылымшо акгьы ыҟаӡам. Адунеи аҿы зегь реиҳа иӷәӷәоу ԥҳәысуп. Ус иҟоуп сара сгәаанагара.


297

Аҳәаа аартреи Аԥсны агәабзиарахьчара аҭагылазаашьеи: Ҭамаз Ҵахнакьиа иҿцәажәара

25
(ирҿыцуп 11:33 04.08.2020)
Ԥхынгәымза анҵәамҭазы Аԥсны акоронавирустә инфекциа акыр алаҵәара аиуит. Аҿкыра зыхьыз реиҳараҩык амедицинатә усзуҩцәеи урҭ рҭаацәарақәеи роуп.

Аԥсны агәабзиарахьчара  аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа арадио Sputnik аинтервиу аҭо далацәажәеит атуристцәа хыԥхьаӡара рацәала рыҟазаара аԥснытәи амедицина ахәо иамыхәо, аҳәаа иахысуа атестқәа зырзыҟарымҵо, акоронавирус аҟазшьақәа ухы иадубалар хымҩаԥгашьас иаҭаху уҳәа ртәы.

- Ҭамаз Мурман-иԥа, нанҳәа 1 азы иаадыртит аурыс-аԥсуа ҳәынҭқарратә ҳәаа, атуристцәа хыԥхьаӡара рацәала атәылахь иҭалеит. Абри инадҳәаланы аҭагылазаашьа хәшьарас иашәҭозеи?

- Хәшьарак аҟаҵара макьаназ изаауп. Уажәоуп зегь аналагаз.  Иааиуа ахымчыбжь рыҩныҵҟа иҟало аабап. Ихадароу ашәарҭадаратә ԥҟарақәа рықәныҟәароуп. Урҭ аӡәгьы иаԥимхыцт макьана. Атуристцәа ахьаангыло аобиектқәа, акрыфарҭақәа зегьы  абжьагарақәа рыҭоуп. Шәача аԥышәала иаабоит ауаа шырацәоу, аха аҿкра зауа рхыԥхьаӡара шшәарҭам.

- Аҳәаа ахысраан ауаа ргәабзиаратә ҭагылазаашьа ҭырҵаауама?

- Уаанӡа, аҳәаа иахысуаз рхыԥхьаӡара  анмаҷыз  уи аҟаҵара мариан. Уажәы, зықьҩыла ианахысуа ргәаҭара уадаҩуп. Ауаа уахи-ҽни агәаран иқәгыланы аҳәаа иахысуеит, амра ицәгылоуп. Ҳәарада, ауаҩы ицәеижь аԥхарра асуеит. Атепловизор, ма атермометр абри аан ииашоу аинформациа урҭараны иҟаӡам.

- Ареспубликаҿ аус ауам Агәабзиарахьчара аминистрра "ацәаҳәа ҷыда". Аҿкыра аҟазшьақәа зхы иадызбалаз ауаҩы ихы шԥамҩаԥигар акәу?

- Ааи, атехникатә проблемақәа ыҟоуп, аха амобилтә оператор ҳиҳәоит уаанӡатәи аусуратә режим иазыхынҳәырц. Ауаҩы иҭагылазаашьа дацәшәартә ихы ибозар аҳақьым дидҵаалароуп.

- Аԥсны араионқәа руааԥсыра иҟарҵар акәузеи?

- Араион ауааԥсыра ртәы уҳәозар ишьақәыргылоуп амаршрутизациатә схема ҷыда. Раионцыԥхьаӡа амашьына рыҭоуп, иахәҭахар апациент Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭахь инагаразы.

- Иазхома ареспубликаҿ алаборантцәа, атестқәа рҭак ҟазҵаша?

- Аҭҵаарақәа заҟа ирацәахо аҟара еиҳа-еиҳа иуадаҩхоит. ПЦР-диагностика ҟазҵо ҳәа иҳамоу хҩык алаборантцәа роуп, аха ҳара ҳгәы иҭоуп  аҽа ҩыџьа рдырра ацҵаразы иахәҭоу аиҿкаарақәа рахь рышьҭра. Дара алаборатортә диагностика атәы рдыруеит, аметодика ҿыц аҵара рзымариахоит. Иҳәатәуп нанҳәа 8 рзы ишаагахо акомпиутертә томограф. Гәдоуҭатәи агоспиталь аҟны иаразы аҭыԥ рхиоуп.

- Аоперштаб аилатәараҿы шәхаҭыԥуаҩ иҳәеит аепидимиологиатә ҭагылазаашьа еицәахар ҳахәаӡом ҳәа. Уи ииҳәаз шәақәшаҳаҭума?

- Ҳара амедусҳәарҭақәа азҳархион ҳуааԥсыра рхыԥхьаӡара иаҿырԥшны. 100 нызқьҩык ауааԥсыра рҟынтә ихьанҭоу, зрыԥҳа аҳауаҭарсра аҭаху ачымазцәа 20-ҩык ракәхоит ҳәа ҳазнеиуан. Ичмазаҩыз рыстатистика ала, 80% аҿкра рыдубалаӡом, ихьанҭоу ачымазцәа ҳәа изышьҭоу 2,5% роуп иҟоу. Макьаназы абри астатистика инақәыршәаны, хәшәыла, маҭәахәыла ҳаизибархоит.

- Ирҳәон ашоура ҟалар ачымазара ықәҵуеит ҳәа. Логика ҳәа кыр аҵоума ари?

- Иазырыԥхьаӡоит аультрафиолет анырра ҟанаҵоит ҳәа. Уи адагьы ианшоуроу ауаа аҩныҵҟа итәаӡом, адәахьы идәылҵуеит, ус анакәха аҿкрагьы еиҳа  ашьҭкаара уадаҩуп.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

25
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау

Аамҭақәа зегьы ирзыхиоу: Бабышьира инхо Наҭелла Џьынџьал лнапы шлыцааиуа

302
(ирҿыцуп 11:07 03.08.2020)
Бабышьира инхо Наҭелла Џьынџьал ауҭра лнапаҿы ибзианы иааиуеит, уи адагьы аԥҳәыс ус зегьы лықәманшәалахоит. Ишәыдаагалоит Sputnik аколумнист Есма Ҭодуаԥҳа ари аԥсуа ԥҳәыс сасра данылҭааз ашьҭахь иазлырхиаз анҵамҭа.

Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik

Тҟәарчал араион, Бедиа ақыҭа ииз Наҭелла Џьынџьал дхәыҷызар аахыс анхашәатә бзазара далааӡан. Лара лаби лаб иашьеи Аџыри Мышәи Џьынџьалаа зыхьӡи зыжәлеи еидкыланы ирҳәоз ауаа иреиуан, Нхыҵи Аахыҵи шьхала иахьымныҟәацыз ыҟамызт, ақәыларақәа ирылахәын, ишәарыцон.

"Саб Аџыр ихьӡын. Аџыри Мышәи аишьцәа ракәын. Ҽыла иныҟәон, қәылара ицон, аҽқәа ааргон. Усҟан аҽқәа пату рықәын. Дара есымша ԥсыуа маҭәала еилаҳәан, рыхҭарԥақәа рхаршәны. Абарҭ анхамҩа усгьы иаҿын. Усҟан даҽакала иҟан, даҽа гьамак аман. Ауааҳә ҟарҵон. Амхы иҭагыланы ианырашәоз ашәа ҳәо, абри аџьабаа змо акы акәны акәымкәа, рыԥсы аларшьозшәа акәын ишазыҟаз. Убри иаҳбаз ауп ҳаргьы иахьа иааҳго", – ҳәа еиҭалҳәоит Наҭелла, луҭра далсны днеиуа, лаарыхрақәа лнапы налыршьуа.

© Foto / Анжелика Кучба
Наҭелла Џьынџьал луҭраҿы

Лара аҭаацәара даналала нахысгьы лыԥшәма Пиотр Џьапуеи лареи Тҟәарчал ақыҭан рхатә џьабаала анхара напы адыркит. Урҭ ирааӡеит хәҩык ахшареи зежәҩык амоҭацәеи. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь, рынхара зегьы аныблы, Тҟәарчал иқәҵын, иахьа иахьынхо Бабышьира иааит. Араҟагьы ҿыц анхара иалагеит, ирымоу зегьы дара рнапала иҟарҵаз ауп, рхатә џьабаа мацарала, адгьыл ақәаарыхрала рхы-рыхшара рааӡеит.

Наҭелла луҭраҿы иҟам ҳәа акы ыҟам: ҳзышьцылоу анаша, апомидор инаркны, апырпыл, апатырџьан, ахәыл, апырпыл хаа, акырпыжә, ашьынка, аҟаб уҳәа, зеиуахк уҭаху афатә архаагақәа. Урҭ инарҷыдангьы сылаԥш иҵашәеит ауҭра иалагылаз, зыбӷьқәа џарџаруаз ҵиаак. Ари закәызеи ҳәа сахьҵааз, аҭаҭын ауп ҳәа салҳәеит.

  • Наҭелла Џьынџьал акәытқәа анҵаны илымоуп
    © Foto / Анжелика Кучба
  • Ачақәагьы рааӡоит
    © Foto / Анжелика Кучба
  • Наҭелла Џьынџьал аӡынразы асыӡбал злалыркуа амарҭхәқәа зегьы лынхамҩаҿы илымоуп
    © Foto / Анжелика Кучба
  • Наҭелла Џьынџьал луҭра иҭыҵуеит ауҭраҭых маҷымкәа
    © Foto / Анжелика Кучба
  • Апомидор, анаша, аџьықәреи, ашьамашәыга (аџьамԥазиа) уҳәа
    © Foto / Анжелика Кучба
  • Уи адагьы аиаҵәара рацәаны луҭра иҭиаауеит
    © Foto / Анжелика Кучба
  • Иара убас Наҭелла луҭраҿы иазҳауеит ахәыл
    © Foto / Анжелика Кучба
  • Наҭелла Џьынџьал лбаҳчаҿы иазҳауеит акарпыжә, ашьынка, аҟаб
    © Foto / Анжелика Кучба
  • Ари аҩыза ахатәы аарыхра угәы азҭанаҵоит
    © Foto / Анжелика Кучба
1 / 9
© Foto / Анжелика Кучба
Наҭелла Џьынџьал акәытқәа анҵаны илымоуп

"Абри аԥхьа абра ҳанаа анхара, иҳадырҵеит аҟаҵара, ақыҭа зегьы иҟарҵеит. Убас иҟалеит, агарҭа ҳмоуа. Уи ауҭраҭых шыҟабҵо еиԥш, абас ибрашәеит, ибцәаӷәеит, ибчалтит, еиҭабҳаит. Нас икнаҳан иҳарҩеит, ианҩа нахыс абас иаҳҷаҷуеит. Уи агәыр ыҟамзи абас, идуу, убри ала еихаԥсаны, иаҳҷаҷуеит. Нас иҳарҩеит, икнаҳҳаит, анаҩс аҭирахь ирысҭеит. Уи ашьҭахь иҟаҳамҵеижьҭеи акырҵуан. Уажәы абас цырақәак ауҭра иалеиҭаҳан иҟасҵеит, ауҭразы ибзиоуп иара", – ҳәа еиҭалҳәоит лара.

Табак. Нателла Джинджолия. Село Бабушара
Аҭаҭыншьапқәа ауҭразы ибзиоуп лҳәоит Наҭелла Џьынџьал

Ауҭраҭых инаҷыдангьы амх дугьы ҟаҵаны ирымоуп, аџьықәреи аҟәыди ахьрызҳауа. Адгьыл заҟа бҭаху ыҟоуп, иузыҟаҵозар лҳәоит лара. Наҭелла Џьынџьал ишазгәалҭо ала, лара лзын аарыхра ааԥсароуп ҳәа лызҳәом, уимоу акы данаҿым ауп лгәы ианазымчҳауагьы. Иаалрыхуа акәзар, лхазы мацара акәым, лҭаацәа зегьы ирхьылгӡоит, ақалақьқәа рахь ирзылшьҭуеит, лгәылацәа ракәзар, урҭ рыда схала стәаны иагьысзыфом лҳәоит.

© Foto / Анжелика Кучба
Аӡынразы Наҭелла иалыркхьоу аҭаҵәахқәа ҵҩа рымам

Лыҩцараҟны уажәнатә иалыркхьоу аӡынтәи аҵәахқәа ахы убар, аҵыхәа узымбо иҭәуп. Иара убас ақыҭанхаҩ нага ишиҷыдаҟазшьоу еиԥш лыҩнаҭа ахш-харҵәы агым. Иара уигьы ашә рҩаны аӡын азы иахьылҵәахуа адагьы, ашә-аӡагьы аркқәа ирыланы сылаԥш иҵашәеит.

Нателла Джинджолия. Село Бабушара
Ашәаӡагьы алыркуеит Наҭелла

Уи шыҟалҵо атәгьы сзеиҭалҳәеит абас:

"Ашә аӡа абас иара злахысхыз аӡы ала еиҵаҵаны, аџьыкхыш агьамала инаҭаны абас иасыркуеит. Ашә рҩа усгьы иҟаҳҵоит, абригьы абас. Аибашьраангьы абри ҳаарыхра иҟаҳҵоз ала акәын ҳазланхоз, аӡәы акы иҭаххаргьы ҳаицхыраауан, уажәгьы ак ҟаларгьы, абри ҳхала ҳтәаны иаҳфаӡом, схала сара сыгәгьы иаҭахӡам, аӡәы акы иҭахума, зегьы сызрыхьӡандаз ҳәоуп сшыҟоу. Нас сара иҿыцу акы ахәыцрагьы бзиа избоит, схатә гьамала. Уажәы акониак иарҭо архаагақәагьы аарыхны, уигьы снапала иҟасҵоит. Ажәакала, иҳалшо ала ҳанхоит", – ҳәа еиҭалҳәоит лара, аибашьраантәи ауадаҩрақәа уажәгьы лхы-лгәы ишҭоу мҩашьо.

© Foto / Анжелика Кучба
Наҭелла Џьынџьал луҭраҿы

Лашҭа акәытқәеи ашәишәиқәеи рыла иҭәуп. Урҭ ирыцуп акәатақәагь, ачақәагьы. Ачақәа лмаҭа Алмас Џьапуа иоуп иаазгаз лҳәоит, убри иара азҿлымҳара иоун, рааӡара далагеит ҳәа ҳалҳәеит. Ажәакала, ақыҭанхамҩа агьама лара лмаҭацәагьы ишьҭыркааит.

Зхатә џьабаала инхо аҭаацәара ауадаҩрақәагьы маҷымкәа ирымам, аха уи рындырԥшӡом, акы ҳагуп ҳәагьы рҳәом, ргәы аартуп, доуҳалагьы ибеиоуп. Ари анҵамҭак алагьы иузҳәом урҭ рнапы злаку аусхкқәа зегьы.

Ҳаицәажәараан Наҭелла исзеиҭалҳәеит имаҷымкәа ажәытә ажәабжь ссирқәагьы. Лара лыбаҩ ҷыда шыҟоу ала, алаф азгьы лыбз хуп. Изыхәҭоу лафла дзыԥсоугьы иалҳәоит, ажәа азы хара ицо лакәым. Лыҩнаҭа иаҭаауа зегьы напы рҭәыла ишоулышьҭуа еиԥш, саргьы, ишысымуазгьы, напыда сылмышьҭит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

302

Барганџьиа еиҭеиҳәеит Аԥсны шаҟа араса аҽаҩра иазыԥшу

0
(ирҿыцуп 19:03 07.08.2020)
Ақыҭанхамҩа аминистрра агрономиа аҟәша аиҳабы Едуард Барганџьиа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит сынтәа аҳәынҭқарраҟны шаҟа араса аҽаҩра иазыԥшу, ахаҭабзиара зеиԥшроу атәы.
Барганџьиа еиҭеиҳәеит Аԥсны шаҟа араса аҽаҩра иазыԥшу

"Араса атәыла анҭыҵ ианахырго ашәахтә аԥыхуп ҵыԥх аахыижьҭеи. Егьыс араса аҽаҩра 13 нызқь тонна рҟынӡа сынтәа иҟалоит ҳәа ҳазыԥшуп. Уи аҿыхра, аизгара, аҭира иалагахьеит. Араионқәа рҟны араса ахьрыдыркыло еиҿкааны ирымоуп, макьаназы ахә 60 мааҭ рҟынӡа ыҟоуп. Сынтәа аҽаҩра ҵыԥх аасҭа еиҳауп. Иҟоуп араса ахәшәтәра иахьахьӡаз, аҳәынҭқарраҟны аԥара аҟамзаара иахҟьаны ахәшәтәра иахьагхазгьы ыҟоуп. Араса ачымазара акит, ҳахьахьымӡаз. Аҽаҩра иҟоу 60 процент рҟынӡа араса бзиоуп ҳәа адырра ҳамоуп", - иҳәеит Барганџьиа.

Иара иазгәеиҭеит иахьа аҳәынҭқарраҟны азҿлымҳара шыҟоу ақыҭанхамҩа аҿиара азҵаара аганахьала.

Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sрutnik аефир аҟны.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0