Ахьаԥарч изхылҵыз иахәлаџьаџьон

110
(ирҿыцуп 12:50 17.08.2019)
Иҟоума даҽа ҳәынҭқаррак рхада ртәыла агәы злеисуа абызшәа изымдыруа? Далырхуама уи иҩыза, хшыҩла дкәадамзаргьы? Ауаажәларра рыбжьара агәынамӡара зызцәырнагаз акандидатцәа злахәыз аефиртә аамҭа аԥҟарақәа еиҭакрақәас ԥхьаҟа ирылагалатәузеи? Абарҭ азҵаарақәа дрылацәажәоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Абар еилашуеит Аԥсны ахада иалхрақәа ирыдҳәалоу аполитикатә еиндаҭларақәа. Рыхьӡ ҳдыруеит атәыла ахадара иазыхиоу жәаҩык акандидатцәа. Аҭахра акуп, аха иҟоуп хыԥашьа змам аԥҟарақәа, урҭ ирхыԥаны атәыла ахадарахьы анеира иашьҭоу дҟалар, уа даннеилакгьы убас аԥҟарақәа хырҩа рзуны иусура еиҿикаалар алшоит.

Дырҩегьых зыӡбахә сымоу азакәан ианпыҟҟала иану "атәыла ахада ахы иақәиҭны идыруазароуп аҳәынҭқарратә бызшәа" ҳәа аазырԥшуа ахәҭаҷ ауп.

Еснагь еиԥш, абри азҵаараҿы рҽеиҩыршоит алхыҩцәа рхаҭарнакцәа. Арҭ ацәажәарақәа еиҳаракгьы еилашуеит асоциалтә ҳақәа рҿы. Џьоукы ирҳәоит "Аԥсны ахада хьаҳәаԥаҳәада аԥсшәа идыруазароуп" ҳәа, даҽа џьоукы ихьысҳаны иҟоу дхьадыршшарц "аԥсшәа адырра мацара акыр иахәома?" рҳәахуеит, уи ззымдыруа аполитикцәа рыхшыҩ аҵарреи рԥышәеи рыла "абаа хыржәарызжәа".

Аԥхьаҩцәа шәхаҵкы, ишԥаихьӡу изамыԥхьо, изымыҩуа, изымцәажәо аԥсуа политик, аԥсуа школ далгазар?..

Абраҟа иазхәыцтәызар ҟалап аҵара аситема абҩарақәа, ҳәынҭқарратә бызшәала ихәыцуа атәылауаҩ ашкол даунажьуа иахьыҟам ишахҟьо ҳазлацәажәо апроблема. Иҟоума даҽа ҳәынҭқаррак рхада ртәыла агәы злеисуа абызшәа изымдыруа? Далырхуама уи иҩыза, хшыҩла дкәадамзаргьы?

Ахьаԥарч изхылҵыз иахәлаџьаџьон ҳәа, иахьатәи аԥсуаа "абызшәа адырра акраҵанакуама" ҳәа азҵаарақәа шьҭаҳхуа ҳалагеит. Ари зегь зыхҟьо абызшәатә хдырра ахьысҳареи уи иацу акомплексқәеи роуп. Ҳара изинтәу аҳәынҭқарра ҳаргылозар, ҳзакәан иану ҳацныҟәозароуп, азакәан иаҳәоит "Аԥсны ҳәынҭқарратә бызшәас иҟоуп аԥсшәа" ҳәа, иара убас "аурыс бызшәа ахархәара амоуп аҳәынҭқарратә усбарҭақәа рыҟны" ҳәа. Ус анакәха, Аԥсны атәыла ахадас иҟаларц зҭаху ҩ-бызшәак идыруазароуп.

Иахьа иқәгылоу акандидатцәа рыбжьара иубоит ахы иақәиҭӡаны аҳәынҭқарратә бызшәа здыруа шыҟоу, иара убас ибжамҽамны издыруагьы ҳалаԥш рықәшәоит.

Аԥсны аҳәынҭқарра ахадархьы кандидатцәас иқәгылоу рыжәаҩыкгьы Алхратә комиссиа хадаҿы аԥышәара ишахысызгьы, ателехәаԥшраҿы рцәырҵра ишьақәнарӷәӷәеит рыҩаӡарақәа шеиԥшым. 

Абраҟа иазгәасҭарц сҭахуп, сара сызлатәаз абызшәатә комиссиаҿы акандидатцәа ирыдгалаз аԥышәара уамак ишыџьбарамыз, иаҳҳәар ауеит уи афбатәи, ма абыжьбатәи акласс апрограмма иашьашәалоуп ҳәа. Азинԥҵаҩ аринахыс дазхәыцыр бзиан аԥышәара аҭира аԥҟарақәа рырџьбарара, машәыршақә збызшәа аҩаӡара лаҟәу акандидат аиндаҭларахь дызцәырымҵуа, иара убас, азакәан ианызароуп аефиртә аамҭа ҩ-бызшәак рыла еихшаны амҩаԥгара. Ус иҟалар, уажәы ицәырҵыз агәынамӡара ҟаломызт.

Иарбан гәынамӡароу ҳәа шәҵаауазар, сынтәатәи аԥҟарақәа инарықәыршәаны Алхратә комиссиа хада акандидатцәа рзы иаԥнаҵеит: сааҭк ицо аефир апрезидентрахь акандидатцәа рзы хәыда-ԥсада, сааҭбжак ицо аефир апрезидент ихаҭыԥуаҩрахь акандидатцәа рзы хәыда-ԥсада, аха абраҟа абызшәа аганахь иҟоу азгәаҭа еилыкка иаанарԥшуам заҟа аамҭа аԥсышәала, заҟа урысшәала. "Ԥсышәала ицо аефир аҿы, аурысшәагьы ухы иаурхәар ауа" аҳәоит хәыда-ԥсадалатәи аефир азы.

Абри ҿарԥас иҟаҵаны, иҟоуп аефир аҿы урысшәа мацарала иқәгылаз, иара убас, иҟоуп зефиртә аамҭа зегьы ԥсышәала мацара ажурналистцәа рызҵаарақәа рҭак ҟазҵоз. Абри иахҟьаны, аԥсшәа змаҳауаз алхыҩцәа агәынамӡара роуит, иара убас, акандидат ибызшәа аҩаӡара аилкаара лымкаала иашьклаԥшуаз аԥсуа алхыҩцәагьы агәынамӡара рызцәырҵит. Ари зыхҟьаз, уаанӡеиԥш аефиртә аамҭа абызшәақәа рыҩбагьы рзы иҷыдоу азгәаҭа ахьамамыз ауп.

Акандидатцәа рефиртә аамҭақәа ртәы ҳҳәозар, Алхратә комиссиа хада апрезидентрахь иқәгыло хәыда-ԥсада 30 минуҭ ицо акандидат изку афильм знык ашьҭра азин рнаҭеит, убри аан аштаб иалнахуеит иара иаҭаху абызшәа. Урҭ афильмқәа рӷьырак урысшәала ицоит Аԥсны аԥсшәа ззымдыруа шырацәаҩу азгәаҭаны, иҟоуп иара убас, ахә зхыршәаауа аефирқәагьы, акандидати уи ихантәаҩи рзы сааҭбжак-сааҭбжак знык ақәгылара азин рымоуп урыс бызшәала. Абарҭқәа рыдагьы, нанҳәа 23 рзы ишиашоу ицо аефир ала, акандидатцәа зегьы рхы зладырхәыр рылшо ақәгылара ҟалоит (дебаты), уаҟагьы иалкааны иарбаӡам ԥсышәала имҩаԥгатәуп ҳәа. Ажәакала, акандидатцәа ҩ-бызшәак рыла рыпрограама иалацәажәаратәы иҟоуп.

Апарламент
© Sputnik / Томас Тхайцук

Иахьа алхҩы имоуп алшара иҟоу рахьынтә зыпрограмма игәаԥхо, ахатәы бызшәагьы здыруа, аурысшәаҿгьы иаҵамхо ибжьы ииҭаразы. Аҳәара сцәыуадаҩуп збызшәа хьысҳау акандидатцәа уеизгьы-уеизгьы ибзианы издыруа раҵкыс политикала иӷәӷәоуп ҳәа, ус анакәха, ҳара далаҳхыр ҳалшоит зхәыцра аԥсыуоу, зыжәлар ҭырџьманда ирацәажәаларц зылшо ауаҩы.

Аполитика ду еиҩаӡо ауаҩы, иаԥхьаҟа иԥеиԥшу дырны, акыр иҽадцаланы ибызшәа аҩаӡара шьҭихлароуп. Иара иҭахыми хадас дҳаурц?

Иҭахызар, ҳзинқәа еиламгакәа ҳәынҭқарратә бызшәала игәҭакы ҳаиҳәароуп, уи инаваргыланы аҳәынҭқарратә структурақәа рҿы ахархәара змоу аурыс бызшәагьы ибзианы идыруазароуп, еиҳагьы еиӷьхон даҽа ҩба-хԥа тәым бызшәа идыруазаргьы, адунеитәи аполитикаҿы иҿахәы иҳәаларц азы.

Аҳәынҭқарратә бызшәазы азакәан иахыԥарц згәы иҭазкыз, анаҩсангьы хырҩа рзиур илшоит иаԥҵоу егьырҭ ҳзакәанқәа. Абри азҵаара хадам ҳәа изшьо алхҩы, "ахьаԥарч изхылҵыз иахәлаџьаџьон" ҳәа ажәытәуаа ражәаԥҟа дазхәыцны ибжьы аиҭар - ҳбызшәа аҳаҭыр еиқәхар алшоит, аекономикеи егьырҭ атәыла аргыларазы ихадоу амарҭхәқәеи анаҩстәи апозициа ааныркылоит, ҳбызшәа аҟазаареи аҟамзаареи ишырҭагыло ҳаԥшны иаҳҳәозар.

Ҳбызшәа аразҟы ҳнапы иануп, уи ҳшазыҟоу ааԥшуеит алхрақәа рылҵшәа анҳаулак ашьҭахь.

Иахьанӡа сызхәаԥшхьоу аефирқәа ртәы сҳәозар, иҟоуп хәыда-ԥсадатәи аефир ԥсышәала мацара имҩаԥызгаз, измаҳауа аудиториа ахә зхишәаауа аурыс ефир аҿы драцәажәарц, иҟоуп ибзианы аԥсшәа здыруаз, аха зефиртә аамҭа урысшәала мацара имҩаԥызгаз, аелекторат зегьы ираҳауа абызшәала дцәажәарц, аԥсшәа усгьы издыруеит ҳәа ишьаны. Иҟоуп иара убас, зыԥсшәа азымхоз, ҩбаҟа ажәа ԥсышәала иҳәаны егьи абызшәахьы ииасыз. Алхҩы имоуп алашара, алкаақәа ҟаҵаны, абжьыҭарахь анеиразы.

Ҳаԥхьаҟа, азинԥҵаҩ абарҭқәа азгәҭаны, алхрақәа рзакәан алагала азиур хымԥадатәиуп, азакәан еилыхха ианызароуп заҟа аамҭа ԥсышәала, заҟа урысшәала, нас иаҭаххомызт алингвистикатә комиссиагьы. Сзызхәыцуа азакәан аҿы ианылароуп, аефир ахь анеира шхымԥадатәиу. Ус иҟалар, аполитикцәа зааӡа аҽазыҟаҵара иалагоит аҳәынҭқарратә бызшәа азакәан ишзахымԥо дырны.

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

110
Абхазский долгожитель

"Данаҟаи даауеит": Аԥсни Ҭырқәтәылеи еицырдыруа Ашәы Данаҟаи иҭоурыхқәа

284
(ирҿыцуп 19:06 05.07.2020)
Иуа Коӷониа ипоемақәа руак ззикыз, ахаҵара ду злаз Ашәы Данаҟаи иҭоурых Сырма Ашәԥҳа лматериал аҿы.

Cырма Ашәԥҳа, Sputnik

Ашәы Данаҟаи иӡбахә, ифырхаҵара, иахьа уажәраанӡа ҳажәлар инеимдаа-ааимдо еибырҳәоит, аҭоурых иазынхеит. Дазусҭада Ашәы Данаҟаи, избан ас еиԥш дыхьӡыртәны изихцәажәоз? Уи атәы дазааҭгылоит афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, аҵарауаҩ Арда Ашәба.

"Усҟантәи аамҭазы нхыҵи аахыҵи ақәыларақәа аныҟаз, ажәлар анеимырҵәоз, Ашәы Данаҟаи ицәшәаны уаҩ дзахыҵуамызт, убриаҟара ахаҵара илан. Ижәлар ихьчон, ихы ӡыригомызт, "соуп" зҳәоз ахацәа дрыжәлон", — ҳәа азгәеиҭоит аҵарауаҩ.

Иуа Коӷониа ипоемақәа руак Ашәы Данаҟаии Аҟарач Бакәыкәи ирзикхьан. Иуа ажәлар рҿы иаҳахьаз Данаҟаи изкыз аҳәамҭақәа ирылхны иаԥиҵеит апоема. Данаҟаи, нхыҵ аҟарачқәа рҿы Бакәыкә ҳәа иҟаз амагәшьхәа дҭаицалахьан.

"Абжьыуаа рашәаҳәаратә хор "Нарҭаа" Илиа Соломон-иԥа Ашәба напхгаҩыс дызмаз, агастрольқәа рахь ианцоз быргк иҳәо абас иаҳаит: "Шьыбжьонла ҳҭаацәа ҳанздмырцәалак, "Данаҟаи даауеит" ҳәа ҳдыршәон", — иазгәеиҭоит Арда Ашәба.

Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рҟны Данаҟаи Ашәба ихьӡ камыршәӡакәа иааргоит.

"Аԥсны ҳара ҳаԥсадгьыл ауп. Аха атәымџьара анхара ҳазшаз ҳалахь ианиҵеит. Аԥснаа, ҳаԥсадгьыл зыхьчаз, сшәыкәыхшоуп. Гәадурас шәҳамоуп, шәыгәхьааҳгоит. Сара сықәрахь снеихьеит. Сыԥсы ахьынӡаҭоу сыԥсадгьыл сықәыԥшыр сҭахуп. Ашәы Данаҟаи имаҭа соуп сара. Ашәба Данаҟаи сабду иаб иоуп. Сабду Мырза ихьӡын, Мырза иаб иоуп Данаҟаи", — ҳәа иаҳзеиҭеиҳәеит Ҭырқәтәыла, Џьгьарда ақыҭа инхо, хылҵшьҭрала Данаҟаи Ашәба изааигәоу, 95 шықәса зхыҵуа Феҳми Ашәба.

Ашықәсқәа цоит иниакәкәа. Аамҭақәа реиҭасра акәзар, аҭоурых иазынхоит. Аиҳабацәа иргәаладыршәоит, ирхадыршҭуам рабацәа, рабдуцәа ирхыргаз аҭоурых. Нхыҵи аахыҵи Ашәы Данаҟаи дыхьӡыртәны ифырхаҵара аӡбахә иалацәажәоит.

Феҳми Ашәба игәалаиршәоит:

"Данаҟаи ихьӡ иадҳәалоу рацәоуп, изку иашәақәа ыҟоуп. Данаҟаи нхыҵи аахыҵи дыбжьан, дҳәынҷон. Ҽнак аҳак иҩны давсуан. Аҳ сасцәақәак шиҭаз ибеит. Иангәеиҭа, иҽы аӷәра аҵәҩан аҟны иаахишьын, дыҩхалан асасцәа рымаҵ иуа далагеит. Аҳәа идҳәалоуп, аԥынҵа аҭра кылнаҵәан, аԥынҵагьы кылыҳәҳәоит. Аҳ исасцәа иџьаршьеит, "ари аҷкәын дызусҭада, ани иаҳәызбала иҟаиҵозеи?" - ҳәа датәамбаӡо иазҵааит. Ари Ашәы Данаҟаи иоуп рҳәеит", - аҭоурых ашьҭа дазхьаԥшуа дҳацәажәон абырг.

Данаҟаи ифырхаҵара ԥыршәарц азы аҳ исасцәа аизара мҩаԥыргарц рыӡбеит.

"Ауаа еизеит. Данаҟаи аҳ ицә ахәда дадырсуеит. Иаҳәа ааҭихын, анахәҭа зкыз икышьа игәамԥхазт, Рыӷәриа Шьаабан ҳәа дыҟан, анахәҭа уи инаииркит. Арҵәааҳәа дыҳәҳәаны ацә ахәда данлас, уи ахы ахәда зкыз иааигәыдҳалеит. Зныкала днасны ахәда хиҵәеит Данаҟаи", - иҳәеит ажәабжьҳәаҩ.

Феҳми иабду иашьа Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа дцахьан. Уа иаб иаҳәшьа дыҟан, даанхеит. Ауха еицдыршеит, рызхара изеибамбауа. Аҟыз рацәаны илыман лара. Иаб иаҳәа Аԥсны инханы иҟан, уи ааилыркын, лҟызқәа руак ахәда хиҵәарц иалҳәеит.

"Аҳәа цырцыруа ианыск иҳәеит Гәызиа, ҩба-хԥа рыхәда зныкала ихысҵәап сгәахәын, иркаланы сласит иҳәеит. Ахәы аалпып-аалпыпын, инцәыҵых-аацәыҵаххын, игыланы ицеит аҟыз. Саб иаҳәшьагьы ашәхымс дықәтәаны дааԥшуан, нас алақмар ҳәаны аҵәыуара далагеит", - иҳәеит Феҳми.

Гәызи иҟалаз изеилымкааит, иаб иаҳәшьа алақмар ҳәаны дызҵәыуоз џьеишьеит. Нас, даалыԥхьан, дналыдлыртәалеит.

"Абри аҳәа уаб Данаҟаи итәуп. Абри ала иҟаиҵақәахьоу рацәоуп. Уара ҟызк ахәда узхымҵәеит, алақмар абасымҳәо", - лҳәазаап.

Аԥсны инхо абырг, Аџьынџьтәылатә еибашьра ду аветеран, шәышықәса ирзааигәоу Леуарса Ашәба, иабду иҟынтәи игәалашәоит Ашәы Данаҟаи иӡбахә.

"Сара сабду Ҳасани Данаҟаи еицныҟәон. Данаҟаи иҩыза Ашәба дыҟаӡам. Убриаҟара амч иман, аилкаагьы иман. Данаҟаи ирахә ахьгылаз аҟарач днеин, иԥцаны иманы ддәықәлеит. Ахьшьцәа аӡә дыбналан, Данаҟаи адырра ииҭеит. Данаҟаи апҟеҩҳәа дишьҭалан дихьӡеит, ибжьы иқәиргеит: "Ухылԥа алаба иахаҵаны уҩах", - ҳәа. Ихылԥа алаба инахаҵаны данҩаха, ихылԥагьы алаба ахгьы аахиҵәеит, ирахәгьы иргьежьит шьҭахьҟа", - иҳәеит абырг...

Ашәы Данаҟаи илеишәа бааԥсын, ахаҵара илан. Иԥшәма ԥхәыс д-Аӡынԥҳан. Мышкы иеимсы тлан, иԥҳәыс иналымҵаиршәит, иӡахны инаилҭарц. Акыраамҭа дааԥшит, далгазаргьы, далгеит анигәахә, илҭарц леиҳәеит. Аха, лара аҭакс "исымӡахӡац", — ҳәа наиаҭалкит. Игәы ааԥжәан, иеимаа аалымихын, ус ишыҟаз инаишьаҵаны дцеит ҳәынҷара. Данаауаз Езыгәԥҳак иҽы ахәда дықәкны диманы дааит.

Абас еиԥш ирацәоуп Ашәы Данаҟаи идҳәалоу ахҭысқәа. Ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа иргәыласоу ажәабжьқәа ахааназы ԥсра рықәым, ԥсра шрықәым еиԥш дара зырҿио ахаҿсахьақәа.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

284
Алексей Гогуа

... Сара исҭаху иара иаздыруам, иара иаҭаху сара исыздыруам Алықьса Гогәуа

234
(ирҿыцуп 19:09 04.07.2020)
Sputnik Аԥсны апроект ҿыц "Алашара ҳзырбо ауаа" иалагӡаны иахьа ишәыдаагалоит Аԥсны Жәлар рышәҟәыҩҩы Алықьса Гогәуа иҿцәажәара. Аиҿцәажәара мҩаԥигеит апроект автор, ашәҟәыҩҩы Анатоли Лагәлаа.

Ахьӡ-Аԥша аорден актәи аҩаӡара занашьоу Аԥсны Жәлар рышәҟәыҩҩы, зыԥсы ҭоу аклассик Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа 88 шықәса дшырҭагылоугьы, еиҭах аԥхьаҩцәа иргәырӷьеит. Уи ааигәаӡа аԥсшәахь еиҭаганы далгеит адунеи ахьынӡанаӡааӡо ибзиаӡаны еицырдыруа, шәкыла абызшәақәа рахь еиҭаргахьоу аҩымҭақәа ҩба: Ернест Хемингуеи иповест "Абырги амшыни" Х.К. Андерсен илакә "Ӡызлани". Арҭ аҩымҭақәа аԥхьаҩцәа иаарласны ажурнал "Алашара" адаҟьақәа рҿы ирԥылараны иҟоуп.

– Алықьса, Мушьни Лашәриеи уареи шәлаф аасгәалашәеит уажәы, уара уахь лифтла санхалоз!.. Уи шьҭа ҩбаҟа шықәса ахыҵуеит!.. Уара усҟан угәы ԥыжәжәо иуҳәон, абри ҳлифт уаннақәтәалак англыз бызшәеи аурыс бызшәеи рыда акгьы шамҳәо, аԥсшәа ахьузамырҵаз даара хьаас ишумоу!.. Алифт ԥсышәала иузмырцәажәазаргьы, Андерсони Хемингуеии урцәажәеит. Иугәазрыԥхеи, иулазҵеи амч ҷыда урҭ реиҭагаразы?!

– Анатоли, уара иудыруеит сара адунеитә литература иреиӷьӡоу аҩымҭақәа сышрызҿлымҳау, ԥыҭкгьы шеиҭазгахьоу… Аха, абарҭ аҩымҭақәа есымша "исыцрыхон", иааиҭазымгар, аԥсшәала имцәажәар рымуҵәҟьеит!.. Сара урҭ хәыҷы-хәыҷла инаскьазгон, нас аамҭак ҟалап шәанеиҭазгаша, иаашәычҳа ҳәа, иаалырҟьан ахаа-мыхаақәа зҭаххаз ахәыҷ иеиԥш "санрықәыҵәҟьозгьы" ыҟан, аха иаарымуҵәҟьеит, дара ртәы иадыргеит!..

– Даара бзиа иубо ашәҟәыҩҩцәа дреиуоуп Фолкнер, уи иҩымҭақәа аԥсшәахь иахьеиҭаумгац азы "иуцәымгәааӡои"?!

– Уигь акыр сықәицалахьеит!.. Аха иара убри аҟара дҵаулоуп, шаҟа "уиеиҽырбо" аҟара, дуцәыхарахоит!.. Избанзар, ирлас-ырласны уизыхынҳәлар иҭахуп, знык деиҭоугар, нас духоурышҭыр ҳәа дшәоит!.. Насгьы, уи ус идыххылара цәгьоуп, ақәԥаҩ бзиа иеиԥш, имаанақәа зегьы узымдыруазар, уихәаӡом!.. Дааиҭазгахьоу зегьы аӡәгьы ҿыӷәӷәала изымҳәац "ҳнапаҿы" дааҳгеит ҳәа, аԥсыӡ еиԥш "дрымпыҵҵәраауеит!" Уи ддууп, ддуӡӡоуп!..

– Ара сахьынаԥшааԥшуа адискқәа збоит, реиҳа иалукаауеи амузикаҿы?!

– Уи ауп уажәы сыԥсы ҭакны сызку! Ҳара аԥсуаа "Ахрашәеи", "Ахәрашәеи" иреиҳау ашәа ҳамаӡам… Бетховени Моцарти рызгьы хазы аамҭа сымоуп, урҭ уахынлатәи аамҭа еиҳа иақәшәоит, ацәеи сареи бӷарҵахьы ҳанеиқәԥо!..

– Ԥхыӡқәас иибои "Аџьамԥазаратәи аҷкәын"?! (Аџьамԥазаратәи аҷкәын хәыҷы ижәлар рзыҳәан дыхьӡырҳәагахеит ҳәа изиҳәахьан Баграт Шьынқәба Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа – А. Л.).

– Уажә ааигәа Толстои дызбеит, иԥаҵа ӡышӡа, ауардын дантәаланы, ахеиԥш дԥырны дцон!.. Маҷк дааҭгылар, сиҿаԥшыр сҭаххеит, аха дагьсызхьамԥшит!.. Саргьы сизгәаан ацәа салҵит, аха нас, уи иҩымҭақәа зегьы иреӷьасшьо "Ҳаџьы Мураҭ" жәабаҟа даҟьа санрыԥхьа, ҳаинаалеит!.. Зны-зынла Кортасаргьы дызбалоит, уи, сара бзиа избо, иреӷьысшьо иажәабжьқәа зегьы, дшыцәаз, дцәырҳаны данааԥшлак акәын ианиҩуаз!.. Убасҟак еилаӷьаны иҟан иажәабжьқәеи иԥсҭазаареи! Уаҳа узеиҭасҳәаӡом, избанзар аԥхыӡ ашьыжь ианеиҭоуҳәалак, иухашҭуеит!..

– Иаҳҳәап, аԥсуа театрқәа руак аҟны уҩымҭақәа ықәдыргыларц рҭаххазҭгьы, рыуа иарбану еиҳа асценатә ԥсҭазаара зыуҭоз?!

– Анкьаӡа зны иқәдыргылахьеит сыпиеса "Амш уаара". Исҭахын сара схаҭа сповестқәа "Асҟак дузааигәан аха дузгәмҭеит", "Мшәагә дуи Мшәагә хәыҷи" рысценариақәа ҩны ирыдызгалар, аха ишнықәсҵа-аақәысҵоз аамҭа сыцәцеит… Издыруада, мышкызны урҭ режиссиорк дрызхьаԥшыр, апроза асценахь аиагара шыцәгьоугьы...

– Алықьса, уара ухатә ҩыза лыдунеи лыԥсахижьҭеи уи лылымкаа адәахьы удәылымҵӡацт, абар шьҭа шықәсык ҵит. Аԥхынра ааит, анкьа ишыҟауҵалоз еиԥш, умпахьшь уҟәаҟәа инықәҵаны, адәахьы сдәылҵындаз, амшын сҽынҭысшьындаз ҳәа уҟаӡами?!

– Уи шьҭа аамҭа какәкәа ицеит... Сдәылҵырц салагаргьы, шәсырԥхашьар ҳәа сшәоит. Амала, ҳуадақәа рыҩныҵҟа мышкы хәышә шьаҿа ҟасҵоит. Абриаҟара сныҟәан санаалгалак, хра цаӷьцаӷьк саҿысызшәа сааԥсоит!

– Уҩызцәагьы гәхьааугозар акәхап, аха анцәа иҟынтә, аҭел ыҟоуп!..

– Зыԥсы ҭаны инхаз сырхашҭӡом, еиҳарак сымшираан!.. Аха зны-зынла аҳауеиԥш ауаагьы сызхаӡом! Ааигәа Москвантәи сеиҭагаҩ Шевалиов дысзасит, уҩымҭа ҿыцк ацәаҳәанҵа сзааушьҭыр искьыԥхьуан ҳәа. Уи сҩымҭақәа рӷьырак зегьы аурысшәахь еиҭеигахьеит, еиҭеигахьеит ахьӡми, сара иҟасҵоз ԥыҭ-чыҭк аредактор инапы аҭахын акәымзар, ишиашоу иукьыԥхьыртә иҟан… Уажәы, ула ажьа амкит, сҳәеит!.. Уи аамҭақәа цеит, сҳәеит. Дагьсырччеит!

– Алықьса Ноча-иԥа, ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭахь инеуиеит, абыржәыҵәҟьа угәы иаҭаху акы ҳауҳәар?

– Сара мчыбжьык ахь ҩынтә-хынтә акроссвордқәа сҳасаблон, уажәы урҭ зну ажурналқәа Аԥсныҟа раагара иаҟәыҵит, шаҟаҩ рнапы ианысҵахьоузеи, аха ари иҳалаҳаз ачымазара иахҟьаны ирзаамгагәышьозар акәхап…

– Алықьса, аԥсҭазаараҿы уара даара иуҭахны иузыҟамҵаз, узхьымӡаз, иахьагьы угәы зызхьаауа арбану?!

– Ех, урҭ акыр ирацәагәышьоуп… Ауаҩы ԥсҭазаарак ауп имоу… Уажә сгәы иалаҵәҟьоу уҳәозар, абри акомпиутер атәы ахьысзымҵаз ауп! Иареи сареи зны-зынла ҳаблақәа ҭырхаха ҳаиҿаԥшуеит, сара исҭаху иара иаздырам, иара иаҭаху сара исыздырам!..

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

234

Шьониа Гал араса аҽаҩразы: ашәарҭара иҭагылоуп

0
(ирҿыцуп 20:16 06.07.2020)
Гал араион агроном хада Лери Шьониа арадио Sputnik аефир ала арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҿы еиҭеиҳәеит араион аҟны араса хәышәтәымзар, аҽаҩра бзиамахар ҟалоит ҳәа.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Шьониа Гал араса ахәшәтәра иазкны

"Араса аганахьала апроблема дуқәа ыҟоуп сҳәар имцхоит, избанзар ауаа рхатә џьабаалеи иара убас араион ақыҭанхамҩа иазоужьыз амармалташьтә пты иаҿагыланы ақәԥаразы 500 литра ахәшәи рзаҳшеит. Ахәшә ирызшаз азхаӡом, избанзар араион аҟны 18 қыҭа ыҟоуп, быжь-нызқь гектар инацны арасаҭрақәа ыҟоуп. Ҳәара аҭахума, ацхыраара иҵегьы иҳаур ибзиахон, избанзар акәыкәбаачымазара иаҿагыло ахәшә ҳақәгәыӷуан, иахьа ишҳаҳауа ала, Аԥсны ахадара азҵаара аӡбара иаҿуп. Иҳаҩсыз амчыбжь азы араион ҳалсуан, ачымазара хәыҷык идәықәлахьеит, араса аус даара ашәарҭара иҭагылоуп. Анхацәа хәыҷык ацхыраара ҳазрыҭар, аура ҟалап ҳәа ҳгәы иаанагоит", - иҳәеит Шьониа.

Иара иажәақәа рыла, ҵыԥх араион аҟны 4 нызқь гектар араса вертолиотла ихәшәтәын, сынтәагьы ахәшәтәра арбан.

"Хәыҷык аус ҳарццакыр цәгьаӡам, ианаамҭоу ахәшәқәа ҳаур акәыкәбаачымазара аҟынтә, алҵшәа бзиахон. 2017 шықәсазы араса аҽаҩра 20 % ҳамаӡамызт, 2019 шықәсазы 50-80 процент рҟынӡа аҽаҩра аанашьҭит. Иаҳхысыз ашықәсқәа рзы иҟаҵаз ахәшәтәрақәа рылҵшәақәа ҳцәыӡыр ҟалоит шықәсык бжьаҳажьыр, ажәлар рџьабаа аӡы иагеит ауп. Араион ахадара ирдыруеит, аиҳабырагьы ирарҳәахьеит ацхыраара ҳаур, кәыркәамза ахәшәтәра иара иатәуп, ихымԥадатәуп. Иахьа ачымазарақәа ҳбоит, амармалташьтә птгьы иаҳа иацло иалагеит уажәтәи ашоурақәа раан, акәыкәбаачымазара аԥхьа инаргыланы еиҭазго иара ауп", - иҳәеит Шьониа.

Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0