Даур Ақаҩба

Ақаҩба: ҳшәарҭадара ашьақәырӷәӷәароуп иаҳҭаху

72
(ирҿыцуп 15:38 01.04.2019)
Москва, мшаԥы 1 азы еиԥылоит Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Даур Ақаҩбеи Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лаврови.

Аҩтәылак рекономикатә еизыҟазаашьақәеи, лассы иааираны иҟоу атәыла ахада иалхрақәеи, иара убасгьы Қырҭтәылеи Аԥсныи реиҿцәажәара аформат ҿыц аԥеиԥши ртәы дрылацәажәеит Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Даур Ақаҩба, РИА Новости аинтервиу аҭо.

— Урыстәылаҟа шәаара хықәкыс иамоузеи? Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лаврови шәареи шәызлацәажәараны шәыҟоузеи?

— Сергеи Виктор-иԥа Лавров исиҭаз ааԥхьара ала Москва аусутә ныҟәара аҳасабала саҭааит. Уи хықәкыс иамоу Аԥсны Аҳәынҭқарра жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа рҟны аҭыԥ аанкылареи ҳамшхәаԥштә азҵаарақәа рылацәажәареи роуп. Ҳәарада ҳара азхьаԥшра аҳҭоит Женеватәи аиҿцәажәарақәа рҟны ҳаинырра.

— Аԥсныи Урыстәылеи рекономикатә усеицура атәы шәаҳзалацәажәа. Иарбан хырхарҭақәоу еиҳа аҵакы рымоуп ҳәа шәызхәаԥшуа? Ареспублика аекономика аганахьала ахала ахы ныҟәнагартә еиԥш ианбазыҟалари?

— Аиҳабырабжьаратә комиссиа аганахьала аусурақәа мҩаԥысуеит. Уа аԥснытәии урыстәылатәии азҟазацәа аекономикатә ҿиара азҵаарақәеи еиуеиԥшым апроектқәеи ирылацәажәоит. Хара имгакәа Аҟәа имҩаԥысраны иҟоуп Аԥсны-урыстәылатәи аиҳабырабжьаратә комиссиа аилатәара.

— Аекономикатә шьақәгылара азҵаарақәа шәыззыԥшузеи?

— Ҳара Урыстәылатәи Афедерациа иаҳнаҭо ацхыраара ҭабуп ҳәа ахаҳҳәаауеит. Аибашьра ашьҭахьтәи аамҭа иаҿырԥшны иахьатәи ҳҭагылазаашьа еиҳа-еиҳа ишеизҳауа убарҭоуп. Уи иаанаго - аусура амҩаԥысра иаҿуп ауп. Иахьоума, уаҵәоума, аамҭа атәы аҳәара уадаҩуп, аха ҳхала ҳшьапы ҳшықәгыло хымԥада агәра ганы сыҟоуп… Аҿиарамҩа ҳшану иахьагьы иубаратәы иҟоуп.

— Аԥхынразы Аԥсны атәыла ахада иалхрақәа мҩаԥысраны иҟоуп. Шәкандидатура ақәыргылара шәгәы иҭазар?

— Мап. Сара атәыла ахадак иаҳасаб ала скандидатура ақәыргылара гәҭакыс исымам.

— Алхрақәа раан иарбан ҳәынҭқаррақәоу ма еиҿкаарақәоу зхаҭарнакцәа аашәыԥхьарц ишәҭаху?

— Макьаназ иааҳаԥхьаша анаԥшыҩцәа ртәы ҳаламцәажәац. Апарламент аҿы алхрақәа рымш аналыркаалак, аусурақәа хацыркхоит.

— Шьамтәыла ахаҭарнакцәа аашәыԥхьома?

— Ааи, Шьамтәыла ахаҭарнакцәа наԥшыҩцәак раҳасаб ала иааҳаԥхьаранаы ҳаҟоуп.

— Жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа, иаҳҳәап ОБСЕ реиԥш иҟоу, рҟынтәи анаԥшцәа аашәыԥхьома?

— Ааԥхьарақәа наҳашьҭуеит. Уи рыдыркыло, ирыдрымкыло зусу дара роуп.

— Иахьа Венесуела имҩаԥысуа ахҭысқәа инарыдҳәаланы ацхыраара рышәҭарц азы аҳәара ҳәа акыр ҟарҵахьома?

— Аԥсны ахада Венесуела анапхгара дышрыдгыло атәы зҳәо ашәҟәы неишьҭхьеит Николас Мадуро ихьӡала. Егьыс, ишышәҳәаз еиԥш, ацхыраара аӡәгьы дамыҳәацт.

— Иазыхиоума Аԥсны Венесуела арратә дгылара аҭара, усеиԥш аҳәара Николас Мадуро иҟынтәи иҟалар? Иаҳҳәап, Каракасҟа аибашьцәа рынашьҭрала?

— Сгәы иаанагоит, зыӡбахә шәҳәо аҭагылазаашьаҟынӡа Венесуела аусқәа наӡарым ҳәа.

— Қырҭтәыла ахада Саломе Зурабишвили ааигәа аҳәамҭа ҟалҵеит Аԥсныи аахыҵ Уаԥстәылеи рполитикатә диалог азҵаара аӡбаразы иҿыцу жәларбжьаратәи аформат аԥҵара ахәҭоуп ҳәа. Шәара шәгәы ишԥаанаго, иахәҭаны иҟоума аформат ҿыц аԥҵара?

— Сара сгәы ишаанаго ала, ақырҭуа ган Аԥсныи Қырҭтәылеи рыбжьара, иара убасҵәҟьа Аахыҵ Уаԥстәылеи Қырҭтәылеи рыбжьара амч ахамырхәаразы аиқәшаҳаҭра анапаҵаҩра азҵаара иазхьаԥшроуп. Егьырҭ зегьы, аформат арҿыцрагьы абрахь иналаҵаны, хра злам башацәажәароуп.

— Ари азҵаара Женеватәи аиҿцәажәарақәа рҿы ишьҭыхума?

— Ҳәарада, уи ихадароу зҵаараны иқәгылоуп. Аха ақырҭуа ган уи азнеишьа лҵшәа змам ак акәны ахы аанарԥшуеит.

— Ақырҭуа ган Аԥсныи Аахыҵ Уаԥстәылеи рганахьала амч ахамырхәаразы аиқәшаҳаҭра анапы аҵанамҩыкәа аиҿцәажәаратә процесс ԥхьаҟа изцом ҳәа иаанагома ари?

— Женеватәи аиҿцәажәарақәа зызку абри азҵаароуп еиҳаракгьы. Аԥсныи Аахыҵ Уаԥстәылеи ршәарҭадара ихадароу зҵаароуп. Аиҿцәажәаратә процесс акыр ишьшьылаҳан акәзаргьы, амҩаԥысра иаҿуп.

— Егьырҭ атәылақәа Аԥсны ахьыԥшымра азхарҵарц азы Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра иарбан усуроу имҩаԥнаго? Сынтәа азхаҵара ҳәа акыр ҳазыԥшызаауама?

— Аусурақәа шцац ицоит. Еиԥымҟьара ҳәа зныкгьы  иҟамлац. Иахьатәи ҳҭагылазаашьала арҭ аусурақәа хырхарҭа рацәала имҩаԥысуеит ҳәа шаҳзымҳәогьы, аусурақәа ҳарҿуп. Аԥсны азхаҵара азҵаара ҳаналацәажәо, аполитика-зинтә аспектқәа рыла ишьаҭаҳаркуазароуп. Аусурақәа алҵшәа рыманы имҩаԥысуеит, хра рыман иҟалап ҳәагьы ҳахәаԥшуеит.

Абхазия и Сирия заключили Соглашение о беспошлинной торговле
© Фото : Сайт Министерства экономики Республики Абхазия

— Иҳашәҳәар ҟамлари иарбан регионқәоу шәызлацәажәо аҳәынҭқаррақәа ахьатәу?

— Сара макьана уи алацәажәара аҭахны исыԥхьаӡом.

— Шьамтәыла ахада Башар Асад Аԥсныҟа иара ҳанбазыԥшызаауеи?

— Ари азҵаара аус адааулоит ҳацҳаражәҳәарҭақәа рыҩаӡараҟны. Асад усеиԥш аӡбамҭа анидикылалак ашьҭахь иахәҭаны ииԥхьаӡо аамҭазы ҳаиԥылоит. Макьаназы рыцхәк алкааны иҟам.

— Аԥсны Ацҳаражәҳәарҭа Дамаск иаадыртхьома?

— Мап. Аԥсны Ацҳаражәҳәарҭа Дамаск иаадмыртыц. Сара зыӡбахә сымоу Урыстәыла иҟоу ҳацҳаражәҳәарҭоуп. Урҭи Урыстәыла иҟоу Шьамтәыла ацҳаражәҳәарҭеи аинырра рымоуп.

— Дамаск Ацҳаражәҳәарҭа аартра азыԥхьагәашәҭома?

— Ари азҵаара аус адааулоит. Сгәы иаанагоит, хара имгакәа уи ацҳаражәҳәарҭа аартхоит ҳәа.

— Рыцхәқәак алкааума уи азы?

— Мап. Уи азы иҟоуп атехникатә проблемақәа. Ҳара уажәы урҭ рыӡбара ҳаҿуп.

— Аԥсны аҳәынҭқарратә хаҿқәа Шьамтәылаҟа рцара, ма Шьамтәылатәи аҳәынҭқарратә хаҿқәа Аԥсныҟа раара азыԥхьагәаҭоума?

— Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба Шьамтәыла иҟазаараан еиуеиԥшым аиқәшаҳаҭрақәа напы рыҵаҩын. Уа аиԥыларақәа раан Асад Аԥсныҟа ааԥхьара иҭан.

— Аԥсни Шьамтәылеи рыбжьара иарбан економикатә проектқәоу аус зыдулахо?

— Аԥсны ахада иофициалтә ныҟәара аҳәаақәа ирҭагӡаны напы рыҵаҩын аиқәшаҳаҭрақәа хԥа. Урҭ рҟынтәи ҩба ҳҳәынҭқаррақәа еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рыла реинырразы аилакқәа раԥҵароуп иззырхаз. Аиқәшаҳаҭрақәа руак баџьдатәи аилахәаахәҭразы аусеицура иазкуп. Ззырхиара ҳаҿу апроектқәа ракәзар, аекономикатә усеицура шьаҭас ирзыҟалоит.

— Аԥсны гәҭакыс иамоума Урыстәылеи Шьамтәылеи рыбжьара хәаахәҭратә бжьаҟазаҩык аҳасабала ақәгылара? Тауарқәак реиҭаҭира аԥеиԥш амоума?

— Арҭ азҵаарақәагьы ирылацәажәан. Ҳәарада, урҭ рыӡбара урыстәылатәи агангьы алахәхоит.

Мшаԥы 17-21 рзы Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба Иалтатәи афорум ихы алаирхәуама?

— Ааи, ҳара Аксионов иҟынтәи иҳауит ааԥхьара. Сгәы иаанагоит, Рауль Џьумка-иԥа афорум ихы алаирхәуеит ҳәа.

— Афорум аҳәаақәа ирҭагӡаны аиқәшаҳаҭра ҿыцқәа рнапаҵаҩра мҩаԥгахома?

— Мап. Усеиԥш макьаназ усура мҩаԥаагом. Афорум аҳәаақәа ирҭагӡаны еиуеиԥшым аиԥыларақәа мҩаԥгахоит, аха аиқәшаҳаҭрақәа макьаназы нап рыҵаҩра азыԥхьагәаҭам.

— Уаанӡа иалацәажәан Никарагуа ахада Даниель Ортегеи иԥшәмаԥҳәыс, атәыла ахада ихаҭыԥуаҩ Росарио Мурильо дицны Аԥсныҟа даар ҟалоит, уи аҭакс Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымбагьы Никарагуаҟа аныҟәара мҩаԥигоит ҳәа. Ари азҵаара шԥаӡбахо?

— Мшаԥымза аԥхьатәи ахәҭазы Венесуела иҟоу Аԥсны ацҳаражәҳәаҩ агәраргагатә шәҟәқәа рыҭаразы Манагуа днеираны дыҟоуп. Уи Аԥсны ахьӡала Никарагуагьы дҟалоит. Никарагуа Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы аиԥылараан арҭ азҵаарақәа еиҳа инарҭбааны ирылацәажәахоит.

 

72

Аламыс азышәаҳәаҩ: Миха Лакрба диижьҭеи 120 шықәса ҵит

54
(ирҿыцуп 17:17 19.01.2021)
Ажьырныҳәа 19 рзы 120 шықәса ҵит диижьҭеи Аԥсуа милаҭтә драматургиа ашьаҭа зкыз Миха Лакрба. Апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" иацҵо, апоет Анатоли Лагәлаа ианҵамҭа арҿиаҩы игәалашәара иазкуп.

"Иҟоуп убас аԥсыуа ажәак - Аламыс ҳәа. Даара акыр аҵанакуеит, даараӡагьы акыр аанагоит аԥсуа ихы-игәаҿы уи ажәа кьаҿ… "Аламыс" ҳәа аԥсуаа зыӡбахә рымоу ажәа ԥсыс ирхоуп нҵәара зықәӡам, иссиру жәлар рҳәамҭақәа, ражәақәа".

Миха Лакрба

Аԥсуа литература ауасхыршьҭаҵаҩ Дырмит Иасыф-иԥа Гәлиа аӷьараҳәа иааивагылаз алитераторцәа қәыԥшқәа раԥхьа дгылан ашәҟәыҩҩы Миха Лакрба. Уи данҩыҵшәа инаркны иаразнак ибызшәа агьама икит, ижәлар иреиӷьӡаз рфольклор "аԥсы" шҭаз дахьӡеит, алитературатә ԥсҭазаарахь аиагара дашьҭалеит. Усҟан уи ирҿиамҭақәа рышьаҭа зықәиргылоз, ибаӷьаӡа уасхыр ӷәӷәак злаҟамыз ала, игәы камыжькәа, иҟаз иҽанраалан, ихатәы мҩа ылхны дцалар акәын… Зегь раԥхьаӡа иргылан, даара ишыуадаҩызгьы, ибаҩхатәра ҿымцәаарц азыҳәан, уи иақәнагоз, ашьеи-адеи еизырсуаз аҵара бзиа иҵар акәын, иреиӷьӡаз адунеитә классикатә литература аҳракыраҿ иҟаз адуқәа зегьы илаԥш рхигар акәын, иҩныҵҟатәи иԥсҭазаара иазааигәаитәыр акәын…

Аҵарауаҩ ду Шалуа Иналиԥа излаигәалаиршәо ала, Миха дук мырҵыкәа иаб Аҳмаҭ даныԥсы ашьҭахь, уи иан лыҷкәынцәа рааӡара лылымшо даналага, иара Михеи иашьеиҳаб Ваниеи Аҟәа иааганы Ашьхарыуаа рышкол аҿы аказенҵара (апансион) иалҭеит, аԥсуаа егьырҭ аӡәырҩы реиԥш, иаргьы дааӡаны ишьапы дықәзыргылаз, абри ашкол иазикит ашәҟәыҩҩы иновеллақәа ҩба: "Раԥхьатәи ашәҟәы" нас "Асалам наӡа" Уи даналга, Миха Аҟәатәи ареалтә учильишьче дҭалеит.

Убри нахыс Миха Лакрба алитература агьама икуа далагеит, ирацәаны дрыԥхьоит ашәҟәыҩҩцәа дуқәа рырҿиамҭақәа. Аизарақәа рҿы дықәгыланы дцәажәоит, ажәахә бзиақәа ҟаиҵоит. Иара убри инаркны иҽазикуеит аҩрагьы. Зны еиҳа ажәеинраалақәеи апублицстикатә-патриоттә статиақәеи иҩуан. Раԥхьаӡатәи иԥышәақәа ркьыԥхьуан агазеҭ "Аԥсны" адаҟьақәа рҿы.

Раԥхьаӡа Миха Лакрба алитературатә гәыбылра изыркыз ирҵаҩцәа: Дырмит Гәылиеи, Самсон Ҷанбеи, Виқтор Стражиови, Иван Запорожскии роуп. Ҷыдала Дырмит инапхгареи, иусуреи, иҩымҭақәеи акыр рылшеит Лакрба иааӡараҿы. Иаргьы уи ихашҭӡомызт. "Бзиа дызбоит Дырмит", - иҳәон лассы-лассы.

© Foto / предоставил Анатолием Лагулаа
Миха Лакрба

Ҳара ибзиан иаадыруеит ақырҭуа меншевикцәа Аԥсны иахаԥаны ианыҟаз 1917-1921 шықәсқәа рзы, даара ахаԥсыра бааԥс ддырбон аԥсуаа. Ажәлар рхаҭарнакцәа иреиӷьыз зегьы ари хьаас ирыман, иахьынӡарылшоз маӡа-аргама иаҿагыланы иқәԥон.

Ашәҟәыҩҩы Миха Лакрба иакәзаргьы ари аамҭа цәгьа иара ишилшоз даҿагылон, ҩнуҵҟала дбылуан, ижәлар рҟынӡа инаигарц ииҭахыз ирмаананы, амала дара еилыркаартә жәеинраалала инаигон. Иаҳгәалаҳаршәап, "Д. Гәлиа иахь", "Аԥсадгьыл", "Абахҭаҿы" иажәеинраалақәа, истатиақәа. Усҟан уи игәы иҭаҵәҟьаз аҳәара гәаӷьыуацәан азы, Лакрба аполитикатә гәрамгара бааԥс иҟаз дацәшәаны, иҩымҭақәа "аԥсуа" ҳәа аԥсевдоним рыҵаиҩуан. Убас ихьӡ рҩашьаны иаҵаҩуп 1920 шықәсазы "Аԥсны" ианылаз ажәамаана "Аӡыцәеи, аԥсыӡи, ауаҩи." Иаагап ажәеинраала шеибгоу абраҟа.

Аӡыцәа ӡысуа ишнеиуаз,

Ԥсыӡ дук акит.

Аԥсыӡ шьарда мыцхәы иԥаҭԥаҭит,

Даара цәгьаӡа аҽашәеит.

Аха амалаӡа иааԥсеит,

Аӡыцәа иахәхеит.

Уи аамҭазы даахықәгылт,

Наҟтәи иааиуаз аӡхықә аӡәы.

Аӡыцәа иауз лабҿаба ианиба,

Ииҳәара изымдыруа даанхеит.

Иаԥхьаҟа аҟәараҿы ԥсыӡ хәыҷык,

Иаацәырҟьаны ус аҳәеит:

- Ҳара ҳгәаҟра ҳазмырҳәауа убри ауп,

Аӡы аҵаҟа- аӡы ҳҿаҵәоит.

Аӡ хыхь- иаразнак ҳаԥсуеит…

- Еҳ, - иҳәеит уи ауаҩы, -

Даара шәрыцҳауп шәарҭ аԥсыӡжәла,

Шәгәы иҭоу шәҿы ишәзарҳәауам,

Шәаӷацәа ишырҭаху ишәылахәмаруеит,

Шәара шәеиԥш игәаҟуа,

Аԥсыӡ уаҟәыҵ, жәларык здыруеит…

Ари аҩыза ажәеинраала усҟантәи аамҭазы акьыԥхьра даара игәаӷьыуацәан, зынӡа иаармариан уақәдырӡуан. Аха Миха ижәлар рҟынӡа инеир иҭахын ирзыԥшыз ашәарҭара, убри азы, еиуеиԥшымыз алитературатә жанрқәа ихы иаирхәон…

Ашәҟәыҩҩы илаԥш ҳәаа ирҭбаауан, иԥсадгьыл ахь ихьеирыԥшыр иҭахын акыр зылшоз, зажәа акраанагоз аурыс интеллигенциа. 1934 шықәсазы М.Лакрба Асоветтә шәҟәыҩҩцәа Актәи Реизара Ду аҟны дыҟан, дазыӡҩруан, иԥсы ҭанаҵгьы ихашҭӡомызт А.М.Горки усҟан иҟаиҵаз ажәахә. Иара уа, Москва дшыҟаз, СССР Ашәҟәыҩҩцәа Реидгылахь дрыдыркылоит, арекомендациа ирҭоит В.Шкловскии, Г.Мдивани, М.Залкаи ( аинрал Лукач). Уи ауаа рҳаны иман, даара еиҩызцәа дуқәан акиносценарист бзиа Кл. Минци иареи, акырынтә Аԥсныҟа еицаахьан, акинофильм "Адгьыли аџьанаҭи" азы акиносценариа еицырҩуан.

Урҭ ашықәсқәа рзы иҩит даҽа жәеинраала ссиркгьы- "Д. Гәылиа уахь." Иҟалап ари ажәеинраала иацназгоз усҟан ҳлитератураҿы даара имаҷызҭгьы. Избанзар, ашәҟәыҩҩы ибон Д. Гәылиа иҵакы ҳаԥсуа жәлар рыԥсҭазаараҿы, уи иҭахын усҟан зхы ҩышьҭызхыз ҳаинтеллигенциа зегьы реиԥш, ҷышәрак здыруаз зегьы деицгәарҭар, ивагылар, иџьабаа ицеиҩыршар… Иааҳгап уи ажәеинраала ссир ацыԥҵәаха:

Аԥсны ала хҩоуп, алымҳа дагәоуп,

Лашарак зааиуам, илашьцоуп.

Иазылухт амҩа, маҷӡак угуп,

Лашара иааиша рацәаӡоуп…

Уԥшишь! Иубома амра гылоит,

Уажәнатә ицәывҵыҷҷоит иара!..

Убас хәыҷы-хәыҷла иҿыхоит,

Ҳара ҳазҽеихар, ҳ-Аԥсынра!..

Уаӡәуп ихнымҳәкәа ус инеиуа,

Макьана иҳамоу хырҽхәарас,

Уажәа ауп еҵәас иаҳзышеишеиуа,

Уажәа ауп иҳамоу гәыӷырҭас…

Ари ажәеинрааала усҟан иаразнак Аԥсны зегь ирылаҵәеит. Изныз агазеҭ ажәлар ахьааизоз ҷышәрак здыруаз ауаа ирзрыԥхьон, аӡәыр ҳаиқәирхозар, аӡәыр ҳаимырӡуазар, Дырмит иакәхоит, рҳ́әон!..

Ашәҟәыҩҩы М.Лакырба иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы, даныԥсышаз аламҭалаз, деиҭазыхынҳәит Дырмит ду ихьӡ, уи иԥсҭазаара ҳмилаҭ зегьы реиԥш, дара ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа рзгьы иаанагоз:

© Sputnik / Томас Тхайцук
Миха Лакрба

"Д.Гәлиа еснагь ҳара иҳабжьигон аҵара ҳҵаларц, ҳдырра иазҳарҳаларц, ҳажәлар ҳрыхәарҭаны ҳҟаларц. Иаҳирҵон ҳара аԥсуа бызшәа, уи иурокқәа ракәын ҳара зегьы иреиӷьаҳшьоз. Ашәҟәыԥхьареи алитературеи рыбзиабара ҳалаирҵәон. Ҳхатә ҩымҭақәа рзы атемақәа ҳаиҭон. Аклассикатә ҩымҭақәа рцыԥҵәахақәа аԥсышәала еиҭаагон. Аԥсуа жәлар рашәақәа ирылхны аинсцинировкақәа ҟаҳҵон, нас иқәҳаргылон урҭ иара иеиҿикааз агәыԥ аҿы…"

М.Лакрба хыԥхьаӡарала имҷӡоу иажәеинраала ссирқәа иреиуоуп илирикатә жәеинраала "Абахҭаҿ". Ари ажәеинраалаҿ иаарыԥшу алирикатә фырхаҵа итрагедиа анаҩысгьы, усҟантәи аамҭаз, акыр игәаӷьыуацәаз, азеиԥштә символикагьы аҵубаауеит.

Изури, исҳәари, амчыда?

Адунеи шәҭит, ааԥынроуп.

Агәырӷьара салыхәдоуп, амыжда,

Сбахҭаҿ енагь илашьцоуп…

Сықәлацәа ааԥын еигәырӷьоит,

Амшаԥ иаԥылоит хара,

Аамҭа иалачоит, еиҽырбоит,

Гәыӷрада сыӡӡеит сара.

Асаби, кыка зыгхаз еиԥш,

Сымала сҵәуо сҭатәоуп.

Изури, исҳәари, ахәаша,

Сбахҭаҿы енагь илашьцоуп.

Ԥсы зхоугьы, ԥсы зхамгьы ирықәыԥхо,

Амра зегь ҳзыҳәан ишеит.

Цәывҵа лашаракгьы саҭәамхо,

Амра ду са исыԥхеит…

Шәхаан шәшыԥсыхрагьы жәдыруазар,

Сҽыхәа шәкәадыр, исзаажәга.

Адунеи шәымала ишәымамзар,

Соушәыжь, лашарак сшәырба.

Аҵарауаҩ Ш. Инал иԥа излазгәеиҭо ала, ажәеинраалақәа уи иҵегьы ирацәаны имҩыкәа дыҟам, аха апоезиаҿы игәаԥхарақәа зларацәаз ала, апоезиатә гьама бзиа злаимаз ала, ииҩыз даараӡа игәы азҭамзар, ауаа рахь ицәыригаӡомызт, иаԥсам ҳәа уаҩы имырбаӡакәа, иԥыжәжәаны икаиԥсон. "Изҩит ҳәа сгәы иамыхәаз сеигӡом, сгәы дууп уи азы",- иҳәоит иара.

М.Лакрба даара акыр илшеит, иуҳәар ауеит ашьапы икит ҳәа аԥсуа милаҭтә драматургиа. 1940 шықәсазы уи иҩуеит акомедиа "Гечаа рҵыхәтәа", адырҩашықәсан "Сабыда игәаҩара." Иара убри ашықәсазы қәҿиарала иқәдыргылеит урҭ аҩбагьы Аҟәатәи аԥсуа театр асценаҿы.

Аџьынџьтәылатә Еибашьра Дуӡӡа ианалага, М. Лакрба шәымҭакгьы даанымхакәа иара ихатәгәаԥхарала даҳәаны дцоит еибашьра. Зқьи жәшәи ҩнҩеижәи акы шықәса ииун мзазы, зны аибашьратә трибунал аҿы аус иуан, нас адивизиатә газеҭ "На штурм врага" аредакциаҿы дыҟан, ақалақь-фырхаҵа Севастопль ахьчараҿы амца қьоуқьад далагылан. Аибашьраҿы уи ихигаз ҳәашьак амам, аха ианеилга, ихәрақәа шыӷәӷәазгьы, иԥсадгьыл ахь дхынҳәит. Уимоу, зныкгьы аӷа инапаҵаҟа днеихьан, ддырбаандаҩхьан, аха иҩызцәеи иареи хаҵарыла ибналан ирыцәцеит.

© Sputnik / Томас Тхайцук
Книги Михи Лакрба

Аибашьра анеилга ашьҭахь, аԥсҭазааратә ԥышәа ду имаз ихы иархәаны, ҩнапыкла ашәҟәҩыра далагеит. Аха ҩышықәсаҟа ааҵуаны, зқьи жәшәи ҩнҩеижәи бжьба шықәсазы, ииуль хәба рзы, харада ахара иқәҵаны, дыкны дҭаркит, Воркута ахгара иқәырҵеит. Иара убраҟагьы, арыцҳара сақәшәеит ҳәа игәы камыжькәа, аҩра даҿын. Аҵыхәтәан, егьшихарамыз анеилыркаа, аребилитациа изыруит, иԥсадгьылахь дхынҳәит, 1955 шықәса рзы.

Ашәҟәыҩҩы аамҭа рацәаны ицәыӡит, игәамбзеирақәа дыркит, аха аԥсҭазааратә ԥышәа рацәаны иоуит. Уи инеиԥынкыланы аусура даналага, 1955 шықәса рынахыс ауп. Адунеи дадыруа дҟазҵаз иновеллақәа анаԥиҵаз, жәашықәса рыҩныҵҟа ауп, зқьи жәшәи ҩынҩеижәи жәохәи, зқьи жәшәи хнҩеижәи фба шықәсеи рыҩныҵҟа. Арҭ ашықәсқәа рзы уи инеиԥынкыланы аус иуит, идраматә усумҭақәеи, иновеллақәеи раӷьырак зегьы аниҩыз убасҟан ауп.

Аԥсуа театр аҿы иқәдыргылеит иҭоурыхтә драма "Данаҟаи", асценариа иҩит идакументалтә фильм "Аԥсны- ишәҭыкакаҷуа тәыла ҿацәуп." Урысшәала иҭижьуеит акыр шықәса аус здиулоз иновеллақәа, 1961 шықәса рзы иҩит "Прометеи имца" ( Аламыс) ҳәа апиеса, аԥсуа театр аҭоурых иазку ашәҟә ду.

© Sputnik / Томас Тхайцук
Книги Михи Лакрба

Идуу дарбан шәҟәыҩҩзаалакгьы, ихьӡ шьҭызхуа, шәҟәыҩҩык иаҳасабала ижәлар рҿы ахааназ дынзыжьуа, ҩымҭак изаанхоит… Миха Лакрба, Аԥсынгьы, уи анҭыҵгьы, ихьӡ рҳәартә, атәым бызшәақәа рахь деиҭаргартә дҟазҵаз, дышьҭызԥааз, иновеллақәа роуп. Уи урҭ аԥсышәалагьы урысшәалагьы иҩит, иҟоуп нас аԥсшәахь зеиҭагара дахьымӡаз, аха абаҩхатәра бзиаӡа змаз, Д.И.Гәлиа ихьӡ зхыу Аҳәынҭқарратә премиа алауриат Џьума Аҳәба урҭ ҟазарыла аԥсшәахь иеиҭеигеит, ирзынижьит ирымаз аколарит…

Лакрба, иара ихаҭа иҳәон еиԥш, аламыс ԥсыс ирхоуп нҵәара зықәӡам, иссиру жәлар рҳәамҭақәа, рашәақәа: "Аԥсуаа ҳмаҷуп, ҳамч арбаӷьк аҵоукыр иагоит, аха ҳаламыс ҩышә камбашь-уӷә аурхаргьы иузырҵасуам, избан акәзар, ажәаԥҟаны ишыҟоу еиԥш, еиҳагьы иӷәӷәоуп аламыс. Абри еиԥш иҟаз аламыс ауп ашәа ззиҳәоз Миха Лакрба."

Миха Лакрба адраматургиа ановеллисти деимаркуан. Аха уи идраматә ҩымҭақәа здыруа еиҳарак аԥсуа ԥхьаҩцәа роуп. Иажәабжьқәа ракәзар, урҭ рыӡбахә хара инаганы иҟоуп, бзиа ибаны ирыԥхьоит амилаҭқәа зегьы.

Ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа еиҭагоуп иара убасгьы зынӡа 27 аҳәаанырцәтәи абызшәақәа рыла. Урҭ иреиоуп адунеиаҿ еицырдыруа абызшәақәа: аурыс, аерман, афранцыз, англыз, анемец, аиспан, аҭырқә, акореиа, аболгар, аполиак, авенгер, араб уҳәа убас ирацәаӡаны.

Миха Лакрба иԥсы ҭанаҵы иҩымҭақәа зегьы еидкыланы иҭыжьны ила иамбагәышьеит. 2009 шықәса рзоуп уи иҩымҭақәа зегьы х-томкны ианҭыҵыз. Актәи атом - ановеллақәа ирызкуп, аҩбатәи атом - адраматургиатә рҿиамҭақәеи, аԥсуа театр аҭоурыхи, аҵыхәтәантәи, ахԥатәи атом- ажәеинраалақәа, астатиқәа, асалам шәҟәқәа уҳәа убас егьырҭ аматериалқәа.

© Sputnik / Томас Тхайцук
Миха Лакрба

Аҵыхәтәан, рацәак идуум абри сыстатиаҿы иаазгар сҭахуп Миха Лакрба иажәабжьқәа араб бызшәахь иеиҭазгаз Беируттәи алитератор Николаи Тавиль, 1959 шықәсазы Москватәи ашәҟәҭыжьырҭа "Советская литература на иностранных языках" ахьӡала иааишьҭыз ашәҟәы: "Ҳшәыҳәоит, даара ҳшәыҳәоит, францыз бызшәала иаҳзаашәышьҭырц Миха Лакрба иаԥсуа жәабжьқәа. Урҭ ажәабжьқәа даара интересс иҟаҵаны ирымоуп ҳара ҳтәыла иқәынхо, ауаажәлар рахьтә хәҭак. Араб ԥхьаҩцәеи ашәҟәыҩҩцәеи рыҟнытә асалам ҳазишәҭ иссирӡоу ановеллақәа равтор!.."

Ҳарҭ, аԥсуа шәҟәыҩҩцәа, сынтәа Миха Лакрба ишихәҭоу, Аԥсны зегьы аҵанакуа 120 шықәса ихыҵра ииубилеи ҳзымҩаԥгаӡом адунеи зегьы аҿы иҟоу ачымазара бааԥс иахҟьаны. Аха ахааназ, дарбан ԥхьаҩызаалакгьы, Аԥсынгьы, уи анҭыҵгьы, илашаӡа игәы иҭазаауеит Миха Лакрба ихьӡ ԥшӡа, иҩымҭа хазынақәа!

54
Циала Чкадуа

Уус бзиа ианумба, узҿу зегьы башахоит: Циала Ҷкадуаԥҳа лиубилеи иазкны

57
(ирҿыцуп 15:23 18.01.2021)
Ажьырныҳәа 18, 1956 шықәса рзы диит Аԥсны зҽаԥсазтәыз артистка Циала Иван-иԥҳа Ҷкадуа. Уи лиубилеи аҽны илызку анҵамҭа ҳадылгалоит Sputnik акорреспондент Наала Гәымԥҳа.

Наала Гәымԥҳа, Sputnik

Циала Иван-иԥҳа Ҷкадуа – ахореограф, Аԥсны зҽаԥсазтәыз артистка, зхәыҷаахыс акультура агьама зкхьаз, амузыка иазааигәаз аҭаацәа дрылиааит, лыԥсҭазаара иашьагәыҭхартә еиԥш анырра лнаҭеит.

"Сҭаацәа ашәаҳәара-акәашара, амузыка иазааигәан цәгьала. Ахәылбыҽха ҳанынатәоз агәылацәа мҩахыҵуан ҳаҩныҟа, санду дтәаны ачамгәыр рзалырҳәон, сабду ашәа иҳәон. Сани сашьеиҳаби агитара адырҳәон, сашьеиҵби сареи акәашара бзиа иаҳбон. Абас, еснагь ашәаҳәареи акәашареи атмосфера ахьыҟаз салиааит. Сызҭаз Ԥақәашьтәи абжьаратә школ аҟны еиҿкаан ашәаҳәареи акәашареи рыкружокқәа, саргьы уа салан. Акәашара раԥхьаӡа исзырҵоз Радион Бигәаа иакәын. Уи агәыбылра ӷәӷәа сиркит", - ҳәа лхәыҷра ашықәсқәа лгәалалыршәоит Циала Иван-иԥҳа.

Аҟәатәи акультура-ҵаралашаратә ҵараиурҭа ахореографиатә ҟәша даналга, аус луан Аҳәынҭқарратә акәашаратә ансамбль "Шьараҭын" аҿы. 1980 шықәса рзы дҭалоит Москватәи Акультура аинститут, дагьалгоит 1984 шықәса рзы. Аус луан аҵаралашаратә ҵараиурҭаҿы жәлартәи аклассикатәи кәашарақәа рырҵаҩыс.

"Москватәи Акультура аинститут саналга, ирҭаххеит сааӡаҩцәа уаҟа сааныркыларц. Усҟан уа аҵара иалгоз хышықәса уаҟа аус иур акәын, мамзар иурҭаӡомызт адиплом. Едуард Бебиа иалеиҵеит арзаҳал сҵара саналгалак Аԥсныҟа сдырхынҳәырц. Ирацәаны ишсыҳәозгьы, саанымгылаӡеит, сыԥсадгьыл ахь схынҳәит", - ҳәа лҳәоит артистка.

1993 шықәса рзы ақырҭуа-аԥсуа еибашьра аамҭаз Циала Ҷкадуаԥҳа еиҿылкаааит ахәыҷтәы хореографиатә гәыԥ "Абаза". Ари агәыԥ иахылҿиааит ахәыҷтәы хореографиатә ансамбль "Абаза", анаҩс аҳәынҭқарратә статус зауз.

"Сара еснагь исҭахын, сазхьаауан абалеттә школ аԥҵара, иагьсылшеит. Аха хара имгакәан аибашьра иалагеит. Усҟан сҭаацәа сыманы Аҟәа ҳалҵны Пицунда ақалақь ахь ҳцеит. Убраҟа ахәыҷқәа ргәы мҿыӷьырц азыҳәан, аамҭагьы цәгьан, аибашьра цон, хыбрак аҟны еидкыланы акәашара дсырҵо салагеит. Ус анацәа рхәыҷқәа рыманы исыдҵаало, инеиуа иалагеит. Сыгәгьы иҭамызт коллективк аԥысҵоит ҳәа, сара сызҿыз бзиа избоз аус акәын. Аибашьра ашьҭахь Аҟәаҟа ҳанаа, аҭаацәа сыҳәеит азыҟаҵарақәа ирыцҵахарц. Убас акәашаратә гәыԥ аԥҵахеит. Раԥхьаӡатәи ҳконцерт мҩаԥысит 1994 шықәсазы, Нури Кәарҷиа напхгара зиҭоз арҿиаратә ҩны аҟны. Ансамбль ахьыӡ "Абаза" азҭаз Нури Кәарҷиа иоуп", - ҳәа гәахәарыла дазааҭгылоит Циала Чкадуаԥҳа.

Циала Чкадуаԥҳа лансамбль "Абаза" лыманы гастроль ҳасабла атәылақәа, ақалақьқәа ирацәаны дырҭаахьан. Урҭ рхыԥхьаӡараҟны иҟоуп: Урыстәыла еиуеиԥшым ақалақьқәа, Франциа, Германиа, Польша, Швециа, Финлиандиа, Чехиа уҳәа.

© Foto / Предоставлено Циалой Чкадуа
Ансамбль "Абаза" ҵҩа змам аԥхьахәқәа ирыԥсахахьеит

"Раԥхьатәи ҳгастрольқәа 1996 шықәсазы имҩаԥган Польша. Уахь ҳцареи ҳақәгылареи аполитика цәгьа иаԥырхагахеит. Ҳҳәынҭқарра ихьыԥшым ҳәынҭқарраны иахьазхаҵамыз аҟынтә, аҳәааҟны ҳаурмыжьуа иалагеит, аԥынгылақәа ҟалеит, ақырҭцәа арзаҳал аларҵахьан ҳақәымгыларц азыҳәаны. Ари заҳаз Владислав Арӡынба ицхыраарала иаҳаулак аҳәаа ҳахыҵит. Уаҟа ҳақәгылара даара иргәаԥхеит, напеинҟьалара ҳамҩаԥыргеит. Иреиҳау адиплом ҳаԥсахеит, ари раԥхьаӡатәи иааиран ҿыц иаԥҵаз ҳансамбль азыҳәаны", - ҳәа илгәалалыршәоит Циала Чкадуаԥҳа.

© Foto / Предоставлено Циалой Чкадуа
Ансамбль "Абаза" аҽазыҟаҵарҭа

Зегь реиҳа илхамышҭуа Циала Иван-иԥҳа лгәалашәараҿы иаанхеит 2010 шықәсазы Польша имҩаԥысуаз афестиваль.

"Аконцерттә программа сахьахәаԥшыз, Аԥсны ҳәа џьаргьы иарбаӡам. Ари цәгьа исгәамԥхеит. Амҩаԥгаҩ дааԥхьаны сиазҵааит, ус иҳәеит уаҟа "Қырҭтәыла, "Абаза" ҳәа ҳшану. Зынӡа мап скит, ус ҳара ҳшықәымгало атәы агәра дсыргеит. Анаҩс зегьы акоуп, ҳ-Аԥсны ахьӡала ауп ҳшықәгылаз. Цәгьа ргәы иахәеит ҳақәгылара, игыланы рнапы ҳзеинырҟьон. Афестиваль аркра ҳара иҳадыргалеит, афестиваль азыркуа гран-при иаԥсахаз роуп. Уи даара ҳгәы иахәеит. Ақәгылара ашьҭахь, амҩаԥгаҩ аҭамзаара шьҭаҵо иҳалҳәеит аҩбатәи аҭыԥ шакәу ҳзыԥсахаз. Уи зегьы зыхҟьаз ақырҭқәа имҩаԥыргоз аполитика акәын. Хьтәы ԥшшәыла иҟаз астатуетка, аԥшәы ргаманы иааганы иҳанаршьеит. Аха уи усҟаҟ ҳалахь еиқәнамҵеит, ҳара иаҳдыруан аиааира усгьы ҳара ҳшаԥсахаз", - ҳәа лгәалашәарақәа ҳацеиҩылшоит Ҷкадуаԥҳа.

© Foto / Предоставлено Циалой Чкадуа
Хьтәы ԥшшәыла иҟаз, аха Қырҭтәыла аполитика ҟьашь иахҟьаны зыԥштәы рыԥсахыз "Абаза" ианашьаз аԥхьахә

Иахьатәи аамҭазы Циала Чкадуаԥҳа гәыблыла лус дазнеиуеит, ахәыҷқәа акультура агьама дыркра дазааԥсоит, урҭ рықәҿиарақәа лара лзыҳәан акырӡа аҵанакуеит.

  • Ансамбль Абаза Шәачатәи афестиваль аҿы
    Ансамбль "Абаза" Шәачатәи афестиваль аҿы
    © Sputnik
  • Ансамбль Абаза актәи аҭыԥ ааннакылеит Геленџьик имҩаԥысуаз афестиваль Планета звезд аҟны
    Ансамбль "Абаза" актәи аҭыԥ ааннакылеит Геленџьик имҩаԥысуаз афестиваль "Планета звезд" аҟны
    © Foto / Астанда Шапковская
  • Акәашаратә ансамбль Абаза аҟазара ҭырқәтәылатәи ахәаԥшцәа аршанхеит
    Акәашаратә ансамбль "Абаза" аҟазара ҭырқәтәылатәи ахәаԥшцәа аршанхеит
    © Sputnik / Сырма Ашәԥҳа
  • Ансамбль Абаза
    © Foto / Предоставлено Циалой Чкадуа
  • Ансамбль Абаза Дербент ақыҭаҿы аконцерттә программа рыманы иқәгылеит
    Ансамбль "Абаза" Дербент ақыҭаҿы аконцерттә программа рыманы иқәгылеит
    © Sputnik / Сырма Ашәԥҳа
  • Ансамбль Абаза Аԥсны афестиваль аҟны
    © Foto / Предоставлено Циалой Чкадуа
1 / 6
© Sputnik
Ансамбль "Абаза" Шәачатәи афестиваль аҿы

Циала Иван-иԥҳа акәашарақәа рықәыргыларақәеи асолотә номерқәа рынагӡареи рзы акыр аконкурсқәа дырлауреатхахьеит.

Диплом. Гранд при в номинации народный танец.
© Sputnik / Томас Тхайцук
Аноминциа амилаҭтә кәашара" аҟны Гран-при аиааиразы ансамбль "Абаза" ианашьаз адиплом

Иахьа лара Аҳәынҭқарратә хәыҷтәы хореографиатә ансамбль "Абаза" асахьаркыратә напхгаҩыси акәашарақәа рышкол "Абаза" адиректорси дыҟоуп. Ари аус аҟны длывагылоуп лыԥшәма - ансамбль ахореограф хада, Аԥсны Зҽаԥсазтәыз артист Аршба Алықьса Николаи-иԥа. Лырҿиаратәи лырҵаҩратәи усуразы Циала Иван-иԥҳа Ҷкадуа илыхҵоуп Аԥсны зҽаԥсазтәыз артистка ҳәа ахьӡ.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

57

Аԥсны ахада мчыбжьык аамҭа риҭеит афымцалашара ахархәара аларҟәразы

3
(ирҿыцуп 19:11 22.01.2021)
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа ажьырныҳәа 22 рзы аилацәажәара мҩаԥигеит ареспубликаҿы иҟоу аенергетикатә кризис иазкны.

АҞӘА, ажьырныҳәа 22 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Мчыбжьык аҩнуҵҟала араионқәа рҿы афымцалашара ахархәара аларҟәра алымшар, араионқәа рхадацәа, амилициа, апрокурорцәа лахь рыҭахоит. Егьи иааиуа ашәахьазы аҭагылазаашьа аҽеиҭанамкыр – русура иамххоит ҳәа иҳәеит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа ажьырныҳәа 22 рзы аилацәажәараҿ.

"Зегь иаразнакы, аамҭа мгакәа иҟаҵатәуп. Ари апроблема аӡбара Аекономика аминистрреи Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистреи рымацара рықәҵара иашаӡам. Ақыҭақәа рхадацәа зегьы ирдыруеит досу инапы злаку. Мчыбжьык ахы-аҵыхәала аҭагылазаашьа шәнапахьы иаажәгароуп", - ҳәа иҳәеит аҳәынҭқарра ахада.

Иара иажәақәа рыла аенергетика аусхк аҟны аҭагылазаашьа ҷыда ыҟоуп.

"Акризис алҵразы аҭагылазаашьа ҷыдақәа ҳадаҳкылароуп. Сара иҟоу ауп исҳәо", - ҳәа иҳәеит ахада.

2019 шықәса абри аамҭа иаҿырԥшны 2020 шықәса рзы афымцалашара ахархәара иааизакны 21 процент ихалеит. Тҟәарчали Тҟәарчал араиони рҿы – 62 процент, Очамчыра араион - 56 процент, Аҟәа араион - 47 процент, Гәылрыԥшь араион - 31 процент ҳәа арбагақәа рыӡбахә иҳәеит ахада.

"Араионқәа рҿы аштабқәа аԥҵахоит. Урҭ напхгара рыҭареи азеиԥш хылаԥшреи мҩаԥыргоит араионқәа рхадацәа. Аштаб иалахәхоит: амилициа аиҳабы, апрокурор, аенергетик. Иахьа хәылбыҽханӡа шәара шәусурақәа рахь шәнеины, аиԥыларақәа мҩаԥыжәгоит. Ари азҵаара зус алоу аминистрцәа русзуҩцәа иахәҭоу адҵақәа рырҭоит. Аштаб актәи аилатәара анымҩаԥыжәгалак, уаха аԥыза-министр инапынҵақәа назыгӡои ахада Иусбарҭа аиҳаби адырра рышәҭоит аштаб аилатәара шымҩаԥысыз азы", - ҳәа иҳәеит ахада.

Бжьаниа Тҟәарчал араион ахаҭарнак диазҵааит араион аҿы афымцалашара ахархәара азҳара мзызс иамои ҳәа.

"Шәраион аҿы афымцалашара ахархәара азҳара мзызс иаиузеи? Анаплак ҿыцқәа аусура иалагама?" - ҳәа дҵааит Аслан Бжьаниа. Уи аҭак иҭан закәаншьаҭада афымцацәаҳәақәа рыҽрыԥшьра шакәу мзызс иҟоу.

Абри аҩыза азҵаара иҭан Гәылрыԥшь араион ахада Аслан Бараҭелиагьы. Уи иҭакгьы амаининг фермақәа ирыхҟьеит акәын.

Аилацәажәара иалахәын Ашәарҭадаратә хеилак амаӡаныҟәгаҩ Сергеи Шамба, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, "Амшынеиқәафымцамч" адиректор хада Михаил Логәуа, ареспублика ақалақьқәеи араионқәеи рхаҭарнакцәа.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

3
Атемақәа:
Аԥсны аенергетика апроблемақәа