Гәилиа Қәарсаииаԥҳа

Амаӡажәа заҳҳәоз арҵаҩы: Гәилиа Қәарсаииаԥҳа лгәалашәаразы

158
(ирҿыцуп 13:26 05.10.2019)
Арҵаҩы хаҭа амаҭәар узырҵо мацара иакәӡам, уи аҵаҩы иуадаҩрақәа рҿы ивагыло, маӡа имазар, изызҵәахуа, абжьгарақәа изҭо иоуп. Кәтолтәи абжьаратәи ашкол аҟны 50 шықәса рҵаҩыс иҟаз, Аԥсны зҽаԥсазтәыз арҵаҩы Гәилиа Қәарсаииаԥҳа лгәалашәара иазкуп анаҩсантәи анҵамҭа.

Арҵаҩы хаҭа амаҭәар узырҵо мацара иакәӡам, уи аҵаҩы иуадаҩрақәа рҿы ивагыло, маӡа имазар изызҵәахуа, абжьгарақәа изҭо иоуп са сгәанала. И. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи абжьаратә школ аабыкьа алыԥсаа даиуит - лдунеи лыԥсахит 50 ш. арҵаҩра иазызкыз, Аԥсны зҽаԥсазтәыз арҵаҩы Гәилиа Қәарсаииаԥҳа.

Гвиля Корсая
50 шықәса арҵаҩра иазызкыз Гәилиа Қәарсаииаԥҳа

Асовет аамҭазтәи ашколтә ԥсҭазаара ҳазыхынҳәуазар, Кәтолтәи ашкол ззанааҭ бзианы издыруаз арҵаҩцәа рыла акыр ибеиан, аха урҭ зегьы ҟазшьала еиԥшымызт, иҟан амаҭәар арҵара еиҳа аԥыжәара азҭоз, иҟан иара убас, арҵареи аиҩызареи еилазыгӡоз. Абарҭ аҵыхәтәантәиқәа дреиуан иахьа зыӡбахә салацәажәарц сҭаху Гәилиа Баџьга–иԥҳа Қәарсаииа-Гәаланӡиа. Сгәы иалоуп лыԥсы анҭаз анҵамҭа аҟаҵара сахьахьымӡаз, аха ус акәзаргьы, исуалны исыԥхьаӡеит агәыразра иасимволыз арҵаҩы илызку ажәа аҳәара, избанзар, лара леиԥш инагӡаны аҵаҩцәа аԥхарра рзызшоз шамаха сылнымиацызт.

Гвиля Корсая
Гвиля Корсая
Гәилиа Қәарсаииаԥҳа лҵаҩцәа рыгәҭа

Гәилиа Қәарсаииаԥҳа диит генетикала аҵара иахьазҟазаз аҭаацәараҿы, лашьа Вианор ақыҭа амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан, лаҳәшьа Ҭина джурналистын, егьи лаҳәшьа Лилиа ашколтә библиотекаҿы аус луан, иара убас лаҳәшьа Елена Тҟәарчал рҵаҩыс аус луан, убри адагьы лашьа Вианор иԥшәмаԥҳәыс Мери Надараиаԥҳа аиҵбыратәи аклассқәа рырҵаҩыс дыҟан, рыҩны иалҵыз анаҩстәи абиԥарагьы ҳарзааҭгылозар, иахьынеибаку аҵара зхы азцоз уааны иҟалеит. Аҽы жәлала иҩуеит шырҳәо еиԥш, рҭаацәара ахьынеибеиԥшу ақыҭа ахьӡ ҭызгоз уаа нагақәан.

Гәилиа Баџьга-иԥҳа лнысымҩа ҳазааҭгылозар, лыҩагыламҭа Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду иақәшәеит. 1941 ш. лара илхыҵуан 14 шықәса. Лашьеиҳаб арра данырга, аҩны аиҳабра ныҟәылгар акәхеит, аҵареи аҭаацәа рныҟәгареи еиваргыланы имҩаԥылгон, избан акәзар, лара егьырҭ дреиҳабын. Гәилиа Қәарсаиа дрылгеит Аҟәатәи апедагогикатә ҵараиурҭеи,анаҩсан Горки ихьӡ зхыз апедагогикатә институти. Рыҩбагьы рҿы диплом ҟаԥшьыла лҵара хлыркәшеит. 1952 ш. қәҿиарала аинститут иалгаз Қәарсаиаԥҳа Аԥсны анҭыҵ аспирантура аҭалара лабжьыргеит лырҵаҩцәа, аха иуадаҩыз аҭаацәаратә зҵаарақәа ирыхҟьаны, уахь ацара аҭыԥан, аусура далагоит лқыҭа школ аҿы рҵаҩыс.

Гәилиа Баџьга-иԥха Кәтолтәи абжьаратә школ аҿы идлырҵон аурыс бызшәеи алитературеи, иара убри аамҭазы, хҩык ахшара лааӡон, иара убас, ақыҭа ус, аҩныԥҳәысра уҳәа иахьакәзаалак лҽахьылыгӡон. Сара схаҿы лара дынхеит еснагь илашоз, аҵаҩцәа рахь абзиабара иакны иагоз ԥҳәысны.

Иџьашәшьаргьы, Гәилиа Баџьга-иԥҳа сара хаҭала амаҭәар дысзаԥхьомызт, аха ҳара ҳакласс аҿы итәаз лыԥха Инга лыбзоурала аимадара ҳаман. Гәилиа Қәарсаииаԥҳа лахь аперемена ҳәа изышьҭоу аԥсшьара анҳамаз ҳарҭ ахәыҷқәа маӡажәаҳәара ҳцон.

Ишыжәдыруа еиԥш, ашкол аҿы аҵаҩы иоур алшоит ауадаҩрақәа, аҵараҿы, мамзаргьы алеишәа иахҟьаны, иара убас, иҟан зааӡатәи абзиабарақәа зызцәырҵны, абзиабаратә романқәа рыԥхьара аҵыхәала, амаҭәарқәа рҵара иагзырхоз. Усҟан ашкол аҿы алеишәа џьбаран, иалшон аҭцара азҵаара ықәдыргыларгьы. Абас ианыҟалоз, бзиа дыздыруаз аҵаҩцәа, дышрыцхраауаз дырны, Гәилиа Баџьга-иԥҳа илыдҵаалон. Лара лакәзар, аҵаҩы егьа гха имазарагьы ддукатха дааизықәгылон.

Исгәалашәоит иахьа здунеи зыԥсаххьоу, уарала исзааигәаз ҷкәынак маҭәарк азы дахьхьысҳахаз дахырҟьаны иҭаацәа ирыԥхьаны иҭцара ада ԥсыхәа шыҟам анырҳәа, уи апроцесс ԥзыргаз Гәилиа Қәарсаииаԥҳа шлакәу. Лара уи аизараҿы дықәгыланы илҳәеит "аҷкәын алитература дазҟазоуп, игуманитартәым амаҭәар ашьҭкаара ицәыуадаҩзаргьы" ҳәа. Аамҭа цеит, уи аҷқәын ашкол далган арра дыргеит.

Гвиля Корсая
© Foto / Гвиля Корсая
Гәилиа Қәарсаииаԥҳа аус зцылуаз лколлектив ахаҭарнакцәа

Ҽнак зны Гәилиа Баџьга-иԥҳа "ара бааи" лҳәан, лкабинет сныҩналгалеит. Иаалыртит Перьмынтәи иаашьҭыз аконверт иҭаз салам шәҟәык. "Ибгәалашәома ари аҷқәын данҭырцоз? Усҟан деиқәсырхеит. Уажәы исзиҩыз ббома?", - лҳәан илкыз асалам шәҟәыбӷьыц аҟынтә урысшәала иҩыз цәаҳәак даасзаԥхьеит: "Моя вторая мать, моя дорогая Гвиля Баджговна…" - абас иҟәымшәышәыз ахазырхала иалагон уи ашәҟы. Ашәҟәы автор иҭабуп ҳәа леиҳәон данҵаҩыз дахьеиқәлырхаз, ашкол далгаратәы ацхыраара ахьилҭаз азы. "Арҭ ирзеилкааӡом, - лҳәеит лара, ашкол аҿы ахәыҷқәа рыҭцара азҵаара ықәзыргылоз рзы, - "ахәыҷы данхәыҷу дласызаргьы, ауаҩра илҵыр ауеит, убри азыҳәан акыр абзиабара идҵаны аҵара иурҵароуп, уигәҭасыр ҟалаӡом".

Лара уи ашәҟәы данысзаԥхьоз, лхы-лҿы лашон, аҳәынҭқарратә ҳамҭа ду занаршьаз иаҵкысгьы лгәы наӡаны. Аиашазы, игәныскылеит исалҳәаз, ашьҭахь аибашьра аԥхьа ашкол аҿы аус анызуаз, аҵараҿы ихьысҳаз, ма злеишәа цәгьаз рганахь лара лметодика схы иасырхәон. Гәилиа Баџьга-иԥҳа исалҳәаз шьақәнарӷәӷәеит ҳара ҳаибашьра аамҭазы еиҩцаны аҵара ззымҵоз 16 шықәса зхыҵуаз сҵаҩцәа руаӡәы аибашьра адәаҿы дахьысԥылаз.

Гәилиа Қәарсаииаԥҳа ашкол аҿы имҩаԥылгон иаартыз аурокқәа, лара цәгьа дрызҟазан исахьаркны ажәеинраалақәа рыԥхьара, иара убас, илҟазшьаҷыдан аҵаҩы аҩымҭа ахцәажәараҿы ахақәиҭра иҭара. Аҵаҩцәа рыгәшәымшә ҳәаны, аҵара дырҵара лҽазылшәон еснагь Гәилиа Баџьга-иԥҳа, убри иабзоураны, лара лмаҭәар ззышьҭымхуаз дмаҷын, даара злеишәа џьбараз аҵаҩцәа налаҵаны.

Гәилиа Баџьга-иԥҳа хаҭала аҩызара ахьышьҭылхуаз аҵаҩцәа рыбжьара хәба ҳәа аҵара зҵоз ракәмызт иҟаз, исҳәарц сылшоит лара илҩызцәаз абжьаратәи аҵаратә рбагақәа змаз ракәын ҳәа. Абри аҩыза лҟазшьала ихьысҳаз аҵаҩцәа шьҭылхуан лара, илцәыԥхашьангьы аҵара еиҳа рҽадырцалон.

Абас имааназ, аха хшыҩзышьҭра зуҭаша ааӡаратә методика змаз лара аӡәзаҵәык лакәноуп сара ишысгәалашәо сышколтә ԥсҭазаара саназхәыцуа. Сызлацәажәо арҵаҩы, лырҵаҩра анаҩсан, хҩык лыхшара иҿырԥшыганы рааӡарагьы дахьӡон. Лара илдыруан, уара урҵаҩызар, ухшарагьы набыцрак злам ахымҩаԥгашьа рымазарц шахәҭоу. Артур, Асида, Инга захьӡыз лхәыҷқәа ашкол аҿы иреиӷьӡаны аҵара зҵоз ирхыԥхьаӡалан, исгәалашәом убарҭ рахьтә аӡәы вбак иманы.

Гвиля Корсая
Гвиля Корсая
Гәилиа Қәарсаииаԥҳа лҭаацәа рыгәҭа

Гәилиа Баџьга-иԥҳа хатә ҩызас длыман ақыҭаҿы ҳаҭыр ду зқәыз Шьалодиа Гәаланӡиа. Аиашазы, урҭ реиԥш аҭаацәа еиқәшәа шамаха иуԥыломызт. Ашколтә ԥсҭазаара аамҭа рацәаны ишлымнахуазгьы, зегь акоуп, лара зегьы дрыхьӡон. Сара сырҵаҩуп ҳәа ақыҭанхамҩа зхы ацәызгоз дреиуамызт. Луҭра, лсыҭра, лымхы уҳәа, аус зымуаз ақыҭаҳәсақәа даарыдҩыло анхамҩа ныҟәылгон.

Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ианалага, Гәилиа Баџьга-иԥҳа 60 ш. дырҭысхьан, аха аус луан ашкол аҿы. Илзааигәаз ишеиҭарҳәо ала, аибашьра иалахәыз лԥа заҵәы Артур данырхә, Гәдоуҭаҟа дандәықәырҵоз иара дицны дымцеит, иаанылмыжьит лқыҭа, аибашьра нҵәаанӡа аибашьцәа рхәы ҟалҵон, ргәы лырӷәӷәон ахы иаҿагылаз лҵаҩцәа, дара ахьынхоз аҭыԥ аӷа ихырӷәӷәарҭақәа ишырцәыхарамызгьы.

Аибашьра анеилга, ашколтә ԥсҭазаара аиҭашьақәыргылара далахәын Гәилиа Қәарсаииаԥҳа, имаҷымкәангьы аус луит лгәабзиара илнаҭонаҵы. Ҳара ҳамаӡақәа змаҳдоз арҵаҩы ақәра бзиа нылҵит, лара лдунеи анылыԥсахуаз 92 шықәса лхыҵуан, дыҟанаҵы лгәы дуун лыхшара рзгьы, илааӡаз лҵаҩцәа рзгьы. Лахраҭ бзиахааит, нҵәара зқәым аԥхарра ҳзынзыжьыз, ҳамаӡақәа заҳҳәоз ҳарҵаҩы…

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

158

Акаҳуеи аҳаҵлеи: аилазаара "Ашацкыра апоетцәа" шеиҿкаахаз

4
Алитературатә еилазаара "Ашацкыра апоетцәа" арҿиара знапы алаку аҿар еиднакылоит. Уи аиҿкаараҿы акаҳуа рольс инанагӡаз, насгьы аҳаҵла зеиҭаҳатәхаз дазааҭгылоит ажурналист Аинар Ҷыҭанаа.

Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik

Дуӡӡак аҟынтәи ҳаауеит

Ҭагалантәи амш ԥхақәа руак азы ҩыџьа апоетцәа – Дырмит Габалиеи Абзагә Аҟалӷьбеи, аҽнышьыбжьон, амшын аԥшаҳәаҿы каҳуажәра ишаҿыз снарыхҭыгәлеит.

Мышқәак рышьҭахь ажурналист Девид Гобечиа дҳацны, мрагыларахь ҳхы рханы амҩа ҳанылахьан. Ҳарҭ ҳахҩык иҳацын "ҳҵәаӷәамҭақәа", Девид – "ифото-видео-блаҭыхга".

Крааҵуан жәеинраалақәак ҳармыԥхьеижьҭеи – абас иҟан ҳныҟәара аҿыҵга. Зегь раԥхьа уи ахшыҩзцара ихаҿы иааит Дырмит, иара убасҟан, аԥшаҳәаҿы акаҳуа анаҳжәуаз аамҭазы.

Аҽны ҳаҭааит Басариа ихьӡ зху Очамчыратәи ашкол-интернат. Уи аамҭазы "коронавирус" ҳцәагьы ҳацәагьы макьана иаламшәацызт аҟнытә ҳрыдыркылеит ҳаргәыдыҳәҳәаланы. Имаацызт адистанциа-мистанциақәа "рмодагьы".

Апоетцәа рҭеиҭыԥш ашколхәыҷқәа рхаҿы ишааиуа ҳашьашәалон ҳәа сгәы иаанагом, аха а-Пушкинхареи а-Шьынқәбахареи аҽны ҳаргьы хықәкыс иҳамаӡамызт. Сааҭк аҟара иргәарԥханы иӡырҩуан аҵаҩцәагьы. Рнапеинҟьабжь еиҳа-еиҳа иӷәӷәахо ианалага – иазҳархеит. Избанзар зны-зынла уи агәыԥҵәарагьы иадыргоуп.

Ԥыҭк ҳагәқәа (анаҩс ҳлымҳақәагьы) анҳарда, аԥшәмацәа адиреқтор иуадаҟны пату ҳақәырҵар рҭаххеит. Ашкол уанҭо ари ауадахь анагарақәа бзиарак иазҳәам, џьаракы аҩнагалара-аҩныгараҿы уаныцхырааҩу алаҳамҵозар. Аха уажәазы сасра ҳуеит, ҳзыцәшәо егьыҟам.

Дук мырҵыкәа ашкол анапхгареи арҵаҩцәеи иҭабуп ҳәа нараҳәаны, аԥсуа шәақәа ҳәо, мамзаргьы ирӷызуа, ҳазлааз ала ашьшьыҳәа ҳанҿынаҳхеит. Ҳаԥхьаҟа Аҟәанӡа ишьҭоу амҩа хароуп, арҿиара мҩа акәзар – нҵәара ақәӡам.

– Ҳзусҭцәоу жәдыруама? – ҳәа ҿааиҭит Дырмит, Очамчыра ҳаналсуаз аамҭазы.

– Ыы? – ҳҳәеит ҳаргьы, иҵаашьа џьашьаны.

– "Ашацкыра апоетцәа" ҳауп.

Арҿиаратә шәырҵла

Ари машәыршақә иҳәаз ажәақәамызт, анаҩстәи ҳныҟәарахьгьы "Ашацкыра апоетцәа" раҳасабала амҩа ҳақәлеит. Жьҭаарамза 24 рзы ҳара ҳаҭааит Ҷыҷыкәа Хьиба ихьӡ зху Баслахәтәи абжьаратә школ.

Аԥсуаа рҳәашьа, сара истәуп ҳәа акәым изысҳәо, аха ари ашкол аҵас бзиақәеи аҳаҭыри змоу ҵараиурҭоуп. Аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи апоетцәеи ирызку, ашкол ашҭа ҭбааҭыцә ҭзырҭәаауа абаҳча мацара абанӡанеиуеи. Дара рнапала еиҭарҳаз аҵлақәа еиламҩашьарц азы досу анҩыларақәа рымоуп. Аԥсуара иазку ауадаҿы еизгоуп ибеиаӡоу аҭоурыхтә материал.

Акыр жәашықәса раԥхьа ари ашкол аҟны ашәҟәыҩҩцәеи ашколхәыҷқәеи рыбжьара асалам шәыҟәқәа реимдара хацыркын. Уи аҵас бзиа еиқәырханы иаагоуп иахьанӡагьы, асалам шәҟәқәа зегьы еиҷаҳарыла иҵәахуп хыхь зызбахә ҳәаз ауадаҿы.

Ашацкыра апоетцәагьы ари абаҳча ссир аҟны ҳахьӡ зҳәо ҵлак ыҟазарц ҳҭаххан, аҳаҵла ааганы еиҭаҳҳаит. Хәыҷык-хәыҷык баҳала аус анаҳуы, ҳаиасит ажәеинраалақәа рыԥхьарахьгьы.

© Foto / предоставлено Аинаром Читанаа
Ашацкыра апоетцәа аҳаҵла еиҭарҳаит Баслахәтәи абжьаратә школ ашҭаҟны

Анаҩстәи ахҭысқәа еиҭаҳәаратә формала иаасырԥшуеит, аԥхьаҩ ажәа дасмыршьразы.

Иҭәы-иԥха имҩаҧысыз ари аиԥылара ашьҭахь ашацкыраа анаҩстәи ҳаиқәшәара шықәсыбжак еиҳаны иахырԥатәхеит. Уи зыхҟьаз аҭагылазаашьақәа рацәоуп.

Инҵәеит 2019-тәи ашықәс. 2020-тәи алагамҭа акәзар аибабарақәеи аиқәшәарақәеи рзин ааҳамнахын, "zoom" ала авидео еимадара мацара ҳҽалаҳагӡар акәхеит. Ари аамҭа иалагӡаны ҳаилазаара иацлеит: Алмас Шьалашьаа, Шьазина Бганԥҳа, Ҳаџьараҭ Џьыкьырба, Адгәыр Амԥар.

Акарантин ашьҭахь

Ачымазара иадҳәалаз агәыҭҟьарақәа маҷк ианеихсыӷь, ԥхынгәымза 23 аҽны, Дырмит Гәлиа илитературатә-мемориалтә музеи аҟны ицәыргахеит алитературатә еилазаара "Ашацкыра апоетцәа". Уи алахәылацәа досу ҳҩымҭақәа акы-ҩба ҳрыԥхьеит, иара убас инеимда-ааимдо ҳаԥхьеит "Ашацкыра апоетцәа Рҭоуба".

Аҭӡаҿы икыдын асахьаҭыхҩы Баҭал Џьапуа ҳаилазаара иазирхиаз адыргаҷагьы.

Апоет, ажурнал "Алашара" аредактор хада Анатоли Лагәлаа, аилазаара ҿыц иазкны игәаанагара ҳәо, иазгәеиҭеит:

"Аамҭа аҿахәы шаҟа иҳазҳәо, шаҟа аҵакы ҳзеилкаауа – уброуп ҳпоезиагьы аԥсы ахьҭало. Иагьа ирԥшӡаны иуҩыргьы, агәы аҵамзар, агәаӷь амамзар, аԥсуара ыҟамзар – уи алҩа иаҩызоуп. Избанзар, иахьа узыԥхьо алитература убри аҟара ирацәоуп, уи иалкааны ахатә бжьы ацәыргара мариаӡам. Аха абаҩхатәра змоу уи амаҵ иуроуп. Даара узызхьаауа, угәы иаҭаху зегьы аанужьыр ауп, иулоу наугӡарц азы, имца хааны уаблырц азы. Изгәаԥхо ҟалоит, изгәамԥхогьы ҟалоит, аха сара исҭахыз сҳәеит, са сыдагьы аӡәгьы изҳәомызт ҳәа агәаанагара ануоулак – убасҟан ауп ажәеинраала аныуҩыз".

Адгәыр Амԥар аҭоубаҭара адырхаҽны ҳаилазаара даналҵ, Гәлиа иҩны-амузеи аҟны Даур Наҷҟьебиа иҳаиҳәаз ажәақәа атыхҳәа иааҳгәалашәеит. Ашәҟәыҩҩы ҳгәыԥ алахәылацәа зегьы шнымхо, мышкы зны аӡәы ишынижьуа ҳгәы ҳҽаниҵахьан, аха уи амш ас лассы иаауеит ҳәа ҳгәы иаанагомызт.

Ааигәазы акы-ҩба усмҩаԥгатә азԥхьагәаҭаны иҳамоуп. Аԥсуа политикцәа ражәақәа рыла иуҳәозар "иҟаҵатәу рацәоуп", аха урҭ зегьы раԥхьа игылоуп арҿиара.

Алитературатә еилазаара "Ашацкыра апоетцәа" адаҟьақәа феисбуки инстаграми рҟны иаԥҵоуп. Уаҟа агәыԥ алахәылацәа рырҿиамҭа ҿыцқәеи аилазаара аԥсҭазаашьа атәы зҳәо ажәабжьқәеи лассы-лассы ишәыдаагалалоит.

4

Адипломатиа иаамысҭашәоу занааҭуп

109
(ирҿыцуп 17:48 13.08.2020)
Адәныҟатәи аусқәа рзы Аԥсны ахада ицхырааҩ ааигәа аԥсуа-аурыс ҳәааҿы аҭыԥ змаз ихымҩаԥгашьеи уи иаиуз ареакциеи дырзааҭгылоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Ауаажәларра амчра аԥсахразы апротесттә қәгыларақәа зымҩаԥырго анапхгара ҳазҭо русуразы агәынамӡара рымоуп азоуп. Ареволиуциақәа мҩаԥысуеит асоциалтә платформа уи азы иахьыманшәалоу атәылақәа рҿы.

Иаҳхысыз ашықәси ҳазҭалази ҳтәылаҿы аполитикатә еибарххарақәа рацәан, урҭ реиҭаҳәарагьы иаԥсам, зегь ибзианы ижәдыруа ауп. Усҟан оппозициа иҟаз, иахьа амчраҿы иҟоу анапхгара рриторика "азакәан аҳра ауа, еиҵыху ачынуаа рыштатқәа реиҵатәра, ауаа рсоциалтә бзазара ашьҭыхра" ҳәа, ԥхьатәара ирышьҭыз атәыла ахада иаамҭазы иҟаз ауашәшәырарақәа акыр иӡырганы, уи шьаҭанкыла ишеиҭаркуа агәра ҳдыргон. Аҳәара мариоуп, аха анагӡара уадаҩуп. Иҳаҩсхьоу ашықәсқәа ҳрыԥшны иаҳҳәозар, ҳтәыла ахадацәа амчрахь анеиразы аҳәаҭыхла  ирзықәԥо, анаҩс урҭ рхаҭа азакәанқәа еиларгарагьы ирылакьысуам, избанзар, рус иахазыргылаз раҳаҭыр рбароуп.

Еидыз аоппозициатә блок ахада Аслан Бжьаниа иахьа амчраҿы дыҟоуп, ҳазҭоу ашықәс алагамҭазтәи аполиткатә кризис алҵшәақәа ирыбзоураны. Абар зеиӷьыҟам аҭагылазаашьа, азакәан аҳра ауа, акоррупциа маҷхо, ачынуаа рхыԥхьаӡара еиҵахо аҟаҵаразы. Макьаназы, агәыргьынчмазара аиаара раԥхьатәи ацәаҳәаҿы иазлаҟоу ала, егьырҭ зыӡбахә ҳәаз ареформақәа кьыс рымам, ачынуаа реиҵатәра акәзар, аизырҳара амҩоуп изну.

Иахьатәи Аԥсны ахада икадртә политика макьаназы иреформатәу аҟазшьа амоуп ҳазҳәом, дамеигӡакәа ацхырааҩцәеи абжьгаҩцәеи иадминистрациа иадигалоит, уаанӡатәи икритикатә згәаҭақәа ихаршҭны. Иахьатәи санҵамҭа зызку "афырхаҵаратә" темагьы сазааиуеит уажәы.

Ажьырныҳәатәи аполитикатә хҭысқәа ираԥхьагылаз Ахра Аҩӡба алхрақәа рышьҭахь "адәныҟатәи аусқәа рзы Аԥсны ахада ицхырааҩ" ҳәа дшьақәырӷәӷәоуп. Даҽакала иаҳҳәозар, ахада иадминистрациа ианақәлоз, асаркьақәа ԥыххааны амҩа аазыртуаз иаалырҟьаны ддипломатхеит. Ишыжәдыруа еиԥш, адипломатиа – акыр иаамысҭашәоу занааҭуп, уи иаднакылаӡом аӷьалпал. Рацәак аԥшрагьы аҭахымхеит.

© Sputnik / Томас Тхайцук

Ҳазҭоу амза быжьба рзы асоциалтә ҳақәа рҿы иаацәырҵит "адәныҟатәи аусқәа рзы Аԥсны ахада иабжьгаҩ Ахра Аҩӡба "Урыстәылеи Аԥсни рҳәааҿы ибжьагылоу аихатә гәашә и-Toyota Land Cruiser алаӡара ду змоу абапмер ала днажәлан, ҳара ҳҳәаа дышҭалаз узырбо асахьаныҟәа. Абри алагьы аԥсуа дипломатиа ахаҿра ҿыц шьақәыргылоуп. Аиашазы, асоциалтә ҳақәа рҿы ицәырҵыз авидео ала, Toyota Land Cruiser аԥсҟы зку дшумбогьы, дук мырҵыкәа Ахра Аҩӡба иҳәеит уи иара шиакәу, изыҟаиҵазгьы "хә-сааҭк аҳәааҿы даанкыланы дахьрымаз" азы шакәу.

Ишеилкаахаз ала, ҳдипломат акоммуналтә, иара убас егьырҭ ашәахтәшәаратә ҟазшьа змоу аусқәа рзы миллионк иаадҩыло ауал иқәын, уи имшәакәан Урыстәылатәи аҳәаа ахысра азин имамызт. Ахра Аҩӡба иҟаиҵаз ахҳәааҿы иазгәеиҭеит "аҳәааҿы иҟоу аҭагылазаашьа хшыҩзышьҭра аҭатәуп" ҳәа. Адипломат иҟаиҵаз аҳәамҭаҿы иара убас иазгәеиҭоит ҳауаажәлар аҳәаа ахысраҿы ауадаҩрақәа шрымоу, сааҭла уа агылара шрықәшәо азы.

Ауадаҩрақәа ануԥыло ыҟаҵәҟьоуп, аха апрезидент иабжьгаҩ дышдипломатыз ихашҭит, адипломатиа ззыҟоу, аиҿцәажәарақәа рыбзоурала ауадаҩрақәа раԥырҟәҟәааразоуп. Авидео уахәаԥшыр иубоит еиқәаҵәасамсалуа иҟоу адипломат имашьына, акашәа имбакәа, амҽыӷра аҟазшьа аманы Аԥсны аҳәаа еихызшо агәашә инажәланы ҳтәыла ишҭалаз. Шәазхәыц, ари ҟазҵо апрезидент ицхырааҩ иоуп, баша хархьуаҩым.

Схаҿгьы исзаагом, уаанӡатәи Аԥсны ахада ицхырааҩ иакәызҭгьы, аоппозиционер Аслан Бжьаниа идгылаҩцәеи иареи иахырҳәаараны иҟаз ари ахҭыс, аха "дара ртәы" ианыҟаиҵа, хымшҟа рыԥсы ӡаны итәан. Аинформациатә хархәагақәа рҿы ари атема анцәырҵ, акыр зыбжьы цәгьахаз хҭысны ианыҟала, нанҳәа 10 рзы апрезидент ипресс-маҵзура аҟынтә ицәырҵит аҳәамҭа "Ҳазҭагылоу аамҭазы аҭагылазаашьа аҭҵаара мҩаԥысуеит" ҳәа. Аҳәамҭа ишҳаҵанаҳәо ала, Аԥсны анапхгара ари азҵаатәы азы, агәаҭарақәа анымҩаԥыслак ашьҭахь алкаақәа ҟарҵоит. Ари ахҭыс азы, иҳәынҭқарратәу аинформациатә хархәагақәа уамак рҽырымҟьеит, апресс-маҵзура иҳаланаҳәаз аинформациа аздырхеит, иҷыдоу аҭыжьымҭақәагьы азырымкит. Иҳәынҭқарратәым ирҳәази ирымҳәази ахәшьара аҭара хықәкыс исымаӡам уажәы абра, урҭ уеизгьы-уеизгьы "рхы иақәиҭуп".

Хымԥада, уаанӡа акәызҭгьы, Бжьаниа идгылоз аоппозициатә информациатә хархәагақәа ирҳәашаз рдыррын, адипломат Аԥсны агәашә иҭалашьа ҳзырбоз авидео иахьеи-уахеи идырҵәирын, аха уажәы амчрахь ианааи "ажәа ахақәиҭра" ҳәа ззырҳәоз аԥсы ахьҭоугьы ргәаламшәеит, имашьына аҳәааҿы "ианжәылозгьы" цәыррымгеит.

Ари ахҭыс Урыстәылеи Аԥсни реизыҟазаашьазы узхыҽхәаша акәым. Ҳтәыла ахада ицхырааҩцәеи иабжьгаҩцәеи узвамлаша ахымҩаԥгашьа аадырԥшлароуп. Ихадоу ҳастратегиатә ҳәынҭқарра ҳәа Урыстәыла ианазаҳҳәо, ҳдипломат ихымҩаԥгашьа ҳаизыҟазаашьақәа ирмыхәарашәа сыҟоуп. Анаҩсан иҳауз ажәабжьқәа рыла, Ахра Аҩӡба иқәыз ауал ишәеит, ахҭыс азы Урыстәыла аганахьала аусҭҵаара нап аркуп. Абри  аныҟала, асоциалтә ҳақәа рҿы ацәажәарақәа цәырҵуа иалагеит Аҩӡба иусура дамырхуамашь ҳәа. Сара схәыцрақәа ртәы сҳәозар, дамырх сыздыруам, аха Аҩӡба дара рхаҭақәа рамхра азҵаатәы ықәимыргылааит…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

109

Кәыҵниа ашәарыцаратә сезон ахацыркразы: ашәарыцаҩцәа рыламыс ҳақәгәыӷуеит

0
(ирҿыцуп 19:24 15.08.2020)
Нанҳәа 15 рзы Аԥсны иаатуеит ашәарыцаратә сезон. Уи злалаго, насгьы ашәарыцара аԥҟарақәа ртәы арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит ашәарыцаҩцәеи аԥсыӡкыҩцәеи реидгыла ахантәаҩы Ҳаџьараҭ Кәыҵниа.
Кәыҵниа ашәарыцаратә сезон ахацыркразы: ашәарыцаҩцәа рыламыс ҳақәгәыӷуеит

"Асезон аатуеит ачала, уи адагьы акгьы уазышәарыцар ҟалаӡом. Ашәарах жьҭаара 1 инаркны иалагоит. Зныктәи ашәарыцараан ача ҩажәа еиҳаны иушьыр ҟалаӡом. Раԥхьа ача цәырцуеит Цандрыԥшь, Маҳадыр ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥ аҿы, уаҟа ирацәаны иубар улшоит, нас цәыббрамзазы Очамчыра араион ахь иаауеит. Ашәарыцаҩ данҭыҵуа имазароуп хышәҟәык: ашәарыцаратә билеҭ, ашәақь аныҟәгаразы аршаҳаҭга, иара убас алицензиа. Ашәарыцара аԥҟарақәа рықәныҟәаразы ахылаԥшра зду аекологиа аусзуҩцәа роуп. Аха еиҳарак ҳара ҳақәгәыӷуеит ашәарыцаҩцәа рыламыс. Ашәарацыҩ аԥсабара даԥырхагахар иҭахызар уи азы еснагь имоуп алшара, аха ҳара ҳзықәгәыӷуа еиҳарак иламысоуп, мамзар, акы икәа иҭаиҵап егьы - иӡап, еснагь уи узишьҭалом. Иҟоуп есышықәса аԥҟарақәа еилазго, урҭ иаҳа-иаҳа шьҭахьҟа ицоит, аха сынтәа ҳақәгәыӷуеит, аекологцәа рус иаҳа идырџьбарап ҳәа избанзар, хаала измаҳауа ыҟоуп", - еиҭеиҳәеит Кәыҵниа.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0