Знык Аԥсны збаз еиҭа даҭаар сҭахуп: аекскурсиамҩаԥгаҩ Форд Чычба иҭоурых

122
Краснодар атәылаҿацә акурорттә ҭыԥқәа рҟны зыԥсы зшьо атуристцәа рахьтә Аԥсны збарц зҭаху, аекскурсиақәа рзымҩаԥызго Форд Чычба иаҳзеиҭеиҳәеит, знык ҳтәыла аԥшӡареи, асасдкылареи зныруа, егьи ашықәсан арахь ԥсшьара дшаауа.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Форд Чычба - аекскурсиамҩаԥгаҩс аусура далагеит 2001 шықәсазы, усҟан иара Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет, аҭоурыхтә факультет аҩбатәи акурс хҩаны, аԥсшьара дыҟан. Форд дреиуоуп, аибашьра ашьҭахь еиҵагылаз раԥхьатәи аексурсиамҩаԥгаҩцәа.

"Сара санстудентыз нахыс, Адгәыр Бигәаа Шәачатәи итуристтә фирма Гагратәи аҟәшаҿы аусура салагеит. Ҷыдала, Краснодар атәылаҿацә акурортқәа рҟны зыԥсы зшьоз аекскурсиақәа рзымҩаԥаагон", - еиҭеиҳәоит Форд.

Форд Чичба
Форд Чычба аескурсиа анымҩаԥигоз аамҭазы.

Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь еиҵагылаз аекскурсиамҩаԥгаҩцәа имаҷымкәа ауадаҩрақәа рызцәырҵуан. Аиҳарак аԥсшьаҩцәа аҳәаа ианахыргоз: ашьышь ԥшьсааҭк рҟынӡа, ахәылбыҽха ҩба-хԥа сааҭ иназынаԥшуа агәаран иқәгылан.

Атуристцәа.
© Sputnik Владимир Бегунов

"50-ҩык аԥсшьаҩцәа рҭыԥ змаз автобус дуқәа рыла, дара аҳауархьшәашәага амамызт, амикрофонқәагьы еснагь аус руӡомызт, аха ҳаибачҳауа, аҽны хәлаанӡа ҳаицын, Аԥсны аҭыԥ ԥшӡарақәа дҳарбон. Гәаартыла ҳаицәажәара, ҳхымҩаԥгашьа аԥсшьаҩцәа ргәалаҟазаара шьҭнахуан, хымԥада агхақәагьы хнаҩон", - ҳәа азгәеиҭоит Форд Чычба.

2000 шықәсқәа ралагамҭазы Аԥсныҟа иаауаз аԥсшьаҩцәа реиҳараҩык ашәара рыман, еснагь иҵааун "аибашьра нҵәахьоума, имхысӡои" ҳәа. Форд иазгәеиҭеит, ҳтәылахь ԥсшьара ҳәа раԥхьатәи ашьаҿақәа ҟазҵоз, зықәра неихьаз ауаа шракәыз, аҿар аамҭакы ашьҭахь идәықәлеит.

Форд Чычба игәалашәоит, ҽнак иалагӡаны Риҵеи, Афон ҿыци рҭаара шыуадаҩыз, убри аҟнытә абжьыҭира мҩаԥыргон, урҭ рылҵшәақәа рыла иалырхуан ахырхарҭа.

Шықәсқәак рышьҭахь, аԥсшьаҩцәа ргәаҳәарақәа ирықәыршәаны, атуристтә фирмақәа "Ахьтәы мацәаз" (Золотое кольцо) захьӡыз аекскурсиа мҩаԥырго иалагеит. Уахь иаҵанакуеит Гагра, Аӡиаҵәа, аӡиа Риҵа, Лыхны, Афон ҿыц рҭаара, хымԥада амҩахь иаанҿасуа.

Форд Чычба, иахьа Михаил Ҳагәышь дызхагылоу атуристтә фирма "Сандеи" аҟны аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс, аметодистси дыҟоуп. 18 шықәса аекскурсиамҩаԥгараҿы зхы бзиаӡаны иԥызшәахьоу Форд иидыруеит уи иацу ауадаҩрақәеи аҭакԥхықәреи ртәы.

Аԥсны аҭоурых, абзазара, аҵасқәа, ақьабзқәа, ажәлар ринтересқәа, аҭаацәараҿы аиҳабыи- аиҵбыи реизыҟазаашьақәа, аполитика, акультура, аҵарадырра, аԥсабаратә цәырҵрақәа, аԥстәқәа, аԥсаатәқәа уҳәа ирыдҳәалоу, ҵҩа змам азҵаарақәа рҭак аҟаҵашьа иақәшәо аекскурсиамҩаԥгаҩцәа ирзуҳәар ауеит, аминистрцәа реилазаара афункциақәа хәҭа-хәҭала инарыгӡоит ҳәа.

Роман Дбар.
© Sputnik / Томас Тхайцук

Избанзар, дара рнапы иануп, атәым ҳәынҭқаррақәа рҟнытә иаауа асасцәа абарҭқәа зегьы деилыркаара, уи инаваргыланы рџьабаа иабзоуроуп абиуџьет ахарҭәаарагьы.

Форд Чычба игәы иаланы иҳәеит, аҵыхәтәантәи аамҭазы ишырацәахаз амц-екскурсиамҩаԥгаҩцәа, иҟоуп Аԥсны иатәу, убас атәым ҳәанҭқаррақәа рҟнытә аԥарарҳаразы иаауа.

Амц-екскурсиамҩаԥгаҩцәа Аԥсны аҭоурых иацәыхароуп, убас аԥсшьаҩцәа ирзеиҭарҳәоит иҟам ианым. Ҳтәыла иаҭаауа атуристцәа еиԥшым, џьоукы амц ҵабыргны ирыдыркылозаргьы, егьырҭ ирыҵырхуеит. Аекскурсиамҩаԥгаҩ дпатриотзароуп, убас дыбжьаҟазазароуп.

"Ҳара ҳнапы иану даараӡа ирацәоуп: асас аҭыԥ ԥшӡарақәа рахь имҩаԥгареи, аҭоурых изеиҭаҳәареи, ишәарҭадара ацклаԥшреи, аҵыхәтәаны ацәанырра шьахәқәа иманы инаскьагареи", - инаҵишьит аекскурсиамҩаԥгаҩ.

Аӡәгьы изы имаӡаӡам, аекскурсиақәа раан, асасцәа ахьаанҿасуа аҭыԥқәа рҟны абнатә ԥстәқәеи, аԥсаатәқәеи зманы игылоу, аԥарарҳаҩцәа аӡәырҩы рхымҩаԥгашьа шбааԥсу, ҳмилаҭ шарԥхашьо.

"Сара изныкымкәа сақәшәахьеит, аӡиа Риҵеи, Афон ҿыци аԥсшьаҩцәа изыԥсоу рамҳәакәа, мчыла аԥстәқәеи, аԥсаатәқәеи рнапқәа, рхы, рҟәаҟәа иқәыртәаны рфото ҭыхны, нас имаҷымкәа аԥара шрымырхуаз. Ахә ҳаракы иақәымгәыӷуаз асасцәа, афото мап анацәырклак, аԥстәқәеи, аԥсаатәқәеи рыԥшәмацәа рықәымчуа иалагоит, уимоу аҳәызба цәырганы, иршәаны, аԥара рымызхуагьы ыҟоуп. Абас еиԥш ахымҩаԥгашьа даара ҳтәыла аҳаҭыр ланарҟәуеит, атуристцәагьы ргәы ахдыршәоит ҽазны Аԥсныҟа аара. Атәыла анапхгара рахь аҳәара ҟасҵоит абри аҭагылазаашьа хшыҩзышьҭра арҭарц. Макьаназы, ҳарҭ аексурсиамҩаԥгаҩцәа ҳарҿагылоуп", - ҳәа игәынамӡара ааирԥшит Форд.

Убас иара иҳәеит, амц-екскурсиамҩаԥгаҩцәа ралкааразгьы, иахәҭоу аусмҩаԥгатәқәа шеиҿкаатәу. Насгьы ӷәӷәала агәаҭарақәа шымҩаԥгатәу ахәҳахәҭратә ҭыԥқәа рҟны. Ибзиаӡаны иаҳдыруеит, зхаҭабзиара лаҟәу афатәи, арыжәтә џьбареи шәҩыла атуристцәа ргәабзиара аԥырхага шанаҭахьоу.

Форд иҳәеит, Аԥсныҟа иаауа аԥсшьаҩцәа аӡәырҩы, аинформациа шрымоу ари атәылазы. Хаҭала иқәшәахьеит Фазиль Искандери, Баграт Шьынқәбеи, Иуа Коӷониеи рыԥсҭазареи, рырҿиамҭақәеи ирыԥхьахьо.

"Аԥсны иаҭаауа рахьтә иҟоуп, иакымкәа-иҩбамкәа иреиҳау аҵара змоу, убас Кавказҭҵаара иадҳәалоу афакультетқәа ирылгахьоу. Убри аҟнытә, аекскурсиамҩаԥгаҩ алитературагьы дазҿлымҳазароуп. Гагра иҟалахьеит, Аԥсҳа-Леон имҩаҟны, "ари дазусҭада" ҳәа аԥсшьҩы данҵаа, "дышәҟәыҩҩуп" ҳәа аҭак анирҭа. Ус шаҟа…", - иҳәоит Форд.

Аекскурсиамҩаԥгаҩ еиҭеиҳәеит, иҿыцны ишаԥшьаргаз аӡиа Риҵа аҟны ашамҭа аԥылара. Уи зыла иабо, ашана иадырҳәалоит, ацәанырра шьахәқәа рызцәырнагоит.

18 шықәса ирылагӡаны, Форд иусураҿы еиуеиԥшым ахҭысқәа дрықәшәахьеит. Иихамшҭуа иреиуоуп, 80 шықәса зхыҵуаз атурист, Риҵа даннеи, ашәаԥыџьаԥ илаԥш рхыго аҵәыуара дшалагаз.

"Абырг илаӷырӡқәа анызба, иаасцәымыӷхан, "ишәыхьзеи" ҳәа снаидгылеит. Нас исзеиҭеиҳәеит, раԥхьаӡакәны ара дшыҟаз аашықәса анихыҵуаз иани, иаби дрыцны. Усҟан Сталин иԥсы ҭан. "Сгәыӷуамызт, саныхәыҷыз сзыршанхаз аԥсабара, сыԥсҭазаара ахырқәшамҭаз, еиҭа салаԥшоит ҳәа", абас ансеиҳәа, сгәы ԥшааит саргьы", - иажәабжь иациҵоит Форд.

"Ахьтәы мацәаз" (Золотое кольцо) захьӡу, 12 сааҭ имҩаԥысуа аекскурсиа иалагӡаны, асасцәа изҭааз атәыла иазкны ихарҭәаау аинформациа рызнаргоит, зыҩаӡара ҳараку аекскурсиамҩаԥгаҩцәа. Амш ахырқәшамҭаз еишьцылоит зегьы, аиҩызара рыбжьалоит. Атуристцәа иџьаршьоит, иҳәеит Форд, аԥсуа аекскурсиамҩаԥгаҩцәа шаҟа ицқьаны урысшәала ицәажәо.

Форд иазгәеиҭоит, аекскурсиамҩаԥгаҩ дыԥсихологзароуп ҳәа. Избанзар, иҟоуп атуристцәа акы абаҳҳәари ҳәа, уажәы-уажәы аҵәы зыршуа, убарҭгьы рнаалара аҭахуп.

"Зны, аҽны хәлаанӡа, сгәыԥ иалаз 50-ҩык рахьтә, ԥҳәызбак иаасҳәо зегьы даҿагылон, сара исчҳауан, сҽырҟәымшәышәны лызҵаарақәа рҭак лысҭон, аха лҽаанылкыломызт. Ахәылбыҽха ҳанеиԥырҵуаз, "ишәгәаԥхама" ҳәа санразҵаа, зегьы "ааи" рҳәеит, лара заҵәык ақәҿылымҭеит. Нас, сыбжьы неиҵыхны ажәамаанак рзеиҭасҳәеит. "Дәык аҟны еицынхоз амҵи, ашьхыци иразҵааит, шәҭыԥ зеиԥшреи ҳәа. Амҵ - зехьынџьара ауац шьҭоуп аҳәеит, ашьхыҵ-ашәҭ фҩыхаақәа убла хыркуеит" аҳәеит. Ажәакала, ауаҩы ак ныигәамԥхо амҵ даҩызоуп ҳәа ҿаасҭит. Сзымгәыӷуаз сгәыԥ анапеинҟьара иалагеит. Аҵәы зыршуаз аԥҳәызба ԥшьала дааиқәтәеит", - ахҭыс игәалашәоит Форд.

Форд Чычба иазгәеиҭеит, Краснодар атәылаҿацә акурорттә ҭыԥқәа рҟнытә иааԥхьаны, Аԥсны аексурсиақәа ззымҩаԥыргахьо асасцәа, иаӡәымкәа, егьи ашықәс азы ԥсшьара Аԥсныҟа ишаауа. Убри ауп ҳара хықәкы хадасгьы иҳамоу, иҳәеит иара.

122

Шьаҿацыԥхьаӡа иара ихаҿсахьа лаша ҳҿалашалоит: Алықьса Џьениа игәалашәаразы

86
Жәабран 21 рзы аԥсуа шәҟәыҩҩы Алықьса Џьениа диижьҭеи 91 шықәса ҵит. Уи ирҿиаратә мҩеи иуаажәларратә усуреи ртәы дазааҭагылоит, насгьы игәалашәараҿы дшаанхаз атәы ҳзеиҭеиҳәоит апоет Анатоли Лагәлаа.

Иахьа ҳаԥсуа литератураҿы иналукааша апрозаикцәа хәҩык рхыԥхьаӡара ҳауҳәар ҳҭахуп ҳәа шьоук аасыдгылар, сара даара бзиа избо апрозаикцәа убарҭ ахәҩык рхыԥхьаӡараҿ даласҵоит Алықьса Џьениа! Избанзар, уи сара саныхәыҷыз аахыс зырҿиара сгәаԥхо, зышәҟәқәа сыхчы иаҵаҵан сыцәоз, урҭ исзаадыртуаз амаӡақәа сыԥсҭазаараҿы акырӡа исыхәаз, наҟ-наҟ иара сара схаҭа сырҿиараҿгьы анырра бзиа сызҭаз, иҵаулоу шәҟәыҩҩуп.

© Foto / предоставил Анатолий Лагулаа
Алықьса Џьениа

Сара журнал "Алашараҿ" зегь раԥхьаӡа санымҩахыҵ, усҟан аабатәи акласс аҿы стәан, сҩымҭа хәыҷқәа зныз атетрад аасымхны ирыԥхьаз, иагьсыдзырҽхәалаз иара иоуп. Усҟан иара ажурнал аредактор хадас дыҟан… Урҭ ашықәсқәа ахаангьы исхашҭӡом… Саб аредакциақәа рахь симан дныҟәон, ашәҟәыҩҩцәа сыдирдыруан, избанзар, нас излеилыскааз ала, сабгьы сара сеиԥш дышхәыҷыз аҩра далагахьазаарын, аха нап идызкылоз аӡәгьы даныҟамла, хәыҷы-хәыҷла ихьшәашәазаап игәаҿы апоезиа… Убри аҩыза саргьы исмыхьырц азы акәхап, салагашьа аниба, абри ак илазар ҟалап, ашәҟәыҩҩцәа дызҿу дсырбар, маҷк дыргәаԥхар, издыруада акы дазкылсыр ҳәа, сшыхәыҷыз аредакциақәа рахь сдәықәигалеит…

Ахаан исхашҭуам, ҳазҭаз автобус Кьалашәыр шыҟаз ианааилак, Аҟәа ианазааигәахалак, сгәы аҭыԥа-ҭыԥара ишалагоз, избанзар ашәҟәыҩҩцәа рахь анеира, аредакциақәа рахь амҩахыҵра даара сацәыԥхашьон…

Убас еиԥш иҟаз саби сареи ҳныҟәарақәа рҟынтәи иахьагьы ихааӡа исгәалашәо раԥхьа исыргылоит ашәҟәыҩҩы Алықьса Џьениа иахь амҩахыҵра. Ишысҳәахьоу еиԥш, усҟан уи "Алашара" даредактор хадан, урҭ рредакциа ыҟан иахьа ибылны игылоу Ленин иашҭа иқәгылоу жә-етажк иҟоу аиҳабыра рыҩны авара, иара х-еихагылак аман. Алықьса аҩбатәи аихагылаҿ имаӡаныҟәгаҩи иареи тәан, егьырҭ аредакциа аусзуҩцәа зегьы ахԥатәи аихагылаҿ. Саби сареи ҳаныныҩнала, даара дҳаигәырӷьан аԥсшәа ҳаиҳәеит, избанзар уи иаразнак илаԥш ақәшәеит сара сарӷьа нап иакыз атетрад иаҵәа!

"Ари аҷкәын ажәеинраалақәа иҩуазар акәхап!" - дычча-ччо раԥхьа сара снапы сымихит, нас саб дхырхәан аԥсшәа ааиеиҳәан, инапгьы имихит.

"Аиеи, цәаҳәақәак иҷышәқәоит, издыруада акы иаԥсазар?!" - сабгьы ишызбоз сара сеиԥш дааԥхашьеит, анаџьалбеит, абри иеиԥш иҟоу ауаҩы иаамҭа баша ицәаҳамгандаз игәахәзар акәхап…

"Иџьаушьаша, аԥсуа шәҟәыҩҩцәа зегьы аҩра жәеинраалала ҳалагеит, нас аиҳараҩык апрозахь ҳаиасит!" - Алықьса аҽыгәҽыгәҳәа дааччан, стетрад хәыҷ аасымихит. Нас ҳара ҳахьтәашаз наҳирбан, иара жәабаҟа минуҭ, стетрад хәыҷ ианыз ахы инаркны аҵыхәанӡа илаԥш ахигеит, карандашьла иахьавишьқәазгьы ҟалеит… Аҵыхәтәан, урҭ дрыԥхьан данаарылга, ихы ҩышьҭихын, саб иахь ҿааиҭит:

"Ари абаҩхатәра имоуп, уаргьы ҳаргьы ҳаицицхраароуп!" - ҳәа.

Сара, урҭ рҩыза ажәақәа ирзыԥшымыз, мҵәыжәҩада ажәҩанахь сыԥрырц акаасыгымхеит!

Нас, дызхатәаз истол аганахьшәа иақәгылаз акнопка еиқәаҵәа днақәыӷәӷәан, имаӡаныҟәгаҩ ԥҳәызба илеиҳәеит Мушьни Миқаиеи Витали Амаршьани иара иҿы илбаарц. Урҭ шәымҭақәак рыла ианылбаа, дрыҳәеит, даара смаршәа кны, сҩымҭа хәыҷқәа ирыԥхьарц, еилдыргарц, ирыцхраарц, гәаӷь хәыҷык шыҟаз агәра диргеит. Даргьы, саби сареи даара пату ҳақәҵаны, ҳаԥхьа игыланы, хыхь дара ахьтәаз аредакциа ауадахь ҳаргеит…

Убри нахыс, ашкол саналга, Аҟәатәи арҵаҩратә институт санҭала, иареи сареи еиҳагьы ирлас-ырласны ҳаиқәшәон, илаԥш ҵар схын, сҩымҭак акьыԥхь абар, иара иаразнак даԥхьон, шамахак игәаанагара самҳәакәа соуимышьҭыцызт…Иџьаушьаша, ҳара ҳабиԥара, иара ҳара акырӡа ҳашиеиҵбацәазгьы, ҳанибалак, иаразнак каҳуажәра ҳнеиԥхьон, дмыццакыкәа дҳалабжьон, даара акырынтә иҳаиҳәахьан игәы иаланы, ҳара ҳабиԥара аҵкыс, шәара бзиа шәеибабала, пату еиқәышәҵала, шәеихӡыӡаала ҳәа…

© Foto / предоставил Анатолий Лагулаа
А.Аџьынџьал, А.Џьениа, А.Гогәуа, А.Зыхәба, Ш.Ҷкадуа, Ҷ.Џьонуа, Ц.Киут

Ахаан исхашҭӡом, ишкәакәаӡа "Волга" ҭбааҭыцәк дақәтәан, уи есымша ашьҭахьтәи абагаж ашә акӡомызт, алабыҵә авҵаҵан иман. Енвер Ажьибеи сареи иахьгылаз ҳишьҭуан, "уа аччаҳәа ишуа уаткак ҭагылоуп, иаажәгеишь, ҳазхарагьы ҳагьааинарцәажәап!" иҳәон… Ҳаргьы раԥхьаҵәҟьақәа ҳаԥхашьон, аха нас, ҳаб иҳаԥшьаҭра ҳаҵалозшәа, ҳгәырӷьаҵәа амашьын ахь ҳҿынаҳхон!

Алықьса Џьениа, ишыжәдыруа еиԥш, қәра дук нимҵӡеит, исакьаҳәымҭа дышҭагылаз машәырла дҭахеит аԥсуа-қырҭуатә еибашьра ашьҭахь… Уи ибеит аԥсуаа ҳиааира, дахаанхеит иара иабиԥареи иареи акырӡа шықәса иззыԥшыз агәырӷьара дуӡӡа - Аԥсны Ахақәиҭра! Уи хьаҳәа-ԥаҳәада инапы аҵаиҩит 130-ҩык ҳаинтеллигенциа 1977 шықәса рзы ЦК КПСС Иреиҳаӡоу Амаӡаныҟәгаҩ Л.И. Брежнев иахь ирҩыз "Аԥсуа шәҟәы". Убри иахҟьаны, иара ажурнал "Алашара" редактор хадас дахьыҟаз дамырхит, аха хьаасгьы имкӡеит, избанзар уи ижәлар зегьы ирусын, ирхьаан, ажәлар рус еиҳаз акгьы ыҟаӡамызт иара изы!

Алықьса Камыгә-иԥа дравторуп жәаҩа шәҟәы. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп ажәабжьқәеи, аповестқәеи, ароманқәеи: "Сышьха қыҭа", "Ақалақь иаҵәа", "Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы", "Аӡы аԥсра", "Иалкаау", "Агәнаҳа уаҵамлан, сашьа", "Анымираҳ - ҩыџьа рынцәахәы", "Адокументтә повестқәеи ажәабжьқәеи", "Ажәабжьқәеи аповестқәеи". Урҭ зегьы, иара акырынтә иҳәо саҳахьан, хәынтә-хәынтә ишхиҩылаахьаз, иџьабаа ӷәӷәа шрыдыз, аха зегь акоуп, зегьыҵәҟьа ракәымзаргьы, еиҭах акык-ҩбак инапы рыҵгара дшазыхиаз, игәы иҭыхоз иҵегь дирҳәар шиҭахыз…

© Foto / предоставил Анатолий Лагулаа
Алықьса Џьениа дназлоу ашәҟәыҩҩцәа Л.Н. Толстои Иаснаиа Полианаҿы иҟоу иаҳҭынрахьы амҩа иқәуп. 1974 ш.

Алықьса Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа реидгылақәа дрылахәын, уи аҵара инарҭбаан иман, далгахьан Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет, иара убасгьы ҩышықәсатәи аҵара дахысит Москва М.Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҿы еиҿкаау Иреиҳаӡоу алитературатә курсқәа. Аус иухьан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" аҿы корреспондентс, акультура аҟәша аиҳабыс, иара убасгьы С.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә театр аҿы алитература аҟәша аиҳабыс, ажурнал "Алашара" аредактор хадас, ашәҟәҭыжьырҭа "Алашара" аиҳабыс, Аԥсны Ашәҟәы абзиабаҩцәа рхеидкыла аиҳабыс.

Ашәҟәыҩҩы иара иҩымҭақәа рнаҩсгьы есымша дрызҿлымҳан ҳаԥсуа доуҳатә культура иазааигәоу аҩымҭа дуқәа ҳбызшәала рырцәажәара, ҳаԥхьаҩцәа дырдырра, алитературатә еимадара бзиақәа реиҿкаара. Уи аԥсшәахь еиҭеигахьан аҳәаанырцәтәи ашәҟәыҩҩцәа ражәабжьқәеи рповестқәеи рацәаны. Уи еиҳарак аиҭагараз дрызҿлымҳан аурысшәахьтә, абаза бызшәахьтә, аҟабарда бызшәахьтә, ачерқьесс бызшәахьтә, ауаԥс бызшәахьтә, ақырҭ бызшәахьтә: А.Моравиа, К.Г. Паустовски, В.П. Астафев, А.Несин, Б.Х. Ҭхаицухов, А.Н. Охтов, П.Т. Мисакова, А.А. Шогенцуков, О.Ш. Иосилиани, В.М. Гоглоев уҳәа убас ирацәаҩны.

© Foto / предоставил Анатолий Лагулаа
Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аилазаара

Ҳаԥсуа литературатә критикаҿы ашәҟәыҩҩцәа зегьыҵәҟьа ирқәашьӡам инарҭбаан рҩымҭақәа рӡыргара, рыхцәажәара, рыларҵәара. Уи аус аҿы Алықьса Џьениа анцәа илаԥш хаа ихын, избанзар уи ирҿиамҭақәа рыхцәажәара инарҵаулан имҩаԥыргахьеит иналукааша ҳакритикцәеи ҳашәҟәыҩҩцәеи: А.Аншба, С.Зыхәба, В.Бигәаа, У.Аҩӡба, М.Лашәриа, Б.Гәыргәлиа, Ш.Салаҟаиа, Р.Қапба.

Академик Ш.Салаҟаиа Алықьса Џьениа 2010 шықәса рзы "Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы" хә-томкны зҭыҵра иалагаз ишәҟәқәа раԥхьажәаҿы иазгәеиҭоит: "Алықьса Џьениа иҩымҭақәа ихадоу зеиԥш цәаҩас ирымоу - урҭ зегьы, шамахамзар, ҳазну аамҭа иахьазку ауп. Иаҳҳәап ироманқәа "Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы", "Анымираҳ - ҩыџьа рынцәахәы" аԥсуа қыҭа, 1930 ашықәсқәеи, Аџьынџьтәылатә еибашьра дуи, уи иацааиуаз раԥхьатәи ашықәсқәеи ирыхьӡынҩылоуп.

© Foto / предоставлено Анатолием Лагулаа

"Абна амаӡа" акәзар, Аџьынџьтәылатә еибашьра иазку раԥхьаӡатәи документалтә романуп, фырхаҵа хадасгьы иагәылагылоу Белоруссиатәи абнаршәырақәа рҿы апартизантә қәԥара напхгара азызуаз аԥсуа еибашьҩы-гәымшәа Давид Зыхәба иоуп. Ари ароман аԥҵаразы автор акыр аус рыдиулеит архивтә материалқәа, иара убасгьы, уи зныкымкәа-ҩынтәымкәа днеит, инарҭбаан диҿцәажәеит ароман афырхаҵа хада. Убри иабзоуроуп ароман ахҭыс хадақәеи ахаҿсахьа хадақәеи лакҩакрада рыгәра уго иахьыҟалаз.

Лымкаала иазгәаҭатәуп ашәҟәыҩҩы иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь, 1999 шықәса рзы иҭыҵыз уи идокументалтә повестқәеи иажәабжьқәеи реизга "Рақәшәашьа рхаҵашьахеит". Ари аизга еиднакылоит ашәҟәыҩҩы аԥсҭазаараҿы иҟалаз ахҭыс иашақәаҵәҟьа шьаҭас ирыҭаны иааирыԥшыз аԥсуа-қырҭуатә еибашьраҿы имҩаԥысуаз ахҭыс гәыҭшьаагақәа".

Ашәҟәыҩҩы ишәҟәы "Иақәшәашьа ихаҵашьахеит" аԥхьажәаҿы иҩуеит: "Абраҟа зыхьӡ сымоу Џьон Ӡиӡариа ихала ибаҟа ичаԥеит. Уи иадгалатәым маҭәахә ҷыдак, ихәыцу, ихыҭҳәаау ажәак, иаҭахым арԥшӡара, арашы ахҭәалара, иазхоит иара иҟаиҵаз агәымшәара, афырхаҵара, ахьӡ-аԥша".

Алықьса Џьениа заамҭа аҿахәы зҳәаз шәҟәыҩҩуп… Уи илшеит ҳлитератураҿы уаанӡа иҟаз атрадициа дуқәа рықәныҟәара, рыцҵара, аԥхьаҩ ахара ирԥшра, ирхәыцра, иргәырҩара, иргәырӷьара. Иҟалап, иаџьал ас ианакәымыз ихьымӡазҭгьы, иԥышәеи, идырреи, ибаҩхатәреи иҵегь ихатәраз ҩымҭа дук ҳажәлар ирхыргаз аибашьра иазкны аԥҵара дахьӡазҭгьы… Аха, уара иуҳәо анцәа иануцимҳәо, иара анцәа ихаҭа абаҩхатәра ҟаимаҭ злаҵаны иишаз ауаагьы иаалырҟьан рымҩа ацгәеиқәаҵәа ихнаҵәоит, ирҳәаз, ирҩыз рызирхоит, уинахыс рус иацызҵогьы, абаҩхатәра рылаҵаны рцәыргара иараӡәк иоуп изылшо… Уи уаҩ дзаԥырхагахаӡом, избанзар, уи иара Анцәа ихаҭа иусуп, досу иара иҳәаақәа идыруеит, дызхымԥо, дызҵымԥо…

Ҳара дҳаман ашәҟәыҩҩы ду, уи лахьынҵас анцәа дҳаиҭеит, ҳара дҳацуп, ҳара егьа хара ҳцаргьы, ҳхынҳәны, ҳамҩа иара ила ҳаиҭалагароуп, ҳахьынӡааихьоу ҳхамышҭырц азы, шьаҿацыԥхьаӡа иара ихаҿсахьа лаша ҳҿалашалоит…

86

Асабрада, адистанциа, арзҩыдара: аурыс театр аусура хацнаркит

21
(ирҿыцуп 13:21 16.02.2021)
Жәабран 15 инаркны Аԥсны атеатрқәа, амузеиқәа, абиблиотекақәа, акультуратә центрқәа, акультуратә ҩнқәа, ацәыргақәҵатә залқәа русуразы азин ҟаҵоуп асанитартә нормақәеи аԥҟарақәеи ирықәныҟәаны.

Аԥкрақәа рнаҩс аусура хацнаркит Фазиль Искандер ихьӡ зху Аурыс драматә театр Карл Гальдони иҩымҭала ақәыргыламҭа "Кьоџьаа рҭыӡшәа" ала.

Наала Гәымԥҳа, Sputnik

Аԥсны агәабзиарахьчара аминистрра ишьақәнырӷәӷәаз асанитартә ԥҟарақәа инарықәыршәаны жәабран 15 рзы аурыс театр ҩаԥхьа ашәқәа аанартит. Атыәлаҟны акультуратә усҳәарҭақәа Аԥсны аус руамызт ԥшьымз раахыс. Иубаратәы иҟан ахәаԥшцәа ари амш ишазыԥшыз, атеатр иаҭааз рхыԥхьаӡара рацәан. Ашә уахьаахыҵуаз, атеатр аусзуҩцәа ахәаԥшцәа рнапқәа арзҩыдара иахрыжьуан, ирырҭон асабрадақәа, асоциалтә дистанциагьы ахылаԥшра арҭон.

  • Атеатр аусзуҩцәа ахәаԥшцәа рнапқәа арзҩыдара иахрыжьуан
    © Sputnik / Леон Адлейба
  • Атеатр аусзуҩцәа ахәаԥшцәа рнапқәа арзҩыдара иахрыжьуан
    © Sputnik / Леон Адлейба
  • Атеатр аусзуҩцәа ахәаԥшцәа рнапқәа арзҩыдара иахрыжьуан
    © Sputnik / Леон Адлейба
1 / 3
© Sputnik / Леон Адлейба
Атеатр аусзуҩцәа ахәаԥшцәа рнапқәа арзҩыдара иахрыжьуан

Аурыс театр аиҳабы Иракли Хынҭәба ԥшьымз раахыс зусура аанкылаз атеатр аԥсҭазаашьа дазааҭгылеит, иҳәеит аԥҟарақәа зегьы рықәнаҟәара ишазыхиоу, избанзар аҟаза еснагь бзиа ибо иус даҿымзар, алҵшәа изалгаӡом.

"Ҳгәы иаахәеит ҩаԥхьа ҳтеатр аусура иалагартә еиԥш алшара ахьыҟалаз. Иубаратәы иҟоуп, шаҟа ргәы ацԥыҳәаны имҩахыҵуа ҳахәаԥшцәа. Иахьа идҳарбараны иҟоу аспектакль "Кьоџьаа рҭыӡшәа" ари даара апозитив зҵоу комедиоуп. Сгәы иаанагоит, иахәаԥшуа ргәалаҟазаара еизнарҳап ҳәа", - иҳәеит Хынҭәба.

© Sputnik / Леон Адлейба
Иракли Хынҭәба

Игеит аҩбатәи аҵәҵәа. Аспектакль алагара рацәак агым. Ахәаԥшцәа рхы-рҿы ианубаалон шаҟа атеатр ахь амҩахыҵра ишазыԥшыз, ныҳәак ирзаҩызахеит иахьатәи амш. Ахәаԥшҩы Шьарида Қаԥшьԥҳа лгәаанагара аспектакль алагаанӡа иҳацеиҩылшеит.

"Иахьа актиортә ҟазара знапы алаку рзы, иара убас ахәаԥшцәа рзгьы гәахәаратә мшуп. Избанзар, аԥкрақәа анаԥыхха аамышьҭахь, ари раԥхьаӡатәи культуратә цәырҵроуп. Уи, хымԥада , угәалаҟазаара шьҭнахуеит. Сгәы иаанагоит, ҳазхәаԥшраны иҟоу ақәгылара "Кьоџьаа рҭыӡшәа" еиҳагьы ҳарлахҿыхап ҳәа", - лҳәоит аҭыԥҳа.

Игеит аҵыхәтәантәи ахԥатәи аҵәҵәа. Аспектакль иалагеит, ицәеит алашарбагақәа. Нак хара лашарак аакит, асценахь иаацәырҵит актиорцәа, игеит анапеинҟьабжьқәа. Аспектакль цонаҵы аччабжьқәа азал иҩныҩуан, амузыка лахҿыхи, актиорцәа рыхәмарреи ухы-угәы еизнарҳауан.

© Sputnik / Леон Адлейба
Атеатр, асабрада, адистанциа: аԥҟарақәа ирықәныҟәо РУСДРАМ ашәқәа аанартит

Ҩ-сааҭк инареиҳаны ицоз аспектакль аашьҭахь, уи иалахәыз актиор Џьамбул Жорданиа иҳәеит, актиорцәа ишырцәыуадаҩыз акраамҭа ахәаԥшцәеи дареи аимадара ахьрымамыз.

"Аԥкрақәа ирыхҟьаны аҽазыҟаҵарақәа рзы аамҭа маҷны ишҳамазгьы, зегьы акоуп ҳаиҵамхаӡеит. Ажәытәан ауаҩы игәы анҽеимыз шәала-кәашарала игәы рҟачон, убас еиԥш ҳазнеиуеит ҳара ҳусгьы. Аԥкрақәа рышьҭахь, иаҳҭаххеит ахәаԥшцәа раԥхьатәи атеатр раҭаара лахҿыхрала ҳаԥыларц", - иҳәеит актиор.

Жәабран 16, 17 рзы аурыс театр аҟны иддырбараны иҟоуп Баграт Шьынқәба ироман "Ацынҵәарах" иалху аспектакль.

21

Џьопуа Тҟәарчалтәи аџьармыкьазы: апроект ала иаартны иазгәаҭоуп, аха иаркызар иаҳа еиӷьхон

0
(ирҿыцуп 19:41 24.02.2021)
Тҟәарчалтәи аџьармыкьа аиҳабы Сасрыҟәа Џьопуа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит аџьармыкьаҿы ицо аргыларатә усурақәа ртәы.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Џьопуа Тҟәарчалтәи аџьармыкьа аиҭашьақәыргылара иазкны

"Аремонттә усурақәа ирзоурыжьран иҟоуп 3 миллионки 500 нызқь мааҭи. Урҭ аԥарақәа ҳарзыԥшуп. Апроект ала аџьармыкьа аартны иазгәаҭоуп, аха иаркызар иаҳа еиӷьхон. Уажәы ахәаахәҭразы аџьармыкьахь иааиуа ауаа маҷуп. Иахьықәгыло ыҟаӡам, ақәа леи, асы леи, адәы иқәгылазароуп. Бедиа ибгаз амҩа иахҟьаны аџьармыкьаҿы ахәаахәҭыҩцәа агхеит. Уажәы ауаа адәахьы ихәаахәҭуеит, астолқәа ргыланы ирымоуп", - ҳәа еиҭеиҳәеит Џьопуа.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудио аҿы.

0