Атрансформациа зыхьыз атрадициақәа: аԥсуаа рмыткәмаҳәара иаци иахьеи

262
Аибашьра ашьҭахь, ақыҭаҟынтә ақалақь ахь аемиграциа ҿио ианалага, абызшәатә культурагьы, уи иадҳәалоу атрадициақәагьы рцәаара ҳнахьыԥшуа мацара иааҟалеит. Абызшәа анхьысҳаха, ихьысҳахоит уи иадҳәалоу амилаҭ ирҟазшьарбагоу аабыкьанӡа еиқәханы иҟаз ажәытә традициақәа.

Саныхәыҷыз аԥсрақәа рахь сыргомызт аҟынтә, раԥхьаӡа амыткәма рҳәо исаҳаит ҿыц здунеи зыԥсахыз иҳаҭгәын игәакьацәа анаҭаауаз. Ҳара ҳахьынхо иацәыхарамкәа иҟоуп Коӷониаа рнышәынҭрақәа ҳәа изышьҭоу, убрантә иааиҩуаз акыр еиҿартәны иҟаз атекстқәа слымҳа иҭасуан аҩны сахьыҟаз. Схәыҷын, аха исгәалашәоит заҟа игәыҭшьаагаз, заҟагьы еинрааланы иҵәыуоз усҟан аҳәсақәа. Амыткәмаҳәаҩ дааигәаны дызбеит 16-ҟа шықәса анысхыҵуаз санду даныԥсыз, анаҩсан саб идунеи аниԥсах ашьҭахьгьы.

Усҟан исымаз агәырҩеи сқәыԥшреи исырҭомызт урҭ атекстқәа ргәынкылара. Даара ихыркны амыткәма лҳәон Коӷониа Виктор иан Буца, иара убас, цәгьа лыбжьы хааны, еиҿартәны саби сандуи лҵәуон Магәа Коӷониаԥҳа. Сара ишысгәалашәо ала, иара ус имыцхәыз, иаҭахымыз ажәакгьы аларҵомызт, иӡырыҩуазгьы қьызқьызыртә игәырԥшааган.

Иахьа акыр зҽызыԥсахыз, мамзаргьы шамаха иуԥымло акоуп амыткәмаҳәара. Уи ҳара ҳаиԥш измоу амилаҭқәа маҷым, аха иаҳҳәар ҳалшоит, алыԥсаа дзауз изкны игәыҭшьаагоу амыткәма аԥсуаа рҿы акыр зҵазкуа акәны ишыҟаз. Афольклорист Валентин Кәаӷәаниа иусумҭақәа рҿы иазгәеиҭоит: "Аԥсуаа рҵәыуарақәа ҩ-хкыкны еихшазар ауеит: аҭоурыхтә-фырхаҵаратә ашәақәа зхылҿиаар ауа (жәлар рыхьчаҩцәа ирызку) аҵәыуарақәеи дарбанзаалак иԥсыз ауаҩы изынархоу аҵәыуарақәеи. Актәи ахкы иаҵанакуа арҿиамҭақәа иаҳа атрадициатә хаҿсахьақәа рыла ишьақәгылоуп, ажәларгьы ирылаҵәан иҟоуп, егьи, аҩбатәи ахкы иатәу аҵәыуарақәа ракәзар, иналкааны аимпровизациатә ҟазшьа рымоуп, насгьы иаҳа аиндивидуалтә рҿиара иахҟьаԥҟьоуп", - ҳәа.

Иахьа афырхацәа рҭахара иадҳәалоу амыткәмақәа шамаха аԥсҭазаараҿы излаҳԥымло ала, аԥсрақәа рахь ҳахьныҟәо иҳаҳауа афольклорист дызҿу аҩбатәи ахәҭа иаҵанакуа ауп. Жәлар рҿаԥыцтә ҳәамҭақәа реизгамҭақәа рҿы иаҳԥылоит абас еиԥш иҟоу атекстқәа:

"Ҽнактәи уқәгылара аӡә даԥсан, саб!

Аизараҿы узлатәам ус рыӡбомызт, саб!

Иагьараан, умнеиргьы, ухьӡ ҳәаны,

– Уи дааип, шәаангыл! – ҳәа иузыԥшуан, саб!"

Иахьатәи аамҭазы еиҳарак ақалақь аҿтәи аҵәыуарақәа урышьклаԥшыр, игәоумҭарц залшом, абызшәа азымдырра иахҟьаны, аҳәсақәа, ма аҭыԥҳацәа урысшәала амыткәма аҳәара ишалагаз. Амыткәма амилаҭқәа зегь ирымоуп ҳҳәазаргьы, аԥсуа мыткәма, аԥсуа хазырхатә мотив аԥсуа бызшәа ада акгьы иазышьҭыхуам ҳҳәар ауеит. Иара аԥсшәа бзианы издыруагьы амыткәма еиҿкааны зегьы ирызҳәом, аха урысшәала амыткәмаҳәара акыр ихьысҳанатәуеит ҳҵәыуаратә культура сгәахәуеит.

Иаазгарц сҭахуп ақалақь аҿы рмыткәма иалаҵаны ирҳәо, игәныскылахьоу атекстқәа. Зашьа дыԥсыз аӡәы лмыткәма иалан "нан, нан, наш корабль утонулся". Лара илҳәарц илҭахыз "ҳаӷба ӡааҟәрылеит" ҳәа акәын. Аха аԥсшәа ззымдыруагьы еилыркаап ҳәа ибзианы илзымдыруаз аурысшәахь еиҭалгаз лажәа акыр иарччархәуеит аҵакы.

Исаҳахьеит иара убас ирҳәоны, зыԥшәма дыԥсыз ԥҳәыск "ты такой заботливый был, где я такого найду", - ҳәа лхаҵа дылҵәыуон ҳәа. Зегь раԥхьаӡа иргыланы, аԥҳәыс лхаҵа дылҵәыуомызт, уи ԥхашьароуп ҳәа иԥхьаӡан, иҩбахаз, зхаҵа дыԥсыз аԥҳәыс ицымхәра иԥшаара дазхәыцуашәа иҟалеит.

Атрадициақәа атрансформациа захьӡу анрыхьлак, абас рҽеиҭаркуеит, жәлар рдоуҳа шьагәыҭс измаз ахырхарҭақәа жәпакы. Аԥсшәа ззымдыруаз даҽаӡәы лаб дҵәыуо "ты умер, а все гады живут", - лҳәеит, ҵәыуара инеиз ауаа днарылаԥшуа.

Аҽыуаҩ
© flickr.com / Andrius Aleksandravičius

Ирацәоуп ас еиԥш иҟоу аҿырԥштәқәа, амыткәмаҳәара ииасуа традицианы иҟалоит ҳәа узырҳәаша. Сара хаҭала абызшәа азымдырра иарҿиаз рыцҳароу џьысшьоит ари, избанзар абызшәеи ахәыцреи еидхәалоуп, даҽа бызшәак ала ухәыцны, ухатәы традициақәа рынагӡара уадаҩуп.

"Ажәытәӡаахыс аԥсуаа ирыман "аԥсы дзыргылоз" ҳәа ззырҳәоз аҳәса-аԥсҵәыуацәа: Жьиԥҳа Гәдиа, Аргәынԥҳа Доу, Адлеиԥҳа Надшьа, Амҷԥҳа Вера уҳәа убас аӡәырҩы", - иҩуеит афольклорист Кәаӷәаниа иусумҭаҿы. Ҳазҭагылоу аамҭа акәзар, иуадаҩуп иахьатәи амыткәаҳәаҩцәа рсиа ацәыргара, иҟазаргьы, аӡәы-ҩыџьа, егьырҭ даҽа бызшәак шьҭызкааз рмыткәма акыр ихьысҳауп, "аԥсы даргыло" иҟагәышьам.

262

Есымша исыцу сҩыза: апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара

42
(ирҿыцуп 11:20 23.11.2020)
Апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" аҳәаақәа ирҭагӡаны апоет Анатоли Лагәлаа иахьатәи ианҵамҭа апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара иазикит.

Сара аакласск рҿы стәан Виачеслав Ҷыҭанааи сареи ҳанеибадыр. Усҟан ашәҟәыҩҩцәа лассы-лассы араионқәа рҿы инеиуан, еиҿыркаауан алитературатә семинарқәа. Уаҟа ахәыҷқәа ражәеинраалақәеи ражәабжьқәеи ианырзыӡҩрлак, иргәаԥхоз Аҟәаҟа аредакциақәа рахь иаарыԥхьон. Убасҟан ашәҟәыҩҩы Џьума Аҳәбеи акритик Рауф Ебжьноуи сҩымҭақәа ргәаԥхан, саргьы Аҟәаҟа алитературатә семинар ахь саарыԥхьеит.

© Foto / Из архива Анатолия Лагулаа
Виачеслав Ҷыҭанааи Анатоли Лагәлааи

Ари асеминар иалахәын Аԥсны араионқәа зегьы рҟынтә иалрыԥшааз ахәыҷқәа, астудентцәа. Убасҟан ауп Виачеслави сареи ҳанеибадыр. Уи К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа интернат далгахьан, Аҟәа ақалақь бзианы идыруан, даԥшәымахахьан, ашәҟәыҩҩцәагьы рацәак дырцәыԥхамшьакәа драцәажәон.

Виачеслав иажәеинраалақәа зегь ҿырҳәала идыруан, ибзиангьы дрыԥхьон. Уи аҽны ашәҟәыҩҩцәа ҳҩыџьагьы ҳажәеинраалақәа даара иргәаԥхеит. Асеминар анеилга, Виачеслав даасыдгыланы дсазҵааит, узцыда уара ҳәа. Азныказ сара стәала иаахьымӡӷысшьеит, аха нас иасҳәеит саб дышсыцыз, уи апарк аҿы дысзыԥшны дыштәоу!

- Аҩныҟа дҳашьҭып!- иҳәеит иара, гызмалрак аҵаӡамкәа дааччан.- Уаха сара сҿы уҟаз, ара азеиԥшынхарҭаҿы ауада сымоуп.

Сара азныказ исҳәашаз сақәымшәеит, саангыларцгьы сҭахын, аха саб сицны аҩныҟа сцаргьы цәгьа избомызт, арахь асеминар аҿы сдырҽхәахьан, уи ажәабжь "шыԥхаз" саб изеиҭаҳәара сахыццакуан!

- Аҟәа усырҵоит!- деиҭаасыхлафит иара, - ажәеинраала бзиақәа зыҩуа Аҟәагьы бзианы идыруазароуп!

Саб иҿы ҳнеины иаҳҳәеит иааӡбаз, Виачеслав ихы-иҵыхәа цқьа ианеиликаа, инапы снаниҵан, ҟәрышьқәакгьы наҳаиҭан аҩныҟа дцеит.

Абас ауп ҳаибадырра ахы шакыз, сҩыза, сыԥсҭазаараҿы даара иӷәӷәаны исывагылаз, иахьа сызқәу сымҩа сахымҟьартә ианаамҭаз ацхыраара сызҭаз Виачеслави сареи.

© Foto / Из архива Анатолия Лагулаа
Виачеслав Ҷыҭанаа иҩызцәа рыгәҭа

Уи нахыс, сара ашкол сшалгазҵәҟьа аинститут сҭалеит, хышықәса азеиԥшынхарҭа сыҩнан, иаргьы ешьак еиԥшҵәҟьа илаԥш схын. Иҟоуп иареи сареи ҳаиҩызараҿы ахаан исхамышҭуа ахҭысқәа рацәаны, абраҟа урҭ рахьтә ҩбаҟа-хԥаҟа анысҵоит.

Виачеслав иашьцәеи иаҳәшьцәеи зегьы дреиҳабын. Уи иашьцәа ԥсуаҵас иааӡаз ҷкәынцәан, иара иаԥхьа аҭаацәара алалара рзыгәаӷьуамызт. Арахь иара иани иаби дыхҭаркит, уеиҳабызар, уашьцәагьы мҩакы иқәҵа, урԥырхагамхан, уаргьы шьҭа ухы уаазхәыц ҳәа. Уи иаанагоз еилкаан, ихы дахәар акәын! Виачеслав абри абри лоуп ҳәа аӡәгьы далхны димаӡамызт, иара иҳәашьа аӡәгьы "дҭеимԥшыхәцызт" макьана, анаԥш-ааԥшра акәын дызҿыз!

Исгәалашәоит, хәылԥазык, ҳаашәарыцап, иудыруеи ҳдарҩатә еиӷьхар иҳәан, апроспект ҳаныланы ҳҿынаҳхеит. Ус ҳалаԥш нақәшәеит афиша, усҟан астудентцәеи Аҟәатәи акультуратә хан аҿы еиҿкааз ақәыԥшцәа ртеатри еицымҩаԥыргоз спектакльк цон. Нас ҳаузынкылозма ҳара, ахәаԥшҩы ирольгьы, аҽырбаҩ ирольгьы нагӡо аԥхьаҵәҟьа ҳнатәеит! Виачеслав ихы аасыдикылан исеиҳәеит, уаҟа ихәмаруаз ӡӷабк дшигәаԥхаз. Уи акәхеит, аспектакль анаанҵәа, лҩызцәеи лареи алаф нараҳәо, апроспект ҳаныланы ҳҿынаҳхеит. Лҩызцәа аӡәы, лара лыжәлантә, ҳпоетесса гәлымҵәах, Саида Делԥҳа лакәын, егьи- ажурналист Инна Ҳаџьымԥҳа, лара- иахьа Виачеслав ихәыҷқәа ран, Нонна Делԥҳа лакәын!

Азеиԥшынхарҭаҿы ҳаннеи, урҭ рахьтә сара Саида дыздыруан, иласҳәеит, ҳҩыза лаҳәшьа дшигәаԥхаз, еибаҳардырырц шаҳҭаху!

- Ибзиоуп!- лҳәеит лара,- амала амыцхә дыԥхашьаҩуп, иаҳзеирцәажәар!

- Иаргьы дыԥхашьаҩуп, аха уи ихәшә сара издыруеит, сҳәан, иаразнак рыжәтә хәыҷык аахәан иаазган, азеиԥшынхарҭа аҩбатәи аихагылаҿы дара руада ҳныҩналеит.

Нонна иара усгьы ажәак аалыхәлымшәеит, иаразнак лцәа иалашәеит ҳгәы иҭаз. Аха Саидеи, Иннеи сареи аҭагылазаашьа "еиқәҳархарц" ҳалагеит. Ус ҳаӡбеит, ҳарҭ ҳабжьы рдуны ҳцәажәалап, ажәеинраалақәа ҳрыԥхьалап, уимоу, амҳаҵәқәа ықәықшаны "амузыка" аҳарҳәалап, уи иалагӡаны, издыруада Виачеслав акыр изҳәозар ҳәа! Аха Виачеслав, цас иҟаиҵозшәа, убри аҽны ибыз ихәлашәеит, акызаҵәык ииҳәаз, иаб ԥҳәыс даага ҳәа дшыхҭеикыз ауп, лара дшигәаԥхаз, лара лыда дышхәарҭам, - уаанӡа ииҳәарц игәы иҭаз зегьы шҳәатәыз ихашҭит!

Ҳара еиҭах ҳабжьқәа ҳрыӷәӷәеит, дара зынӡак хьаас иҳамаӡамшәа ҟаҳҵеит, уимоу, Саида дагьыкәашеит, ажәеинраалақәа ҳрыԥхьеит! Виачеслав уи иаҩижьуазма, арыжәтәгьы, иқәыԥшрагь, ҳара ҳазҿызгьы зегьы еилалан, игәы иацрасзар акәхап, уаанӡа иҿаҳәазшәа иваԥсаз инапқәагьы рҟьара далагеит. Аха игәы иҭаз зегьы иҳәарцаз, ҳара иҵегь ҳабжьы еиҵаҳхыр акәын, ҳара иҵегь ҳабжьы еиҵаҳхыр,- акомендант дхалан ҳдәылицон! Ус ҳаӡбеит, уахатәи ҳаиқәшәараҿ ҳаангыларц, уаҳа ацҳамҵарц, уаҵәы ҳаиҭеиқәшәарц. Дара аӡӷабцәагьы гызмалқәамзи, еиҿдырԥшуазар акәхарын, ауха иаҳҳәози адырҩаҽны иаҳҳәози еиқәшәозу еиқәымшәозу! Уаҵәы захьӡыз ҳазегь ҳаиҭеиқәшәеит, еибаҳҳәеит ҭыԥ ԥшӡак ахь ҳаиццарц, ҳаԥсқәа ҳшьарц. Ҳцеит Лбаатәи Ешыра, Виачеслав иҩыза гәакьак иҿы зегьы ҳшеицыз. Уи ауаҩ даара ибзиаӡаны ҳидикылеит, Виачеслав ауха Нонна диҳәеит! Мызк анааҵ, Виачеслави Ноннеи рынасыԥ еиларҵеит!

Ахаан исхамышҭуа ахҭысқәа иреиуоуп: даҽа уахык, усҟан авокзал авараҿы ҩынхәыҷык аҟны қьырала иамхны ҳанхон сҭаацәеи сареи, цхыбжьон ашә асыбжь геит. Сҩагылан иаасыртызар, Славик дҳаш-ҳашуа, иԥсы игәы икылахо, ццакырак, ма ус ӷәӷәак дшақәшәаз мҩашьо, ирласны уҽеилаҳәаны уаала иҳәеит. Ҳабацо сҳәан, ҳабацо умбо, Нонна ахшараиурҭаҿы дааганы дышьҭасҵеит, аҳақьым хадеи уареи ибзианы шәшәшеизыҟоу здыруеит, усызиацәажәароуп иҳәеит. Саргьы ахьышәҭҳәа сҽааиласҳәан, сҿанынасхоз аамҭаз: "Дәрыԥшьҟа ааигәа умцаӡаци?!" ҳәа дсазҵааит. Ҳашԥамцац, иаҳхысыз асабшазы уахьынтәи ҳмааи анысҳәа, нас, ҳацлымҳәа зырҵасыша акгьы ааумгаӡеи, иҳәеит! Ишԥаасымгеи, уааи, акака аажәып сҳәан, аҿаԥарашәа иҟаз ахь ҳнҩналеит. Уи акәхеит, аҩны иҟазгьы цыфақәак анааҳзықәлыргыла, аӡәы имаӡа иҵәахып, ҩбаҟа сааҭ ҳаидхалеит!

Ацхыбжьон, ахшараиурҭаҿы ҳаннеи, Нонна деибга-деизҩыда аҷкәын длоухьан!.. Ахшареилыргаҩ ӡӷаб гәырӷьаҽҳәаша анҳалҭоз, Славики сареи лхы наҳақәылкын:

- Нонна дсыҳәан, хынтә ахԥатәи аихагыла аҟынтә сылбаалышьҭхьеит, - лҳәеит,- цхыбжьон хәшәык иашьҭалан ицан, машәырк рмыхьзааит ҳәа! Ҳарҭ ҳабызқәа ҳрымҭииргьы, алашьцара ҳалубаауазар акәхарын ҳҟаԥшьҟаԥшьӡа ҳшыҟаз!

- Шәарҭарак ҳақәшәеит, аха ҳацәцеит!- ҳҳәеит ҳаргьы ҳаҿамхаӡакәа!

Виачеслав аҩыза изы иԥсы ҭихуан, иахьынӡаилшоз дивагылан. Уи алитератураҿы даара агьама бзиа змаз поетын, ирацәаӡаны аҩымҭақәа ҿырҳәала идыруан. Уи аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы ииҩыз аепиграммақәеи, апородиақәеи, ажәеинраалақәеи, ажурнал "Алашара" адаҟьақәа рҿы ианылахьеит. Ҳаԥсуа поезиа дацәыӡит ҳаԥхьаҩцәа бзиақәа зыргәырӷьашаз, иҵаулан ихәыцуаз, ажәа агьама зныруаз, злафи зҟазшьа бзиақәеи рыла угәырҩақәа ухазрышҭуаз, ахааназ зҭыԥ даҽаӡә иҭыԥ иаламҩашьо ҳҩыза бзиа, ҳашьа бзиа- Виачеслав Ҷыҭанаа.

"Аԥсуа поезиа антологиаҿы" иануп зхатә ҭыԥ аанызкылахьоу иара ицәаҳәақәа – иара иуасиаҭ.

Сҩызцәа, игәыӷуа исзыԥшыз,

Еиқәтәаз сгәеисыбжьы шышәныҩуа,

Исзымҳәаз ажәа, сгәы иҭашыз,

Сызхьымӡаз сашәала сышәҵәыуа!

42

Цуца Аҳəԥҳа: аҵаҩы арҵаҩы ибла дхыԥшылозароуп, лабҿаба еимадазароуп

201
(ирҿыцуп 10:15 22.11.2020)
Нестор Лакоба ихьӡ зху Аҟəатəи ажəабатəи Ашьхарыуаа рышкол аҟны аус зуа, Аԥсны зҽаҧсазтəыз арҵаҩы Цуца Виссарион-иԥҳа Аҳəба аиҿцəажəараҟны дырзааҭгылоит ҳазҭагылоу аамҭазы аҭыԥ змоу аҿкчымазара аҵаҩцəеи, арҵаҩцəеи, аҭаацəеи ишырныԥшыз, иара убас лзанааҭ аҷыдарақəа ртəы.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

- Цуца Виссарион-иԥҳа, адунеи иалаҵəаз аҿкчымазара иахҟьаны ашколқəа рҟны имҩаԥысуаз аҵаратə процесс еиԥҟьоуп, уи уадаҩрақəас ицəырнагазеи, ишԥарныԥшуеи аҵаҩцəа рҵарадырра аизырҳараҿы?

- Ҳəарас иаҭахузеи ари аҭагылазаашьа аҵаҩцəагьы, арҵаҩцəагьы, аҭаацəагьы ирнымԥшырц залшом, ԥсыхəа змам акакəны иҟалеит, аҵарадырра знапы алаку зегьы гəҭыхас иҳамоуп. Онлаин арежим ала, аҭелқəа рыла ахəыҷқəа разыҟаҵара, адҵақəа рыҭара нап аркуп, аха уи еиззырҳауа акакəым. Сара аиҵбыратəи аклассқəа рҟны аус злазуа ала, ибзианы избарҭоуп ахəыҷи арҵаҩи аԥхарра рыбжьазар шакəу, урҭ еснагь еимадазароуп. Ахəыҷы арҵаҩы ила дхыԥшылозароуп, арҵаҩы ахəыҷы ила дхыԥшылозароуп, дихəаԥшуазароуп, аҩышьа, аԥхьашьа инацəкьыс нақəкуа, дырҽеиуа дцозароуп. Ари аҩыза аҭагылазаашьа аԥхьаҟа ҳҳəыҷқəа абакылнаго ҳəа зегьы хьаас иҳамоуп.

Цуца Ахуба
© Фото : предоставлено: Сырмой Ашуба
Аԥсны зҽаҧсазтəыз арҵаҩы Цуца Виссарион-иԥҳа Аҳəба

- Абри аамҭа иалагӡаны шəҵаҩцəеи шəареи аимадара шшəыбжьоу ҳасаб азуны, рҵара аус еихьӡара ҳəа акраманы ижəбома?

- Иҟоуп аҭаацəа рхəыҷкəа напы рыдкыланы, ирыдтəаланы рыдҵақəа рыцҟазҵо. Аха, еиҳараӡак аҭаацəа ирылшаӡом, аус зуа ыҟоуп, хəлаанӡа ахəыҷқəеи аҭаацəеи изеибамбо ыҟоуп. Убри азы ахəыҷқəа еиҳа изцəыуадаҩу еиҳахеит, иззымариоу реиҳа. Ахəыҷы еиҳа аҭакԥхықəра иднаҵоит ашкол аҟны даныҟоу, аҩны даныҟоу днатəоит, днагылоит, уиаҟара ихы дацклаԥшӡом. Иреиҳау аҵараиурҭақəа ирҭоу рҭагылазаашьа хазуп, еиҳа иазҿлымҳаны иазнеиуеит рҵаратə процесс.

- Шəара имаҷымкəа абиԥарақəа еиҵашəааӡахьеит, шəџьабаа акыр ирацəоуп. Иаҳҳəозар, шаҟа шықəса ҵуеи уажəшьҭа шəзанааҭ ала аус шəуеижьҭеи?

- Уажəшьҭа 50 шықəса инареиҳауп ахəыҷқəа нап рыдкыланы рааӡара саҿуижьҭеи. Аҭаацəа змоу ауаҩы иҭаацəа рыда дышхəарҭам еиԥш, ахəыҷқəа рыда ухəарҭаӡам. Абыржəы аҩны ҳаҩнахеижьҭеи, сааҟəымҵӡакəа ахəыҷқəа роуп сзызхəыцуа, сыла ихгылоуп еснагь. Ирҳəоз-ируаз зегьы сгəалашəоит, ашкол аҟны аус анууа ахəыҷқəа бзиа иубароуп, бзиа иумбакəа гəыла-ԥсыла аус рызудулаӡом. Ахəыҷқəа анааԥсогьы ыҟоуп, усҟан лафк нараҳəаны, иаарччаны аусура иналасыргалоит. Ахəыҷы дук иаҳасабала пату-ҳаҭыр иқəҵаны уиацəажəозароуп, уи ахəыҷы имнырырц залшом.

- Шəара шəырҵаҩратə ԥсҭазаараҿы иарбан ҟазшьа ҷыдарақəоу иалышəкаауа, еиҳа зҿлымҳара зышəҭо?

- Еснагь уҽырԥшӡаны ахəыҷы уҽиаҟаратəны уцəажəозароуп, уи лымкаала сацклаԥшуеит. Аԥшьбатəи акласс иалганы маҷк ианеизҳалак, иҟəышхо ианалагалак, уҟазшьа ааԥсахны маҷк иаарымчшəа рацəажəара уалагоит. Убри анаҩсан, актəи акласс аҟны ианааҳго иаҳбарҭоуп, насгьы аҳəыҷбаҳчеи рҭаацəеи рыда уаҩ дзымбац ахəыҷқəа рҟазшьа шхазу, ишəаӡыӡо, иԥхашьо, иҟəиҭ-ҟəиҭӡа ианынатəо аамҭазы уаргьы уҽраҟаратəны ацəажəара уалагозар ауп, есииуа ҳрыциуазароуп ҳəа лафны исҳəалоит зны-зынла. Нас, амшын ацəқəырԥа еиҳа-еиҳа ишеиҳахо еиԥш, хəыҷы-хəыҷла уҟазшьа ааԥсахуа унапқəа нарыкəыршаны ԥхьаҟа иугозар ауп. Ахəыҷы мыцхəы иахьырхəрагьы сҟазшьаӡам сара. Аурокқəа рыбжьара аԥсшьарахь иандəылҵлак, аӡəаӡəала иааганы срацəажəоит, срылабжьоит, рҭаацəа дара гəыӷырҭас ишрымоу, идмырԥхашьарц, аҵара бзианы ирҵарц шырҭаху расҳəоит.

- Акыршықəса ҵуеит шəзанааҭ бзиа ибаны, шəыԥсы ахҭынҵаны, ааԥсарак шəынмырԥшкəа шəааиуеижьҭеи. Иаҳҳəап, егьырҭ ашықəсқəа ирҿырԥшны ҳахəаԥшуазар, раԥхьа аҵара зшəырҵоз ахəыҷқəеи уажəтəи ахəыҷқəеи еиԥшымзаарас, ҷыдарақəас ирымои?

- Ҳəарас иаҭахузеи, ахəыҷқəа аамҭа рҽақəыршəаны ицозар ҟалап, уи азы ахара ҳазрыдҵом. Ахəыҷы дани инаркны дшысабиӡоу ахəыҷбаҳчахь игара, даҽаӡəы диааӡартə еиԥш аҭагылазаашьа аԥҵара, абри сара тəымнапык дааӡазшəа азысыԥхьаӡоит. Урҭ уиаҟара аԥхашьара рылаӡам аҩны иааӡаз ахəыҷқəа реиԥш, рҟазшьақəа еиқəшəаӡом, еиԥшӡам. Ахəыҷбаҳчақəа хымԥада адырра рнаҭоит, иааӡоит, аҩра, аԥхьара, аԥхьаӡара, ажəеинраалақəа ахьыддырҵо рацəоуп. Уажəтəи аамҭазы, шəымбои, аҭелқəа рыҽрыдырцалоит, раамҭа иахнагоит, рҟазшьақəагьы аԥсахуеит. Зҟазшьа зыԥсахыз ахəыҷгьы дгəыгəҭамыжькəа хылаԥшра иуҭароуп. Артист асцена данықəу еиԥш, ахəыҷқəа раԥхьа дыхəмарроуп арҵаҩы.

- Цуца Виссарион-иԥҳа, шəҵаҩцəа рахьтə уажəшьҭа иҟоуп иандуцəоу, иабдуцəоу, зыуаҩыбжара инҭысхьоу. Дареи шəареи шəанеибабо шəгəалаҟазаара зеиԥшрои, цəаныррақəас ишəызҵəырҵуеи?

- Ашкол ианалго, аҵыхəтəантəи аҵəҵəа аныҟало, раԥхьатəи рырҵҩык лаҳасабала еснагь ус расҳəоит: "Арҵаҩы изы еиҳау гəадура ыҟаӡам данубо уивсны умцакəа аԥсшəа аниауҳəо, убри аҟынтə, шəҳавымслан, аԥсшəа ҳашəҳəала" - ҳəа. Аԥсшəа самҳəакəа, сыргəыдмыҳəҳəалакəа исывымсыц сҵаҩцəа.

- Ҳаиҿцəажəара ишьҭнахуа азҵаарақəа рацəоуп, аха ахыркəшамҭазы иҳаҳарц ҳҭахуп шəара шəзеиӷьашьарақəа.

- Сара аҭаацəа рахь, ахəыҷқəа рахь схы нарханы исҳəо убри ауп, абыржəы ҳазҭагылоу аамҭазы агəабзиареи аманшəалареи Анцəа ириҭааит. Агəабзиара аныҟала, зегьы ҟалоит, рхатəы бызшəа рхамшҭуа, рыԥсадгьыл иаԥсаны иаҵагыло аманшəалара Анцəа ириҭааит!

- Иҭабуп ҳаиҿцəажəаразы, аманшəалара шəыцзааит!

Иара убас шәаԥхьа ҟалоит:

201
Ингур ГЭС.

Аԥсны Апарламент: ЕгрыГЕС аҟны аусурақәа хыркәшахаанӡа амаининг ахархәара азин ԥкызарц

1
(ирҿыцуп 19:21 23.11.2020)
Акриптавалиута амаининг азы аусурақәа рзин ҟаҵан абҵара 21 рзы Аминистрцәа реилазаара ақәҵарала.

АҞӘА, абҵара 23 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Ашәахьа, абҵара 23 рзы Аԥсны Апарламент аилатәараҿы ақәҵара аднакылеит, уи инақәыршәан Аминистрцәа реилазаара иабжьган ЕгрыГЕС аремонт иалгаанӡа амаининг ахархәара азин ԥкызарц.

Уи адагьы Апарламент ақәҵараҿы иҳәоуп ареспубликахь амаинингтә хархәагақәа ралагаларагьы азин ыҟам.

АУН "Амшынеиқәафымцамч" иабжьгоуп ЕгрыГЕС амчхара амаининг азы закәаншьаҭада зхы иазырхәо ауаа раарԥшра аҽазнакырц.

Иара убасгьы аҳәынҭқарратә наплакқәа, аусбарҭақәа ирабжьгоуп дара иртәу амазарақәа амаининг азы ахархәара алдмыршарц.

Аекономика аминистрра иабжьгоуп амаининг анорматив-зинтә ҭышәныртәаларазы аус аднауларц азакәан апроект, азакәанԥҵара алагаларазы.

Абҵара 18 рзы Апарламент аҿы аекономика аминистр Кристина Озганԥҳаи "Амшынеиқәафымцамч" аиҳабы Михаил Логәуеи алархәны аенергетикаҿы иҟоу апроблемақәа ирызкыз аилатәара мҩаԥыргеит.

Апарламент аилатәараҿы "Амшынеиқәафымцамч" аиҳабы Михаил Логәуа иазгәеиҭеит амаинерцәа русура 2021 шықәса лаҵарамзанӡа, ЕгрыГЕС аремонтқәа хыркәшахаанӡа  иаанкылатәуп ҳәа.

Аԥсны иахьаҵанакуа аамҭа-аамҭала афымцалашара арцәара иалагеит абҵара 15 инаркны.  Усҟан алашара дырцәалон уахыки-ҽнаки рыла хынтә.
2020 шықәса абҵара 21 инаркны Аԥсны иахьаҵанакуа афымцалашара арцәара аграфик дыркьаҿуеа иалагеит. Уи инақәыршәаны афымцалашара дырцәалоит уахыки-ҽнаки рыла ҩынтә ҩба-ҩба сааҭ.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

1