СИЗО Дранда.

Ажәлар агәрагара анырцәыӡ, ма ҳбаандаҩцәа абахҭаҿы рҭакра азҵаарақәа

345
(ирҿыцуп 13:18 25.02.2020)
Ацәгьоуцәа ирықәырҵо ахара Аԥсны ишԥархырго, еиӷьу ма еицәоу еиҳа ибааԥсу ацәгьоура зуз ауаа Урыстәыла абахҭақәа рҟны рҭакра, иарбану ҳсуверенитет ҵызшәаауа егьырҭ аҭагылазаашьақәа? Абарҭ азҵаарақәа рзы лгәаанагара ҳамалдеит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
Ажәлар агәрагара анырцәыӡ, ма ҳбаандаҩцәа абахҭаҿы рҭакра азҵаарақәа

Асовет еидгыла аамҭазы изызҳаз ауаа рзы акыр иуадаҩуп Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь имҩаԥысуа ахҭысқәа реилкаара. Аабыкьа, жәабран 4 рзы Драндатәи абахҭаҿы дыршьит абаандаҩы Асҭамыр Ӡиӡариа, иара ауаҩшьразы гәҩарас дҟаҵны дҭакны дрыман. Иреиҳау аӡбарҭаҿы уи аус аҵыхәтәанынӡа ахәаԥшразы мышқәак шагыз, иҳауит аинформациа иара дшыршьыз азы. Аԥсны апрокуратура хада асаит аҿы ицәырҵыз аинформациа излаҳәоз ала "Ӡиӡариа акырынтә аҳәызба илаҵаны дшьын". 

Ас ҟалашьас иамоузеи? Иахылаԥшуада абахҭа? Изхарада? Ацәгьара ҟаиҵеит ҳәа гәҩарас иҟаҵаны иҭаркуа ишьра аӡәгьы азин имаӡам, ацәгьоуҩы аус дақәыршәаны дҭаркуеит ауп изинтәу аҳәынҭқарра ҳаргылозар. Иааидкыланы имҩасхьоу аусқәа ҳгәалаҳаршәо ҳалагар, ҵҩа рымам абахҭаҟынтәи абналарақәа, мамзаргьы иаармарианы ачымазара ҿыҵгас иҟаҵаны абахҭа аҭыҵра уҳәа, "абӷа" умазар, ма аԥара Драндатәи абахҭа ацәцара уамак иуадаҩым. Ҳара ҳааҟәымҵӡакәа апрезидентцәа ҳаԥсахуеит, урҭ акандидатцәа ражәа иалоу "азакәан зегьы ирзеиԥшны ишыҟало" алхрақәа рышьҭахь иныҵаба ицоит.

Иаахтны иаҳҳәозар, ҳара абахҭаҵәҟьа ззырҳәо ҳамаӡам, иҟоуп аамҭала анкьа абаандаҩцәа ахьааныркылоз ахыбра. Ажәлар рҿы иазгәарҭахьеит абахҭа иҭаку зны-зынла ԥсшьара иҟоу рҭагылазаашьа анрымоу ыҟоуп ҳәа. Сара сыҩнамлац аԥсуа бахҭа, аха уа абналара зламариахаз ала, сгәы азҩоит, алеишәа џьбара шыҟам азы. Алеишәа абахҭаҿы иҟамзар, нас егьырахь иаҳҳәараны иҟоузеи. Абас ҳааиуеит, азин ақәныҟәашьа ззымҵаз ҳәынҭқарраны.

Згәы кыдгылаз ауаажәлар рхаҭарнакцәа азгәышьуа иалагеит Аԥсны игәаӷьыуацәоу ацәгьоурақәа ҟазҵо Урыстәыла иҭаркларц азы. Ари аҩыза ацәажәара цәырҵит Урыстәылеи Аԥсни рымчратә усбарҭақәа аиқәшаҳаҭра анрыбжьарҵа ашьҭахь.

Иаҳҳәап, ҳара ҳтәылауаҩ Урыстәыла ацәгьара ҟаиҵар, арахь диасыр илшоит, "шәы зҿам" Драндатәи абахҭаҿы иқәу ихигар ауеит, иара убас, ара ацәгьара зуз Урыстәыла инеиԥынкыланы инхо атәылауаа ирылшоит уахь ииасыр. Ибзианы ари аус здыруа ахыҵхырҭақәа исарҳәхьеит ари аиқәшаҳаҭрала Драндатәи абахҭа ааныжьны, Урыстәыла иҭаҩу атәылауаагьы уахь ацара шырҭахым. Ирҭахым, избанзар ара иҟоу аҭагылазаашьа уахьтәи иџьбароу арежим иаҿурԥшыр, аԥсшьарҭа ҩны иаҩызоуп.

Ҳара ҳзакәанқәа рыла, Аԥсны атәылауаҩ араҟа ацәгьоура ҟаиҵазар, ара дҭакызароуп, иҟам уи азы даҽа закәанк даҽа ҳәынҭқаррак ахь ишьҭразы. Асоциалтә ҳақәа рҭааҩцәа абри азҵаатәаҿы рҽеиҩыршоит, џьоукы ирҳәоит "иџьбароу ацәгьоурақәа ҟазҵо, иаҳҳәап, ауаа зӷьычуа, ма анаркотикатә рҩашьыгақәа алазырҵәо Урыстәылатәи абахҭақәа рахь ирышьҭлар, ацәгьоурақәа маҷхоит" ҳәа. Даҽа џьоукы ари акатегориа иаҵанкуа ацәгьоуцәа "ирықәу ара ирхыргароуп, урҭ ҳтәылауаа роуп", даҽа ҳәынҭқаррак аҿы рҭакра ҳсуверенитет ацәыӡра иадыркылоит. Хымԥада, дарбан президентзаалак, ари аҩыза аиқәшаҳаҭра идырҟаҵом, насгьы ҳзакәан иақәшәом.

Ус акәзаргьы, ицәырҵуеит азҵаара, ауаа зӷьычуеи, апедофилцәеи, анаркодиллерцәеи Урыстәылаҟа рышьҭразы агәаҳәара змоу ыҟоуп, уи ҵаҵӷәыдам. Абри зхылҿиаауа араҟа азакәан аус аурц шалшо азы ауаажәлар агәрагара ахьырцәыӡыз ауп.

Ацәгьоуҩы иаанкыларҭа
© Sputnik / Алексей Филиппов

Урыстәыла ус ишуҭаху абахҭа унҭало, унҭыҵуа иҟам аҟынтә, ҳбаандаҩцәа ркатегориак уахь рышьҭра иазгәышьуа ыҟоуп. Ииашоуп, уи иаҿагылоу баҩ злам апатриотизм аазырԥшуа "ҳхақәиҭара ацәыӡра" иадыркылоит, иара убри аамҭазы, ҳгәылацәа рбызшәа шьҭыхны, ҳҳәынҭқарратә бызшәа мап ацәаҳкырц акгьы ҳагым, иара убас ҳзабашьуаз ақырҭқәа рахь ҳауаажәлар ҽыхәшәтәра имцар ада ԥсыхәа рымамкәа иҟоуп, уи адагьы, аилахәаахәҭра цоит Қырҭтәылеи Аԥсни рҳәааҿы.

Ҳарҭ акалашәа ҳшоуп. Ахлымӡаах зырҿиаз абаандаҩы ҳаихыбаауеит, арахь ҳсуверенитет азы еиҳа ихадоу азҵаатәқәа хырҩа рзаҳуеит. Аԥсуа традициақәа ҳарзааҭгылозар, игәаӷьыуацәоу ацәгьоура ҟазҵоз иҭаацәагьы иаргьы атәыла иалырцон. Уажәтәи ҳфилософиа зегь хьанаршшо иалагеит, иӡит иҳамаз атрадициа бзиақәа. Азакәангьы ҳҭахым, аԥсуаргьы ҳхаҳаршҭит.

Уажәы апрезидентрахь акандидатцәа рагитациатә аамҭа ҳҭагылоуп, уажәы-уажәы иаабоит "азакәан зегьы рзы ишеиԥшахаша" зхәо авидеороликқәа. Ас шаҟа ӡыргара ҳбахьоу здыруада. Зегьы иреицәоуп атәылауаҩ агәрагара аницәыӡуа. Агәрагара рцәыӡит азоуп ҳажәлар рхаҭарнакцәа ҳбаандаҩцәа Урыстәылаҟа рышьҭра азҵаатәы зышьҭырхуа. Агәрагара рцәыӡит азоуп, иҳаҩсыз аԥхынтәи алхрақәа рҿы абжьыҭара имнеиз рхыԥхьаӡара зыҳаракхаз, насгьы "аӡәгьы дысҭахым" ҳәа зыбжьы зҭииз 3 нызқьҩык изреиҳахаз. Уи "аӡәгьы дысҭахым" ауп алхрақәа рылҵшәагьы аԥырхага азҭаз.

Иарбан аамҭазаалак амчратә структрақәа русура авба аман, аха аибашьра ашьҭахь ҳара ҳҿы амилициа аусзуҩ уисны, нас ухы ршьышьны уоурыжьуа иҟамызт Асовет Еидгыла аамҭазы. Абахҭаҟынтә абаандаҩцәа рыбналара русура иамнахуан ачынуаа дуқәа, ҿааҳәыра рмоуа абахҭахь ирышьҭуан уи иалахәыз амилициа аусуҩцәа. Ҳара ҳсуверенитет анаҳҳәо, ажәала мацара ахьчара ауам, иаҭахуп азинтә мчы аарԥшра. Уи аныҟам, амал рацәахаргьы, акриминалтә ҳәынҭқаррахь ҳкылнагар алшоит, иара усгьы рацәакгьы ҳацәыхарам…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

345

Есымша исыцу сҩыза: апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара

42
(ирҿыцуп 11:20 23.11.2020)
Апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" аҳәаақәа ирҭагӡаны апоет Анатоли Лагәлаа иахьатәи ианҵамҭа апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара иазикит.

Сара аакласск рҿы стәан Виачеслав Ҷыҭанааи сареи ҳанеибадыр. Усҟан ашәҟәыҩҩцәа лассы-лассы араионқәа рҿы инеиуан, еиҿыркаауан алитературатә семинарқәа. Уаҟа ахәыҷқәа ражәеинраалақәеи ражәабжьқәеи ианырзыӡҩрлак, иргәаԥхоз Аҟәаҟа аредакциақәа рахь иаарыԥхьон. Убасҟан ашәҟәыҩҩы Џьума Аҳәбеи акритик Рауф Ебжьноуи сҩымҭақәа ргәаԥхан, саргьы Аҟәаҟа алитературатә семинар ахь саарыԥхьеит.

© Foto / Из архива Анатолия Лагулаа
Виачеслав Ҷыҭанааи Анатоли Лагәлааи

Ари асеминар иалахәын Аԥсны араионқәа зегьы рҟынтә иалрыԥшааз ахәыҷқәа, астудентцәа. Убасҟан ауп Виачеслави сареи ҳанеибадыр. Уи К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа интернат далгахьан, Аҟәа ақалақь бзианы идыруан, даԥшәымахахьан, ашәҟәыҩҩцәагьы рацәак дырцәыԥхамшьакәа драцәажәон.

Виачеслав иажәеинраалақәа зегь ҿырҳәала идыруан, ибзиангьы дрыԥхьон. Уи аҽны ашәҟәыҩҩцәа ҳҩыџьагьы ҳажәеинраалақәа даара иргәаԥхеит. Асеминар анеилга, Виачеслав даасыдгыланы дсазҵааит, узцыда уара ҳәа. Азныказ сара стәала иаахьымӡӷысшьеит, аха нас иасҳәеит саб дышсыцыз, уи апарк аҿы дысзыԥшны дыштәоу!

- Аҩныҟа дҳашьҭып!- иҳәеит иара, гызмалрак аҵаӡамкәа дааччан.- Уаха сара сҿы уҟаз, ара азеиԥшынхарҭаҿы ауада сымоуп.

Сара азныказ исҳәашаз сақәымшәеит, саангыларцгьы сҭахын, аха саб сицны аҩныҟа сцаргьы цәгьа избомызт, арахь асеминар аҿы сдырҽхәахьан, уи ажәабжь "шыԥхаз" саб изеиҭаҳәара сахыццакуан!

- Аҟәа усырҵоит!- деиҭаасыхлафит иара, - ажәеинраала бзиақәа зыҩуа Аҟәагьы бзианы идыруазароуп!

Саб иҿы ҳнеины иаҳҳәеит иааӡбаз, Виачеслав ихы-иҵыхәа цқьа ианеиликаа, инапы снаниҵан, ҟәрышьқәакгьы наҳаиҭан аҩныҟа дцеит.

Абас ауп ҳаибадырра ахы шакыз, сҩыза, сыԥсҭазаараҿы даара иӷәӷәаны исывагылаз, иахьа сызқәу сымҩа сахымҟьартә ианаамҭаз ацхыраара сызҭаз Виачеслави сареи.

© Foto / Из архива Анатолия Лагулаа
Виачеслав Ҷыҭанаа иҩызцәа рыгәҭа

Уи нахыс, сара ашкол сшалгазҵәҟьа аинститут сҭалеит, хышықәса азеиԥшынхарҭа сыҩнан, иаргьы ешьак еиԥшҵәҟьа илаԥш схын. Иҟоуп иареи сареи ҳаиҩызараҿы ахаан исхамышҭуа ахҭысқәа рацәаны, абраҟа урҭ рахьтә ҩбаҟа-хԥаҟа анысҵоит.

Виачеслав иашьцәеи иаҳәшьцәеи зегьы дреиҳабын. Уи иашьцәа ԥсуаҵас иааӡаз ҷкәынцәан, иара иаԥхьа аҭаацәара алалара рзыгәаӷьуамызт. Арахь иара иани иаби дыхҭаркит, уеиҳабызар, уашьцәагьы мҩакы иқәҵа, урԥырхагамхан, уаргьы шьҭа ухы уаазхәыц ҳәа. Уи иаанагоз еилкаан, ихы дахәар акәын! Виачеслав абри абри лоуп ҳәа аӡәгьы далхны димаӡамызт, иара иҳәашьа аӡәгьы "дҭеимԥшыхәцызт" макьана, анаԥш-ааԥшра акәын дызҿыз!

Исгәалашәоит, хәылԥазык, ҳаашәарыцап, иудыруеи ҳдарҩатә еиӷьхар иҳәан, апроспект ҳаныланы ҳҿынаҳхеит. Ус ҳалаԥш нақәшәеит афиша, усҟан астудентцәеи Аҟәатәи акультуратә хан аҿы еиҿкааз ақәыԥшцәа ртеатри еицымҩаԥыргоз спектакльк цон. Нас ҳаузынкылозма ҳара, ахәаԥшҩы ирольгьы, аҽырбаҩ ирольгьы нагӡо аԥхьаҵәҟьа ҳнатәеит! Виачеслав ихы аасыдикылан исеиҳәеит, уаҟа ихәмаруаз ӡӷабк дшигәаԥхаз. Уи акәхеит, аспектакль анаанҵәа, лҩызцәеи лареи алаф нараҳәо, апроспект ҳаныланы ҳҿынаҳхеит. Лҩызцәа аӡәы, лара лыжәлантә, ҳпоетесса гәлымҵәах, Саида Делԥҳа лакәын, егьи- ажурналист Инна Ҳаџьымԥҳа, лара- иахьа Виачеслав ихәыҷқәа ран, Нонна Делԥҳа лакәын!

Азеиԥшынхарҭаҿы ҳаннеи, урҭ рахьтә сара Саида дыздыруан, иласҳәеит, ҳҩыза лаҳәшьа дшигәаԥхаз, еибаҳардырырц шаҳҭаху!

- Ибзиоуп!- лҳәеит лара,- амала амыцхә дыԥхашьаҩуп, иаҳзеирцәажәар!

- Иаргьы дыԥхашьаҩуп, аха уи ихәшә сара издыруеит, сҳәан, иаразнак рыжәтә хәыҷык аахәан иаазган, азеиԥшынхарҭа аҩбатәи аихагылаҿы дара руада ҳныҩналеит.

Нонна иара усгьы ажәак аалыхәлымшәеит, иаразнак лцәа иалашәеит ҳгәы иҭаз. Аха Саидеи, Иннеи сареи аҭагылазаашьа "еиқәҳархарц" ҳалагеит. Ус ҳаӡбеит, ҳарҭ ҳабжьы рдуны ҳцәажәалап, ажәеинраалақәа ҳрыԥхьалап, уимоу, амҳаҵәқәа ықәықшаны "амузыка" аҳарҳәалап, уи иалагӡаны, издыруада Виачеслав акыр изҳәозар ҳәа! Аха Виачеслав, цас иҟаиҵозшәа, убри аҽны ибыз ихәлашәеит, акызаҵәык ииҳәаз, иаб ԥҳәыс даага ҳәа дшыхҭеикыз ауп, лара дшигәаԥхаз, лара лыда дышхәарҭам, - уаанӡа ииҳәарц игәы иҭаз зегьы шҳәатәыз ихашҭит!

Ҳара еиҭах ҳабжьқәа ҳрыӷәӷәеит, дара зынӡак хьаас иҳамаӡамшәа ҟаҳҵеит, уимоу, Саида дагьыкәашеит, ажәеинраалақәа ҳрыԥхьеит! Виачеслав уи иаҩижьуазма, арыжәтәгьы, иқәыԥшрагь, ҳара ҳазҿызгьы зегьы еилалан, игәы иацрасзар акәхап, уаанӡа иҿаҳәазшәа иваԥсаз инапқәагьы рҟьара далагеит. Аха игәы иҭаз зегьы иҳәарцаз, ҳара иҵегь ҳабжьы еиҵаҳхыр акәын, ҳара иҵегь ҳабжьы еиҵаҳхыр,- акомендант дхалан ҳдәылицон! Ус ҳаӡбеит, уахатәи ҳаиқәшәараҿ ҳаангыларц, уаҳа ацҳамҵарц, уаҵәы ҳаиҭеиқәшәарц. Дара аӡӷабцәагьы гызмалқәамзи, еиҿдырԥшуазар акәхарын, ауха иаҳҳәози адырҩаҽны иаҳҳәози еиқәшәозу еиқәымшәозу! Уаҵәы захьӡыз ҳазегь ҳаиҭеиқәшәеит, еибаҳҳәеит ҭыԥ ԥшӡак ахь ҳаиццарц, ҳаԥсқәа ҳшьарц. Ҳцеит Лбаатәи Ешыра, Виачеслав иҩыза гәакьак иҿы зегьы ҳшеицыз. Уи ауаҩ даара ибзиаӡаны ҳидикылеит, Виачеслав ауха Нонна диҳәеит! Мызк анааҵ, Виачеслави Ноннеи рынасыԥ еиларҵеит!

Ахаан исхамышҭуа ахҭысқәа иреиуоуп: даҽа уахык, усҟан авокзал авараҿы ҩынхәыҷык аҟны қьырала иамхны ҳанхон сҭаацәеи сареи, цхыбжьон ашә асыбжь геит. Сҩагылан иаасыртызар, Славик дҳаш-ҳашуа, иԥсы игәы икылахо, ццакырак, ма ус ӷәӷәак дшақәшәаз мҩашьо, ирласны уҽеилаҳәаны уаала иҳәеит. Ҳабацо сҳәан, ҳабацо умбо, Нонна ахшараиурҭаҿы дааганы дышьҭасҵеит, аҳақьым хадеи уареи ибзианы шәшәшеизыҟоу здыруеит, усызиацәажәароуп иҳәеит. Саргьы ахьышәҭҳәа сҽааиласҳәан, сҿанынасхоз аамҭаз: "Дәрыԥшьҟа ааигәа умцаӡаци?!" ҳәа дсазҵааит. Ҳашԥамцац, иаҳхысыз асабшазы уахьынтәи ҳмааи анысҳәа, нас, ҳацлымҳәа зырҵасыша акгьы ааумгаӡеи, иҳәеит! Ишԥаасымгеи, уааи, акака аажәып сҳәан, аҿаԥарашәа иҟаз ахь ҳнҩналеит. Уи акәхеит, аҩны иҟазгьы цыфақәак анааҳзықәлыргыла, аӡәы имаӡа иҵәахып, ҩбаҟа сааҭ ҳаидхалеит!

Ацхыбжьон, ахшараиурҭаҿы ҳаннеи, Нонна деибга-деизҩыда аҷкәын длоухьан!.. Ахшареилыргаҩ ӡӷаб гәырӷьаҽҳәаша анҳалҭоз, Славики сареи лхы наҳақәылкын:

- Нонна дсыҳәан, хынтә ахԥатәи аихагыла аҟынтә сылбаалышьҭхьеит, - лҳәеит,- цхыбжьон хәшәык иашьҭалан ицан, машәырк рмыхьзааит ҳәа! Ҳарҭ ҳабызқәа ҳрымҭииргьы, алашьцара ҳалубаауазар акәхарын ҳҟаԥшьҟаԥшьӡа ҳшыҟаз!

- Шәарҭарак ҳақәшәеит, аха ҳацәцеит!- ҳҳәеит ҳаргьы ҳаҿамхаӡакәа!

Виачеслав аҩыза изы иԥсы ҭихуан, иахьынӡаилшоз дивагылан. Уи алитератураҿы даара агьама бзиа змаз поетын, ирацәаӡаны аҩымҭақәа ҿырҳәала идыруан. Уи аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы ииҩыз аепиграммақәеи, апородиақәеи, ажәеинраалақәеи, ажурнал "Алашара" адаҟьақәа рҿы ианылахьеит. Ҳаԥсуа поезиа дацәыӡит ҳаԥхьаҩцәа бзиақәа зыргәырӷьашаз, иҵаулан ихәыцуаз, ажәа агьама зныруаз, злафи зҟазшьа бзиақәеи рыла угәырҩақәа ухазрышҭуаз, ахааназ зҭыԥ даҽаӡә иҭыԥ иаламҩашьо ҳҩыза бзиа, ҳашьа бзиа- Виачеслав Ҷыҭанаа.

"Аԥсуа поезиа антологиаҿы" иануп зхатә ҭыԥ аанызкылахьоу иара ицәаҳәақәа – иара иуасиаҭ.

Сҩызцәа, игәыӷуа исзыԥшыз,

Еиқәтәаз сгәеисыбжьы шышәныҩуа,

Исзымҳәаз ажәа, сгәы иҭашыз,

Сызхьымӡаз сашәала сышәҵәыуа!

42

Цуца Аҳəԥҳа: аҵаҩы арҵаҩы ибла дхыԥшылозароуп, лабҿаба еимадазароуп

201
(ирҿыцуп 10:15 22.11.2020)
Нестор Лакоба ихьӡ зху Аҟəатəи ажəабатəи Ашьхарыуаа рышкол аҟны аус зуа, Аԥсны зҽаҧсазтəыз арҵаҩы Цуца Виссарион-иԥҳа Аҳəба аиҿцəажəараҟны дырзааҭгылоит ҳазҭагылоу аамҭазы аҭыԥ змоу аҿкчымазара аҵаҩцəеи, арҵаҩцəеи, аҭаацəеи ишырныԥшыз, иара убас лзанааҭ аҷыдарақəа ртəы.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

- Цуца Виссарион-иԥҳа, адунеи иалаҵəаз аҿкчымазара иахҟьаны ашколқəа рҟны имҩаԥысуаз аҵаратə процесс еиԥҟьоуп, уи уадаҩрақəас ицəырнагазеи, ишԥарныԥшуеи аҵаҩцəа рҵарадырра аизырҳараҿы?

- Ҳəарас иаҭахузеи ари аҭагылазаашьа аҵаҩцəагьы, арҵаҩцəагьы, аҭаацəагьы ирнымԥшырц залшом, ԥсыхəа змам акакəны иҟалеит, аҵарадырра знапы алаку зегьы гəҭыхас иҳамоуп. Онлаин арежим ала, аҭелқəа рыла ахəыҷқəа разыҟаҵара, адҵақəа рыҭара нап аркуп, аха уи еиззырҳауа акакəым. Сара аиҵбыратəи аклассқəа рҟны аус злазуа ала, ибзианы избарҭоуп ахəыҷи арҵаҩи аԥхарра рыбжьазар шакəу, урҭ еснагь еимадазароуп. Ахəыҷы арҵаҩы ила дхыԥшылозароуп, арҵаҩы ахəыҷы ила дхыԥшылозароуп, дихəаԥшуазароуп, аҩышьа, аԥхьашьа инацəкьыс нақəкуа, дырҽеиуа дцозароуп. Ари аҩыза аҭагылазаашьа аԥхьаҟа ҳҳəыҷқəа абакылнаго ҳəа зегьы хьаас иҳамоуп.

Цуца Ахуба
© Фото : предоставлено: Сырмой Ашуба
Аԥсны зҽаҧсазтəыз арҵаҩы Цуца Виссарион-иԥҳа Аҳəба

- Абри аамҭа иалагӡаны шəҵаҩцəеи шəареи аимадара шшəыбжьоу ҳасаб азуны, рҵара аус еихьӡара ҳəа акраманы ижəбома?

- Иҟоуп аҭаацəа рхəыҷкəа напы рыдкыланы, ирыдтəаланы рыдҵақəа рыцҟазҵо. Аха, еиҳараӡак аҭаацəа ирылшаӡом, аус зуа ыҟоуп, хəлаанӡа ахəыҷқəеи аҭаацəеи изеибамбо ыҟоуп. Убри азы ахəыҷқəа еиҳа изцəыуадаҩу еиҳахеит, иззымариоу реиҳа. Ахəыҷы еиҳа аҭакԥхықəра иднаҵоит ашкол аҟны даныҟоу, аҩны даныҟоу днатəоит, днагылоит, уиаҟара ихы дацклаԥшӡом. Иреиҳау аҵараиурҭақəа ирҭоу рҭагылазаашьа хазуп, еиҳа иазҿлымҳаны иазнеиуеит рҵаратə процесс.

- Шəара имаҷымкəа абиԥарақəа еиҵашəааӡахьеит, шəџьабаа акыр ирацəоуп. Иаҳҳəозар, шаҟа шықəса ҵуеи уажəшьҭа шəзанааҭ ала аус шəуеижьҭеи?

- Уажəшьҭа 50 шықəса инареиҳауп ахəыҷқəа нап рыдкыланы рааӡара саҿуижьҭеи. Аҭаацəа змоу ауаҩы иҭаацəа рыда дышхəарҭам еиԥш, ахəыҷқəа рыда ухəарҭаӡам. Абыржəы аҩны ҳаҩнахеижьҭеи, сааҟəымҵӡакəа ахəыҷқəа роуп сзызхəыцуа, сыла ихгылоуп еснагь. Ирҳəоз-ируаз зегьы сгəалашəоит, ашкол аҟны аус анууа ахəыҷқəа бзиа иубароуп, бзиа иумбакəа гəыла-ԥсыла аус рызудулаӡом. Ахəыҷқəа анааԥсогьы ыҟоуп, усҟан лафк нараҳəаны, иаарччаны аусура иналасыргалоит. Ахəыҷы дук иаҳасабала пату-ҳаҭыр иқəҵаны уиацəажəозароуп, уи ахəыҷы имнырырц залшом.

- Шəара шəырҵаҩратə ԥсҭазаараҿы иарбан ҟазшьа ҷыдарақəоу иалышəкаауа, еиҳа зҿлымҳара зышəҭо?

- Еснагь уҽырԥшӡаны ахəыҷы уҽиаҟаратəны уцəажəозароуп, уи лымкаала сацклаԥшуеит. Аԥшьбатəи акласс иалганы маҷк ианеизҳалак, иҟəышхо ианалагалак, уҟазшьа ааԥсахны маҷк иаарымчшəа рацəажəара уалагоит. Убри анаҩсан, актəи акласс аҟны ианааҳго иаҳбарҭоуп, насгьы аҳəыҷбаҳчеи рҭаацəеи рыда уаҩ дзымбац ахəыҷқəа рҟазшьа шхазу, ишəаӡыӡо, иԥхашьо, иҟəиҭ-ҟəиҭӡа ианынатəо аамҭазы уаргьы уҽраҟаратəны ацəажəара уалагозар ауп, есииуа ҳрыциуазароуп ҳəа лафны исҳəалоит зны-зынла. Нас, амшын ацəқəырԥа еиҳа-еиҳа ишеиҳахо еиԥш, хəыҷы-хəыҷла уҟазшьа ааԥсахуа унапқəа нарыкəыршаны ԥхьаҟа иугозар ауп. Ахəыҷы мыцхəы иахьырхəрагьы сҟазшьаӡам сара. Аурокқəа рыбжьара аԥсшьарахь иандəылҵлак, аӡəаӡəала иааганы срацəажəоит, срылабжьоит, рҭаацəа дара гəыӷырҭас ишрымоу, идмырԥхашьарц, аҵара бзианы ирҵарц шырҭаху расҳəоит.

- Акыршықəса ҵуеит шəзанааҭ бзиа ибаны, шəыԥсы ахҭынҵаны, ааԥсарак шəынмырԥшкəа шəааиуеижьҭеи. Иаҳҳəап, егьырҭ ашықəсқəа ирҿырԥшны ҳахəаԥшуазар, раԥхьа аҵара зшəырҵоз ахəыҷқəеи уажəтəи ахəыҷқəеи еиԥшымзаарас, ҷыдарақəас ирымои?

- Ҳəарас иаҭахузеи, ахəыҷқəа аамҭа рҽақəыршəаны ицозар ҟалап, уи азы ахара ҳазрыдҵом. Ахəыҷы дани инаркны дшысабиӡоу ахəыҷбаҳчахь игара, даҽаӡəы диааӡартə еиԥш аҭагылазаашьа аԥҵара, абри сара тəымнапык дааӡазшəа азысыԥхьаӡоит. Урҭ уиаҟара аԥхашьара рылаӡам аҩны иааӡаз ахəыҷқəа реиԥш, рҟазшьақəа еиқəшəаӡом, еиԥшӡам. Ахəыҷбаҳчақəа хымԥада адырра рнаҭоит, иааӡоит, аҩра, аԥхьара, аԥхьаӡара, ажəеинраалақəа ахьыддырҵо рацəоуп. Уажəтəи аамҭазы, шəымбои, аҭелқəа рыҽрыдырцалоит, раамҭа иахнагоит, рҟазшьақəагьы аԥсахуеит. Зҟазшьа зыԥсахыз ахəыҷгьы дгəыгəҭамыжькəа хылаԥшра иуҭароуп. Артист асцена данықəу еиԥш, ахəыҷқəа раԥхьа дыхəмарроуп арҵаҩы.

- Цуца Виссарион-иԥҳа, шəҵаҩцəа рахьтə уажəшьҭа иҟоуп иандуцəоу, иабдуцəоу, зыуаҩыбжара инҭысхьоу. Дареи шəареи шəанеибабо шəгəалаҟазаара зеиԥшрои, цəаныррақəас ишəызҵəырҵуеи?

- Ашкол ианалго, аҵыхəтəантəи аҵəҵəа аныҟало, раԥхьатəи рырҵҩык лаҳасабала еснагь ус расҳəоит: "Арҵаҩы изы еиҳау гəадура ыҟаӡам данубо уивсны умцакəа аԥсшəа аниауҳəо, убри аҟынтə, шəҳавымслан, аԥсшəа ҳашəҳəала" - ҳəа. Аԥсшəа самҳəакəа, сыргəыдмыҳəҳəалакəа исывымсыц сҵаҩцəа.

- Ҳаиҿцəажəара ишьҭнахуа азҵаарақəа рацəоуп, аха ахыркəшамҭазы иҳаҳарц ҳҭахуп шəара шəзеиӷьашьарақəа.

- Сара аҭаацəа рахь, ахəыҷқəа рахь схы нарханы исҳəо убри ауп, абыржəы ҳазҭагылоу аамҭазы агəабзиареи аманшəалареи Анцəа ириҭааит. Агəабзиара аныҟала, зегьы ҟалоит, рхатəы бызшəа рхамшҭуа, рыԥсадгьыл иаԥсаны иаҵагыло аманшəалара Анцəа ириҭааит!

- Иҭабуп ҳаиҿцəажəаразы, аманшəалара шəыцзааит!

Иара убас шәаԥхьа ҟалоит:

201
Флаги

Аԥсни Урыстәылеи рыбжьара азеиԥш ҵакыра аиҿкаара апрограмма шьақәырӷәӷәоуп

3
Апрограмма – 2014 шықәса абҵара 24 рзы анапы зҵаҩыз Аԥсни Урыстәылеи рыбжьара аиҩызареи астратегиатә партниорреи рзы Аиқәшаҳаҭра ацҵоуп.

АҞӘА, абҵара 23 - Sputnik. Аԥсни Урыстәылеи рыбжьара асоциалтәи аекономикатәи зеиԥш ҵакыра аиҿкаара апрограмма шьақәырӷәӷәахеит Аслан Бжьаниеи Владимир Путини реиԥылара ашьҭахь ҳәа аанацҳауеит ахада исаит.

Иазгәаҭоуп апрограмма шазырхо Аԥсны инхарҭәааны, Урыстәыла имҩаԥнаго аинтеграциатә процессқәа рылахәхаразы иманшәалоу аҭагылазаашьақәа аҭаразы.

Апрограмма аҳәаақәа ирҭагӡаны ауснагӡатәқәа рынагӡара ҩба-хԥа шықәса рыла иазыԥхьагәаҭоуп.

Абри аамҭала имҩаԥгахоит еиуеиԥшым аусхкқәа: аекономика, афинансқәа, аҳазалхратә зин, аенергетика, асоциалтә усхк рҟны азакәанԥҵарақәа реиуршәара.

2014 шықәса абҵара 24 рзы Аԥсни Урыстәылеи рхадацәа рнапы зҵарҩыз Аԥсни Урыстәылеи рыбжьара аиҩызареи астратегиатә партниорреи рзы Аиқәшаҳаҭра аԥҟарақәа иазыԥхьагәарҭоит адәныҟаполитика ауеиуршәара, атәылахьчареи ашәарҭадареи, асоциалтәи аекономикатәи зеиԥш ҵакыра раԥҵара.

3