Бга ахьҭам ла ҭашуам, мамзаргьы акриминали амчреи еилаҵәар аналшо аамҭа

Бга ахьҭам ла ҭашуам, мамзаргьы акриминали амчреи еилаҵәар аналшо аамҭа

280
(ирҿыцуп 21:38 10.12.2019)
Sputnik Аԥсны аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа дазааҭгылоит аҳәынҭқарра ахадарахьы акандидатцәа рзы азакәан иалоу аԥынгылақәа шырџьбаратәу, иара убас ацәгьоуцәа ирызԥырҵәо ахьырхәрақәа иахәҭоу ахылаԥшра шрыҭатәу.

Ари алԥхынрак аӡы ҳӡааԥшылозшәа, Sputnik Аԥсны арадиодырраҭара "Коӷониаԥҳа лымҩаду" аҿы уи иалахәыз аполитика здыруа ауааи ҳареи ҳалацәажәон аҳәынҭқарра ахадарахьы акандидатцәа рзы азакәан иҵегьы абырҵкал икылху аԥынгылақәа амазарц шахәҭоу.

Избан, изцәырҵи ари азҵаатәы? Ицәырҵит, избанзар алхратә кампаниаҿы ҳгәаҳҽанӡамкәа ицәырҵуа иалагеит аполитикатә ԥышәа змамыз, напхгаҩык иаҳасабала ҩыџьа ирхамгылацыз ауаа. Раԥхьаӡа акандидатцәа жәаҩык ыҟан, анаҩсан, аӡәы далҵын, жәҩык алхрақәа рахь инеит. Арацәара аныбзиоугьы ыҟазар акәхап, аха аполитика ззанааҭым, зыпсихикатә, зморалтә ҭагылазаашьа агәыҩбара узҭо акандидатцәа анцәырҵлак, ари шшәарҭароу уазымхәыцыр ҟалом.

Уажәшьҭа ҿырҳәала исҵеит, азакәан ахәаԥшрагьы сҭахым, Аԥсны ахадас дҟалар илшоит 35 шықәса зхыҵуа, 65 шықәса иреиҳам, аҳәынҭқарратә бызшәа здыруа атәылауаҩ. Убри аан, иреиҳау аҵараиурҭа иалгара, иполитикатә ԥышәа, инысымҩа уҳәа акымзарак аанагом. Акандидат еизигоит анапынҵақәа 2 нызқь рҟынӡа, идгыло ауаа наицны Алхратә комиссиа хадаҟны ашәҟы иҽҭеигалоит.

Абасала, акыр имариоуп аҳәынҭқарра ахадарахьы амҩа ақәлара. Абарҭқәа ирыхҟьаны аԥсуа политика иаланагалар алшоит асабрада зҿоу ауаа. Азакәан урҭ ԥынгыла рнаҭом. Акриминали аиҳабыреи рымчқәа ааидҩыло аҟалара излаҿу ала, атәыла анапхгарахь инанагар алшоит аҳәынҭқарра ҵызшәаауа амчрақәа.

Ишәгәаласыршәоит, иаҳхысыз алхрақәа раамҭазы Алхратә комиссиа хадаҿы акандидатцәа инаргаз алхыҩцәа рнапынҵақәа реизгашьазы агәыҩбарақәа шцәырҵыз, аха нас, "усгьы арҭ заиааиуам" ргәахәзар акәхап, жәҩык ашәҟәы иҭагалан. Аҳәынҭқарратә бызшәа аԥышәара џьара-џьара аформалтә ҟазшьа шамаз ааԥшит, анаҩс ателехәаԥшратә ефирқәа рҿы инеибеиԥшны акандидатцәа зегьы рхы ирзархәомызт азы. Ажурналист ԥсышәала азҵаара ҟалҵон, акандидат - урысшәала аҭак. Абраҟагьы, "усгы дзаиааиуам" рҳәазшәа, зегьы аԥышәара иахрыжьит.

Машәыршәа аԥсшәа ззымдыруаз даиааир, нас ҳара дҳауан збызшәа ззымдыруаз аҳәынҭқарра ахада.

Уажәшьҭа сазааир сҭахуп санҵамҭа атема хада.

Сынтәа иқәгылаз акандидатцәа рыбжьара дыҟан абахҭа зхызгахьаз Артур Анқәаб. Иара инысымҩа азҵаарақәа рацәаны ицәырнагон, аха АКХ иамоу анапынҵақәа уи иаҿагыларатәы иҟам, избанзар азакәан уи атәылауаҩ азин инаҭон ақәгылара. Ауаа ирзымбатәбарахеит цәыббрамза 19, 2017 ш. дыбналеит ҳәа азинхьчаратә усбарҭақәа зышьҭаз, зинда абџьар ҵәахны измаз, ауаҩы иеихсразы ашьауӷатә ус зганахьала ихацыркыз кандидатс дахьықәгылаз.

Аԥсны ахадара згәы иҭазкыз, "азакәан аҳра ауа иҟазароуп" ҳәа алхратә кампаниа иаалагылаз Анқәаб лаҵарамза 2018 шықәсанӡа дыбналаны дыҟан, анаҩсан абахҭа дҭаркит. Цәыббрамза 30 иара убри ашықәсан амнистиа длақәшәан, ахақәиҭрагьы иоуит, акандидатразгьы ԥынгыла имамкәа дааҟалеит.

Иазгәаҭатәуп, 1996 шықәса раахыс Артур Анқәаб Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аус шиуаз, 2011 - 2015 шықәсқәа рзы амилициа ашколгьы дшахагылаз, иара убас, данкандидатуаз аамҭазы ААУ Урыстәылеи аҳәаанырцәи рҭоурых акафедраҿы рҵаҩы еиҳабыс дшыҟаз. Аҿар аҵара дирҵон азакәан иацәыбналаны иҟаз ауаҩы. Ус иҟан, избанзар ԥынгыла ыҟам.

Алхрақәа нҵәеит акандидат Анқәаб 1 403 бжьы иманы. Алхрақәа рышьҭахь, ихьыӡ аӡәгьы игәаламшәо иааҟалон еиԥш, ажәлар иаарылаҩит аабыкьа, абҵара 24 рзы, Лечкоп араион аҿы иӷьычны иргаз аусдкылаҩ Армен Григориан иус далаҟьашьуп атәыла ахадарахьы кандидатс иҟаз Артур Анқәаб ҳәа. Ауҳәансҳәанқәа рызхьаԥшра уадаҩуп, аха урҭ бжеиҳан ианиашахо ыҟоуп.

Уи шьақәнарӷәӷәеит ԥхынҷкәын 9 рзы иҳауз иофициалтәу аацҳамҭа: "Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа ԥхынҷкәын 9 рзы имҩаԥнагаз аилатәараҿ аӡбара аднакылеит Артур Анқәаб ҩымз ҳәа ҿҳәарас иҭаны даанкылазарц", - ҳәа. Хымԥада, макьаназы Анқәаб гәҩарас дҟаҵаны даанкылоуп, ахара иду-идму анеилкаахо аус ҭҵааны аӡбарҭа аҳәамҭа анаднакылалак ашьҭахь ауп. Ус акәзаргьы, "бга ахьҭам ла ҭашуам" шырҳәо еиԥш, ари аҩыза игәаӷьыуацәоу аус аҿы Аԥсны ахадарахьы кандидатс иҟаз, уаанӡа ацәгьоуразы идырбаандаҩхьаз ауаҩы аԥсуа политика амаа икырц дахьаҿыз иаҳнарбоит ахадарахьы амҩа шыҭшәам, аԥынгылақәа даара ишмаҷу.

Ауалқәа рыргьыжьреи, ажәлар реидкылареи: Артур Анқәаб иҿцәажәара>>

Амораль ҳәа ҳзышьҭоу акәзар, ауареи аҭахреи анацу иазхәыцуа маҷҩуп. Иазхәыцуазҭгьы, ақәгыларазы ҩ-нызқь бжьы Анқәаб ианеизигоз, "баба, ари уара иуусым" ҳәа иазҳәоз ҭынха дзыҟамлеи?!

Аԥсны ихацдыркуа ашьауӷатә усқәа енагь аҵыхәтәанынӡа ирызнагом. Аҳәара уадаҩуп Армен Григориан иӷьычразы аус аҿы акәаԥ аргылара алыршахар ҟалоит ҳәа. Ус акәзаргьы, аԥсуа ҭоурых дамыӷаны ианхалоит ахадарахьы акандидат ауаҩӷьычраҿы гәҩарас дрыман ҳәа.

Иахьа ахьӡи ахьымӡӷи баргәымкәа излаҟалаз ала, аригьы аархашҭып. Иагьџьасшьом иааиуа алхратә кампаниақәа рҿы ҩаԥхьа "ҳфырхаҵа" дкандидатны даақәгыларгьы. "Ԥсыуак ишыҟаиҵара сныҟәеит" ҳәа сынтәа телехәаԥшрала данықәгылоз ишиҳәаз еиԥш, даҽазныкгьы уи алексика ааҳадигалар алшоит.

Амчреи акриминали аилаҵәара иалагар шалшо иара убас иаҳнарбоит абҵарамза 22 рзы Аҟәа аԥшаҳәаҟны иҟалаз ацәгьоуреи уи акәша-мыкәша иҟоу ацәажәарақәеи. Аҵыхәтәантәи аинформациала, уаанӡа ирӷьычыз Омар Мерцхәылаа иус азы гәҩарас ирыманы мшаԥымза 30, 2019 шықәсазы иаанкылаз Ерик Ҷкадуа, ақьафурҭа "Сан-Ремо" аҿаԥхьа хҩык ауаа рышьразы гәҩарас деиҭашьҭыхны, иԥшааразы аусқәа шхацырку ҳзаанацҳауеит амилициа аинформациатә ҟәша. Мерцхәылаа иус азы амчратә усбарҭқәа Ҷкадуа иганахь авба анырзымԥшаа, абџьар ҵәахны иахьимаз азы ашьауӷатә ус изаартны, "аҩнытәи аҭакра" захьӡыз "аҳамҭа" наиҭаны доушьҭын. Анаҩсан, уи инеиааирҭа аӡәгьы дахыламԥшуаазар акәхарын, уажәы "Сан-Ремо" аԥхьа иҟалаз ацәгьоура далахәуп ҳәа ҿыц гәҩарас дҟаҵаны ишьҭоуп "аҩнытәи аҭакра" зуалыз Ҷкадуа.

Сазҵаауеит, "абџьар аҵәахреи" "атранспорт аӷьычреи" рзы избан иара изианашьаз "аҩнытәи аҭакра"? Избан иара изы ҳбахҭаҿы аҭыԥ зыҟамлаз? Иаҳдыруеит, еиҳа иԥсыҽу аусқәа рзы "аҩнытәи аҭакра" азыԥҵәара шымариам. Азакәан зегьы рзы еиԥшны аус анамуа, абас иҟалоит.

Омар Мерцхәылаа иӷьычра иалаҟьашьуп ҳәа гәҩарас ирымоу хҩык ауаа аанкылоуп>>

Уажәшьҭа ишьҭоуп Доминика Ақырҭааԥҳа ллахьынҵа ҿахызҵәаз, иара убас "аӷьычцәа нагақәа" ирхыԥхьаӡалаз Асҭамыр Шамбеи Алхас Аҩӡбеи рышьра дадҳәалоуп ҳәа гәҩарас дҟаҵаны Ерик Ҷкадуа.

Ахәра зауны ахәышәтәырҭа иҭаз Доминика Ақырҭааԥҳа лыԥсҭазаара далҵит>>

Дырзыԥшаар - абзиа, аха аҭак ҟазҵода уи аҩны дахьҭакыз инеиааирҭа хылаԥшрада иахьыҟаз азы? Избан ихы дақәиҭны адәы дзықәыз? Абас зҵаара шәкы цәырҵуеит акриминогентә ҭагылазаашьа ахҳәаа азаҳуазар.

Аҳәынҭқарра ахадарахьы кандидатс иҟаз Артур Анқәаб изҵаара ҳазыгьежьуазар, аӡбарҭаҿы дукатс имазгьы даҳәон "аҩнытәи аҭакра" изалхзарц "имоу агәамбзиареи ахымхәареи" рзы, аха аӡбаҩцәа уи мап ацәыркуеит. Ари зегь еицырдыруа сценариуп, абахҭа аҭакра анаарыдгылалак, ачымазарақәа аацәырҵуеит.

"Бга ахьҭам ла ҭашуам" рҳәоит, аҩызцәа, Жәлар Реизара адепутатцәа азхәыцроуп аԥсуа политика акриминал рнапаҿы иаарымгарц азы, абырҵкал икылху аԥынгыла-закәанқәа шаԥҵатәу, анакәымха, ҳаанхоит аҳәынҭқарра ззыҟамҵаз тәыланы. Ҳаԥсадгьыл зхы ақәызҵаз рҿаҳьа ари ҳақым…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәар ҟалоит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

280
Сергей Дбар

"17-тәи", мамзаргьы "Аду": Аԥсны Афырхаҵа Сергеи Дбар игәалашәаразы

224
(ирҿыцуп 10:51 04.05.2021)
1992-1993 шықәсқәа рызтәи Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраан Гәымсҭатәи ахырӷәӷәарҭа акомандаҟаҵаҩыс иҟаз, Аԥсны Афырхаҵа, аинрал-леитенант Сергеи Дбар диижьҭеи 75 шықәса ҵуеит. Аԥсны Аиааира азаагаразы уи илагала дазааҭгылоит иҩыза, Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.

Sputnik

Сергеи Дбар аибашьраҿы иааирԥшыз афырхаҵара далацәажәо, Аԥсны Раҧхьатәи Ахада Владислав Арӡынба ус иҳәахьан: "Сергеи Платон-иԥа Дбар иҟаиҵаз аԥсуа жәлар зегьы ирдыруеит. Сара сызлахәаԥшуа ала, ҳиааира аагараҿы иара илагала дуӡӡоуп. Исхамышҭуа схаҿы иаанхеит Сергеи Платон-иԥа иажәақәа, аиааира анаҳга ииҳәаз — "Уажәшьҭа ҳгәы рҭынчны ҳаԥсыр ҟалоит, избанзар, ҳуалԥшьа наҳагӡеит" ҳәа".

Аԥхьагылаҩ имҩа

Лаҵарамза 2, 1946 шықәсазы Мгәыӡырхәа ақыҭан диит заб игәараҭа еснагь иҭҭәааз, зхәыҷра ашықәсқәа ақыҭаҿы изхызгаз, еснагь аччареи ахәмарреи згымыз, зшьапы зыжәлар рԥеиԥш азы иеихызгаз, зцәажәара, зхәыцра, змилаҭ рҭоурых иузаҟәымҭхо иадызҳәалоз, Аԥсны ашәарҭа ианҭагылоз зыбжьы аӷьеҩҳәа изыргоз, ҳарбџьармчқәа ҵәатәы шьаҟаны ирыҵагылаз аибашьҩы-аинрал, Аԥсны Афырхаҵа Сергеи Платон-иԥа Дбар.

Мгәыӡырхәатәи абжьаратә школ далгеит, уи ашьҭахь Бақәатәи иреиҳаӡоу азеиԥш арратә ҵараиурҭа хиркәшеит, авзводи, аротеи, абаталиони ркомандирс дыҟан, Фрунзе ихьӡ зху Арратә академиа азыӡырҩыс дыҟан, Аеҵәа ҟаԥшь аорденқәа дыркавалерын, Германиеи, Венгриеи, Ефиопиеи реиҳабыратә ҳамҭақәа ианаршьахьан, Аԥсны аиҳабыра иҟарҵаз аҳәарала, 1990 шықәсазы Сергеи Дбар арратә комиссарс дҟаҵан. Ақырҭуа-аԥсуа еибашьра ианалага инаркны уи Аҟәа ахьчара напхгара аиҭон.

"Сергеи Дбар аибашьра алагаанӡа хаҭала дсыздыруамызт, аха иӡбахәи имаз арратә ԥышәеи ртәы саҳахьан. Август 26 рыҽны Гагра ахырхарҭаҟны имҩаԥаагаз, илҵшәадаз ажәылара ашьҭахь ҳаибадырит. Ҳгәыԥ ахьыҟаз аҭыԥ ахь Сергеи Дбар шьыбжьоншьҭахь дааит, убра ҳаиқәшәеит, ҳаибадырит, уи инаркны аибашьра зегьы ҳаицын", — ҳәа игәалаиршәоит Сергеи Дбари иареи реибадырра шыҟалаз Гарри Саманба.

Афронт Гәымсҭа аӡиас ахь ианиас ашьҭахь, Сергеи Дбар Бзыԥтәи ахырӷәӷәарҭатә ҳәаа аштаб еиҳабыс дарҭеит, Гагра ахақәиҭтәра напхгара азиуан, уи қәҿиарала ианхыркәшаха, Гәымсҭатәи ахырӷәӷәарҭа акомандаҟаҵаҩыс далхын.

"17-тәи", мамзаргьы "Аду"

1993 шықәса лаҵарамза инаркны Аԥсны арбџьармчқәа рыштаб хадас Сергеи Дбар дҟаҵан, иара Аԥсны аҳҭнықалақь ахақәиҭтәра аплан аус адызулаз дыруаӡәкын.

"Даара иаҳирбаз, иаҳирҵаз рацәоуп, аибашьра абаҳбахьаз, иара арратә напхгара азыҳәан дыррала деиқәшәан, акәамаҵамарақәа идыруан, шәаԥхьаҟа ишәыхәоит ҳәа ҳаҳәаны, иҳабжьеигоз рацәан. Иџьабаала, ибзоурала ҳаԥсы аанхазшәа сгәы ыҟоуп иахьагьы. Иаҳирҵоз убас аҟазшьа аиҭон, иара днавсны, ҳхаҿы инеирц азы алаф ааҳәашәа иҳазнеигон. Даара игәра ҳгон, аиаша азыҳәан, абык иеиԥш игәра ҳгон, ииҳәозгьы ҳахыԥомызт", - ҳәа ациҵеит Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.

Аибашьраан "17-тәи", мамзаргьы "Аду" ҳәа ахьӡ ҷыдақәа иман Сергеи Дбар, иара дахьыҟазаалак аибашьцәа дырԥшаауан, агәра ргозаргьы иара имазҵааӡакәа шьаҿак ҟарҵомызт.

"Абри ауаҩы сара игәы каҳаны дсымбаӡацызт, избан акәзар иара игәы каҳазҭгьы, ивагылазгьы ҳгәы каҳауан. Иара амҩа иаша ҳақәиҵон, адҵа ҳаҭаны уа аштаб аҟны дтәо акәымкәа, доусы ҳахьыҟоу днеины, дынҳавагыланы, илаԥш ҳхын, имацарагьы аԥшыхәра данцозгьы ыҟан", - ҳәа азгәеиҭеит Саманба.

  • Сергей Дбар
    Сергей Дбар
    © Foto / из архива семьи Дбар
  • Сергей Дбар
    Сергей Дбар
    © Foto / из архива семьи Дбар
  • Сергей Дбар
    Сергей Дбар
    © Foto / из архива семьи Дбар
  • Сергей Дбар
    Сергей Дбар
    © Foto / из архива семьи Дбар
1 / 4
© Foto / из архива семьи Дбар
Сергей Дбар

Шрома аҭарцәраан ԥшыхәра ицаз Сергеи Дбар аӷацәа рыгәҭаҵәҟьа далашәеит, дыҭҟәаны дыргарц маҷк ауп игхаз. Аԥсуа еибашьцәа Анцәа иҳәон Сергеи Дбар деибганы дхынҳҳәырц. 

"Шрома анаҳгоз аан аҳаркыра зегьы ҳзымгаӡеит, уа ҳаангылеит, иара аҵх лашьца иалагӡаны ԥшыхәра дцеит, даауеит ҳәагьы ҳаԥшымызт, избанзар аӷацәа рыгәҭанӡа днеит. "Сзымнеиргьы иҟоу, иҟоу абри ауп", - ҳәа аинформациа ҳаиҭеит. Анцәа имчала, иара деибга дгьежьит. Уи ашьҭахь иаҳҳәалон данцозгьы ҳамбеит, данаауазгьы ҳамбеит ҳәа. Аиааира агаразы Аҟәа ахақәиҭтәра ҳҽаназыҟаҳҵоз, есҽны ҳаибабон, ҳгәы ҟаҵаны амҩа ҳақәиҵон, аибашьра еибашьроуп, аӡәгьы дҭахароуп, аӡәгьы дыԥсыроуп ҳәа иҳәалон", — абасала ари ахҭыс игәалаиршәоит Гарри Саманба.

Абри ашьҭахь аибашьцәа даҽазныкгьы агәра ргеит Сергеи Дбар имаз агәаӷьреи адырреи Аиааира аҟынӡа ишнанагоз.

Аибашьреи ифырхаҵареи ртәы мҳәакәа дҳаԥхеит…

Сергеи Дбар зажәа ҿацаӡа иҟаз, агәаӷьра злаз, хара ихәыцуаз ԥхьагылаҩны ҳаибашьцәа дырзыҟан. Аибашьра ашықәсқәеи уи ашьҭахьи иоуз агәыфареи агәамҵреи ирыхҟьаны игәабзиара уашәшәырахеит.

"Иара ианакәызаалак аибашьра далацәажәомыз, аҽхәара захьӡу уи иааигәара иҟамыз акакәын. Аиааира амш аныҟоу, қәгыларак аныҟоу џьара акы имҳәозар, абжьааԥны уи далацәажәаӡомызт. Иҟасҵаз ҳәагьы дыҽхәомызт. Акызаҵәык ииҳәоз, аибашьра цон, аха уаҟатәи аԥсҭазаара аҵәыуареи, алаӷырӡи, агәырҩеи шыҟоу еиԥш, алафгьы ацын, лафшақә иигәалашәақәоз акы имҳәозар, аибашьра зынӡагьы далацәажәомызт", — иҳәеит Саманба.

Сергеи Дбар аибашьцәа ргәалашәараҿы даанхеит, аԥсыуа хаҵа наганы, зыжәлари, зҩызцәеи бзиа избоз, аибашьраҿы дмыцәа-дымтәа, аҩныҟа дымца аиааира аагара иазықәԥоз фырхаҵаны.

"Гәыкала зыԥсадгьыл зҭахыз абри иеиԥш ауаҩы иԥшаара уадаҩуп. Санхәыцлак, сгәы иабоит иара Анцәа даҳзааишьҭызшәа, избанзар илшаз зылшаз маҷуп. Иара аԥсҭазаараҿы егьа ицәыуадаҩзаргьы, зныкгьы иҿы ҭыганы акгьы иҳәомыз. Убасҟак дҳаракын, аӡәы усыцхраа ҳәа сышԥаидгыло иҳәон. Ихы шьҭыхны зегь реиҳа сара иҟасҵеит ҳәа иҳәаны ахааназ исмаҳацызт. Сергеи иаҳзаанижьыз агәыбылра еиԥымкрада иаагоит. Даҳзымыхьчеит Сергеи, иҟамзаара ҳныԥшуеит. Иеибашьратә мҩеи ифырхаҵареи аҭоурых иазынижьит", — иҳәеит аибашьраан Сергеи Дбар ивагылаз Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.

Рашәарамза 27 рыҽны, 2002 шықәсазы Сергеи Дбар 57 шықәса дшырҭагылаз иԥсҭазаара далҵит. Иҟаиҵарц ииҭахыз рацәаӡан, урҭ зегьы бжамҽамны иаанхеит. Зыхьӡи зыжәлеи еидкыланы аҳәара иаԥсахаз, зымчи зылшеи зыжәлар ирызҭоз, зхаҿсахьа наунагӡа зыԥсадгьыл иазынзыжьыз Сергеи Дбар игәалашәара аҳаҭыраз аҳҭнықалақь Аҟәа амҩадуқәа руаки Гәдоуҭатәи иҭахаз аибашьцәа рмузеии ихьӡ рыхҵоуп.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

224
Кумф Ломия, Нелли Тарба, Алексей Ласурия

Зхы-зыԥсы ақәҵан зус иаҿыз: Кәымф Ломиа игәалашәара иазкны

72
(ирҿыцуп 19:17 02.05.2021)
Аԥсуа поет Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа изкуп апоет Анатоли Лагәлаа иахьа иҳадигало анҵамҭа.

Ҳаԥсуа литератураҿы сара даҽа шәҟыҩҩык дысгәалашәаӡом Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа иаҟара Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿы зхы-зыԥсы ақәҵаны акыр шықәса иааиԥмырҟьаӡакәа аус зухьаз. Уи ашьыжь шаанӡа амаӡаныҟәгаҩцәа раԥхьагьы аусураҿы днеиуан, амш иааимнахаанӡагьы иҭыԥаҿ аус иуан, мамзаргьы ахәылԥазқәа еиҿикаауан, имҩаԥигон аиԥыларақәа, иазыҟаиҵон ҿыц иҭыҵран иҟаз ашәҟәқәа, ма Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла иалаларан иҟаз аҿар рышәҟәқәа еиқәиршәон, аҭыжьра иазыҟаиҵон.

Кәымф Ломиа сара санихьӡа иаркы-ирцә ҳәа дыҟан. Уи Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аиҳабыс усҟан иҟаз еицырдыруа аԥсуа поет, ашәҟәыҩҩы Иван Константин-иԥа Ҭарба дарӷьажәҩан дивагылан, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ имҩаԥысуаз аусқәа зегьы реиқәыршәараҿы, разрыхиараҿы иара инапы зԥимшьуаз, дызхьымӡоз акгьы ыҟаӡамызт.

Сара раԥхьаӡа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ саб снапы санкны симан саннеи, ашәхымс уанынхыҵлак иԥырԥыруа иуԥылоз амаӡаныҟәгаҩ ԥҳәызба ԥшӡа исалҳәеит аиҳабы иҿы Кәымф Шьрын-иԥа дыштәоу, уаҵәы имҩаԥысраны иҟоу еиԥылара дук рыҽшазыҟарҵо, шьҭа рцәажәарагьы ахыркәшарахь ишнеиуа, ҳаргьы ҳидикылартә ишыҟалҵо. Уи ҳара, саби сареи, даара ҳаигәырӷьеит, избанзар знык убра ҳгәы рҭынчны ҳаздәылҵыр, саб иҳәалон еиԥш, ҳзыргәырӷьаша ак ҳарҳәар, нас иҵегь ақалақь аҿы иҳамаз аусқәа ҳрыхьӡон, цәыкьагьы аҩныҟа ҳҩеиуан.

Амаӡаныҟәгаҩ ҭелла иахьылҳәоз саҳаит Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа иахьа аусқәа рацәаны ишимоу, аха урҭ дшаархашәалалак, сасцәақәак Гагрантәи идикылараны дшыҟоу. Са сахьтәаз аҟаԥыҳәа иаасгәалашәеит уажә ааигәа даара исгәаԥханы исҵаз иажәеинраалақәа руак, абар иара, уи иахьагьы исгәалашәоит:

Сара исҭахуп аҵла адацқәа

Адгьыл иалмыԥсаарц бзанҵы.

Адәаҿы ииларц ашьацқәа,

Ашәҭқәа есымша иҭазарц рыԥсы.

Жәҩанаҿ аеҵәақәа мхәашьырц,

Урҭ збаларц ажәҩан иаҿаҩҩы.

Аԥсыӡ аӡыжь аҿы имхәаҽырц,

Адгьыл аҿы - ауаҩы.

Исгәалашәаз ажәеинраала сгәы аарыӷәӷәеит, издыруада, сара сыӡбахә абауаҳаи ҳәа дсазҵааргьы, исҳәо сыман, амала сыԥхамшьар! Сара ус зны-зынла исыхьлон, аха уи шәымҭак акәын, нас иаразнак исгәалашәон!

© Foto / Из архива Кумфа Ломиа
Аԥсны жәлар рпоет Дырмит Гәлиеи Кәымф Ломиеи

Саб ашәҟәыҩҩцәа зегьы шамаха дрышьцылан, избанзар Баграт Шьынқәбеи, Алықьса Џьонуеи, Ҷыҷыкәа Џьонуеи ҳареи қыҭак ҳазлатәыз ала, рыҩнқәа рҿы акырынтә днеихьан, уаҟа урҭ ирҿахырсҭан, убри азы ирлас-ырласны дрықәшәалон, насгьы иаргьы данқәыԥшӡаз ажәеинраалақәа иҩуазаарын, аха нас, Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду ахь данца, ишьҭеиҵеит уи аус.

Уи зегьы уажәы исгәалазыршәаз, Кәымф Ломиа уи аҽны даара ибзиан ҳидикылеит саби сареи, нас ҳнаганы Иван Ҭарба ҳаиирдырит, уи даара зҿлымҳарыла даҳзыӡыҩрит, амҩа шсыҭатәыз, сҩымҭақәа акьыԥхь ишазырхиатәыз рнапы ианиҵеит иусзуҩцәа! Уи сара сзы мҵәыжәҩан, саби сареи аҽнынтәарак ажәҩанахь ҳзымԥырит акәымзар, уаҳа акгьы ҳагымхеит!

© Foto / из архива семьи Аджинджал
Кәымф Ломиа, Нелли Ҭарԥҳа, Баграт Шьынқәба, Гьаргь Гәыблиа, Шьалодиа Аџьынџьал, Иван Ҭарба, Шьалуа Ҵәыџьба

Ажәакала, сара сзы акраанагеит апоет Кәымф Ломиа дшысԥылаз, сышидикылаз, уимоу, иҳалалӡа иҟаз иччаԥшьҵәҟьагьы абыржәыгь исгәалашәоит. Уи нахыс, апоет ирҿиара еиҳагьы сазҿлымҳахеит, игәныскылеит, иара еиҿикаауаз, иара дызлахәыз аиԥыларақәа зегьы шамаха сҩызцәеи сареи ҳаҽрылаҳархәуан. Иахьагьы слымҳа иҭаҩуеит уи хрыжь-хрыжь, ажәак изыӡыҩрцәа рҟынӡа имнеир ҳәа дшәаны дзыԥхьоз иан илызкыз иажәеинраалақәа руак:

Бара быԥсы ҭанаҵы,

Сара исыхьӡын "ахәыҷы".

Агәашә санҭыҵуаз шьыжьы,

Ибҳәон: "Убзиаз, нан, схәыҷы".

Хәылбыҽха ашҭаҿ игар сыбжьы,

Бгәырӷьон: "Заа дхынҳәит схәыҷы".

Бҵаауан, снатәар сеиқәышьшьы:

"Угәы акралоума, нан, схәыҷы?"

Сҩыза дсыцны санааи аҩны,

Бгәырӷьеит: "Инасыԥ збеит схәыҷы!"

Сара дансоу ахылҵ хәыҷы,

Агарашәа бҳәон: "Схәыҷы ихәыҷы!"

Бара быԥсы ҭанаҵы,

Сара исыхьӡын "ахәыҷы".

Ба бцеит, зегь сызныжь сара,

Быуаҩра, быразра, бгәыбылра.

Заҵәык сан, исцәыбгеит сара,

Сара схәыҷра, сара схәыҷра…

Уажәы иаҳгәалаҳаршәап апоет ихәыҷра шықәсқәа, ибиографиа, аҵара ахьиҵоз, аус ахьиуаз, ишәҟәқәа рыхьӡ.

Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа диит жәабран 14, 1928 шықәсазы Очамчыра араион Кәтол ақыҭан. Аҵара иҵон Очамчыратәи аԥсуа школ аҟны. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум далгеит 1946 шықәсазы, нас – А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт 1950 шықәсазы. Аус иуан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс. 1955-1957 шықәсқәа рзы ажурнал "Алашара" аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 1957 шықәсазы ажурнал ҿыц "Амцабз" аредактор хадас дарҭеит, аха хара имгакәа дыиаргеит Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аусбарҭа аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, араҟа аусгьы иуит 1984 шықәсанӡа. 1986-1993 ашықәсқәа раан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз архивтә усбарҭа аиҳабыс аус иуан.

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Кәымф Ломиа

Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1937 шықәса инаркны агазеҭ "Акоммунизм ахь" (уаанӡа – "Абольшевик мҩа" захьӡыз) ианиҵон иажәеинраалақәа. Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан аԥсуеи, аурыси, ақырҭуеи газеҭқәа: "Аԥсны ҟаԥшь", "Советская Абхазия", "Правда", "Советская культура", "Литературноя газета", "Литературная Россия", "Собҷоҭа Аԥхазеҭи", ажурналқәа: "Алашара", "Амцабз", "Москва", "Юность", "Смена", "Огонек", "Наш современник", "Нева", "Звезда" уҳәа егьырҭгьы.

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Кәымф Ломиа ишәҟәы

Кәымф Ломиа 25 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа дравторуп, урҭ ҭыҵуан аԥсышәала еиԥш, аурысшәахь еиҭагангьы (А.Кронгауз, Е.Елисеев, И.Полухин уҳәа реиҭагамҭақәа). Иажәеинраалақәа еиҭаргахьан иара убас аукраин, аҟабарда, ақырҭуа уҳәа абызшәақәа рахь.

Кәымф Шьрын-иԥа цәгьала иԥшӡаны ажәеинраалақәа дрыԥхьон. Насгьы, уи иажәеинраалақәа даара иаԥсыуа жәеинраалақәан, ижәлар рҟазшьақәеи, рқьабзқәеи, ртрадициақәеи бзиаӡаны ирныԥшуан, избанзар иара дхәыҷны данҩыҵшәа инаркны ижәлар дрылагылан, рхьааи, ргәырҩеи, рхаҵареи, ргәымшәареи ирылихуан ирҿиамҭақәа зегьы.

Апоет иажәеинраалақәа иреиӷьӡақәоу рахь иушьартә иҟоуп аԥсуа-қырҭуатә еибашьраан ақырҭқәа Аҟәа ианалала, Д. Гәлиа ибаҟа иаразнак аихсра иахьалагаз иазку ажәеинраала:

Ақырҭуа ир Аҟәа ианалала,

Раԥхьаӡа изеихсыз - Дырмит ибаҟа!

Аха апоет игәа ахы аналамла,

Иусқәа шҽеимхоз идырит аӷа…

Апоет дхәуп, аха даагылазар,

Дзышьцылахьаз ами - иԥызҵәахьаз игәахы.

Омашәа ибатәӡам Дырмит иааникылазар,

Аӷа иҭирҟьаз раԥхьатәи ахы.

Уи дымцеит иқалақь гәакьа далҵны,

Аӷа дшәаӡыӡоит дынҭаԥшыр илакҭа.

Сгәы иабоит дгылоушәа игәы иалсны,

Имшираз ҳахьзымнеизаз иҩнаҭа.

Иқалақь агәҭан дышгылоугьы ихала,

Аҟәа ахы ишақәиҭхо агәра игоит.

Ҵабыргуп, аӷа ихҭыԥқәа инпыҟҟалоуп,

Аха деицакуам - дыш-Дырмиту даанхоит!

Абраҟа иазгәаҭазарц ахәҭоуп апоет Кәымф Ломиа иҷкәын Алиоша Ломиа ҳаибашьра ахы инаркны аҵыхәанӡа дшалагылаз, хаҵарыла аӷа диҿагыланы дшеибашьуаз, акырынтә ашәарҭара ӷәӷәақәа дышрықәшәаз, аха деибга-деизҩыда дшалҵыз, егьырҭ иӡӷабцәа зегьы анасыԥ бзиақәа шроуз, аҭаацәа хазынақәа шаԥырҵаз, рыхшара зегьы ҳгәы рыладухартә ишырааӡаз.

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Кәымф Ломиеи Нелли Ҭарԥҳаи

Апоет Кәымф Ломиа иԥсҭазаара зегьы алитература амаҵ аура иазикит, лацәааихьшь ҟамҵакәа уахгьы-ҽынгьы уи аус даҿын. Уи инапы зыԥшьымыз литературатә еиԥыларак, иубилеик, ҭыжьымҭак шамахак иҟаӡамызт. Уаҩы игәы шьҭнахуеит, иара иҭаацәара, еиҳараӡакгьы ихатә ҩыза, Аԥсны жәлар рпоет Нели Ҭарԥҳаи иареи, ахшара бзиааӡақәагьы ахьеицрааӡаз. Абра иаазгар сҭахуп, Нели Ҭарԥҳа иара изылкыз, даара гәыкала иҩу ажәеинраала:

Уара сара усцәымшәан ахаан…

Уара сара усцәымшәан ахаан,

Сара сҟынтә иумамыз агәалеи ахьааи.

Сара уара иуцәымӷу,

Аҵәымӷ еиԥш иҵәымӷу,

Уа угәы уазырго,

Ахьымӡӷ узырго,

Акы узыҟасҵом, иузызуам ахаан!

Уи уара иумамыз игәалан, ма ихьаан!

Уара сара усцәымшәан ахаан!

Уара сара сумамыз сгәалан, ма схьаан!

Сара агәырӷьареи,

Агәазҳара-агәахәареи,

Уаҩ изҭамлац агәи,

Уаҩ имоуц аразҟи,

Уара заҵәык иусҭарц азыҳәан мацараз,

Сизшәа збоит сара ианшаз, ма ианлашьцараз!

Уара сара усцәымшәан ахаан,

Сара сҟынтә иумамыз агәалеи ахьааи.

Мышкы сизар,

Мышкы сыԥсуазар,

Урҭ аҩмшык ирыбжьаӡо,

Урҭ аҩмшынк ирҭаӡо,

Сара сыԥсҭазаара уара иугсыжьуам ахаан,

Уара уԥсҭазаара сара исыгмыз ахаан!

Апоет Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа ирҿиара даара ибеиоуп, даара иҵаулоуп, уи еибаха-еибафо инеиуа ӡиас дук иаҩызоуп ҳаԥсуа доуҳатә культураҿы… Аус злоу, иахьа игылоу аҿар рахь шаҟа иҳазнаго, шаҟа иреилҳаркаауа, шаҟа дара ишыртәу рдырыртә, иалаҽхәартә, ргәы аладуны иахцәажәартә иаҳзыҟаҵо, убриаҟара анарха аиуеит зда ҳамам ҳбызшәагьы!

72

Ажьиԥҳа еиҭалҳәеит Гагра ашколқәа рҿы СOVID-19 аганахьала рҭагылазаашьа зеиԥшроу

0
Гагра араион аҿы ашколқәа рҿы СOVID-19 аганахьала аҭагылазаашьа зеиԥшроу арадио Sputnik аефир аҟны арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҳәаақәа ирҭагӡаны еиҭалҳәеит араион аҵара аҟәша аиҳабы Мадина Ажьиԥҳа.

 

Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Гагра ашколқәа рҿы СOVID-19 азы рҭагылазаашьа зеиԥшроу атәы

"Мшаԥымзеи ҳазҭагылоу лаҵарамзеи рзы аҭагылазаашьа хәыҷык аҽарцәгьеит. Иҳамоуп ашколқәа иҳаҩсыз амзазы классқәак ахьаркыз мчыбжьык–ҩымчыбжьа рыҩнуҵҟа. Ахәыҷқәеи арҵаҩцәеи рыбжьара иҟоуп аковид-чымазара злаҽыз. Иахьазы аҵара аминистрреи асанитартә епидемиологиатә станциеи рахь ашәҟы ҳашьҭит ҩымчыбжьа ирҭагӡаны Пицундатәи аҩбатәи ашколи Маҳадыртәи актәи ашколи рҿы аҵаратә процесс аанкылазарц аиҳабыратә классқәа рҟны, ҭыԥқәак рҿы алагарҭатә классқәа рҟынгьы. Пицундатәи аҩбатәи абжьаратә школ аҟны ааҩык арҵаҩцәа ачымазара ҿкы рымоуп, Маҳадыртәи ашкол аҟны - ԥшьҩык. Егьырҭ ашколқәа рҟны аҭагылазаашьа цәгьаӡам, макьана ҳабзиоуп", - лҳәеит Мадина Ажьиԥҳа.

 

Лара агәыӷра аалырԥшит ҳазҭоу амза 14 рзы еиԥш ичмазаҩхаз ргәы бзиахап ҳәа, ашколқәа рҟны аҵаратә процесс иацырҵартә аҭагылазаашьа ҭышәынтәалахап ҳәа. Ажьиԥҳа убасгьы илҳәеит иааиуа амзақәа рзы аҵаратә программа иахьӡоит ҳәа агәаанагара шрымоу, адистанциатә ҵаразы аԥышәа бзиа шрымоу, уи рхы иадырхәар шалшо.

Шәазыӡырҩы аудио.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0