Поэт Таиф Аджба на сухумском причале.

Амҩа иқәуп Таиф Аџьба ицәаҳәа

99
(ирҿыцуп 13:50 11.03.2018)
Иҭынчым аҭынчра зыԥсҭазаара иацыз, заԥҵамҭақәа бызшәа цқьалеи, ҵакы ҵаулалеи иҭәу, аԥсуа поезиатә дәҳәыԥш аҟны зырҿиаратә жәла зҟьаз, нас уи шәҭы-бабышла ихызҟьаз Таиф Аџьба диижьҭеи 79 шықәса ҵит.

Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба

Апоет Таиф Аџьба изхәыцра еснагь исзацуп ҩ-цәаныррак, зегь раԥхьа иргыланы уи Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аҟны илахьынҵахаз азы еилкаа ахьыҟам иацу алахьеиқәреи, ирҿиаратә ҭынха иадҳәалоу аԥхарреи агәеизҳареи.

Апоет иаԥҵамҭақәа аԥхьаҩцәа бзиа ирбо, ҿырҳәала ирҳәо иҟазҵаз, хымԥада автор игәра ахьырго ауп, ихәыцу, мамзаргьы рыԥсҭазаара, рҵас, рхымҩаԥгашьа иацәыхароу поезиам уи ирҿиара. Иаҳгәалаҳаршәап актәи ацәаҳәа инаркны аҵыхәтәантәи аҟынӡа аԥсуа идунеихәаԥшышьа аарԥшра ала иҭәу ажәеинраала "Уааи сыҩныҟа":

Лнапы ргьежьуа сан дуԥылап,

Аԥсшәа уеиҳәап саб дыччо,

Наҟ-ааҟ сашьцәа ааувагылап,

Саҳәшьа дцәырҵып дыԥхашьо.

 

Урыма илеип аҩныҟа рысас,

Ҳаҭыр уқәҵан удыртәап.

Саб дызхаану, саб дызхысыз –

– Ажәабжь ссирқәа уа иуаҳап.

 Абас еиԥш иҟоу арҿиамҭақәа, аԥхьаҩ идикылаз, Таиф Аџьба инапы иҵыҵыз акыр ирацәоуп. Апоет ма ашәҟәыҩҩы амилаҭтә литература аҟны иҭыԥ ҳаналацәажәо, иазгәаҳҭар ауп иарбан литературазаалакгьы аҿиара шзалымшо баҩхатәртә ҩаӡарала еиуеиԥшым арҿиаҩцәа ыҟамкәа. 

Таиф Аджба с супругой Риммой Когония
© Фото : из личного архива семьи Аджба

Убри аан иҟоуп ҷыдала зыӡбахә уҳәаша ашәҟәыҩҩцәа, апоетцәа. Аԥсуа милаҭтә литератураҿы ус еиԥш иҟоу дыруаӡәкуп Таиф Аџьба. Иуадаҩуп аԥсуа литератураҿы даҽа рҿиаҩык иӡбахә аҳәара иара иаҟара қәҿиарала ахәыҷқәеи абеиԥара еиҳаби ирызку аҩымҭақәа аԥызҵоз:

 Ҵис иакит аҳәынаԥ,

Иагьмаҷым, иагьмыцхәым

Ҳәынаԥы хазынак –

Уаҳа назҭахым.

 

Иафом, иазыԥшуеит.

Иоунажьуеит –

                   Иакуеит

Ихәмаруеит Ҵис абас,

Уазхәыц иагәазырԥха!

Ахәыҷқәа иргәаԥхаша, изырлахҿыхша ацәаҳәақәа рыла ауп ишеиқәыршәоу апоет ихәыҷтәы жәеинраалақәагьы. Иахьа жәаҩык ахәыҷқәа уразҵаар иарбан жәеинраалоу ирдыруа аилкааразы, сгәы иаанагоит аиҳараҩык – Сан даԥсыуоуп, Саб даԥсыуоуп ҳәа Таиф Аџьба иажәеинраала аиҭаҳәара иналагоит ҳәа. Уи еиҳау жәлар разхаҵара ҟалараны иҟам.

 Апоет имоуп ажәеинраала "Амҩа", уаҟа уи иааирԥшеит аԥсабараҿы зегьы мҩак ишану:

 Амҩа иқәуп аԥсҭҳәа шкәакәа,

Ҵыси ҳәыҳәи ԥырԥыруеит.

Амҩа иқәуп арҵу каԥа,

Ашьхыц дәықәуп, иԥшаауеит.

Амҩа иқәуп Таиф Аџьба ицәаҳәагьы, уи ахы хоуп абеиԥара ҿыцқәа рахь, автор иҩымҭақәа дунеи лашак ззаанартуа рахь. Апоет иаԥҵамҭақәа ирымоуп иҟалап арҿиаҩцәа рзы зегь реиҳа ихадоу ҷыдарак – урҭ хәыцӡам.

99

Аҟәантәи Калдахәаранӡа, ма акоронавирус агәра гара шаҳҭахым

233
(ирҿыцуп 13:28 27.10.2020)
Аԥсуаа акоронавирус гьангьаш ҳашҭа иҭалаанӡа аԥсы шҭоу агәра агара ҳҭахым ҳәа агәаанагара лызцәырҵит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа, Аҟәантәи Калдахәараҟа дцан данааи ашьҭахь.
Аҟәантәи Калдахәаранӡа, ма акоронавирус агәра гара шаҳҭахым

Ҽаҩраҭагалан иаҳнаҭаз аԥхарра лшара бзиоуп еимҟьарак аныҟоу ақыҭа аҭааразы. Ачымазара ҿкы анеилагьежьуа аамҭазы, амҩа ақәлара гәаӷьыуацәагәышьоуп, аха ус акәзаргьы, аԥкра амҩаԥгаразы иҟоу ахархәагақәа ҳасаб рзыуны, ахәаша амҩа ҳақәлеит ҳқыҭахь сыԥшәмеи сареи. Аидарагьы ҳаман азы атакси ҳаԥхьеит авокзал аҟынӡа ҳцарц. Иааит атакси, аха амашьынарныҟәцаҩ асабрада захьӡу ихамызт. Ҳанҭатәеит ҳара сабрадала ҳаиқәных. Авокзал аҿы, игәасҭеит аԥсуа аруаа гәыԥҩык шеицыз, урҭ зегьы асабрадақәа рхан. Авокзал аҿы игылаз Аҟәа-Ԥсоу ҳәа зныз амаршруттә такси ҳанҭалеит. Арныҟәцаҩ, Анцәа иҟәырхуп усгьы акгьы ихамызт, аха амашьына иҭатәаз рахьтә аӡәы-ҩыџьа ракәын асабрадақәа ныҟәызгоз. Акарантин шыҟоу здыруа, асабрада зҿаз ԥҳәыск сынлыдтәалеит.

Амашьынарныҟәцаҩ қәрала 60-ҟа шықәса дрықәзаргьы ҟаларын, аха ихымҩаԥгашьала Ковид-19 адунеи ишықәу имаҳацзаргьы ҟалап угәахәуан. "Зегь шәтәама?" иҳәан имашьына аус наируит, "асабрадақәа шәхашәҵа" ҳәа дҵакгьы ҟаимҵеит. Амҩа ҳақәлеит. Зегь реиҳа ишәарҭахаз, аԥсҟы зкыз амашьына ширныҟәоз акәын. Исыватәазгьы саргьы ҳгәы нҭыԥсаауан, иаалырҟьан аџыхҳәа иаангылон зныҟәашәа ццакыз амашьына. Дабаццакуеи ҳныҟәызго уҳәарын, убас аҽыҩқәа аныҵдырҟьо еиԥш имашьына анааирҭрыслак.

Амҩан иҳаԥхьагылоз аидарамҩангага машьынақәа амҩа анирымҭалакгьы, ишшәарҭазгьы дрывсыр иҭахны амҩа егьи аганахь ихы аарихалон. Ишамуаз анибалакгьы, аџыхҳәа даангылон. Амҩан иҳавсуаз амашьынақәа ирҭатәаз рахьтә сабрадала еиқәшәазгьы ыҟан, аха шамаха ауаа рацәа зҭатәаз амашьынақәа рпассаџьырцәа зегьы иныҟәыргомызт, иахьа ҳаԥсҭазаара иахәҭакхаз -асабрада.

Аҟәа инаркны Калдахәаранӡа ҳнеиаанӡа адәахьы ахәаахәҭра иаҿыз ауаа ракәзар, акарантин акашәа имбакәа адунеи ишықәу убаратәы иҟан. Ашәыр, ақәыр уҳәа реиԥш иҟоу адәахьы иқәыргылан изҭиуа анапҭарԥагьы асабрадагьы рааигәара ишнарымго иаразнак иубоит.

Схәыцуан, абырсҟак аԥсыҭбара аныҟоу абарҭ мшәаӡо ҳәа. Мап, имшәозар акәхап, мамзар ас ҟалашьас иамоузеи? Иаҳаулакгьы амҩатә машәыр ҳақәымшәакәа Калдахәара аангыларҭаҿы ҳнеит. "Уныҟәашәа бааԥсуп амашьынарныҟәцаҩ, ухаҵкы", сҳәеит ҳанҭыҵуаз. "Ибҳәо закәи?", иааџьеишьеит иара.

Ҳахьынҭыҵыз игәаҳҭеит аангылараҭаҿы игылоу адәқьан шарку. Ашьҭахь излеилаҳкааз ала, уаҟа аус зуаз ачымазара рхьысит. Ковид-19 ари ақыҭаҿгьы иаагәышьеит сгәахәит "анхәа лыбз" еиԥшу Калдахәаратәи архәра ҳаҿаланы ҳаҩныҟа ҳҿанынаҳха.

Ақыҭараҿы ҭынчроуп, амҩа шамаха уаҩ данны убомызт. Ачымазара ҿкы аҽацәыхьчаразы ҳара ҳахьынхо аҭыԥ даара иманшәалоуп. Аԥкрақәа инарықәыршәаны, агәылара, азлара џьаргьы ҳамнеит, ҳара ҳахьгьы уаҩ дмааит. Ақыҭауаа рӷьырак Гагра аус руеит, хәылбыҽхала рыҩныҟақәа рахь ихынҳәуеит, убри аҟынтә, ҳазқәынхо ахәы ҳаракы ачымазра халар ауеит аԥкрақәа ирықәымныҟәар ҳуааԥсыра.

Амҽышаҽны Аҟәаҟа ҳдәықәлеит. Аангылараҭаҿы ҳанааи адәқьан шаркыц иаркын. Дук хара имгакәа атакси аангылт "амаршрутка ахәала шәызгоит" аниҳәа, ҳанҭалеит ҳсабрадақәа наҳҿаршәны. Араҟагьы, амашьынарныҟәцаҩгьы, иватәазгьы аԥкра амԥангьы иҟамызт, амала амашьына арныҟәцаҩ ашьшьыҳәа даауан, сгәы мыҭрыскәа Аҟәанӡа ҳааигеит.

Аҟәа санналаԥш асабрадақәа шырацәаз иаразнак иаагәасҭеит. Ақалақь транспорт аныҟәцаҩцәа аԥҟарақәа ишрықәныҟәо иаразнак иубоит. Атроллеибус иҭаз реиҳараҩык сабрадала еибыҭан.

Авирус абҵара анҵәамҭазы аҽаӡар алшоит рҳәоит, аха сныҟәара ишыснарбаз ала, еиҳарак аҳҭнықалақьуаа роуп арҭ аԥҟарақәа ирықәныҟәо, егьырахь амҩан избақәоз рыла, акарантин ирылаҳәо ашьҭахь, ачымазара ацәаара ԥсыҽхоит аҳәара уадаҩуп.

Калдахәара саныҟаз Гагра инхо сыуацәа ҭелла исарҳәеит "Гагрыԥшь" ачара мҩаԥыргон ҳәа. Абас ҳаҟоуп ҳарҭ аԥсуаа, авирус гьангьаш ҳашҭа иҭалаанӡа аԥсы шҭоу агәра агара ҳҭахым.

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

233

Кьасоу Ҳагба: ауаҩы иԥсҭазаара аҵакы аиуеит, ихы мжьакәа, иус ишахәҭоу дазнеир

39
(ирҿыцуп 14:02 24.10.2020)
Иахьа имшира азгәеиҭоит Самсон Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр актиор, Аԥсны акинемотографцәа реидгыла ахантәаҩы, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы Кьасоу Ҳагба.

Аԥсны Акинематографистцәа реидгыла ахантәаҩы, актиор Кьасоу Ҳагба Sputnik акорреспондент аинтервиу лыҭо, дазааҭгылеит ихәыҷра ашықәсқәеи, ирҿиаратә мҩа шалагази, иаликаауа аспектакльқәеи, инаигӡахьо арольқәеи ртәы.

Наала Гәымԥҳа, Sputnik.

Кьасоу Ҳагба аиицәажәара анхациркыз, гәыблыла ихәыҷратәи ашықәсқәа игәаларшәеит.

"45 шықәса инарзынаҧшуа ақалақь аҟны сшынхогьы, ҧхыӡла ақыҭа ауп избо. Схәыҷреи сқәыҧшреи зегьы сқыҭа иадҳәалоуп. Саныхәыҷыз саб дҳаҧхеит, сан хҩык ахшара ааӡатәыс ҳлоуит. Есымшааира Анцәа диҳәон, игәра лгон. Аџьабаа ӷәӷәаны илбеит ҳааӡараҿы", - иҳәеит иара

Кьасоу Ҳагба қәҿиарала дҭалоит, дагьалгоит Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қырҭтәылатәи Аҳәынҭқарратә Атеатралтә Институт.

© Foto / из личного архива Кьасоу Хагба
Кьасоу Хагба

"Афбатәи акласс ааныжьны сҭалеит уахынлатәи ашкол. Ажәабатәи акласс саналга, исыӡбеит сактиорхарц, сҭаларц Атеатралтә институт. Акино, атеатр, акультура рахь агәыблыра сзыркыз ҳәа исыҧхьаӡо, сызхәаҧшуаз акиносахьақәа, актиорцәа уаҟа рыхәмаршьа атәы ауп. Уи аҩыза алшара ҳаман, лассы-лассы ҳқыҭа иаҭааны афильмқәа ҳдырбон. Раҧхьаӡакәны актиорк иаҳасабала асценахь сцәырҵит Аинститут аҭаларазы аҧышәара анасҭоз амш аҽны. Аҧышәара лыдылкылон Нелли Ешҧҳа. Исыдылҵеит аетиуд ақәыргылара. Мчыбжьык ашьҭахь сааины, ашәарыцараҟны слеи сареи ҳзыниаз ахҭыс ала илыдызгалеит. Уи даара ахәшьара бзиа алҭеит, убас сҭалеит Қарҭтәи Атеатралтә институт", - ҳәа игәалаиршәоит.

Актиор Ҳагба: сзыхьӡаз ахәыҷы намысла, уаҩышәала, ԥсыуала иҟасҵон>>

Кьасоу Ҳагба имаҷымкәан инаигӡахьеит асценатә рольқәа, ихадароу ахаҿсахьақәа. Урҭ рахьтә: Молчалин ("Зыхшыҩ зызрыцҳароу" А. Грибоедов), Аԥсҳа Леон ("Аԥсҳа Леон" А. Агрба), Цезарь ("Иули Цезарь" У. Шекспир), Махаз ("Махаз" Ф. Искандера, ареж. В. Ақаҩба), Тартиуф ("Тартиуф" Мольер, ареж. К. Хачегогу), Лаимен ("Ашьха Морган аҟынтәи хланҵы" А. Миллер, ареж. В. Ақаҩба), Џьонни Паттинмаик ("Адгьылбжьаха Кинишмаҟынтәи ахымхәа" Макдонаха, ареж. В. Ақаҩба). "Кьоџьаа рҭыӡшәа" Гольдони (Исидоро), "Брисбенынтәи аемигрант" Шехаде (Ашькылкҩы, ареж. В. Ақаҩба), "Аӡыцәа шкәакәа" В. Касланӡиа (Зафас, ареж. В. Ақаҩба), "Ацынҵәарах" Б. Шьынқәба (Хамыҭбеи Чачба).

© Foto / из личного архива Кьасоу Хагба
Кьасоу Хагба

"Раҧхьаӡакәны ихадоу ароль сыхәмарит Вампилов ипиеса ала иқәыргылаз аспекталь "Аҭӡамц" аҟны. Уаҟа ихадароу апрокурор ироль насыгӡон. Ари ақәгылара сдипломтә усумҭа акәын, ибзианы ирыдыркылеит. Анаҩс Аҧсны ирацәаны ақыҭақәа ҳарҭааны идҳарбеит", - ҳәа азгәеиҭоит Кьасоу Ҳагба.

1978 шықәса раахыс С. Ҷанба ихьӡ зху Аҧсуа аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иҟаз афольклортә ансамбль "Уарада" дасолистын. 1999 шықәса инаркны 2000 шықәсанӡа Аҧсны Акультура Аминистрс дыҟан. 2002 шықәсазы Аҧсны Аҳәынҭқарра Апарламент адепутатс дыҟан. Кьасоу Ҳагба С. Ҷанба ихьӡ зху Аҧсуа ҳәынҭқарратә драматә театр иаҧхьагылоу актиоруп.

© Foto / из личного архива Кьасоу Хагба
Кьасоу Хагба

Актиор ихаҿы иаанхаз, еиҳа игәалашәарақәа иаарылыҳәҳәо иҟоу Швеицариа иқәдыргылаз аспектакль ауп. Уи атәы ҳзеиҭеиҳәеит актиор.

"Аҧсны Аџьынџьтәылатә еибашьра алагара мызқәак шагыз, Швеицариа атәылаҟны агастрольқәа ҳаман. Уи иреиӷьу агастрольқәа ируакуп сара сзын. Гиульден ипиесала иқәыргылан "Кьоџьаа рҭыӡшәа" заыхьӡыс аспектакль. Иқәиргылеит Валери Михаил-иҧа Ақаҩба. Ари раҧхьаӡатәи Аҧсуа театр аҳәаанырцә ақәгылара акәын. Аспектакль ахы инаркны аҵыхәанӡа аҧсышәала имҩасит. Ахәаҧшцәа аспектакль алагаанӡа ирзеиҭарҳәеит уи аҵакы зызкыз, аҭоурых. Иџьоушьаша, абызшәа шырзеилымкаауазгьы, ахыбра зегьы ҭәын, ҭыҧк ҭацәны усгьы иубомызт. Аспектакль ашьҭахь ахәаҧшцәа зегьы ҳадеизаланы ҳнапынҵамҭа иаҳәон", - ҳәа игәалаиршәоит актиор.

Асцена Кьасоу Ҳагба изыҳәан ҧсҭазаароуп, идунеи шьаҟа ӷәӷәаны иаҵагылоуп.

"Асцена уанықәгыла нахыс, ахәаҧшҩи уареи шәеимадара ацәажәара уалагаанӡа,уҩнуҵҟатәи уҧсҭазаара иахылҵуа ацәанырреи дареи еиқәшәаны ианеилаҵәалак, нас ауп амшын иху аӷбеиҧш уаманы аҿанынанахо. Уроль нагӡаны уаналгалак, ахәаҧшҩы ибла ихубаало аҧхарра иабзоураны, еиҭах сыхәмарындаз ҳәа агәаҳәара узцәырҵуеит. Зегь реиҳа ихадароу, ауаҩы ихы мжьакәа, дызҿу аус ишақәнагоу даназнеиуа, убасҟан ауп иҧсҭазаара аҵакы анаанахәо, алҵшәа анаиуа. Амилаҭ ҟазара - уи ҳара ҳӡырызго, ҳхаҿра, ҳдунеи зегьы идзырбо акакәны иҟоуп", - ҳәа азиҧхьаӡоит иара.

Кьасоу Ҳагба бзиа ибаны, имч-илшара зегьы изанааҭ иазкны, иахьа уажәраанӡа мааҧсарада аус иуеит.

39

Аԥсны 68-ҩык аҿкы рыдырбалеит, ҩыџьа рыԥсҭазаара иалҵит

11
(ирҿыцуп 20:10 29.10.2020)
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 4126-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 2170-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 38-ҩык.

АҞӘА, жьҭаара 29 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 зцәа иалоу реилкааразы атестқәа 427 ҟаҵан, урҭ рахьтә акоронавирус аарԥшын 68 тест рҟны ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.

Аоперштаб иара убас иаанацҳаит жьҭаара 29 рзы Гәдоуҭатәи агоспиталь аҿы лыԥсҭазаара дшалҵыз 1976 шықәсазы ииз апациент. Лара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаарамза 13, лыԥсыԥ лагаҩагара акыр илцәыцәгьаны, ҩганктәи агәыҵәкра лыманы. Иақәнагаз атерапиа шлзымҩаԥыргозгьы, жьҭаара 29 рзы лдунеи лыԥсахит.

Жьҭаара 29 рзы рзы иԥсыԥ лагаҩагара акыр ицәыцәгьаны, ҩганктәи агәыҵәкра иманы аҟәатәи амобильә госпиталь аҟны ишьҭаз апациент иԥсҭазаара далҵит, иақәнагаз атерапиа шизымҩаԥыргозгьы.

Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 135-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 113-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 29-ҩык, ибжьаратәуп - 36-ҩык, илҩаауп 13-ҩык апациентцәа. Гәдоуҭатәи агоспиталь иҭашәеит 11-ҩык ачымазцәа.

Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 55-ҩык апациентцәа. 51-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.

Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.

Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

11
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау