Ҟәардәк аӡәы иҵхны даҽаӡәы иҵаргылара, мамзаргьы 20-тәи ахәҭаҷи аиҭалхрақәеи

148
(ирҿыцуп 20:42 29.01.2020)
Еиду амилаҭқәа реиҿкаара аконвенциа 20-тәи ахәҭаҷ адкылара иадгылоу аԥшьгаратә гәыԥ ауаажәларра ирԥылеит ажьырныҳәа 21 рзы. Аиԥылараҟынтәи ихадаз азгәаҭақәеи 20-тәи ахәҭаҷ алхрақәа рҟынӡа Апарламент иаднамкылар иҟалар зылшо ахҭысқәеи дырзааҭгылоит Елеонора Коӷониаԥҳа.
Ҟәардәк аӡәы иҵхны даҽаӡәы иҵаргылара, мамзаргьы 20-тәи ахәҭаҷи аиҭалхрақәеи

Иацы Аҟәа, асасааирҭа "Атриум-Викториа" ахыбраҿы имҩаԥысит Еиду амилаҭқәа реиҿкаара (ЕАР) аконвенциа 20-тәи ахәҭаҷ адкылара азҵаара хацзыркыз ахаԥшьгаратә гәыԥи ауаажәларреи реиԥылара. Иубарҭан ари аидеиа иадгылоз рыбжьара ишыҟаз еиуеиԥшым аполитикатә гьама змоу ауааԥсыра, акызаҵәык - иара адкылара зыхәҭоу Жәлар Реизара адепутатцәа 35-ҩык рахьынтә аӡәымзараӡәы аамҭа имоуит уахь анеиразы ҳамҳәозар.

Жәлар Реизараҿы ари азакәан, ахыцқәа аартны иаҳҳәозар, "аусура ирыдыркыло ачынуаа рмазаразы адекларациа ахарҭәаареи еицлабра ҳасаблеи ауаа аусура ргареи" ирыдҳәалоуп. Аидеиа ахаҭа быжь-шықәса ахыҵуеит, аҩбатәи аԥхьарала Апарламент иахрыжьхьеит, аха аҵыхәтәанынӡа ирызнамгеит, иаахтны иаҳҳәозар идыргәагәоит.

Аиԥылара аиҿкааҩцәа иреиуоу, аидеиа ахаҭа авторцәа ируаӡәку Асҭамыр Какалиа иазгәеиҭеит, изхәаԥшхьо азакәан аҿы иазгәаҭазарц шхымԥадатәиу "ихарҭәаау адекларациа апрезидент иусҳәарҭахь акәымкәа, ашәахтә маҵзура аусбарҭахь ишьҭны, насгьы ауаа ирбаратәы асаитқәа рҿы иқәыргылазарц шахәҭоу", иара убас, "змазара зҵәахырц згәы иҭазкыз ачынуаҩ ахьырхәра иоурц, уаҳа чынуаҩыс аҟаларагьы илымшо дҟаларц" азы азакәан алагалақәа шаҭаху рыдыркылаанӡа.

Ари азакәан адкылара хымԥадатәиуп ҳәа изыԥхьаӡо, аизараҿы иқәгылоз аӡәзаҵәык ԥсышәала ицәажәоз Џьансыхә Адлеиба "ҳаԥсадгьыл ҳампыҵҵәрааны ацара иаҿуп, Аԥсны аҵаӷьычра гәнаҳароуп" иҳәеит, ҳтәыла акоррупциа ахыҵәаны иҟоуп ҳәа ипозициа аарԥшуа.

"Аҩны утәаны уԥсадгьыл узацхраауам. Апарламент абри азакәан иахаҵгылааит. Атыша ҳҭадыртәеит, уажә иааиуагьы ҳҭыгара акәымкәа, анышә ҳақәрыԥсоит", - ҳәа ҿыӷәӷәала дцәажәеит Адлеиба.

Аизараҿы иқәгылоз зегьы еицҿакны иазгәарҭеит Аԥсны ахада иеиҭалхра ҟалашьа амам, 20-тәи ахәҭаҷ рыдрымкылакәа ҳәа. Азиндырҩы Александр Басариа ицәажәараҿы иаликаааит "азал аҿы депутат зхыло дшыҟам", азакәан здызкылараны иҟоу ари хыхьс ишрымам аарԥшуа. Наира Амалиапҳа лакәзар, "ари азакәан хымԥадатәиуп ҳаԥсадгьыл аԥсы ахаҵаразы" ҳәа азгәалҭеит. Иқәгылоз зегьы ражәа иалан "аиҭалхрақәа ҟалашьа рымам, абри азакәан рыдрымкылакәа" ҳәа.

Акыр ухаҿы инхаратәы иҟан Анзор Адлеиба иазгәаҭа: "Ҳара хреволиуциақәа аӡәы ҟәардәк иҵхны даҽаӡәы иҵаргылара ауп хықәкыс ирымоу". Уи еизаз напеинҟьарыла ирыдыркылеит. Ицәажәоз иазгәарҭон, апрезидентцәа лассы-лассы иҳаԥсахуазаргьы, акоррупциа кьыс амамкәа ишынхо, уи ҳтәыла шыҵнашәаауа.

Аҳәара уадаҩуп Жәлар Реизара адепутатцәа 20-тәи ахәҭаҷ адкылара иахыццакуеит ҳәа, уи ахьдыргәагәо маӡас иаҵоугьы макьана аилкаара уадаҩуп, аха, сахьахәаԥшуа, иҟалап ари аус аур, изԥырхагахо рацәаҩхаргьы. Хымԥада, ажәлар рмал иалабылгьахьо зларацәаҩу ала, аԥхасҭа знаҭо дҟаларгьы ауеит. Аполитикатә қәԥара еснагь амчрахь анеироуп иззырхо, ҳгәы злазҩо ала, амчра ауаҩы инаҭоит абзазара бзиа, уантәи амла иакны ицахьо азлаҳзымдыруа ала.

ЕАР аконвенциа 20-тәи ахәҭаҷ адкылара иадгыло ридеиа иацәхьаҵырц ргәы иҭам, адепутатцәа аизарахь имнеизаргьы, Апарламент ахыбра ахьыҟоу шырдыруа аарԥшуа, еицҿакны ирхәеит "аиҭалхрақәа ҟалом, ари азакәан рыдрымкылакәа" ҳәа.

Аӡынтәи ареволиуциа еиқәтәеит, апрезидент ԥхьатәара дцеит ҳәа згәы иаанаго адепутатцәа ыҟазаргьы, ҳазлацәажәо азакәан адгылаҩцәа урҭ ргәашә алагылара ргәы иҭоуп, иалшоит акоррупциа аҿагылара атема зҵаара хаданы иқәгыларгьы апарламентуаа рҿаԥхьа.

Ииашаҵәҟьаны, ҵакыс иамоузеи амчра аԥсахра, уи злеибарку акоррупциатә шьагәыҭ ԥсахра амоуазар?

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

148

Ацагьы ахьшәашәагьы иабылуа…

68
(ирҿыцуп 15:31 12.08.2020)
Аԥхынра аҵыхәтәантәи амзазы Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа аартра ажәлар рҟны ицәырнагаз еиҿагыло агәаанагарақәеи ачымазара ҿкы ҳшазыҟоуи дырзааҭгылоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
Елеонора Коӷониаԥҳа аҳәаа аартра иазкны

Аԥсны атуризм ахаҿра шьҭызхша ҳәынҭқаррахароуп ҳәа азызԥхьаӡоз маҷҩымызт. Аиашазы, аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы уи аҿиара аиуа иалагеит, асервис аганахь ахьысҳарақәа ыҟазаргьы. Гагра, Пицунда, Афон ҿыц уҳәа иқәынхо ауааԥсыра рӷьырак абри атуризм ирнаҭо алоуп  рхы шныҟәырго. Очамчыреи, Тҟәарчали, Гәлырыԥшьтәи  араионқәа ирықәынхо ауааԥсырагьы, маҷ-маҷ акәзаргьы, атуристтә обиектқәа аадыртуа, уи ахырхарҭала аус еиҿыркаауа иалагеит. Уимоу, Бзыԥтәи ахырхарҭахь аԥхын ицаны аус зуа рацәаҩуп.

Ҳтәылаҿы ауаа аус ахьыруша афабрикақәеи азауадқәеи рцәаара аԥшаара зламариам ала, ауааԥсыра рӷьырак атуризм ала рхы ныҟәыргоит ҳҳәар ауеит. Абас ҳшааиуаз, COVID-19 захьӡу агәыргьынчмазара адунеи амҽханакит, уи азы апандемиа иҳалаҳәоу иахҟьаны, ҳҳәынҭқарра аҳәаа аркхеит, атуристтә сезон аӷьырак нҵәаанӡа. Ари иаргәамҵуан атуристтә хырхарҭаҿы аус зуаз ауааԥсыра, даҽа ганкахьала, аҳәаа аартра ауаа ргәабзиара ашәарҭара иҭанаргыларгьы алшон.

Аԥсни Урстәылеи рҳәаа аартра, аԥсуа аган мацара иазыӡбуамызт, убри аҟынтә аҩ-ганкы еизааибаганы иаартын нанҳәа мза акы азы.

Иара ачымазара ҳтәылауаа шазыҟооу сазааҭгылозар, агәра зго еиҳа имаҷҩуп, изымго раасҭа. "Иаашәырты аҳәаа, ҳхәыҷқәа ҳазныҟәгаӡом", - ҳаԥхьон асоциалтә ҳақәа рҿы, ирацәаҩымзаргьы - "аҳәаа аартра гәаӷьыуацәоуп", - зҳәозгьы ыҟан. Ажәакала, ацагьы ахьшәашәагьы иабылуаз ҳарҩызахеит.

Аҳәаа аартра мышқәак шагыз Гагра амитинг маҷ мҩаԥган "аҳәаа аашәырты, мамзар ҳҭахоит" ҳәа аҳәамҭақәа ахьыҟаҵаз. Мышқәак рышьҭахь иаадырит аҳәаа. Ахьышәҭҳәа феисбуктәи ацәахәаҿы: "Аиҳабыра ажәлар ргәабзиара иазхәыцуам, ишԥыкәу аҳәаа шаадыртыз?!" - ҳәа ацәажәарақәа цәырҵит. Амчра "ахы зҿашуа среиуам" аха, ас еиԥш ахымҩаԥгашьа адкылара сцәыуадаҩуп. Иадыркыр, изаркузеи? Иаадыртыр, изаадыртызеи?

Ачымазара атәы ҳҳәозар, иахьагьы ахы ҳнарбоит, макьана инаҳалсны имцакәа ишеиқәымтәо шьақәырӷәӷәо. Агәыргьынчмазра ҳшазыҟоу сеиҭазыхынҳәуазар, еиҳарк аԥсуаа акашәа ирбом, ацәгьеи абзиеи рҿы игәыдеибаҳәҳәалоит, иара зынӡа акризис аныҟазгьы, уамак ирыцклаԥшуамызт аҽацәыхьчаразы иҳалаҳәаз аԥҟарақәа. Ақыҭахь санцало, саԥсшәаҳәашьа аҽахьеиҭанакыз уамашәа избогьы ыҟоуп: "Абри ирҳәо агәра бгома, мцуп!" - ҳәа аасаҭаркуеит асанитартә нормақәа раҳаҭыраз агәыдеибаҳәҳәалара мап шацәыскуа анысҳәалак.

Уажә аабыкьа, сара издыруа џьоукы рҭаацәа рҿы ицәырҵит ачымазара, урҭ уажәы ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп. Убасҵәҟьа дарбанызаалак ихьыр ауеит COVID-19, убри аҟынтә зынӡа авирус атәамбара ауадаҩра цәырнагар алшоит.

Иҟоуп даҽа зҵаатәыкгьы, акыр иџьашьахәуп ззуҳәаша. Абри агәыргьынчмазара ҳәа изышьҭоу, егьырҭ авирустә чмазарақәа реиԥш, ауаҩы ицәа иаднагалар алшоит, аха ҳара ҳҿы, уи зхьыз уамак ҟазҵаз реиԥш ирыхәаԥшуа иалагеит. Ауаҩы идиагноз шьақәдыргылаанӡа, ауҳәан-сҳәан атәыла иналарҵоит, ажәакала, изхьыз иаԥхьа ауаа ираҳауеит, насгьы гәаӷшақә иҟаиҵазшәа, иршо ингәарыргалоит. Абри иахҟьаны, ачымазара зхы иадызбало, уи асимптомқәа зауа ианимырзо ҟалар алшоит, насгьы ауаа ираҳар ҳәа дацәшәаны, зынӡа анализ аҭара дымнеиргьы ауеит.

COVID-19  чмазара ҿкуп, убри аҟынтә ҳара иҳаԥсахроуп ҳазнеишьа, хырҩа азымукәа, аҽацәыхьчашьагьы ҳҵароуп. Уажәы аҳәаа аартуп, атуристцәагьы аауа иалагеит, ҵоуп, ҵыԥхтәи асезон еиԥш уи знапы алаку ахашәала ду рнамҭаргьы алшоит, аха зегь акоуп гәыӷрак ыҟоуп аԥсҭазаара еинылап ҳәа.

Аҳәаа аартуп, адәыӷбақәагьы аныҟәара иалагеит, атуристцәагьы арахь иаалашт, авирус аҽацәыхьчашьа ҳазҵар, иалшоит нанҳәеи цәыббрамзеи аусутә ҟаларгьы, уимоу, ҽаҩраҭагалангьы иаҳҭаауа дҟалар ҟалоит. Анцәа иумҳәан, аха авирус аҽарӷәӷәар, аҳәаа аашәырты ҳәа аҭыӡшәа ҟазҵоз, изаашәыртызеи ҳәа амчра аганхь агәынамӡара аадырԥшышт, избанзар, ҳарҭ ахьшәашәагьы ацагьы ҳабылуеит…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

68

Аԥышәареи агәаҭарахыжьреи: Аԥсны атәылауаҩыс аҟалара шалшо

7
(ирҿыцуп 13:42 10.08.2020)
Sputnik ҷыдала аинтервиу азҭаз Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩ, атәылауаҩраз акомиссиа ахантәаҩы Бадра Гәынба далацәажәеит Аԥсны атәылауаҩра заур зылшо, уи азы процедурас изхыстәу ртәы.

Шықәсык ашьҭахь имҩаԥгахеит Аԥсны ахада иҿы иаԥҵоу атәылауаҩра аиуразы акомиссиа аилатәара. Иара хантәаҩра азиуеит Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩ Бадры Гәынба.

- Бадра Зураб-иԥа, иаҳзеиҭашәҳәа, Аԥсны ахада иҿы иаԥҵоу атәылауаҩра аиуразы акомиссиа аус шауа, аилазаара зеиԥшроу.

- Акомиссиа –еилацәажәаратә консультативтә органуп. Иара алахәылацәа –Апаспорт-визатә маҵзура, Аҳәынҭқарратә шәарҭадаратә маҵзура, Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистерра, Адәныҟатәи аусқәа рминистерра уҳәа рхаҭарнакцәа роуп. Дара рахь ауп азыҳәа ҟазҵо ишәҟәқәа ахьынаҳашьҭуа. Атәылауаҩраз арзаҳалқәа ирыхәаԥшны аӡбамҭа адкылара абжьгаратә ҟазшьа амоуп. Аӡбамҭа атәыла ахада иахь инашьҭхоит. Иара иоуп акомиссиа алкаақәа ирықәшаҳаҭхар мамзаргьы мап ацәызкыр зылшо.

- Аԥсны атәылауаҩра заур зылшо иарбан категориақәоу?

- Раԥхьа иргыланы 18 шықәса ирҭысыз аҳәаанырцәуааи атәылауаҩра змам ахаҿқәеи роуп. Убри аан иҟоуп аԥҟарра – анхараз азин анроу инаркны атәылауаҩра аиуразы арзаҳал анашьҭранӡа жәашықәса иреиҵамкәа иҵхьазароуп еиԥымҟьарада Аԥсны рыҟазаара. Егьи акатегориахь иаҵанакуеит уаанӡа атәылауаҩра зманы еиҭаззышьақәмыргыло. Урҭ анхаразы рзин аҿҳәара хышықәсанӡа икьаҿхоит, Аԥсны атәылауаҩ хаҵас ма ԥҳәысс дызмоу рзы – хәышықәсанӡа.

- Арзаҳал акомиссиахь ианынашьҭха ашьҭахь аусқәа шԥеиҿкаахо? Атәылауаҩра аиура апроцедура шԥамҩаԥысуеи?

- Аматериалқәа акомиссиахь инашьҭхаанӡа агәаҭара иахыжьхоит. Уи адагьы хымԥада аҳәынҭқарратә бызшәеи Аконституциеи рдырразы аԥышәара ҭитәуп. Аԥышәарақәа мҩаԥысуеит Аиустициа аминистрраҿи Аҵара аминистрраҿи. Аԥышәара аформа дара аминистррақәа ишьақәдыргылоит.

- Аԥышәарақәа формалла имҩаԥысуоу азнеишьақәа рӷәӷәоу?

- Азакәан аҿы зегьы ирылацәажәоуп. Иаҳҳәап, аԥсуа хәыҷқәа зааӡо ран инагӡаӡаны аԥсуа бызшәа лзымдыруазар ауеит. Убри аан акомиссиа алахәылацәа азхьаԥшра арҭоит уи илааӡо шаԥсыуаау. Аха аиҳарак азакәан иавсуам.

- Шәара еиқәышәыԥхьаӡеит атәылауаҩраз азыҳәа ҟазҵар зылшо атәылауаа ркатегориақәа. Статистикала иарбан категориоу еиҳа азыҳәақәа назышьҭуа?

- Аиҳарак атәылауаҩра зцәыӡны еиҭашьақәзыргыло роуп. Урҭ ауаа ара иит, инхон, аха 1994 - 1999 шықәсқәа раан иҟамызт. Аиҳарак аурысқәа, аерманцәа, ақырҭцәа, Гал араион ауааԥсыра роуп. Урҭ ирҭахуп амилаҭ ишеиуоу аазырԥшуа ашәҟәы рымазар. Ажәлақәа Ҭарбаиа, Зыхәбаиа рҽазыршәоит аҭоурыхтә иаша аиҭашьақәыргылара.

- Атәылауаҩра аҭара мап ацәкра еиҳа мзызқәаны иамоузеи?

- Ихадоу мзызны иҟоуп амаҵзура ҷыдақәа рҟынтәи иҳауа аматериалқәа роуп. Урҭ атәылауаҩра аиура азин ҟарымҵозар ҳаргьы мап ацәаҳкуеит. Арахь иаҵанакуеит аҽа тәылак, Урыстәыла ада, атәылауаҩра амазаара. Убри аан азакәан аҿы иазгәаҭоуп аԥсуааи абазааи иарбан тәылауаҩракзаалак ирымоу иахьмырԥшыкәа Аԥсны атәылауаҩра роур ҟалоит.

- Акомиссиа уа иаанкылахома апроцесс?

- Азыҳәа ҟазҵаз аҽа шықәсык ааҵуаны аиҭазыҳәа ааишьҭыр ҟалоит. Азыҳәа аҟаҵаразы ԥкыра ыҟам.

- Акомиссиа шықәсык ҵуеит аилатәара мҩаԥымсижьҭеи. Абри аамҭала заҟа зыҳәа еизеи, иара асеиԥшгьы зыҟалеи?

- Акомиссиа аҵыхәтәантәи аилатәара мҩаԥган 2019 шықәса рзы. Настәи аҭагылазаашьа атәы сыздырам, исызшәаҳәом. Абри аамҭала еизеит 1500 зыҳәа. Ииасыз аилатәараан ирыхәаԥшын 74, урҭ рҟынтәи 64 рлахьынҵа ҵоураны иӡбан, 10 ма аамҭала ирнахан ма мап рыцәкын.

- Ишԥазыԥхьагәаҭоу акомиссиа ԥхьаҟатәи аусура?

- Ишьақәгылоу анормала ҩымз рахь знык ҳаиқәшәалароуп. Азыҳәақәа рхыԥхьаӡара рацәахар, иҟалоит еиҳа лассы-лассы ҳаиԥылыларгьы, аха макьаназы усеиԥш аҭахны иҟам.

Аиҿцәажәара мҩаԥылгеит Sputnik акорреспондент Асмат Ҵәыџьԥҳа.

7

Даҽа быжьҩык ауаа акоронавирус рыдбалоуп Аԥсны

2
(ирҿыцуп 19:52 12.08.2020)
Аԥсны зынӡа ачымазара здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 155-ҩык рҟынӡа инаӡоит. Урҭ рахьтә 51-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.

АҞӘА, нанҳәа 12 - Sputnik. Даҽа быжьҩык ауаа акоронавирус рыдбалоуп ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штабнанҳәа 12 рзы.

"Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 131-ҩык ауааԥсыра, адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп быжьҩык", - ҳәа азгәаҭоуп аацҳамҭаҿы.

Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа. Урҭ рахьтә фҩык - хәыҷқәоуп, зҭагылазаашьа уадаҩу хҩык ыҟоуп. Згәабзиара ҭышәынтәалаз пациентк ахәышәтәырҭа дылыҩауп.

Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.

Акоронавирус иадҳәалоу аҵыхәтәантәи ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

2
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау