Иҿымцәаауа агәыӷра: хабарда ибжьаӡыз Артиом Џьопуа иҭоурых

108
(ирҿыцуп 14:29 30.08.2019)
Ниура Махаз-иԥҳа Габуниа лыԥшəма Артиом Џьопуа Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьраҿы хабарда дыбжьаӡит, лԥазаҵə Баҭал Џьопуа Марттəи ажəылараҿы дҭахеит. Џьопуаа рҭаацəа иазку анҵамҭа ҳадылгалоит ажурналист Сырма Ашəԥҳа.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра анцоз аамҭазы имаҷҩым ҳаӷацəа ирҳəынҷаз, цəгьаԥсышьа зырҭаз, иахьа уажəраанӡа зхабар еилкаам ҳауаажəлар. Аха иҟоуп гəыӷрак уеизгьы, егьа аамҭа царгьы рыӡбахə зҳəо хабар хəыҷык шԥамааири, жəабжьк рыхьӡала ишԥаҳмаҳари ҳәа игəыӷуа аҭаацəарақəа. Убас, Ниура Габуниаԥҳа, лыԥшəма Џьопуа Артиом Баџьга-иԥа хабарда дыбжьаӡит Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьраан, иара убас лԥазаҵə "Агəымшəаразы амедал" занашьоу Баҭал Артиом-иԥа, Марттəи ажəылараҿы дҭахеит.

Агәырҩа еиднакылаз анацәа рхеилак шаԥҵахаз>>

"Абар сынтəа 11 шықәса ҵуеит хабарда ибжьаӡыз рыԥшаара нап аркуижьҭеи, ҳарҭгьы уажəшьҭа хəышықəса-фышықəса ҵуеит Аҟəа ақалақь Ахьӡ-Аԥша абаҳчаҿы рыхьӡала ашəҭқəа шьҭаҳҵоижьҭеи. Сара сыԥшəма иеиԥш, хабарда ибжьаӡқəаз рацəаҩуп, аха аамҭак шԥамааири, ҳашԥахаанымхари урҭ рыӡбахə ҳара ҳҟынӡа иааӡартə еиԥш", - лыгəҭыхақəа дҳазрылацəажəон Ниура Габуниаԥҳа.

© Sputnik / Томас Тхайцук
Ниура Габуниаԥҳа аҳәса рыгәҭа дгыланы, Афырхацәа рбаҟа амҵан ашәҭшьыҵәрақәа шьҭалҵоит.

50 шықəса раахыс Џьопуаа рҭаацəара нхоит Аҟəа ақалақь аҿы. Аԥсыуа ҭаацəак ишраҭəоу еиԥш рхы ныҟəыргон, ирызҳауан хҩык рыхшара - ҩыџьа рыԥҳацəеи рԥеи. Аха аибашьра хлымӡаах арҭ аҭаацəара ргəыӷрақəа ҿнаҵəеит, рыҵəҩаншьап ыҵнахит.

"Сыԥшəма 50 шықәса ихыҵуан. Ҭраԥшь имҩа, аҩны №120 аҟынтə ддəылганы дыргоит 1992 шықәса ԥхынҷкəынмза 9 рзы. Уахынла ԥшыхəра ҳəа ҳара ҳаибашьцəа аалон, сыԥшəма адҵақəа ирҭалон, иара ибзианы идыруан аҭыԥқəа, иҟаз-ахьыҟаз иидыруаз раиҳəон. Жьҭаарамзазы Гагратəи ажəылара аныҟала ашьҭахь, еиҳа рҽырцəгьаны ианыбжьала, ицəгьа рҳəеит. Убасҟан иара идагьы иргақəаз аԥсуаа ыҟоуп: Таиф Аџьба, Џьота Амҷба уҳəа машьынак ала еицыргеит", - ҳәа азгəалҭоит Ниура Габуниаԥҳа.

Иуадаҩуп ари ахҭыс ус ажəала аиҭаҳəара, ублаҿы иааиуа асахьақəа акыр угəы ҭыршьаауеит. Ҳауаажəлар аԥышəара аамҭа иҭагылан, аԥсыуак ишиаҭəаз еиԥшгьы ахымҩаԥгара рылшеит.

© Foto / из личного архива семьи Аджба

"Амашьына иақəыртəаны Аҳабла ҿыц аҟынтəи иҵегьы аԥсуа хацəа ргеит уи аҽны. Таиф Аџьба иԥшəмаԥҳəыс лыла ишабоз иргеит, лара амашьына даннадгыла, сыԥшəма аҭел аномер лаиҳəеит, дасны иҳалҳəарц азы. Аха, дшəаԥырҳаԥуа дыҟан, аномер гəнылкыло дыҟазма уи аамҭазы. Ашьҭахь ауп иансалҳəа, Џьопуа хаҵакгьы "Кинопрокат" аҟынтə дшааргаз. Убасҟан еицыргаз зегьы, ааҩык раҟара еицыргеит, иахьа уажəраанӡагьы аӡəгьы ихабар ыҟаӡам", - лгәалашәарақəа ҳацеиҩылшон Габуниаԥҳа.

Аибашьра еибашьроуп, уи иацуп хырԥашьа змам аԥсҭбарақəа, аӷа ихымҭа уаҩ деилнахӡом. Аб ихаҭыԥан дгылон аԥа, Аԥсадгьыл амца шыра иалыргарц иқəԥон уи аҵеицəа. Ацəгьара ахы ҟəыннашьом ҳəа, Ниура Габуниаԥҳа лгəырҩацəгьа уа ахы еиқəнамҳəалеит, 22 шықəса зхымҵыцыз лԥазаҵə аибашьраҿы длыцəҭахоит.

Аветеран: Марттәи ажәылараан зынӡа иқәыԥшқәаз аҷкәынцәа ҳацәҭахеит>>

"Ҳҳаблаҿы инхоз аҷкəынцəа рҽеидыркылеит. "Бабаду" игəыԥ ҳəа, ижəдыруеит ибзианы, убри иалан, иагьеицҭахеит дара рызегьы, ахəышəтəырҭа ашьҭахь ажра еицҭажьын. Ҟазшьала даара дласын сԥа, еиқəтəоз аӡə иакəӡамызт. Ҟабарда-Балкариа иреиҳау аҵараиурҭа дҭан, аԥхынтəи аԥсшьарамшқəа раан даан дшыҟаз ауп аибашьра ишалагаз, нас даанукылахуа дыҟазма?.." - луанытə дқəыԥсычҳауа дҳацəажəон аибашьҩы-афырхаҵа иан.

© Foto / предоставлено Нюрой Габуния
Марттәи ажәылараан иҭахаз Ниура Габуниаԥҳа лԥазаҵә Баҭал Џьопуа

Габуниа Ниура Махаз-иԥҳа лԥазаҵə дҭахоит хəажəкырамза 16 рзы. Аҟəа ақалақь, Ахьӡ-Аԥша апарк аҿы анышə дамадоуп. Ан лԥазаҵə лассы-лассы иҳаҭгəын даҭаауеит, лгəазхара илымбацыз лԥа гəаныла диацəажəоит, лылаӷырӡқəа иара дызмадоу адгьыл инықəыԥсоит. Илҭахуп урҭ зқəыԥсо адгьыл аҿы наӡаӡа аҭынчра ыҟазарц, уаҳа еибашьра ҟамларц. Иахьа дрылагəырӷьоит илзынхаз лыхшара, изызҳауа, иреиҳау аҵараиурҭақəа ирылгахьоу лмаҭацəа.

"Сзықəгəыӷуаз сыҵəҩаншьап, сԥазаҵə дсыԥхеит. Ус иҟоуп аԥсҭазаара, ҳазшаз иҿаԥхьа ҳамчыдоуп, ауаа зегьы ирыхьыз ауп иҳахьыз, ус ауп сгəаанагара. Аҟəа ақалақь Анацəа рхеидкыла аиҳабы Гəыли Кьычԥҳа лнапы ҳакəыршаны, ҳаидкыланы ҳлымоуп, ҳгəы ахьышьҭылхша дашьҭоуп. Убри лылоуп ҳазлааиуа ҳəа сгəы иабоит сара", - лҳəеит Ниура Габуниаԥҳа.

Аибашьҩы шаҳаҭ диҭахӡам, уи шаҳаҭра изнауеит иара иԥсҭазаара зыхҭниҵаз иԥсадгьыл. Урҭ рҿаԥхьа ҳхырхəоит, аҭоурых иазынрыжьыз рфырхаҵара иеизҳауа абиԥарақəа рзы иҿырԥшыгоуп.

"Уажəтəи аибашьра акəым, Аџьынџьтəылатə еибашьра ду аҟны хабарда ибжьаӡыз рыӡбахə ааҩуеит, рыԥшаара иаҿуп. Убри ҳаназхəыцлак, рыбаҩ мышкызны ишԥаҟамлари ҳəа гəыӷырҭак ҳауеит. "Гəҭыхас ибымоузеи, ибҭахузеи?" ҳəа бсазҵаар, "убри ибаҩ ԥшааны, ҳадгьыл дамаздар ауп" ҳəа басҳəоит. Ибаҩ ауп ҳзышьҭоу, уажəшьҭа иԥсы шҭам ҳдыргəышьоит. Аџьар Ҟаԥшьаа даара аус ду мҩаԥыргоит хабарда ибжьаӡыз рыԥшааразы, ҭабуп ҳəа расҳəоит", - ҳəа азгəалҭоит Ниура Габуниаԥҳа.

Ниура Габуниаԥҳа лгəыӷра ҿыцəаара шақəым еиԥш, иҟоуп аԥсуа ҭаацəарақəа, хабарда ибжьаӡыз рыӡбахə аҳара иазыԥшқəоу, ргəыӷрақəа здырҳəало амшқəа. Иаарласны иҟалааит уи аамҭа!

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

108
Яблоки

Ахаҳә ашша алызхуа, мамзаргьы харантәи икәалыкәаџьоз аҵәа ҟаԥшьқәа ирыхҳәаау ажәабжь

114
(ирҿыцуп 17:24 14.07.2020)
Ажурналист Аинар Ҷыҭанаа иаҳзеиҭеиҳәеит иԥсҭазаараҟны дзықәшәаз хҭыск, ауаҩытәыҩса ицәаҩа бааԥсқәа иреиуоу акаҷбеира иазкынгьы игәжәажәарақәа ҳацеиҩишеит.

Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik

Ԥхынгәымза амра ашәахәа цаҳә-цаҳәқәа хәыҷы-хәыҷла еихсыӷьуан, ақыҭа мҩа саныланы, счабра ду сҿышьуа саннеиуаз. Уаҳа зылшо иԥсра убеит ҳәа ауп сшыҟоу хҭыс рацәала игәылҭәааз ари амш анҵәамҭазы, аха аҩнынӡа сызгаша сымҩа макьана инымҵәаӡац аҟнытә, ашьыжь еиԥш ашаца-шацаҳәа акәымзаргьы , "уалла" сшьаҿақәа неихго, сҽырӷәӷәаны саауеит. Ӡы-хьшәашәак уажәы исзеицәамхар ҟаларын. Сыцагьы уажәшьҭа ҿаҵақәак азҭасыршәыр цәгьа ишамбо аҟара снардыруеижьҭеи акрааҵуеит, аха аҩнынӡагьы уажәшьҭа рацәак бжьам, иаасычҳап...

Аха сышнеиуаз, сыварахьшәа баҳча ссирк сылаԥш анақәшәа, сгәы иамукәа сааҭгылан, саанаԥшы-ааԥшит. Абаҳчаҿы ашәырҵлақәа рхыԥхьаӡара рацәам, реиҳаракгьы ҵәаҵлақәоуп, аха харантәи икәалыкәаџьо исҿаԥхо аҵәа ҟаԥшь ҟәазқәа уамак ала иԥшӡоуп, ргьамагьы ссирхашт, ҳәарада. Ааигәа-сигәа аӡәгьы сылаԥш иқәшәом уажәазы. Ас иманшәаланы "амомент" соузар, ҩбаҟа ҵәа ҿыхны, наҟ-арахь икны саарыцҳауа, ԥшьаала сымҩа инацысҵар, аҩнынӡа сназгаша "абылтәгьы" соурын, абаҳча аԥшәмагьы уеизгьы-уеизгьы ԥхасҭа дук исҭарым ҳәа азысыӡбан, аамҭа мгакәа аанда снадгылт.

Даараҵәҟьа исгәамԥхаӡеит аҵәаҵлақәа санырзааигәаха сназлаԥшыз ацәыршәагара. Иабаҟоу харантәи сыԥсы злахаз аҵәа ҟаԥшь ҟәазқәа? Ааи, аԥштәхәы аганахьала сыла самжьаӡеит, урҭ ҟаԥшьқәаҵәҟьоуп. Ашәагаагьы ҟәнушьартә иҟам, схы иаҟарақәоуп амахәқәа ырхәаны, ихьанҭыџь-хьанҭыџьӡа, аԥсаҵла ахәмаргақәа реиԥш икнаҳау ашәыр. Аха ари абаҳчаҿы игылоу аҵәаҵлақәа зегьы сара сеиԥш иреилаҳашаз ауаҩы дрыниаанӡа сынтәатәи рҽаҩра зегьы хьӡыда-цәада иҿабаазаап, иагьа уҽазушәаргьы, афаразы имаҭәахәу ҵәа цырак узрылԥшаауам. Убри аангьы абаҳча анапы агуп сҳәар – гәнаҳарахоит: аҵа цқьаӡа ирхуп, амахәқәа ишахәҭоу еиԥш еилыхуп. Аха уи зегьы змаҭәахәгәышьоузеи, зегьы ззыҟаҵаз аҵыхәтәантәи алҵшәа ахархәара маиузар, аџьабаа абзабаа ацымлазар, ихәарҭаны изыҟамлазар ауаҩы изы? Аԥшәма ихаҭа аҵәафара уамак дамеилаҳазаргьы, игәылацәа ирзишар амурыз… Аҵәыуашьа ззымдыруаз ихы ԥиҽуан аума ари иахьӡу, мамзаргьы ау дымлаҟәит, акьаҿ днамӡеит акәу? Мап, арҭ ахшыҩҵакқәа уажәы сызлаԥшыз апылҳаҭра ианымаалошәа збоит. Абаҳча зҵазкуа анхарҭа злақьаԥҭоу ала, еиҳа ииашахоит ала цәгьа иаргьы иафомызт, даҽакгьы ианаҭомызт ҳәа ари ахҭыс аҟазшьарба азыҟаҳҵар.

Ԥыҭраамҭак санынаԥшааԥш, сыкәша-мыкәша избоз зегьы хшыҩзышьҭра анрысҭа, аԥшәма ари аҩнаҿы уаҳа дышнымхоз аҟара еилсыргеит азоуп ақьаԥҭа ҳәа зысҳәазгьы. Избан акәзар кәыркәа шоуразы ақыҭаҟны ашәқәеи аԥенџьырқәеи ыҵарбаҟа иаркны аӡәы дтәап ҳәа сгәы иаанагом, ауаҩы ихы даӷамзар, мамзаргьы аҩнуҵҟа аҳауа рхьшәашәага изыҩнагыламзар. Аха аԥенџьырқәа акы-ҩба ҭаԥсаны излаҟоу ала ари аҩны зыӡбахә сымоу ахархәага амоуп ҳәа аҳәара даараӡа исцәыуадаҩуп. Сгәанала, алкаа ҟаҵоуп – аԥшәма инхарҭа ҭыԥ иԥсаххьеит. 

Уи зегьы еилкаауп, аҭагылазаашьақәа зегьы еиԥшӡам, аԥшәма иҩны ныжьны ицара мзызс иамоу здыруада… Аха ирхароузеи аҵәақәа? Избан урҭ ҿабаанӡа даҽа џьоукы изырҿаҵахәымхаз? Аԥшәма дкаҷбеизар? Иҟазшьа бааԥсызар? Уи ишәиира иацәшәаны акәзар егьырҭгьы ашәыр уажәраанӡа изакьымсыз? Аха даҽа ганкахьалагьы, зхы иамыхәо даҽаӡәгьы дызихәом аҟнытә, ара уеизгьы-уеизгьы иџьашьатәу ҳәа акгьы ыҟам, сгәанала. Издыруада ус акәымзаргьы, сгәы сажьозаргьы… Издыруада…

Ашәыр ҳҳәеит ҳәа, ауаҩгьы ари аҩыза ахаҿыҩбара ицәтәымӡам. Иаҳҳәап, иҟамлалои убасгьы, харантәи ауаҩы дыԥшӡазшәа анубо, аха иааигәаны данудырлакь дшеиӷрабаау анеилукаауа. Иҟалалоит даҽакалагьы: изаҭәаумшьо аҳәак иҟәнуп ҳәа шырҳәо еиԥш, еиҳа узқәымгәыӷуа ауаҩы, уара еиҳа ацхыраара ануҭаху аамҭазы инапы узырханы уанышьҭихуа. Аҭагылазаашьа ауп аус злоу, иароуп ҳсабрадақәа ҳҿыхны ҳхаҿра иаша алашарахь ицәырызго. Усҟан ҵакы амаӡам ауаҩы иҭеиҭыԥш, "дҟаԥшьу", "деиқәаҵәоу" мамзаргьы "дцәышу". Аҵакы змоу агәаҭа заҵәык акәхоит...

Ус, схәыцуа сышгылаз, исызгәамҭакәа ҷкәына хәыҷык даасыдгылеит. Даара исцәымыӷхеит, аиашазы. Иҟамлои ари абаҳча аԥшәма иара ихаҭа иакәзар? Аха, мап... Аҷкәын саниабадыр, маҷк ҳанааицәажәа, игәрагара сырҳазар акәхап, абаҳча аԥшәма изкны иидыруаз аинформациа ансыцеиҩиша, уаанӡатәи сгәаанагарақәа шьақәырӷәӷәахеит. Иара иажәақәа рыла, аԥшәма ақалақь аҟны дынхоит, зны-зынла даалоит арахь, иабацәа рџьынџь ахь. Ари абаҳча иара инапала иааӡеит, аха иаҿало ашәыр аӡәы дакьысыр иуам, даара аҭыӡшәа алихуеит. Убри аҟнытә агәыла хәыҷқәа аԥшәма аҩны дшыҟам шырдыруагьы, аҵәақәа рҿыхра рзыгәаӷьуам, еиликаар ҳәа ишәоит. Абри акәзаап ара иҟаланы иҟоу...

Ахәыцрақәа уанрылоу хәарҭазар акәхап... Маҷ-маҷ зыҟаҵара салагаз алкаақәа шиашаз еилыскааит... Аха уажәазы шьоукы рҵәабаақәа срықәӡыргьы уамак исҭахымызт аҟнытә, ԥшьаала сымҩа сназыхынҳәит. Сышӡышац сӡышуеит, сыцагьы шышәаҳәац ишәаҳәоит, аха уи уажәшьҭа хырҩа асҭаӡом, сзызхәыцуа анҭ аҵәабаақәа роуп. Сгәыӷуеит, ҽааны урҭ даҽа лахьынҵак рзыԥшуп ҳәа...

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

114
Актәи Адунеизегьтәи аибашьра ду аҟны "Аԥсуаа рышәк" иалахәыз аибашьцәа. Арӷьарахьтә актәи Коӷониа Ҟача иоуп

Нанду лразҟы: Ҷаҷа Габлиаԥҳаи "Аԥсуаа рышәк" иалаз Ҟача Коӷониеи рҭаацәара иазкны

183
(ирҿыцуп 13:44 12.07.2020)
Sputnik Аԥсны аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа иахьатәи ланҵамҭаҿы дазааҭгылоит ланду Ҷаҷа Габлиаԥҳа, зажәабжьқәа лассы-лассы иҳадылгалало, "Аԥсуаа рышәк" иалахәыз Ҟача Коӷониа ԥҳәысс дшигази рыԥсҭазаараҟны ирхыргази ирызку аҭоурых.

Нанду Ҷаҷа Габлиаԥҳа лажәабжьқәа ирлас-ырлас еиҭасҳәалоит санҵамҭақәа рҿы, уи лыбзоурала сжәар иалоуп иахьа имаҷны ахархәара змоу аԥсуа лексика, иара убас, зегь реиҳа ихадоу, ажәаԥҟақәа - "Ҿыц ибеиахаз уас анцәа дсыумҭан", "Абгадуқәа ԥсын, абгассақәа гылеит", уҳәа иаацәырылгалон лара лдунеидкылашьа аазырԥшуаз лажәақәа. Нанду аҵара лымамызт, аха лажәа ԥҟан, илдыруаз ажәытә жәабжьқәа рацәан. Исымоу алшара схы иархәаны, нанду лразҟы иадҳәалоу нҵамҭа кьаҿк шәыдызгалоит, аԥхьаҩцәа шәхаҵкы. Даара зуал сыду санду, ԥсаҭа шкәакәа, лгәалашәара адунеи саннаҵы исыцзаауеит.

Мҭы Габлиа

Санду деибан, ҩыџьа лашьцәеи лареи зааӡоз лаб иашьа Мҭы иакәын. Иаргьы хҩык ахшара драбын. Инхон дара Тамшь ақыҭан. Лара ишылгәалашәоз ала, рыҩны даара анеиааи ыҟан.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Мҭы Габлиа иҭаацәа

Асасцәа инеиуаз дрылан хаҵа ԥшӡак, "дад, Ҷаҷа, снапы сбырӡәӡәар" иҳәон уи ахаҵа, Мҭы иԥшәмаԥҳәыс Тадгәыгә аишәа анлырхиалакгьы. Ҷаҷа хәыҷы, ишылдыруаз ала, уи ахаҵа еибашьра дцаны даахьан. Деилаҳәан иара еснагь ԥсыуа маҭәала, игәы икыдын аџьарқәа ԥшьба.

Ҷаҷа илызҳаит, лҭәымҭа дааҭагылеит. Зеижәҟа шықәса анылхыҵуаз, нанду ԥсрак ахь дылгеит Тадгәыгә, убри алагьы раԥхьаӡа акәны аџьар даарылагылеит. Ауаа рахь деиҿкааны дцәырҵырц азы, акәаԥкәаԥқәа зқәыԥсаз ацәҩыча иалхны аҵкы лзылӡахит. Усҟан аԥсрақәа рахь уи еиуаз акәын иршәырҵоз. Абраҟа Ҷаҷа игәалҭеит рыҩны инеиуаз, згәы аџьарқәа кыдыз ахаҵа акалашәа дышлыхәаԥшыз...

Хәдықәҵара

Самырзаҟантәи Гогьиак машәырла Коӷониа Кәаҵиа дишьит, уи Акоӷониа иҭынхаз иҷкәын хәыҷ иангьы дыԥсхьан азы, деибахеит, иаб иашьцәа Манчеи Ҭемрази роуп изгәакьаӡаны инхаз, дара аҭаацәара иаламызт. Машәырла иҟалаз ауаҩшьра ашьҭахь, ауаа ныбжьалан, аиӷара аанкылазарц азы а-Гогьиақәа хәдықәҵара ҟарҵеит Ҟача хәыҷы изҳаанӡа иааӡара рхахьы ишырго азы.

Аӡәы иџьеишьаргьы ҟалап уажәы ари аҩыза ажәабжь, аха ажәытәан аҟазара злаз абжьаҟазаҩцәа рыла аиӷара ааныркылон абас. Ҟача дзааӡоз аҵарагьы идырҵеит, х-класск Қәҭешьтәи аҵараиурҭа далдыргеит.

Ҽнак зны, адәаҿы дызцыхәмаруаз ҷкәынаки иареи ргәы ааибаган, "уаб дызшьыз роуп уара узааӡо" ҳәа илымҳа иааҭасит Ҟача. Аԥшәмаԥҳәыс дшихьынҳалаз, 14 шықәса иреиҳамыз Ҟача шьапыла амҩа инаныршәланы Кәтолҟа ихы ирхеит…

Актәи аибашьра ду

Ҟача Коӷониа даныҩеидас, "Аԥсуаа рышәк" даланы хатәгәаԥхарала еибашьра дцеит, уи ашәк далан иаб иашьа Ҭемразгьы, иара убас кәтолаа жәаҩык рҟынӡа.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Коӷониа Ҟачеи "Аԥсуаа рышәк" иалахәыз иҩызцәеи

Ирҳәоит иара дҽыбӷаҟазан, иара убас дкәашон ссиршәа ҳәа. Аҳәара уадаҩуп, избан усҟан 26 шықәса зхыҵуаз арԥыс иқәыԥшра ишәарҭараз амҩахь изирхаз. Дцеит иара хатәгәаԥхарала раԥхьатәи ааԥхьара аныҟалаз ҽаҩраҭагалан 1914 шықәсазы. Хьыӡрацаран, даара ихаҵа усын ҳәа ишьозар акәхарын, зҽи зкәадыри еибыҭаны аимператор Николаи II изыҳәан еибашьра идәықәлаз кәтолтәи арԥыс...

Ашьҭазааҩцәа

Ҷаҷа дышқәыԥшыз ашьҭазааҩцәа лоуа далагеит. Усҟантәи аамҭазы иахьеиԥш аинтернет ала еибадыруамызт, уи иазыркуан ақьаӷьариацәа. Аҭыԥҳа лҭаацәа ауаҩы дырнырҵон рыӡӷаб дшыргәаԥхо азы, аҵыхәтәантәи ажәа змазгьы аиҳабацәа ракәын. Ҷаҷа ажәа лнызҵоз рхи рҵыхәеи уамак игәаԥхомызт лаб иашьа Мҭы. Иара диҭахын зыхьӡ, зыжәла нагаз амаҳә.

Раԥхьаӡа акәны аџьар рахь ицәырыргаз, акәаԥкәаԥқәа зқәыԥсаз ацәҩыча иалхны аҵкы зшәыз Ҷаҷа дшеицгәарҭоз лдыруан Тадгәыгә, убри аҟынтә деиҿкааны дцәырылгарц лҭахын. Аԥсраҿы аџьар еилагылан. Зыҵкы ԥшӡа зышәҵаны уахь инаргаз Ҷаҷа игәалҭеит иҵәыуаны иаақәҵыз ахаҵа ицәҩабжьаз аблақәа шлыхәаԥшуаз… Урҭ аблақәа лара дхәыҷаахыс илдыруан...

Аибашьра адәаҿы

Черкессктәи аҽцәа рполк аибашьҩы Ҟача иаразнак агәымшәара ааирԥшит. Иццышәыз иҽы дақәтәаны аибашьра адәаҿы джәылон. Гьаргь иџьар lV аҩаӡара иоуит жәабранмза 1915 шықәса рзы ақалақь Станиславов ахақәиҭтәразы. Анаҩстәи Гьаргь иџьар lll аҩаӡара кәтолтәи аибашьҩы ианаршьеит ԥшыхәра аӷа имаӡақәа ҭҵааны аагаразы дахьцаз, "амацәаз дызҭаркыз" дҭыҵны, идҵа нагӡаны дахьааз азы...

Аибашьраҿы игәымшәара ахьазгәарҭоз акыр игәы шьҭнахны, анаҩстәи ажәыларақәа дрызцон. 1915 шықәса ҽаҩраҭагалантәи ажәыларақәа рзы Ҟача ианаршьоит Гьаргь иџьар II аҩаӡара. Анаҩсан, Королиово ақыҭаҿы, 1915 шықәса рашәамзазы ԥшыхәра дцаны аӷацәа рхырӷәӷәарҭа ықәхны, 5-ҩык анемсаа тҟәаны иахьааигаз азы Ҟача Коӷониа даԥсахоит Гьаргь иџьар I аҩаӡара.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Георги иџьарқәа зегьы занашьаз Актәи Адунеизегьтәи аибашьра ду иалахәыз Коӷониа Ҟача

Абасала, "Аԥсуаа рышәк" афырхаҵа 1916 шықәса рнаҩсан дгьежит иқыҭахь аҭынч ԥсҭазаара дазыхынҳәырц.

Аразҟы

Ҟача иҽааилеиҳәан, икәымжәы, икаба, иара убас игәы зыздууз иџьарқәа иаԥхьа инаҭаны дынҽыжәлеит. "Уара шьҭа ухәыҷӡам, аџьар унарылаԥш, иудыруеи, уразҟы убаргьы", - ҳәа наиқәҿылҭит иҭынхаз ԥҳәыск. Аԥсраҿы дҵәыуаны данықәҵ, ацәҩабжьа ԥштәы змаз ибла ҵарқәа лықәшәеит дхәыҷаахыс иидыруаз иҩыза Мҭы Габлиа иашьа иԥҳа Ҷаҷа. Ҟача имбацызт уи уаанӡа аџьар дрылагыланы, убри аҟынтә, дышҭыԥҳахаз, насгьы ишылԥшныз аагәеиҭеит. Уи акәхеит, аҩныҟа даныгьежь ашьҭахь, Мҭы Габлиа ауаҩы дизишьҭит "уашьа иԥҳа Коӷониа Ҟача ажәа лниҵоит" ҳәа еиҭеиҳәарц.

© Sputnik / Томас Тхайцук

15 шықәса рыла Ҷаҷа дышлеиҳабызгьы, Мҭы дақәшаҳаҭхеит Ҟача иуахара. Егьырҭ илеиҽырбоз рызҵаатәы нықәганы, Ҷаҷа хаҵа дрышьҭит.

"Сҵәыуон хаҵа санцоз, сара усҟан сзызхәыцуаз даҽаӡәын, аха саб иашьа "уи ҳара дҳақәнагам" ҳәа иааҿахиҵәеит лҳәалон нанду, лхаҵацашьа аалгәалашәо. Ажәытә ҵасқәа рыла, иҟан аибагара зыбжьаз, еишьашәалаз ажәлақәа. Нанду лаб иаҳәшьа Мариа Габлиаԥҳагьы Коӷониа Абас диман, ларгьы иргәаԥханы Коӷониаа дрырҭеит лҭынхацәа.

Ацәгьаҳәара

Хҩык аԥацәа рхылҵит Ҟачеи Ҷаҷеи. Ахәыҷқәа рааӡара ада гәырҩа рымамкәа иҟан, Ҟача аҵара змаз иаҳасабала, аусҳәарҭаҿы аус иуан.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Аибашьра ашьҭахь даныхынҳәыз, аҵара злаимаз ала, ақыҭа аусҳәарҭаҿы аусура далагеит

Ҽнак, ԥсшьарамшк азы, рашҭа иааҭалеит ақыҭа анапхгара ирхаҭарнакыз џьоукы. "Аиҳабыра уԥхьоит, уаалароуп" анырҳәа, гәҩара ҟамҵакәа дрыцны ашҭа аанижьит Актәи аибашьра ду афырхаҵа. Даҽа ҩбаҟа сааҭ рышьҭахь, ахаан нанду илымбацыз џьоукы аакылсын, аҩны еимырдан, Ҟача иҳәаҭҳақәа ргеит. Лара дахьӡеит иџьарқәа рыԥхьакра. Хышықәса инарзынаԥшуа дахганы дыҟан, дзыхдырҟьаз изымдырӡо.

Дхынҳәит иара иқәра аҵкыс акыр еиҳаны изхыҵуа еиԥш ихы шлаӷәӷәаӡа. Нанду гәҩарас илымаз ауаҩы дшьыц бааԥсын лҳәон.

"Дшьыцуан азы шәабду дирӡырц иӡбеит", - уажәы-уажәы еиҭалҳәалон лара. Ҷаҷа акыр илеиҳабыз Ҟача данирҭоз лылаӷырӡқәа леиуазаргьы, ашьҭахь, ианеишьцыла, ифырхаҵара зырԥшӡоз ицыз аԥхарра деилаҳауа дааҟалеит. Еснагь иӡбахә бзианы илҳәон, зегь ҳааилатәаны лҳәатәы аныхлыртлоз.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Ихарарҵаз закәу еилырганы изымдыркәа, Ҟача Коӷониа хышықәса инарзынаԥшуа дахганы дыҟан, уи аамҭа иалагӡаны дшышлара дышлеит

1934 шықәсазы Ҟача ахгара иқәырҵаз дацәынханы дааит. "Ахамаԥагьареи агәымшәареи зыԥсабараҿы аҳра ауаз гәаныла изыхгомызт дзыниаз азалымдара, - даақәыԥсычҳауан Ҷаҷа, урҭ ашықәс хьанҭақәа лгәаларшәо. - "Аиҳабыра уԥхьоит" ҳәа дыдмырҩашьазҭгьы, ахаан иҽриҭомызт урҭ иашҭа иҭалаз ақыҭа чынуаа", - иазгәалҭон лара.

1942 шықәсазы Аџьынџьтәылатәи аибашьра Ду ашыкьымҭазы Кәтол ақыҭан анышә дамардон Николаи II ихаан хатәгәаԥхарала урыстәылатәи акаршәрақәа рҿы анемсаа зырхуаз Коӷониа Ҟача Кәаҵиа-иԥа.

Деибаны дынхеит 30 шықәса ирҭагылаз Ҷаҷа, хҩык лыхшара лыманы. Аԥсҭазаара аҭагәҭасра акыр дкыднаҟьазаргьы, аԥҳәыс еиба илылшеит аџьынџь аиқәырхара.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Ҷаҷа Габлиаԥҳаи лмаҭацәа Нана, Лорик, Елеонора, Валентин Коӷониаа

Сара зны-зынла илысҭоз азҵаара "избан бара аҩбатәи аҭаацәара заԥылымҵаз" нанду абас аҭак ҟалҵон: "Ҳаӷоу ибааит, нан, Ҟача Коӷониа иԥҳәыс хаҵа дцеит ҳәа". Убасҟак ҳаҭыр ақәылҵон иара ихьӡ, убри лыԥсы ҭанаҵы ишьҭыхны илкын.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Ҷаҷа Габлиаԥҳаи лмаҭа Ира Коӷониаԥҳаи

Ақьаԥҭа

Нанду дызланагалаз аҩнаҭаҿы абиԥарақәа иахьанӡа ирызҳауазар, лара дызлыҵыз, акыр инагаз Мҭы Габлиа иашҭа иахьа иҭацәуп. Ҳара ҳаб ианшьцәа бзиа иаҳбон. Сара сызхааныз инханы иҟаз санду лашьа Ӷәыӷә заҵәык иакәын. Иара ахшара димамызт. Санду лашьа гәакьа Гәадӷа дышқәыԥшӡаз дыԥсит.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Габлиа Гәадӷа

Иара диҭынхеит аԥҳа заҵәы. Иааигаз аԥҳәыс Мери Емхааԥҳа дынцәахшан. Нанду еиҭалҳәон, Гәадӷа ԥҳәыс данааига, аҭаца лыԥшӡара зегь шаршанхаз.

"Алаԥш лаахан, Мери ԥшӡа дахьыкҿагылаз дынхьыдышьшьит", - илгәалалыршәалон нанду.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Габлиа Гәадӷа иԥҳәыс Мери Емхааԥҳа

Лыԥсы ҭанаҵы, лашьа Гәадӷа дылнықәуан нанду. Мҭы иҷкәынгьы дышқәыԥшыз идунеи иԥсахт, иҭынхаз ҩыџьа аԥҳацәа роуп.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Ҷаҷа Габлиаԥҳа, лашьа Гәадӷа, лԥацәа Рауфи Асҭамыри Коӷониаа

Ирҳәоит, Габлиа Мҭы дызқәынхоз адгьыл ашәи ацын ҳәа, избанзар ахацәа араҟа ианахаӡомызт… Инханы иҟаз санду лашьа заҵә Ӷәыӷә идунеи иԥсахт аибашьра ҟалаанӡа, аӡәгьы диҭнымхаӡакәа.

Аибашьра ааилгазар, сымнеицызт саб ианшьцәа ахьынхоз. Сара издыруан уа уаҩытәҩыса дахымлеижьҭеи акыр шҵуаз, ашҭа иҭагылаз Мҭы икәасқьеи ашьҭахь идыргылаз амаҵурҭеи ҳара ҳаибашьра ишыццышәнатәыз. Анцәа изигәаԥхаз здырхуада, аха ауаа нагақәа ззырҳәоз рынхарҭа қьаԥҭахеит.

Тамшь, иқьаԥҭахаз Мҭы Габлиа инхара.
© Foto / Когония Элеонора
Тамшь, иқьаԥҭахаз Мҭы Габлиа инхара.

Аабыкьа сҩыза Саида Жьиԥҳа лмашьына ҳақәтәаны ҳныбжьалеит Тамшь Габлиаа ргәарабжьара.

Ана-ара ауаа нхоит, аха Мҭы Габлиа иҩны аԥсҭазаара анубаалом. Сгәы хьу-хьууа саншьцәа дуқәа иқьаԥҭахаз ргәараҭа снықәыԥшны сгьежьит, санхәыҷыз сахьыԥхьоз акәасқьа ду ала аҭаԥшра ахьысқәашьымхаз азы зӷьара уадаҩу хьаак сыцны…

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

183

Урыстәылеи Ҭырқәтәылеи рҳаиртә еимадара хацдыркуеит

0
(ирҿыцуп 13:33 15.07.2020)
Ҭырқәтәылатәи АИХқәа рҟны ицәыргоуп Ҭырқәтәыла атранспорт аминистр Адил Караисмаилоӷлу иҟынтәи ихыҵхырҭоу аинформациа аҳауатә еимадара ԥхынгәы 15 инаркны ишхацыркхо азы.

АҞӘА, ԥхынгәы 15 - Sputnik. Урыстәылеи Ҭырқәтәылеи рҳаиртә еимадара хацдыркырц азы еилацәажәеит, аха макьаназы арыцхә еилкаам ҳәа аанацҳауеит РИА Новости, Ҭырқәтәыла атранспорт аминистрраҟынтә ахыҵхырҭа шьаҭас иганы.

"Иахьа ҳминистр аҳәамҭа ҟаиҵеит атәылақәа рыҩба рҳауатә ҵакыра аартра ишақәшаҳаҭхаз, аха макьаназы арыцхә шьақәыргылам, аимадара анхацыркхогьы еилкаам", - ҳәа иҳәеит амаҵзура иацәажәоз ахаҿы.

Урыстәыла акоронавирустә пандемиа инадҳәаланы хәажәкыра 27 раахыс аҳауатә еимадара ԥнакит. Ззин ыҟаз аидаратә, аԥошьҭатә, асанитартә, агуманитартә реисқәа ракәын, иара убасгьы аиҳабыра рзин ҷыдала иалшон атехникатә маҵзуразы, иҭацәу аҳаирпланқәа рырԥырреи атранзит реисқәа рымҩаԥгареи рзы.

Урыстәыла ԥхынгәы 15 инаркны иаԥыхуп ихымԥадатәиу ҩымчыбжьатәи акарантин атәылахь иалало рзы.

Уаанӡа Роспотребнадзор ажәалагала ҟанаҵахьан аҳаиртә еимадара шьақәыргылазарц: Германиа, Италиа, Великобританиа, Польша, Даниа, Финлиандиа, Венгриа, Нидерланды, Норвегиа, Китаи, ШриЛанка, Вьетнам, Монголиа рахь.

Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ Татиана Голикова аҳәамҭа ҟалҵеит аҳаиртә еимадара ахацыркразы аҭагылазаашьа иахәаԥштәуп, 100000-ҩык ауааԥсыра рыбжьара 40 вирус хҭыс еиҳамкәа аҭыԥ амазароуп ҳәа.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау