Аԥсуа кәашаҩцәа Есма Ақырҭааи Ҭемыр Аргәыни

Аҳаҳаи, амарџьақәа, шәеиҵамхан: аԥсуа кәашара иаци иахьеи

93
(ирҿыцуп 10:04 20.10.2019)
Изеиԥшрааз аԥсуа милаҭтә кәашарақәа анкьа, насгьы ҳара ҳҟынӡа урҭ рыхкқәа зегьы еиқәханы изаама? Иахьа асценаҿы, иара убас ачарақәа рҿы инарыгӡо аԥсуа кәашарақәа абанӡаиашоу? Абарҭ азҵаарақәа дрылацәажәеит Аԥсуаҭҵааратә институт аспирант, аетнолог қәыԥш Асида Гәымԥҳа.

Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik

Асида Гәымԥҳа лнапы алакуп афольклортә кәашара аҭҵаара, уи иаҵанакуа ахкқәа зегьы реизгара. Ахореографиа лара ҩ-хәҭакны еихылшоит: асценатәи афольклортәи ҳәа. Ари аихшара аҩнуҵҟагьы аетнолог иалылкаауеит акомпозициатә, иара убас аморфологиатә хәҭақәа.

Аҵарауаа акәашара зхылҿиааз аконцепциақәа хԥа рыӡбахә рҳәоит: аԥсабаратә, акосмологиатә, иара убас асоциалтә. Акәашара терминк аҳасабала ҳахәаԥшуазар, иахьатәи аамҭазы иҟаӡам уи иаанаго зҳәо хазы игоу еилкаарак.

Иара хаҭалатәи аҟазшьа зламоу ала, аӡәы ацәеижьи адоуҳеи реиндаҭлара аҳасабала дахәаԥшуеит, даҽаӡәы изы акәашара - иҳараку поезиатә цәаныррақәоуп.

Асида Гәымԥҳа лакәзар, акәашара – иҩым жәларык рнысымҩа акәны дахәаԥшуеит.

© Sputnik / Томас Тхайцук
Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт аспирант, аетнолог қәыԥш Асида Гәымԥҳа
"Терминк аҳасабала акәашара аҵакы дахцәажәахьан Алықьса Аргәын. Иара излаиҩуа ала, зыӡбахә ҳамоу атермин шьақәгылоуп ҩажәак рыла: "ақә", "ашара": ауаҩытәыҩса ицәаныррақәа иҳаракӡаны ихалоит, ақә аҟынӡа инаӡоит. "Ашара", мамзаргьы "алашара" ари ажәа еиҳагьы иарлашоит, ус ҳҳәар ауазар", - лҳәоит аҭҵааҩ қәыԥш Гәымԥҳа.

Аетнолог лажәақәа рыла, ажәытәуаа ҩыџьа реицыкәашарала ишьақәдыргылар рылшон урҭ реизыҟазаашьақәа ҟазшьас ирымоу, насгьы ԥхьаҟатәи рԥеиԥш зеиԥшрахар алшо. Арԥыси аԥҳәызбеи шьаҿеиқәшәала иԥшӡаны еицыкәашозар – урҭ аҭаацәара бзиа аԥырҵар рылшоит ҳәа акәын иаанагоз.

Жәытәнатәаахыз акәашара афункциақәа рацәаны инанагӡон. Иҟан аҵас-ақьабз иадҳәалаз акәашарақәа, ацәаныррақәа раарԥшра иазкыз, иара убас акәашара ауаатәыҩса рхы иадырхәон аибадырразы, аизааигәахаразы.

Акәашара иара убас ахархәара аман ауаатәыҩса рчымазарақәа рыхәышәтәразы. Иаҳҳәап, аҳцәа зҭааны иҟаз ауаҩы "аршышра" изынарыгӡон. Ауаҩы иԥсы аҿыхразы иҟан акәашара егьырҭ ахкқәагьы.

Аԥсуа милаҭтә кәашара ҳалацәажәозар, Асида Гәымԥҳа лажәақәа рыла, уи ахыҵхырҭақәа аԥсуаа рыԥсҭазаашьаҟынтәи иаауеит. Избан акәзар аетнос акәша-мыкәша имҩаԥысуаз ахҭысқәа зегьы акәашараҿы анырра ҟанаҵон. Лара излалҳәо ала, аԥсуа милаҭтә кәашара аамҭа цацыԥхьаӡа аелемент ҿыцқәа аланагалоит, иара убас ажәытәқәагьы, шьаҭанкыла акәымкәа, џьара-џьара аԥсахрақәа рыхҭысуеит.

"Иахьа зегь раасҭа ааха амоуп акәашара аетикет. Иахьатәи ачарақәа рҿы гәыԥҩык еицықәланы иахьыкәашо рацәак ииашам. Аркәашага абжьы ангалакь, акәашацәа "асцена" рзаԥҵо ауаа еикәшаны игылар ауп. Насгьы акәашара раԥхьа арԥыс иоуп ицәырҵша. Иара иааиԥхьо аԥҳәызба хымԥада дицкәашар лыхәҭоуп. Избан акәзар акәашара лҭахымзар, ма илылымшозар, лара аханатәгьы агьежь ахь днеиӡомызт. Аха иҟалон лара арԥыс ихымҩаԥгашьа лгәамԥхаргьы. Усҟан ахацәа хазы аус еилдыргон, зхы ииашамкәа имҩаԥызгаз арԥыс иҩызцәа, иҭахцәа дныркылон", - иҳаиллыркаауеит аетнолог қәыԥш.

Кәасҭа Ченгьелиа излаигәалаиршәоз ала, Калдахәаратәи чарак аҟны раԥхьаӡакәны ԥшьҩык акәашацәа ҩыџьа-ҩыџьала еицықәлеит. Ари аҩыза астиль гәахәарыла ирыдыркылеит избоз ауаагьы. Аха ус еиԥш еиҿкааны ԥшьҩык еицыкәашарц азы ахореографиатә дыррақәа аҭахуп ҳәа азгәалҭоит Гәымԥҳа. Иахьатәи ачарақәа рҟны урҭ адыррақәа рмаҷра лассы-лассы иаҳныԥшуеит.

Сымсым: Аԥснытәи артистцәа реиԥш ҳзымкәашозаргьы, ҳкультура еиқәҳархоит>>

"Иара убас ажәытәан ачарақәа рҟны ҩынтә-хынтә акәашара иқәлаӡомызт, ус ҟазҵоз ауаҩы дхамаԥагьоуп ҳәа дрыԥхьаӡон. Акәашацәа бзиақәа ҳәа ззырҳәоз ауаа ракәзар, урҭ мчыла иркәашатәын. Аԥхашьара акәашаҩ бзиа дзырԥшӡоз ҵаск еиԥш иахәаԥшуан", - еиҭалҳәоит Асида Гәымԥҳа.

Иахьатәи аԥсуа кәашара дазааҭгыло, Гәымԥҳа иазгәалҭеит арԥыси аӡӷаби реицыкәашара аҟазшьагьы ҳаамҭазы ишеицакхаз. Ажәытәан ҩыџьа реицыкәашараан аԥыжәара аӡӷаб лакәын измаз. Арԥыс иара икәашаратә елементқәа еиҳа ишыуадаҩыз идыруан, аха лара гьамала диркәашарц азы иӷәӷәара аҭыԥҳа лҿаԥхьа иааирԥшӡомызт, иҽникылон. Насгьы арԥыси аԥҳәызбеи анеицыкәашоз, даҽаӡәы дрыбжьаланы реиԥҟьара азин имаӡамызт, ихьымӡӷ дуун. Уи иаанагоз атәамбара акәын аҟнытә, еиԥырҟьаз арԥыс ихы иақәҵаны машәыр иур илшон ҳәа азгәалҭоит аетнолог.

Иахьакәзар ҩыџьа реицыкәашара зынӡа даҽакала ауп ишымҩаԥысуа. Зынагӡара уадаҩу аелементқәа рацәаны изҵаз арԥарцәа, аԥҳәызба лыцкәашараан урҭ рхархәара шыԥшӡам иазымхәыцӡакәа, аԥыжәара дара рнапахьы иааргоит. Арԥыс ари аҩыза аҭагылазаашьаҿы аԥҳәызба диркәашаӡом, ихала ихы дацкәашошәа ауп ишырбо аганахьала ихәаԥшуа ауаагьы.

Иара убас акәашаҩ иаҭәам, иузианамыжьуа гха дуӡӡоуп дзыцкәашо аҭыԥҳа ишакәым ибӷа леиаирхар. Ажәытәан акәашараан аҭыԥҳа илыхькьысыз, анцәа иумҳәан, машәыршәа илысыз арԥыс – анаҩс акәашаразы зынӡагьы иҿы ӡәӡәан. Иахьатәи ачарақәа рҟны акәзар, ари аҩыза аҭагылазаашьақәа нормак иаҩызахахьеит ҳәа лгәы иаанагоит Асида Гәымба. Ԥыҭк зқьаф ҭалахьоу аҿар уеизгьы-уеизгьы акәашара аԥҟарақәа ирыцклаԥшӡом, досу ишиҭаху дкәашо далагоит.

Аетнолог лгәаанагарала, аԥсуа милаҭтә кәашарақәа рыхкқәа рацәаны еиҳа-еиҳа ауаа ирхашҭуеит, асценаҟны ада ачараҟны шамахамзар иуԥылаӡом. Урҭ иреиуоу аибаркыра, аураашьа, афы зысыз ауаҩы ихьӡала инарыгӡоз акәашара уҳәа ирызкны аматериал ануп Алықьса Аргәын ишәҟәаҟны.

"Гәыԥҩык реицыкәашарақәа "амра иаԥыло", "амра наскьазго" ҳәа ҩ-хкыкны рҽыршоит. Амра иаԥыло арӷьа шьапала ауп ишалаго, инаскьазго – арымала. Уи зегьы амилаҭ ахьықәынхо аҭыԥ ауп изыдҳәалоу. Аԥсуа милаҭтә кәашарақәа арыӷьала ауп ишалаго, даҽакала иаҳҳәозар – шьапымшла", - иҳаиллыркаауеит Гәымԥҳа.

Доач Сергегия
© Фото : из личного архива Доача Сергегия

Аетнолог иазгәалҭеит акәашара абызшәала ицәажәо ахореографиатә литератураҟнытә Шамиль Ҩардан ишәҟәы ада узыԥхьаша шамахамзар ишыҟам. Лара лажәақәа рыла, аԥсуа милаҭтә кәашарақәа рҟазшьа ҳара излаҳдыруа еиҳарак арахь иқәнагалоз амҩасцәа ранҵамҭақәа рылоуп. Дара урҭгьы адәахьала ауп акәашара ишахцәажәо, игәылыршәоу адыррақәа урҭаӡом.

Аԥсуа милаҭтә кәашара – жәларык еицаԥырҵаз культуроуп. Аамҭа цацыԥхьаӡа, амилаҭтә ҟазшьақәа рҽеиҭаркцыԥхьаӡа акәашарагьы иаланагалоит еиуеиԥшым аԥсахрақәа: зны еиӷьу, даҽазны еицәоу. Аха, зегьакоуп, аԥсуа кәашара иахьанӡагьы еиқәнархеит иагәылаз амцаԥшь, егьырҭ акәашарақәа изларыламҩашьо аҟазшьа ҷыда.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

93
Уроки абхазского языка

Зхатәы ззымыхьчо даҽаӡә итәгьы изыхьчом…

146
(ирҿыцуп 16:34 09.07.2020)
2007 шықәсазы Аԥсны ирыдыркылаз "Аҳәынҭқарратә бызшәазы азакәан" иахьа уажәраанӡа анагӡара ахьамам уи зхатәы бызшәоу рзинқәа реилагара шаанаго атәы далацәажәоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥха.

Заҟа ҵуазеи Аԥсны аҳәынҭқарратә бызшәа иамоу аԥықәсларақәа ртәы ҳҳәоижьҭеи, заҟа ҵуазеи 2007 шықәсазы ирыдыркылаз "Аҳәынҭқарратә бызшәазы азакәан" ахәҭаҷқәа шеилаго атәы ҳалацәажәоижьҭеи? Ҳалацәажәоит, аха азҵаатәы ишақәнагоу ахаҵгылара арҭом аҳәынҭқарра амаа зку.

Ари азакәан анрыдыркылозгьы, изҳәоз маҷҩымызт, аус ауа ишыҟамло, еиҳаракгьы ауаажәларра агәра агара рцәыуадаҩын азакәан 2-тәи ахәҭаҷ аҿы иарбоу "ачынуаа аҳәынҭқарратә бызшәа рдырроуп" зҳәо нагӡара шамоуа, избанзар амчраҿ иааиуа анапхгаратә ҭыԥқәа ршараан, хшыҩзышьҭра зырҭо апартиатә дгылара ауп. Убри аамҭазы, апартиа иадгыло рахьынтә еснагь амаҭәар здыруа, абызшәа здыруа еиҿыбааны изыҟалом, аиааира агоит "абызшәа изымдыруазарагьы ҳара даҳтәуп" захьӡу аилкаара.

Абар 13 шықәса ирықәуп, абызшәа азакәан баша ақьаад иазынханы иҟоуижьҭеи, аха уи ахьынагӡам азы партиакгьы абжьы аргом. Иҳаҩсыз алхрақәа рыламҭалазы,  2020 шықәса хәажәкыра 19 рзы ителехәаԥшратә пресс-конференциаҿы Аԥсны ахадас иалху Аслан Бжьаниа аԥсуа бызшәа арҿиаразы гәҭакқәас ишәымоузеи ҳәа иоуз азҵаара абас аҭак ҟаиҵет: "Ҳара ҳахәаԥшуеит ирыдыркылахьоу азакәан аус шауа, иҟалап уи азакәан ахәҭақәак аԥсахрақәа ралагалара аҭаххар. Иахәҭоуп аԥсуа бызшәа арҵара еиҳа ирцыхцыхзар".

Бжьаниа иазгәеиҭеит аԥсуа бызшәа арҵаҩцәа рулафахәы еиҳазар шахәҭоу егьырҭ ирҿырԥшны иаҳгозар. Абри адагьы, Бжьаниа иҭак аҿы иазгәаҭан иаԥсыуам ашколқәа рҿы аԥсуа абызшәа арҵаҩцәа разымхара апроблема шыҟоу. Абарҭ зегь ҳрыԥшны иаҳҳәозар, аԥсуаа ҳбызшәа аҵгәара зҭаху акәны иҟоуп. Уи ныҟәызго, изхатәы бызшәоу аԥсуаа – ззинқәа еилагоу милаҭуп.

Аԥсны аус зуа омбудсмен иинститут ҳазааҭгылозар, раԥхьаӡа акәны Жәлар реизара адепутатцәа рҿаԥхьа рашәара 29, 2020 шықәсазы урысшәала ажәахә ҟалҵеит иахьатәи ахада Асида Шьаҟрылԥҳа. Омбудсмен улықәшаҳаҭымхар ҟалом, ҳтәылаҿы ауаҩы изинқәа реилагарақәа рҿы иахьалылкааз аҳәса рганахь "агәакьацәа рҟынтәи имҩаԥысуа ахалахьырхәра" анаҩсан, Аҩныҵҟатәи Аусқәа рминистрра ахаҭарнакцәа "абаандаҩцәа рырҳәацәара, иргәаҟны рышьра" рхы ишақәнадырго атәы ахьцәырылго. Абарҭқәа рыдагьы, Гал араион аҿы иҟоу азинеилагарақәа ртәы дазааҭгыло, урысшәала ажәахә ҟазҵоз омбудсмен инаҵшьны иазгәалҭеит араион аҿы аҵара аҵаразы ауаатәҩыса рзинқәа шеилагоу.

"2015 шықәса раахыс галтәи ашколқәа рҿы аҵара урысшәалоуп ишымҩԥысуа. Араион аҿы аурысшәа ибзианы иахьырзымдыруа, дара арҵаҩцәагьы налаҵаны, амаҭәарқәа рышьҭкаара рцәыуадаҩуп аҵаҩцәа", – ҳәа азгәалҭеит омбудсмен. Ари ахҳәаа азаҳуазар, ҳазымхәыцыр ауам, галаа рзы хатәы бызшәас иҟоу агыршәа шакәу, ақырҭшәа дара еиҳарак ашкол аҿы акәын иахьрыдыргалоз. Издыруада, еиҳа иҳақызҭгьы, агырқәа наџьнатә аахыс изызхәыцуаз, аха ирзынамыгӡаз ахатә ҩыра аԥҵара апроект зхароу Қырҭтәыла шакәу азгәаҭазҭгьы.

Араҟа иаахтны иҳәамызт, иабантәаагатәу қырҭшәала еиқәыршәоу арҵага шәҟәқәа? Қырҭтәылантәи, мамзрагьы аԥсуа ҳәынҭқарра ахы иалнаршар акәу?! Зегьы иаҳдыруа усуп, Қырҭтәыла иҭрыжьуа арҵага шәҟәқәа ридеологиа хырхарҭас иамоу "Аԥсны Қырҭтәыла ишахәҭаку" шакәу, ус анакәха, галаа аинтеграциа рзура аҭыԥан, Егры нырцәҟа рхы ҳархома? Омбудсмен галаа рзинқәа данырзааҭгылоз, илымҩатәны акәзаргьы иазгәалымҭеит Аԥсны ишеилагоу аԥсуа бызшәа изхатәы бызшәоу рзинқәа.

Хыхь зыӡбахә сымаз Аслан Бжьаниа ипресс-конференциа сазыгьежьуазар, абас иҳәеит: "Аҳәынҭқарратә бызшәа адырра цхыраагӡазароуп ауаҩы дчынуаҩхарц иҭахызар, аҳәынҭқарратә усбарҭақәа рҿы дҟаларц азы". Алхрақәа рышьҭахьтәи аҭагылазаашьа ҳахәаԥшуазар, аԥсуа бызшәа азакәан 2-тәи ахәҭаҷ уаанӡеиԥш еилагоуп, Аминистрцәа реилазаара ашьақәыргылараан инеиԥынкыланы аҳәынҭқарратә бызшәа здыруа ракәӡам аҭыԥқәа здыргалаз. Аминистрцәа реилазаара аилатәарақәа ҳрызхьаԥшуазар, аҷҷаҳәа урысшәала имҩаԥысуеит, аԥсшәа ацәаара уарла-шәарла иаҳбоит.

Ганкахьала ҳацәыԥхашьоит азакәан иану ахәҭаҷқәа рыԥсахра, даҽа ганкахьала – аҭыԥ зҭатәу ргәы нмырхакәа, абызшәа рзымдыруазаргьы ркабинет иҩнартәатәуп.

Исҳәарц сылшоит, ҳарҭ зхы иаӷоу милаҭуп ҳәа, избанзар, адунеи аҿы збызшәа зцәыӡхьоу амилаҭқәа реиҭашьақәыргылара хықәкыс ианрымоу, ҳара еиқәырханы иҳамоу арԥсыҽра ҳаҿуп. Аҳәынҭқарратә бызшәазы азакәан 2-тәи ахәҭаҷ иаҳәоит: "Амчратә усбарҭақәа, урҭ ирыҵаркуа аструктурақәа рхадацәеи, Жәлар реизара адепутатцәеи, аҭыԥантәи ахаланапхгаратә усбарҭақәа рхадацәеи ирдыдырц, рхы иадырхәаларац рыхәҭоуп аҳәынҭқарратә бызшәа". Ақьаад иануп, аха аԥсҭазаара уи аларҵәашьа амоуит… Абраҟа иарабоу абзац аусура иалагар акәын 2015 шықәса ажьырныҳәа 1 инакны. Иахьа ҳара ҳанхоит 2020 шықәсазы, аха ари ахәҭаҷ ус ишрыдыркылаз иаанхеит…

Аԥсуа бызшәа адырра иунаҭо алшарақәа
© Sputnik Леон Гуния
Аԥсуа бызшәа адырра иунаҭо алшарақәа

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

 

 

146
Абхазский долгожитель

"Данаҟаи даауеит": Аԥсни Ҭырқәтәылеи еицырдыруа Ашәы Данаҟаи иҭоурыхқәа

292
(ирҿыцуп 19:06 05.07.2020)
Иуа Коӷониа ипоемақәа руак ззикыз, ахаҵара ду злаз Ашәы Данаҟаи иҭоурых Сырма Ашәԥҳа лматериал аҿы.

Cырма Ашәԥҳа, Sputnik

Ашәы Данаҟаи иӡбахә, ифырхаҵара, иахьа уажәраанӡа ҳажәлар инеимдаа-ааимдо еибырҳәоит, аҭоурых иазынхеит. Дазусҭада Ашәы Данаҟаи, избан ас еиԥш дыхьӡыртәны изихцәажәоз? Уи атәы дазааҭгылоит афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, аҵарауаҩ Арда Ашәба.

"Усҟантәи аамҭазы нхыҵи аахыҵи ақәыларақәа аныҟаз, ажәлар анеимырҵәоз, Ашәы Данаҟаи ицәшәаны уаҩ дзахыҵуамызт, убриаҟара ахаҵара илан. Ижәлар ихьчон, ихы ӡыригомызт, "соуп" зҳәоз ахацәа дрыжәлон", — ҳәа азгәеиҭоит аҵарауаҩ.

Иуа Коӷониа ипоемақәа руак Ашәы Данаҟаии Аҟарач Бакәыкәи ирзикхьан. Иуа ажәлар рҿы иаҳахьаз Данаҟаи изкыз аҳәамҭақәа ирылхны иаԥиҵеит апоема. Данаҟаи, нхыҵ аҟарачқәа рҿы Бакәыкә ҳәа иҟаз амагәшьхәа дҭаицалахьан.

"Абжьыуаа рашәаҳәаратә хор "Нарҭаа" Илиа Соломон-иԥа Ашәба напхгаҩыс дызмаз, агастрольқәа рахь ианцоз быргк иҳәо абас иаҳаит: "Шьыбжьонла ҳҭаацәа ҳанздмырцәалак, "Данаҟаи даауеит" ҳәа ҳдыршәон", — иазгәеиҭоит Арда Ашәба.

Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рҟны Данаҟаи Ашәба ихьӡ камыршәӡакәа иааргоит.

"Аԥсны ҳара ҳаԥсадгьыл ауп. Аха атәымџьара анхара ҳазшаз ҳалахь ианиҵеит. Аԥснаа, ҳаԥсадгьыл зыхьчаз, сшәыкәыхшоуп. Гәадурас шәҳамоуп, шәыгәхьааҳгоит. Сара сықәрахь снеихьеит. Сыԥсы ахьынӡаҭоу сыԥсадгьыл сықәыԥшыр сҭахуп. Ашәы Данаҟаи имаҭа соуп сара. Ашәба Данаҟаи сабду иаб иоуп. Сабду Мырза ихьӡын, Мырза иаб иоуп Данаҟаи", — ҳәа иаҳзеиҭеиҳәеит Ҭырқәтәыла, Џьгьарда ақыҭа инхо, хылҵшьҭрала Данаҟаи Ашәба изааигәоу, 95 шықәса зхыҵуа Феҳми Ашәба.

Ашықәсқәа цоит иниакәкәа. Аамҭақәа реиҭасра акәзар, аҭоурых иазынхоит. Аиҳабацәа иргәаладыршәоит, ирхадыршҭуам рабацәа, рабдуцәа ирхыргаз аҭоурых. Нхыҵи аахыҵи Ашәы Данаҟаи дыхьӡыртәны ифырхаҵара аӡбахә иалацәажәоит.

Феҳми Ашәба игәалаиршәоит:

"Данаҟаи ихьӡ иадҳәалоу рацәоуп, изку иашәақәа ыҟоуп. Данаҟаи нхыҵи аахыҵи дыбжьан, дҳәынҷон. Ҽнак аҳак иҩны давсуан. Аҳ сасцәақәак шиҭаз ибеит. Иангәеиҭа, иҽы аӷәра аҵәҩан аҟны иаахишьын, дыҩхалан асасцәа рымаҵ иуа далагеит. Аҳәа идҳәалоуп, аԥынҵа аҭра кылнаҵәан, аԥынҵагьы кылыҳәҳәоит. Аҳ исасцәа иџьаршьеит, "ари аҷкәын дызусҭада, ани иаҳәызбала иҟаиҵозеи?" - ҳәа датәамбаӡо иазҵааит. Ари Ашәы Данаҟаи иоуп рҳәеит", - аҭоурых ашьҭа дазхьаԥшуа дҳацәажәон абырг.

Данаҟаи ифырхаҵара ԥыршәарц азы аҳ исасцәа аизара мҩаԥыргарц рыӡбеит.

"Ауаа еизеит. Данаҟаи аҳ ицә ахәда дадырсуеит. Иаҳәа ааҭихын, анахәҭа зкыз икышьа игәамԥхазт, Рыӷәриа Шьаабан ҳәа дыҟан, анахәҭа уи инаииркит. Арҵәааҳәа дыҳәҳәаны ацә ахәда данлас, уи ахы ахәда зкыз иааигәыдҳалеит. Зныкала днасны ахәда хиҵәеит Данаҟаи", - иҳәеит ажәабжьҳәаҩ.

Феҳми иабду иашьа Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа дцахьан. Уа иаб иаҳәшьа дыҟан, даанхеит. Ауха еицдыршеит, рызхара изеибамбауа. Аҟыз рацәаны илыман лара. Иаб иаҳәа Аԥсны инханы иҟан, уи ааилыркын, лҟызқәа руак ахәда хиҵәарц иалҳәеит.

"Аҳәа цырцыруа ианыск иҳәеит Гәызиа, ҩба-хԥа рыхәда зныкала ихысҵәап сгәахәын, иркаланы сласит иҳәеит. Ахәы аалпып-аалпыпын, инцәыҵых-аацәыҵаххын, игыланы ицеит аҟыз. Саб иаҳәшьагьы ашәхымс дықәтәаны дааԥшуан, нас алақмар ҳәаны аҵәыуара далагеит", - иҳәеит Феҳми.

Гәызи иҟалаз изеилымкааит, иаб иаҳәшьа алақмар ҳәаны дызҵәыуоз џьеишьеит. Нас, даалыԥхьан, дналыдлыртәалеит.

"Абри аҳәа уаб Данаҟаи итәуп. Абри ала иҟаиҵақәахьоу рацәоуп. Уара ҟызк ахәда узхымҵәеит, алақмар абасымҳәо", - лҳәазаап.

Аԥсны инхо абырг, Аџьынџьтәылатә еибашьра ду аветеран, шәышықәса ирзааигәоу Леуарса Ашәба, иабду иҟынтәи игәалашәоит Ашәы Данаҟаи иӡбахә.

"Сара сабду Ҳасани Данаҟаи еицныҟәон. Данаҟаи иҩыза Ашәба дыҟаӡам. Убриаҟара амч иман, аилкаагьы иман. Данаҟаи ирахә ахьгылаз аҟарач днеин, иԥцаны иманы ддәықәлеит. Ахьшьцәа аӡә дыбналан, Данаҟаи адырра ииҭеит. Данаҟаи апҟеҩҳәа дишьҭалан дихьӡеит, ибжьы иқәиргеит: "Ухылԥа алаба иахаҵаны уҩах", - ҳәа. Ихылԥа алаба инахаҵаны данҩаха, ихылԥагьы алаба ахгьы аахиҵәеит, ирахәгьы иргьежьит шьҭахьҟа", - иҳәеит абырг...

Ашәы Данаҟаи илеишәа бааԥсын, ахаҵара илан. Иԥшәма ԥхәыс д-Аӡынԥҳан. Мышкы иеимсы тлан, иԥҳәыс иналымҵаиршәит, иӡахны инаилҭарц. Акыраамҭа дааԥшит, далгазаргьы, далгеит анигәахә, илҭарц леиҳәеит. Аха, лара аҭакс "исымӡахӡац", — ҳәа наиаҭалкит. Игәы ааԥжәан, иеимаа аалымихын, ус ишыҟаз инаишьаҵаны дцеит ҳәынҷара. Данаауаз Езыгәԥҳак иҽы ахәда дықәкны диманы дааит.

Абас еиԥш ирацәоуп Ашәы Данаҟаи идҳәалоу ахҭысқәа. Ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа иргәыласоу ажәабжьқәа ахааназы ԥсра рықәым, ԥсра шрықәым еиԥш дара зырҿио ахаҿсахьақәа.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

292

Аԥсны Апарламент аҿы акризис алҵшьа азҵаара иалацәажәеит

3
Апарламент абиуџьети, акредиттә еиҿкаарақәеи, ашәахтәқәеи, афинансқәеи рзы аилак инарҭбаау аилацәажәараҟны ирзааҭгылеит атәыла абанктә система акоронавирустә пандемиа аамҭазы аҿиареи ауааԥсыра акризис аан ацхыраара рыҭареи рызҵаарақәа.

АҞӘА, ԥхынгәы 10 - Sputnik. Ашәарақәа рыҿҳәара анахара, акредитқәа рыпроцентқәа реиҵатәреи рреструктуризациеи иара убасгьы анапынҵадатә шәарақәа рырҭбаареи ирылацәажәеит Апарламент аҿы акризис аан ауааԥсыра рыцхыраарак аҳасаб ала ҳәа арадио Sputnik иазеиҭалҳәеит абиуџьети, акредиттә еиҿкаарақәеи, ашәахтәқәеи, афинансқәеи рзы аилак ахантәаҩы Натали Смырԥҳа.

Лара илҳәеит абанктә хсаалагақәа "Аԥра" змоу реиҳараҩык, урҭ шәнызқьҩык инарзынаԥшуеит, хәдықәҵаҩцәаны иҟоуп. Атәылаҿ акредитқәа рзеиԥшшәара 4 миллиард мааҭ ыҟоуп, ауаа акризис аамҭазы урҭ ршәара рцәыуадаҩуп.

"Иахьа аҳәаақәа аркуп. Аиԥылараҟны аплан "Б" иалацәажәан, уи аҳәаа аадмыртыр ахархәара аҭаразы. Ҳбанктә системаҿы анапынҵаԥара адефицит шамоу дыруп. Урыстәыла акризис аамҭаан ԥынгыларыда атәанчахәқәа, асоциалтә шәарақәа мҩаԥган. Ҳара ҳҿы усеиԥш егьыҟам", - лҳәоит Смырԥҳа.

Атәыла абанктә система аҭагылазаашьа апарламентари иуадаҩуп ҳәа ахылҳәааит. Ашьақәыртәаратә уснагӡатә ҳәа иазылшьеит анапынҵа ԥара ахьшәатәым амаҵзурақәа рынагӡареи аиҿкаарақәа рҿы абанкоматқәа аԥара рҭыгара аԥкыреи.

Анапынҵадатә шәарақәа лара лгәаанагарала атәыла аҩнуҵҟа аԥареикәыршара шьҭнахуеит.

Смырԥҳа илҳәеит арҭ ауснагӡатәқәа макьана ишрылацәажәо, аха ԥхынгәымза абжа ашьҭахь аҳәаа шаадмыртуа анеилкааха ашьҭахь урҭ нап рылактәуп ҳәа.

Апарламент абиуџьети, акредиттә еиҿкаарақәеи, ашәахтәқәеи, афинансқәеи рзы аилак инарҭбаау аилацәажәара мҩаԥган ԥхынгәы 9 рзы. Иара иалахәын: Апарламент аиҳаби адепутатцәеи, ахада Иусбарҭа анапхгара, Амилаҭтә банк ахантәаҩы, акоммерциатә банкқәа рҟазауаа.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

3