Бабуца Багаҭелиа

Нанду лажәабжьқәа: аԥсҭазаара уадаҩ захьӡыҵәҟьоу

409
(ирҿыцуп 19:01 09.02.2019)
Анкьатәи аамҭақәа ирыцыз ауадаҩрақәа ртәы ианду Бабуца Багаҭелиаԥҳа лҟынтә ианиҵеит Sputnik акорреспондент Аинар Ҷыҭанаа.

Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik

Инагӡаны исзеилымкаац изыхҟьо, аха ҳарҭ аҿар лассы-лассы ҳаԥсҭазаашьа ҳахашшаауеит, еснагь акы ҳгәаԥхом. Иаҳҳәап аӡәы "лмегабаитқәа" ахьынҵәаз азы лымш зегьы бжьысит ҳәа азылыԥхьаӡоит, даҽаӡәы ихшыҩ дахнагоит "вконтакте" аҟны идаҟьа ахьизаамыртуа. Ауадаҩраҵәҟьа ианымиац ауаҩы ихала иԥсҭазаара ируадаҩырц дахьалаго ауп уи зыхҟьо, сгәанала. Аха сара афантазиа сакьымскәа, аамҭа хьанҭа иалиааз санду ауадаҩраҵәҟьа иаҵанакуа слазҵаарц азысыӡбеит.

Сахьа блахкыгала игәылҭәаау ашәҟә дуӡӡа аасыртызшәа сааҟалоит санду ажәытә ажәабжь ссирқәа анаацәырылгалак. Ажәашықәсақәа раԥхьа еилашуаз ахҭысқәа схаҭа блала сыргәылаԥшызшәа ауп урҭ асахьақәа еицрыхәхәа саԥхьа ишиасуа. Санду лгәалашәара акомпиутер аҩнуҵҟатәи аҵәахырҭеиԥшҵәҟьа, ажәабжьқәа зегьы шықәсыла еихша-еихшаны "иҭаҩуп", урҭ аазыртуа "апарольгьы" лараӡәк лоуп измоу. Абар уажәгьы, анкьатәи хҭысқәак слымҳа инҭылшьырц санлыҳәа, раԥхьаӡатәи "апапкақәа" руакы "аалыртын", лажәабжь нхацлыркит:

- Даараӡа имариамыз аамҭақәа ҳхаагеит, нан. Уажәтәи аԥсҭазаашьа аҩыза ҳазҭадаз, агәаҟра ӷәӷәаӡа ыҟаҵәҟьан. Иаҳҳәап аӡын аамҭазы уажәы фымцала ҳашӷыҵысуеиԥш иҟамызт анкьа. Амца умырцәар акәын. Ахәа ҽҳәыгангьы икарыжьӡомызт, акәиц шьыжьынӡа инхарц азы хыхь иақәрыжьуан. Егьарааны зымца зцәыцәоз агәылацәа "кәасҭхак ҳашәҭ" ҳәа ҳара ҳҟны иаахьан. Инеиаанӡа еиҭа ианыгьежьуаз ыҟан, амҩан акәиц ҿыцәаар. Абас акәасҭхақәа еимырдон, џьара иҟамлар џьара иҟалон.

Есӡынра асду каҳауан аҟнытә, ҳаиҭанеиааиларц аҩнқәа рыбжьара аграпарақәа бжьыганы иҳаман. Уи аамҭазы, шамахамзар ахацәа зегьы еибашьра иҟан, ҳара ҳаҩнаҭаҿгьы ахаҵа дыҟамызт. Дыҟан сабду, аха уи 140 шықәса дырҭысхьан, имч маҷын. Асы ӷәӷәаны ианкаҳауаз ахыб ԥнаҽыр ҟалон аҟнытә, ааигәа-сигәа инханы иҟаз, афронтахь ирымгаз гәыла хаҵак ҳиҳәаны дааҳгон, ахыб ҳазхишәон. Нас ԥыҭраамҭак ҳгәы ҳарҭынчуан, дырҩеигь иагәарԥханы сык ауаанӡа.

Тенгиз Тарба
© Фото : "Послы доброй воли Абхазии"

Амхқәа ракәзар, иахьабалакь алаҵара ҟаломызт. Ажәқәагьы иқәҿаҳәаны иаҳбон, аколхоз амхқәа ирԥырхагамхарц. Уи аус ахәыҷқәа ҳакәын знапы ианыз. Ашьыжь ажәқәа ашахақәа рхаршәны иҳаҭаны ҳдәықәырҵон, хәлаанӡа уа иаҳбон. Ахәылбыҽха аҩныҟа игәараҳцон. Аԥхын акәын арахә ас еиԥш ахьчара анырҭахыз, аӡынра амхқәа усгьы иҟамызт. Аха зегьакоуп, аӡынгьы досу рырахә уахынла амаҵурҭаҟны икыдҿаҳәаланы ирыман, аӷьычрақәа рацәан. Исгәалашәоит, сыгамла ргеит ҳәа егьарааны шьыжьла сан дыҳәҳәо амаҵурҭа дыҩналахьан.

Аԥхын акәзар, аҳәса зегьы десҭынк-десҭынк амхы рыдын, аҭаҭын - х-даанҭхалки бжаки. Аҭаҭын аҟынтәи аԥшрашәара ицо, абас рџьабаа хьанҭан. Нас аҳәсеибацәа, зхацәа аибашьраҿы иҭахаз кыԥ дук ашьақар рырҭон, еиҟәыршарц азы. Ацхагьы ԥыҭ-чыҭк рзыршон. Аха аусураҿы акәзар, лхаҵа дыӡит ҳәа аӡәгьы илзыԥшӡомызт, шаанӡа ицон, шьыбжьон какалк накны еиҭа идәықәлон, хәлаанӡа аус руан.

Саныхәыҷыз акакан бзианы иҟан. Аҭаҳмадацәа ирҟәыбон, аҳәса иахьырыҟәшәоз саргьы есымша срышьҭан. Акакан анырыҟәшәалакь ауардын ианыԥсаланы аусҳәарҭахь иргон. Аха акакан убри аҟара ирацәан, аҟәшәара нҵәашьак амамызт. Ашьҭахь, ирыҟәшәаз акакан Очамчыра иаларҵар акәын азы, дук мырҵыкәа дырҩеигь уардынла амҩа иқәыргалон. Ауардынгьы иабалакь дацырҵаӡомызт. Амҩақәа бааԥсын, уажәы-уажәы абарбалқәа аҳәынҵәа илашьшьуан аҟынтәи еиҳа махәҿала иӷәӷәаз ҩыџьа-хҩык дәықәырҵон.

Иубаз еицәа убеит ҳәа, амҩа ианықәлалакь, дук мырҵыкәа реимаақәа ԥжәо иалагон. Усҟан ашьаҵатәы абаҟаз, акалош рышьан, ма ашахта еимаа ҳәа изышьҭаз. Аха уи ашахта еимаагьы лассы аԥжәара адыруан аҟнытә, акакангаҩцәа Очамчыра инаӡаанӡа аимаа аӡахразы кыр џьара имҩахыҵуан. Ишцоз амҩан ирықәыхәлар, ҩныкаҿ имҩахыҵны акәасҭха шьҭырхуан. Нас, уантәи-уа амца еиқәҵо ицалар акәын, абгақәа рааигәа имааирц азы. Абасала акакан зегьы хәыҷы-хәыҷла иганы ианалгалак аҭаҭын дәықәыргалон. Ианаауазгьы дырҩеигь аимаа аӡахразы еиҭамҩахыҵуан. Иахьеиԥш исгәалашәоит, ԥыҭк иагарц азы реимаақәа ӡарҵәила иҿаҳәаны, игәаҟха… Даараӡа аамҭақәа цәгьан, аиашазы.

Ашьҭахь ачакакал ҳзааргеит. Алагаразы даҽа қыҭакахь уцар акәын, аха уи усызма. Аҳәса гәырӷьаҵәа ачакакал лаганы абысҭа аларуан, аԥарԥал иаганы. Иԥсаҟьатәуп ҳәа иҟадаз, усҟан урҭқәа рымҵаӡацызт. Амгьалгьы аӡра насшәа иалагеит. Адырган дыршуан, нас амажәа анҵаны, ашә уахь инагәыларӷәӷәаны иҽҳәадыргылон. Абас акәын рыҟаҵашьа, даҽакы рыздырӡомызт. Аԥхынра акәзаргьы, афатә азы даара аилахара ыҟан. Исгәалашәоит, абиа ҳазгылан ҳаҩны иацәыхарамкәа. Иара есышықәса иҿассы иҿалон. Асаарақәа рыманы иаауан зынчарак абиа иашьҭаланы. Нас, абиа жәны, ахарҵәы иаҵарҟәаҟәаны ирфон, убас рыԥсы еивыргон.

Усҟан ауаа рџьабаа ӷәӷәан, аха русушьагьы даҽакын. Уск еицаҿын, аӡәи-аӡәи еицхыраауан, рыгәқәа ҭибагон. Аӡәы баша агәарабжьара дыбжьысны дцозаргьы дшәаҳәо днеиуан, ашәаҳәара аус иацын. Аӷьеҩҳәа рҽагақәа аанкыланы амхырҭа ианалалалак, ашәа шырҳәоз мацара амхы рашәаны иалгон. Џьоукы-џьоукы рашәаҳәашьа ухы аахнаҵәон, убри еиԥш бжьык ҭырҟьаны ахкы аҳәара иалагон.

Ҩнаҭакаҿы аҭаца дааргазар, заҟа хәымџьар лыцааз иахәаԥшуан, уи акәын ахьӡ змаз. Ачарагьы уаа-шәҩык ртәы рур – уи чара дууп ҳәа иԥхьаӡан. Аишәа иқәырҵоз абысҭа, акәац, акәтыжь хәыҷык, аџьыка ракәын. Аҭаца лсахьа абаразы досу имаз, мааҭк ма ҩ-мааҭк ршәон, мамзар лхаҿсахьа узырбодаз. Арыжәтәгьы, уажәеиԥш ршьапы иазымго, рҽаршьны аӡәгьы дубаӡомызт. Инеидтәалон, иҟаз ахәыҷы хаала ирфон, иржәуан.

Ауаа амаҭәаҵәҟьа рымаӡамызт. Саб аибашьраҿы хабарда дыбжьаӡит. Иара усҟантәи аамҭазы хар змамыз амаҭәа иман. Хәҩы-фҩык саб ицәамаҭәала аҳәса ааргеит. Уимоу, аншьан икҿарҵоз анырмоулакгьы иааны саб имаҭәақәа ргон. Абас агәаҟра ӷәӷәақәа ыҟан, нан. Аха уи ԥхашьараӡамызт, избанзар зегьы еиԥшын, аӡәы игәаҟра егьи еиликаауан. Уажәы аамҭақәа даҽакхеит, ауаагьы рҽырыԥсахит… – абас лажәабжь хлыркәшеит санду.

Исаҳауаз ажәабжь схаҿы аагара сцәыцәгьан, ҳәарада. Избанзар сара уи аамҭа салымиааӡеит, усҟантәи аилкаарақәа сылааӡаӡам. Уи ус иаԥуп: досу иара иаамҭа ауп дызҵанакуа. Сара ари ажәабжь исызцәырнагеит азҵаарақәа рацәаны. Иабалак амашьынаҵәҟьа иҭамтәо, ашьаҵатәы адәқьанқәа мышкы хәлаанӡа изрыҩнымҵуа аҿар шьоукы, ашахта еимаа ҳашьаҵаны ауардын ҳақәыртәазҭгьы, иахаҳҳәаарыз? Иаҳзыфарызма "бургер-мургерқәа" рҭыԥан абиа аиҵарҟәаҟәа? Иуадаҩуп аҭак аҟаҵара. Избан акәзар ҵарада ахшыҩ змаз аԥсуаа кырӡа уажәаԥхьагьы ирҳәахьан: абзиа умбакәа – ацәгьа уздыруам!

 

409

"Мыцҳәа икәара", мамзаргьы ковид-феикқәеи уҳәансҳәанқәеи

123
(ирҿыцуп 16:54 20.09.2020)
СОVID-19 акәшамыкәша ицәырҵуа ацәажәарақәеи уҳәансҳәанқәеи рҟынтәи реиҳа лассы-лассы иуԥыло, иара убас ковид-феикқәа рцәырҵшьеи урҭ ауаа ишрылаҵәои дрылацәажәоит афольклорист Есма Ҭодуа.

Есма Ҭодуа, Sputnik

"Мыцҳәа икәара ҳаицҭахысуа"

Аҿкы чымазара СОVID-19 Аԥсны ицәырҵижьҭеи акәшамыкәша уҳәансҳәанқәагьы аира иалагеит иаразнакы, аиҳаракгьы асоциалтә ҳақәа рҿы. Убас ала ари ачымазара иазкны аинформациа ицәырҵуа рҟны иҵоурам маҷымкәа иуԥылоит, афеикқәа ҳәа ззырҳәо. "Мыцҳәа икәара" иҭахысуа раԥхьатәи афеикқәа иреиуан СОVID-19 ҳәа ачымазара ыҟаӡам, ауаа ирхылаԥшларц азы ачипқәа рзыҟарҵарцоуп ҳәа. Иара убас уи иавагылан аӡбахә уаҳауан аимадара 5G ахь ииаргоит ҳәа. Аха ишаҳбо ала, СОVID-19 цәырҵижьҭеи шықәсык ҵырц егьагым, ачипқәагь уаҩы изыҟарҵом, 5G ахабар ыҟам.

Аҵыхәтәантәи аамҭазы, ашкол аҭалара ааигәахацыԥхьаӡа, актуалра аман даҽа уҳәансҳәанк: "сентиабр 20 рзы ашколқәа адыркуеит" ҳәа иныҵыҩ-ааҵыҩуа аӡбахә уаҳауан. Макьанагьы аҭаацәаратә чатқәа рҿы иалацәажәоит ари азҵаара, аиҳаракгьы изыцәшәо ахәыҷқәа адистанциатә ҵарахьы зынӡа ҳәа ииаргар ҳәоуп.

Уажәы, ачымазара зыхьуа еиҳахацыԥхьаӡа (аштаб ишаанацҳауа ала, урҭ рхыԥхьаӡара есыҽны иацымлозар, иагхом) уи шәарҭаҵәҟьоуп ҳәа агәрагаҩцәа рхыԥхьаӡара еиҵахоит, "ковид ҳәа егьыҟам, ари гриппуп" рҳәоит. Ԥыҭҩык иазгәарҭоит иҳаҩсыз ҭагалан-аӡынразы ирхыргеит ари ачымазара ҳәа, аха усҟан уи СОVID-19 ахьӡуп ҳәа рыздырамызт.

Анаҩс ажәлар рыбжьара ицәырҵуеит иара убас уҳәансҳәанқәа ари аҿкы чымазара злархәышәтәуа – ажьаӷь уаткеи, аџыши, алимони.

Абас еиԥш "мыцҳәа икәара" ҳаицҭахысуа еизаҳгаз ацәажәарақәа зегьы реихшьаала ҟауҵозар, СОVID-19 ҳәа акгьы ыҟамзаап, иҟазаргьы ахәышәтәра мариоуп ҳәа игәы иаанагоит ауаҩы.

"Аҿаԥа зҿоу"

Зынӡаск даҽа категориак ахь иаҵанакуеит асабрадауаа. Асабрада аиҳарак иныҟәызго амедицина аусзуҩцәа роуп. Иаарту аинформациа акәзар, ачымазара зыхьызи урҭ шырхәышәтәызи ирызку џьаргьы иубаӡом, есыҽны зыӡбахә рҳәо ичмазаҩхаз рхыԥхьаӡарақәа рыда, иара уигьы, уажә иҟоу ацәажәарақәа рыла, ԥшьымш-хәымш иагханы ауп ишыҟарҵо.

Иаахҵәаны иуҳәозар, аинформациа иаша зҳәаша "аҿаԥа зҿоу" ирҩызахеит. Ажәлар рҟынтәи ас еиԥш асабрада ныҟәызго хыцҩыцқәак анырбогьы, даҽа дунеик аҟынтәи иааз реиԥш ирҿаԥшуеит, урҭгьы "аҿаԥа рҿалар" ҳәа иацәшәаны, дук инамгакәа инархырхуеит.

Ауаа ашәара рызцәырнагоит, иара убас, иаарласны иаауеит авакцина ҳәа анырҳәогьы, избанзар иҟоу ацәажәарақәа рыла "уи ауп ачипгьы, 5G-гьы, аҿаԥа ҳҿазҵогьы, ҳаҩны ҳзыртәогьы". Аха зҿы ӡыла изырҭәыз иеиԥш, дырҩегь уи аӡбахә зҳәараны иҟоу ирҳәаӡом, мамзаргьы имаҷны ирҳәоит, ауаа рҟынӡа ишымнеиуа ала.

Егьа ус шакәугьы, "ҳаиҳа зымчу" рыԥҟара инақәыршәаны, аныҳәақәа зегьы анаҳхаҳгалак ашьҭахь, иаанхаз ачарақәа ҳанрыхьӡалак ашьҭахь, октиабр 5 инаркны "аҿаԥа ҳҿарҵоит". Иара абри аҵыхәтәантәи ажәабжь ицәырнагеит даҽа уҳәансҳәанк: аҳәаа абри арыцхә азы иадыркуама ҳәа.

Иаартны аҭак аныҟамлалак, мамзаргьы ихьшәаны аҭак анурҭо, абас ажәлар рҳәамҭақәа ииуеит, акы ацҵо, акы агырхо, ма иҟам-ианым ааго.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

123

Дызшьуаз Шеварднаӡе ҩ-миллионк изишәон: Аԥсны афырхаҵа Кама Лашәриаԥҳа лҭоурых

900
(ирҿыцуп 14:44 20.09.2020)
Аԥсны Афырхаҵа Кама Лашәриаԥҳа 1992-1993 шш. рызтәи Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан илхылгаз аҭоурых атәы ҳадигалоит апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" автор апоет Анатоли Лагәлаа.

Кама Лашәриа-ԥҳа данҩыҵшәа инаркны лыԥсадгьыл ахьаа иаразнак илылаҽхьан. Уи илбон ақырҭқәеи агырқәеи ес ирӡбалакгьы ҿарԥак-ҿарԥак ҟаҵаны, дара рыԥсадгьыл Қырҭтәыла иамкуашәа Аԥсныҟа ишеихоз, иаразнак араҟа ишҭарҩуаз, аусурҭақәа шрырҭоз, ишындырхоз, ишындырҵуаз. Аԥсны ақалақьқәа рҿы зехьынџьара дара хыԥхьаӡарала иҳаиҳан, ирҭахыз ҟарҵон, ирҭахыз руан, амала Тҟәарчали Гәдоуҭеи заҵәык рҟны уиаҟара аҽҟьарҭақәа рырҭомызт ҳаҷкәынцәа. Ақалақьқәа ракәым, ақыҭақәа рахьгьы ипланы идәықәлахьан, урҭ ҿыцынхацәоуп ҳәа ҳара ҳажәларгьы рыцхрааны, еигәышә ԥынҵала абна тоурақәа рхны инаган индырхон. Ашьҭахь урҭ рџьабаа аӡы иарҭеит акәымзар…

Ҳара ҳаишьцәоуп ҳәа игылан урҭ хыԥхьаӡарала иҳаиҳахаанӡа, ианҳаиҳаха, шәара ашьхақәа рҟынтәи шәылбааит, ари аԥсадгьыл зтәу ҳара ҳауп рҳәеит. Атәым арбаӷь аҩнатә арбаӷь дәылнацарц иалагеит! Аҭоурыхтә ҵабырг излаҳәо ала, дара анкьаӡа арахь Аԥсныҟа Гыртәылантәи усура ианаалоз, аԥсуаа урҭ убриаҟара ирзымычҳауазар акәхарын, ианцоз, рыҽқәа руацқәа рыҽхьынҵаны иддыргон! Шәара шәцоит, аха шәгәамгьы ара инышәмыжьын, уахь ижәга ҳәа акәын иаанагоз… Нас амчымхарақәа ирыхҟьаны урҭ арахь иаҳцәықәҳаит акәымзар, дара ара ишырҭахыз ахаангьы иҟамлаӡацызт ажәытә…

Камеи сареи ҳаицәажәараан лгәы иалан илҳәон:

"Иахьагьы сгәы аҵәымӷ еиԥш иалоу, аибашьра ианналага, азеиԥшынхарҭаҿ сахьыҩназ аҭӡамц бжьара ибжьаҵаны исымаз стапанча Кәтолҟа санцоз иахьысзымгаз ауп. Уи даара схы иасырхәаран иҟан абџьарқәа ҳауаанӡа… Аха иааг, исызҭодаз?.." - ҳәа.

Сара стәаны Кама сахьылзыӡырҩуаз схәыцуан, баша ирымҳәозаарын ҳабацәа, аҭыԥҳа бзиа быжьҩык арԥарцәа дрыԥсоуп ҳәа. Убасҟан, аибашьра иалагаанӡагьы, ҳаԥсуара, ҳхаҵара, ҳгәаӷь, Кама леиԥш иҟаз аӡӷабцәа рҿы даара иӷәӷәаны аԥсы ҭан. Арагәаԥшь иаҩызан, егьа иуҭаххаргьы, акгьы узамырԥаӡомызт… Урҭ ус рхы уқәдыртәаӡомызт, усасызар, сасҵас пату уқәырҵон, усасра иахурҟьар, аԥшәма духашҭыр, иаразнак уҭыԥ удырбон, иадхалаӡомызт!..

"Ҳқыҭақәа рҿы ҳаннеи, аибашьра ианналага, ҳаргьы гәыԥ-гәыԥла ҳҽеидаҳкылеит. Абџьар абаҟагәышьаз, иаҳшьуаз ирхаҳхуан. Ишәызныҟәымгозар, арахь ишәыман шәмаандаз ҳәа алафқәагь раҳҳәон ҳанынархагылалак!.. Сҩызцәа аҷкәынцәа ирбон урҭ иргәаҟны иршьыз, сара саби саб иашьеи ршьа уажәыгь иахьысзымуцыз сгәы ишалаз, "бшьа бымур бымуазар, баала, Џьгьарда ашәанцәа ҵәахны иҳамоуп, бшьа буп", рҳәон, аха сара исымуит… Сара исҭахын аибашьра адәаҿы изур…

Ҳара раԥхьаӡа Борис Лашәриа иҩны аштаб еиҿаҳкааит. Реиҳа иахьшәарҭаз Кәтоли Дӷамшьи рҳәааҿы ҳгылеит. Зегь раԥхьаӡа командирс дҳаман ахымца иаҩызаз Заур Ҷантуриа. Уи игәаӷьреи, ихаҵареи ажәак-ҩажәак рыла аҳәара цәгьоуп… Аиҿахысра ӷәӷәақәа руак аҿы иара данаҳцәыршьгәышьа, агәыԥ командирс сара сарҭеит.

Ахаан исхашҭуам, ҩнык аҿы ақырҭуа гвардееццәа афара-ажәра иаҿуп, абџьаргьы бзиан ирымоуп, шәрыкәшароуп ҳәа адҵа ҳауит. Убри аҩнаҭа иатәыз аҷкәын даашьҭаҳхын, уи иани иандуи уа иҟан, мхырҭала мацара ҳҳәазаны аҩны ҳазааигәахеит. Аха иаразнак ҳрыжәлар, ахысбыжьқәа раҳар, ааигәа иҟаз ақырҭқәа ҳакәшон, иара уаҵәҟьа ҳандырҵәон азы, ишыржәра ижәны ианалгалак, ианашьлак, (Қырҭтәыла иҟоушәа рбо ианыҟалалак!) хысрада ҳрылганы, рабџьарқәа рхаҳхырц ҳҭаххеит. Убри ҳазгәышьуа ҳаштәаз, ҳаԥшызар, ҩыџьа агвардееццәа аҩнаҭа аԥшәмаԥҳәыс дшыҳәҳәоз деимырхха дрыманы аԥшырҭахь рҿаархеит. Ԥыҭк данааскьарга, ҳала ишабоз дынкарыжьын (уара уҿы саҭамыз), амш лылагара иалагеит. Ари збаз, ҳара иҳацыз уи лыҷкәын, иавтомат аашьҭыхны урҭ ишьырц иҿанынеиха, ҳаҷкәынцәа аӡәы шьапҿаршә изиун, дахьынкаҳаз, анышәгәал иҿагәаны, иҟытбжь мыргаӡакәа сааҭбжак дышьҭагәаны дикын. Нас иаҳаулакгьы, иаргьы дмырхыскәа, ҳаргьы ҳамхыскәа, мчыла ишимуаз, дшыӷыз-ӷызуаз, дара ақырҭқәа ахьымнеицыз ҩныкаҿы дааганы, ауаа идыртәалан, ҳара уахь ҳаиҭацеит. Ауха урҭ агвардееццәа зегьы ҳшьит, рабџьар рхаҳхит, иахьыҩназ аҩны ҳара иаҳхырҟьаны ирымблырц, ирҳәазаны хара иганы икаҳажьит, аха зегь акоуп, урҭ агьааурқәа, иахьыҟалаз еилыркаазар акәхап, уи аҩны рбылгәышьеит, иццышәны иргеит. Иара аҩнаҭа аԥҳәысгьы лхабар уаҳа иаҳмаҳаит, амала лыҷкәын, еиҿахысра ӷәӷәак аҿы иҽҭаимырхартә дшыҟазгьы, даанымгылакәа, аӷацәа рыгәҭаҵәҟьа дрылалан, иҽҭаирхагәышьеит. Иара гәаҟ, сара сан илзыруз анаҩс аԥсҭазаара сҭахым иҳәон, ихгьы аԥыригеит…

Сара сызлахәыз аиҿахысра ӷәӷәақәа мҩаԥысит аибашьра аԥхьатәи амшқәа рзы Қьеҭуангьы. Уброуп ҳахьеиқәшәаз Мушьни Хәарцкьиеи сареи. Иара санибаҵәҟьа, еилагылаз зегьы илаԥш хьанҭа нархиган, абри аҩыза шԥашәыхьи ҳәа гәыбӷан риҭозшәа: "Абри ахәыҷы лыҩныҟа дыжәга!" иҳәеит. Аха сара сҽыҵәахны, иара имырдырӡакәа, ажәыларақәа рахь ҳанцоз хаҵамаҭәала сҽеиласҳәан, аҷкәынцәа срылагыланы сцон. Маанала сииааит!..

Исгәалашәоит, Кәачара агара ҳандәықәлаз, ачечен еибашьҩы Руслан Дахцаев саԥхьа дгыланы дцон. Ҳара атрасса амҩа агәҭа ҳанылеит ҳхысуа, наҟ-ааҟ аҩнқәа былуа. Усҟан Чанҭа Ҷантуриа даҳцәырымшьӡацызт, командирс дҳаман. Гәырам Инаԥшьгьы убра дырхәит. Ус ҳашнеиуаз, ҳаԥшызар, қырҭуак дыҳәҳәо даауеит, "аԥсуаа аауеит, аԥсуаа ҳандырҵәоит" ҳәа қырҭшәала. Ҳара иҳацыз аибашьҩы Аполлон Берзениа ақырҭшәа бзиан идыруан, уи диазҵааит, "иабантәиаауеи, шаҟаҩ еицыда, бџьар хкыс ирымои, цқьа ҳара ҳахь шәааскьаны иҳашәҳә", - ҳәа ҿыҭны. Уи даҽаӡәгьы дицын. Аполлон иақырҭшәа зынӡа ицқьамзаргьы ҟаларын, аха урҭ шәаны иҟамзи, ани арахь "иргәыҵасуаз" ргәыҭҟьара ҳара ҳахь иаман аҿаанахеит. Ҳаргьы иаҳҭахыз уи акәын, аҩыџьагь иара уаҵәҟьа иааилаҳшьын, рабџьар рхыхны ҳҿынаҳхеит. "Машьшьалаҳ, даҽа ҩ-автоматкгьы ҳауит!" — ҳҳәеит. "Шәдырҩатә еиӷьхааит!" — ҳәа ҳазҿырҭуан наҟынтәи ихысуа инеиуаз ҳҩызцәагьы!

Исгәалашәоит, ҳара Кәачара ҳшыҟаз, Аныуаа рхәы ргеит, Лабрагьы ҳцәыргеит анырҳәа, гәыԥҩык ҳҽааибыҭан, тракторла ҳдәықәлеит. Ус ҳашнеиуаз, сан рыцҳа лкалҭ ак ылаҳәоуп, изакәу сеидру, ҳгәашә аԥхьа сналхьыԥшит. Схы лысмырбаргьы ҟалон, аха дрыцҳасшьеит, убасҟантәи лыбжьы иахьагьы сгәы иқәыҩуеит: "Нан, бысцәыршьуеит, бабацои?" — ҳәа дааӷызыӷызит.

Аԥсны афырхаҵа Кама Лашәриаԥҳа

Убри аҽны Аныуаа рхәы ҳажәлеит, хыԥсыра ҳбеит, хыхь иҟаз ҵаҟа ицон, ҵаҟа иҟаз хыхь ицон, арахь ҳатрактор адәышкәаӷьаз иқәыркын, аихсра иалагеит, дара хыхь иқәтәамзи, уахьынтә рнапсыргәыҵа ҳанызшәа ҳарбон. Иааулакгьы ҳхы еиқәҳархеит, ҳхьаҵит... Анатоли, сара убарҭ зегьы ҩны исыман, аха аибашьра ашьҭахь исцәырӷьычгәышьеит.

…Ҽнак, зынӡа ахысра ҳәа атәыла бгаӡеит, амца акит иааҳакәыршан зехьынџьара. Урҭ абџьар ҿыц анроулак ус акәын, ҳара ҳаиԥш ахқәа ԥхьаӡаны ихысӡомызт, зны-зынла рганаҿ лабак ԥҵәаргьы, убри алаба ахьыԥҵәаз иеиарханы сааҭк ианхысуаз ыҟан!.. Ҽнак, Аслан Занҭариа даасыдгылан, "Кама, Лабра ҳцәыргоит", — иҳәеит. Уа ҳаҷкәынцәа гылан, аха ацхыраара ӷәӷәа рмоур, ишәарҭан.

Аԥсны афырхаҵа Кама Лашәриаԥҳа

"Абар автомат!" — иҳәан, автоматк ҿыцҳаҳараӡа инасиркит. "Бара ибҳәар, аҷкәынцәа усгьы иаангыло ракәӡам, аха зегь дәықәлоит", — иҳәеит. Саргьы ахьышәҭҳәа урҭ снарылаԥшын: "Ҳцома, аҷкәынцәа?!" — сҳәеит. "Бара бцозар, ҳамцои!" — рҳәеит даргьы аӷуҳәа. Убас, убри аҽны акомандирра соуит! Скоманда "Кама" ахьӡын, арациаҿгьы "Кама" ҳәа акәын ишсышьҭаз. "Ҳаҷкәынцәа рыԥсы бнапы иануп", — рҳәан, инасықәныҳәан, сноурышьҭит. Убри аҽны ҳара ҳахь жәылара иаауаз ҳаӷацәа ихьагәгәа, иҟәаҟәаса рышьҭахьҟа иҳархынҳәит. Ҳара дара ирымаз абџьар хәыџьара ишан хәҭак ҳамазҭгьы, аибашьра ҳанналагоз, иҟалап аибашьра мызкы еиҳаны имцаргьы, ирласны инҵәон ҳара ҳиааирала!..

Уажә даҽа хҭыскгьы уасҳәоит: "Гәлыуаа рхәы" ҳәа иахьашьҭоу хәы ҳаракык ҳақәтәоуп жәааҩык сеибашьцәа сыманы. Дахьынтәааз цқьа исыздыруам, калмыкк днеит, Кама дырӷьычуеит ҳәа. Уи лхы хҵәаны Шеварднаӡе изназго ҩ-миллионк риҭарц рылеиҳәеит, иҳәеит.

Уи сара хьаас исымазма, мамзаргьы агәра згозма, аха ҳхадацәа сырган, ҩымш "Катран" агәыԥ аҿы сҵәахны срыман, нас исымукәа сара стәқәа рахь сааит.

Узырччаша даҽакгьы уасҳәап, ҳаналагах. Сгәыԥ сызцыз Лабраҟа ацҳаԥжәара ацара рықәшәеит. Бара иахьак баҳгом, абра быҟаз, бынасыԥгьы баазхәыцлап рҳәан, хәы-ԥшӡак аҿы снықәдыртәан, дара ныҵашәкәа ицеит. Сара урҭ срызгәаан, схы снапы наҵаргәан сахьынатәаз, сааҭбжак убас стәазаарын. Убри асааҭбжак зегьы ақырҭуа снаипер иабџьар сықәкны скылкааны икызаарын! Сеихсра изымгәаӷьзаап, сигәаԥхазаап аԥсцәеирымга! Убри аҽны инаркны, иабџьар кажьны Шәачаҟа дықәҵзаап. Аибашьра ашьҭахь асалам шәҟәы сзааишьҭит, сара абригь-абригь соуп, аибашьраан бысшьыртә алшара сыман, аха бсымшьӡеит, бсыццозар бызгоит, арахь бааи, ҳәа. Аха ани аҭак шԥеизызыҩуаз… "Сынасыԥ" мап ацәыскит! Абри аҩыза аҭоурыхгьы сақәшәахьеит…

Даҽа жәыларак аҿгьы, уи Тамшь анаҳгоз ауп, артҟәацгақәа ансываԥжәа, ахԥҽыхақәа рацәаны исылалеит, аконтузиа соуит. Аҷкәынцәа ргәы еиҭамшәарц азы, Заза Занҭариа дысхагылан, ибжьы сгәы иқәыҩуан: "Кама, быбжьы рга абааԥсы, аҷкәынцәа агәра ргартә быԥсы шҭоу!" "Ԥхьаҟа, ԥхьаҟа!.." — сҳәеит сара ишсылшоз. Заза арациа аасымихын ҿиҭит: "Кама лыхьӡала ԥхьаҟа, Кама лыхьӡала ԥхьаҟа!" — ҳәа.

Маврик Начҟьебиеи иҷкәыни.
© Фото : Инна Ҳаџьымԥҳа лархив аҟынтә

Убригь сацәынхан, ирласны сеиҭагылеит. Аҵыхәтәан, ҳгәыԥқәа еидырҵан "Стрелец" ахьӡҵан Баро Тапаӷәуа командирс дҟарҵеит. Аха иара ԥхынгәы ҩба рзы данҭаха, сара командирс сеиҭаҟарҵеит Тамшь анаҳга, Гәдоуҭантәи аӷбақәа аннеи.

Иахьа иуасҳәаз, Анатоли, сара сызлаԥшызи исхызгази рыхәҭа хәыҷык ауп. Егьи зегьы абоуҭаху, уара уакәым, сара схаҭагьы исхасыршҭыр сҭахуп… Абзиараз, сашьа, сахьугәалашәаз иҭабуп", — лҳәан, сусура ауада ашә ныдылҵан, дындәылҵны дцеит Кама.

Убри нахыс сара мчыбжьык сгәы иқәыҩуан Кама лажәақәа, схаҿы иаазгон уи илхылгаз, дзыниаз, шаҟаҩ лҩызцәа гәакьақәа лымпыҵаԥсыз, шаҟаҩ еиқәлырхаз, шаҟантә аԥсра алакҭа дҭаԥшхьаз. Уи аибашьра ашьҭахь иаразнак иланаршьеит "Леон иорден", уи ашьҭахь "Аԥсны афырхаҵа" ҳәа ахьӡ ҳарак лхырҵеит.

Иџьоушьаша, уи данаауԥыло, данаауацәажәо, акгьы ҟазымҵаӡац, акгьы зхызымгаӡац аӡә леиԥш иҟәандаӡа даауахәаччоит. Уи лҭоурых, уи илхылгахьоу зегьы анудыруа, уаалеигәырӷьоит, Кама абас ихааӡа аччара ахьлылшо азы, Кама иреиӷьӡоу анасыԥ дахьаԥсоу азы…

900

Ҭыҩԥҳа еиҭалҳәеит аҿкы чымазаразы Тҟәарчал аҭагылазаашьа зеиԥшроу

0
(ирҿыцуп 19:29 23.09.2020)
Тҟәарчалтәи араионтә хәышәтәырҭа аҿктәы ҟәша амедеиҳәшьа еиҳабы Емма Ҭыҩԥҳа арадио Sputnik арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҿы еиҭалҳәеит COVID-19 зманы ирыдҵаалаз шаҟаҩы ыҟоу, урҭ рҭагылазаашьа зеиԥшроу.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Ҭыҩԥҳа Тҟәарчал COVID-19 аганахьала аҭагылазаашьа зеиԥшроу атәы

"Ачымазара зыхьыз 17-ҩык ыҟоуп, зҭакқәа аахьоу. Аҩны рҽырхәышәтәуеит 12-ҩык, Гәдоуҭатәи агоспиталь ахь ирышьҭхьоу хәҩык рҟынтәи ҩыџьа ргәы бзиахахьеит. Ачымазцәа рааигәа иҟаз ҳәа 14-ҩык алкаауп, аҩны рҽыԥхьакны иҟоуп 20-ҩык. Абас иҟоуп иахьазы Тҟәарчал ҳҭагылазаашьа", - лҳәеит Ҭыҩԥҳа.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.

Акоронавирус иазку ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

0
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау