Абасгьы ҟалахьеит: акомедиа аеҵәахә Хәыта Џьапуа игәалашәара иазкны

269
(ирҿыцуп 12:55 16.03.2020)
Хәыта Џьапуа диижьҭеи 90 шықәса аҵра инамаданы Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа иҳадылгалоит иара актиоррахь дназгаз ахҭыс, иара убас илгәалалыршәоит жәлар рартисти лареи афильм "Абасгьы ҟалахьеит" аҟны рҭыхрақәа шыҟалаз атәы.

Иҟоуп звысра сылымшо аҳәатәы. Хәыта, абас уҳәаргьы азхон, избанзар дыҟамызт даҽаӡәы зыхьӡ мацаралагьы ирдыруаз. Хәыта Џьапуа - адунеитәи акинематоргаф иашьашәалаз актиор, зыԥсҭазаараҿ акомедиа еиԥш адрама мҩаԥысуаз, аха еснагь зхы-зҿы лашоз. Зынӡа дузымдыруа амҩан даауԥыларгьы, асцена иатәу шиакәыз уныруан.

Хәыта Франкьыл-иԥа исиҭахьаз аинтервиуқәа руак аҿы иҳәахьан атеатр ашҟа инеира шыҟалаз. "Ҽнак зны ақалақь агәы салсны сышцоз, аӡәы сықәҿиҭит", - иҳәеит Хәыта. Убри аамҭазы Аԥсны кинок ҭырхуазаарын. Ақалақь иалаз арежиссиор иассистентцәа руаӡәы зԥынҵа агәы ылганы, зсахьа ҭырфаҷа иҟаз ахаҿсахьа аниба, "абар актиор дахьнеиуа" иҳәазаап. Уи акәхеит, ақыҭаҟынтә ақалақь ахь зхатәы мҩа алхра иааз арԥыс иҭырхуаз афильм ахь амассатә сценақәа рылахәхаразы ааԥхьара ирҭеит. Абасала, атеатр зда ихәарҭамыз ауаҩы иԥсҭазаараҿы иаатит ихадаз даҟьак.

Хәыта Франкьыл-иԥа, асовет аамҭазы ашкол иҭаз ахәыҷқәа зегь реиԥш, сара раԥхьаӡа дызбеит аминиатиурақәа ртеатр "Чарирама" иҳаднагалоз арҿиамҭақәа рҿы. Сгәалашәарақәа еизыркәкәаны сцәажәозар, Хәыта Џьапуа атекст имамзаргьы, иара ус асцена даақәларгьы, ицәажәон иԥсабара. Ихы-иҿы ааизыхәхәаны, иԥынҵа ылганы, цәажәарадагьы ахәаԥшҩы дхызхуаз актиорын.

Асовет аамҭазы аԥсуа актиорцәа ирымамызт атәыла анҭыҵ аҽҟьарҭақәа, мамзар Хәыта Џьапуа иреиӷьыз арежиссиорцәа рзы зеиԥшыҟамыз персонажхон. Исҳәарц сылшоит Хәыта Џьапуа заҵәык изы италиатәи арежиссиор Федерико Феллини иперсонажцәа иаарыдҩылоз иакәын ҳәа. Насыԥуп ас еиԥш иҟаз аҟазацәа аамҭак иахьҳацаныз, ҳрыдтәаланы акаҳуажәра азин ахьҳауз, рлаф агьама абара ахьҳалшаз.

Раԥхьаӡа Хәыта Франкьыл-иԥа иааигәаны дызбаратәы алшара соуит 1985-тәи ашықәсқәа рзы. Хәыта усҟан атеатр аҿы аус иуӡомызт, аха арежиссиор Валери Ақаҩба ааԥхьара ииҭоит иқәиргылоз Карло Гольдони икомедиа "Кьоџьаа рҭыӡшәа" аҿы аӡбаҩ Исидоро ироль дыхәмарырц. Акомедиа аԥсшәахь еиҭазгаз сара актриса қәыԥш зласакәыз ала, арепетициақәа срылатәан, актиор иусушьа сахәаԥшыртә алшара сыман.

Акулиса анҭыҵтәи аԥсҭазаара салацәажәозар, исҳәарц сылшоит Хәыта имырхьаакәа ироль аԥштәқәа азиԥшаауан ҳәа. Ишысҳәахьоу еиԥш, Исидоро исахьа аҭыхразы Хәыта ус асценахь ицәырҵра мацара азхон. Ари акомедиа апремьера аныҟаз ахәаԥшцәа еизаз ҵҩа рымамызт, Хәыта Џьапуа дырҩегьых асценахь дцәырҵит ҳәа заҳаз ауаа ныҳәаҵас ирыдыркылеит.

Сықәра иахҟьаны сара сырхааным арежиссиор иаҳасабала Хәыта атеатр аҿы иқәиргылахьаз, аха иалкааны Гарсиа Лорка иҩымҭа "Ишьаарҵәырахаз ачара" иалхны иқәиргылаз аспектакль аӡбахә рҳәоит иахьагьы.

Асценаҿы икомедиатәу хаҿны дшыҟаз еиԥш, аԥсҭазаараҿгьы, амыҟәмабара атәы далацәажәозаргьы, ииҳәоз зегь лафла ихырҷан. Сара ишыздыруа ала, Хәыта Франкьыл-иԥа ивымсит атеатртә хынҭаҩынҭарақәа, уи иахҟьаны 1970-тәи ашықәсқәа рзы иусура аанижьыр акәхеит. Анаҩсан аибашьра иалагаанӡа аус иуан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" аредакциаҿы.

Аҳәара сцәыуадаҩуп, избан актиортә ҟазара ала иалагаз Хәыта Џьапуа арежиссурахь дзиасыз, аха иара Анцәа дишеит дактиор хаҭаны. Арежиссиор Виачеслав Аблоҭиа иҭихыз афильм "Напыхьараџь" збахьоу ари агәаанагара дақәшаҳаҭымхарц илшарым. Акадр аҿы Хәыта Џьапуа ашәҟәыҩҩы Фазиль Искандер иааирԥшуа аамҭа дасимволны дыҟоуп, акомедиа ала ихәашьыз уи аамҭа аԥсҭазаара аганқәа ируаку цәыригоит.

Сколонкаҿы хықәкыс исымам ҵҩа змам актиор ирольқәа реиқәыԥхьаӡара, мап, мап, уи зегь аенциклопедиақәа ирнуп, сара еиҭасҳәарц исҭаху аԥсуаа еснагь ҳхьыршәыгәқәа рыхьчара шаҳцәыуадаҩу ауп. Избан асценаҿы аҳра зуаз актиор, арежиссиор 20 шықәса инареиҳаны агазеҭ "Аԥсны" атранспорти ааглыхреи рыҟәшаҿы аусура зиқәашьхаз? Аҟаза ихьчашьа ҳақәшәом азы…

Хәыта Џьапуа аспектакль "Кьоџьаа рҭыӡшәаҿы" рацәак днымхеит, аҳәара сцәыуадаҩуп уи ҵаҵӷәыс иаҵаз - ааԥхьара изҭаз арежиссиори иареи еинымаалоу, ашьыцра злаз ацәгьа рыбжьырҳәаау. Ишысгәалашәо ала, Хәыта ихаҭа иажәа ашьыцра аверсиахь ахы хан.

Абас аибашьра иалагеит, нас уи анеилга еилаҟәыбаса иҟаз ҳаԥсҭаазаара аамҭазы Хәыта Џьапуа аҟазарахь иргьежьразы илыбзоуроу рацәоуп Аԥсны жәлар рартистка Софа Агәмаа. Уи Хәыта дрыдлыԥхьалон иҭылхуаз афильмқәа, иара убас астудентцәа рааӡараҿгьы илагала ҟаларатәы дныҟәеит.

Уажәшьҭа сазааирц сҭахуп хаҭала Хәыта афильм кьаҿ аҿы ицыхәмарразы исымаз аԥышәа хәыҷ ашҟа. Аибашьра шеилгаҵәҟьаз, Софа Агәмааԥҳа зметраж кьаҿу афильмқәа рҭыхра лҽазылкуеит. Уи аҿы финансла ацхыраара лиҭон лыԥшәма амеценат Виктор Џьениа (Абаза). Арежиссиор иаҳасабала дадлыԥхьалеит ателережиссиор Амиран Гамгьиа. Сара усҟан ателехәаԥшраҿы аус зуан.

Ҽнак Амиран ҳусура ауада дааҩналан, дсыҳәеит иҭырхуа афильм "Абасгьы ҟалахьеит" аҿы аҭаца лроль сыхәмарырц. Амиран ишиҳәаз ала, ихәмарраны иҟаз актриса дзаауамызт, дара рҭыхратә гәыԥ рҽырхианы иҟан азы, даҽа аамҭак ахь аиагара рзыфеидамызт, зегь ԥшын амаршруттә такси ҳәа ззырҳәо атранспорт иҭатәаны.

Акино мап ацәызкуада? Миха Лакрба иновелла "Ҩ-шәык" ицәгьамкәа излаздыруаз ала, сақәшаҳаҭхеит аҭаца леишәацәгьа лроль ахәмарра, уи афильм абри ановелла амотив ала иҭырхуан. Амиран аусураҿ саарымихын, абас сгәысҽанӡамкәа Дәрыԥшьҟа акино ахьҭырхуаз сымҩа аатит. Стекст амаршруткаҿы исҵеит.

Амашьына иҭатәаз дрылан Хәыта Џьапуа, убасҟан еилыскааит абхәа ироль иара ишитәыз. Амҩа ҳақәнаҵы схәыцуан, дзеиԥшразар акәузеи исыхәмаруа аԥҳәыс? Хәыта аԥышәа ду иман, сара сагьацәшәеит азныказ ас иаалырҟьаны акино аҿы аҽҭыхра сахьдәықәлаз. Шьҭахьҟа агьежьра азҵаатәы аркын, Софа улымԥыхьашәар, уоулыжьуазма.

Дәрыԥшь ҳнеиаанӡа Хәытеи сареи ҳаицәажәара иаанагеит аидеиа, санхәыҷыз избахьаз, занхәа дықәзмыргылоз аҭаца леишәацәгьа лҟазшьа аасхәар, акино шыбжьысымхуа азы. 

Абасала, Дәрыԥшь ақыҭан Быҭәаа рыҩнаҭаҿы акино аҭыхра ҳалагеит. Иареи сареи раԥхьатәи ҳасценақәа дубльк ала иҭырхит, Хәыта ицыхәмарра зынӡа имариазаапгьы сгәахәит. Ус иҟан, избанзар аҟаза ду иуирбомызт иара уара уаҵкыс дшеиҳау, уаҵкыс аҟазареи аԥышәеи рыла дышдуу.

Афильм егьырҭ асценақәа ҭырхуанаҵы, ақыҭауаа Хәыта данырба, афырџьанқәа наидыргало, иқьаф ҟарҵеит, уи аус иаргьы уеизгьы-уеизгьы ицәымӷымызт. Ус Софа арежиссиор изҿылҭит Хәыта дызлахәу аҵыхтәантәи асцена аҭыхрахь диасырц. "Хәыта даанахәар, ҳусқәа ҽеихом, абааԥсы", - лҳәан, ҳаиасит аԥацха аҩнуҵҟа "иазхоуп, сҭаца аринахыс дысмацәажәааит" ҳәа абхәа иахьиҳәо аепизод ашҟа. Хәыта егьа иқьаф ҟаҵаны дыҟазаргьы, дҟазамзи, зныктәи адубль ала иҭыхын, нас, анаҩстәи аныҳәаҿақәа рзы актиор ду имҩа аартын.

Аҩныҟа ҳаныгьежьуаз, ари ахҭыс алаф шахаҳҳәаауаз ҳгьежьит. Хәыта ианихлафаауаз дазгәаауа дауҟахыз, ирҳәоз иацирӷызуан "иахьа ҳалымгар, уаҵәгьы Дәрыԥшьаа рарбаӷьқәа ндырҵәар акәхон" иҳәон. Ари зметраж кьаҿу афильм ахәаԥшцәа гәахәарыла ирыдыркылеит, усҟан азы ари шәалҟьамран.

Убри ашьҭахь, дырҩегьых исқәашьхеит Хәыта ицыхәмарра. Иҭырхит "Абасгьы ҟалахьеит" аҩбатәи ахәҭа. Уаҟа сара аҭаца бзиа лроль сыхәмаруан, уаҟагьы Хәыта Џьапуа имырхьаакәа ихәмарра сыхнахуан.

Аԥсны Жәлар рартист идунеи иԥсахит жьҭаарамза 15, 2012 шықәсазы. Иахьа дыҟазҭгьы, ихыҵуан 90 шықәса. Ибызшәеи иԥсадгьыли дшырзыҟоу аарԥшуа, ҳаицәажәараҿы иҳәахьан: "Станиславски даара бзиа дызбоит, аха сыҩны аҭӡамц аҿы саб Франкьыл ипортрет кыдзарц сҭахуп" хәа.

Абас дыҟан сара сызхааныз Хәыта Џьапуа. Исзымдыруа шаҟа ыҟоузеи.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

269
Яблоки

Ахаҳә ашша алызхуа, мамзаргьы харантәи икәалыкәаџьоз аҵәа ҟаԥшьқәа ирыхҳәаау ажәабжь

104
(ирҿыцуп 17:24 14.07.2020)
Ажурналист Аинар Ҷыҭанаа иаҳзеиҭеиҳәеит иԥсҭазаараҟны дзықәшәаз хҭыск, ауаҩытәыҩса ицәаҩа бааԥсқәа иреиуоу акаҷбеира иазкынгьы игәжәажәарақәа ҳацеиҩишеит.

Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik

Ԥхынгәымза амра ашәахәа цаҳә-цаҳәқәа хәыҷы-хәыҷла еихсыӷьуан, ақыҭа мҩа саныланы, счабра ду сҿышьуа саннеиуаз. Уаҳа зылшо иԥсра убеит ҳәа ауп сшыҟоу хҭыс рацәала игәылҭәааз ари амш анҵәамҭазы, аха аҩнынӡа сызгаша сымҩа макьана инымҵәаӡац аҟнытә, ашьыжь еиԥш ашаца-шацаҳәа акәымзаргьы , "уалла" сшьаҿақәа неихго, сҽырӷәӷәаны саауеит. Ӡы-хьшәашәак уажәы исзеицәамхар ҟаларын. Сыцагьы уажәшьҭа ҿаҵақәак азҭасыршәыр цәгьа ишамбо аҟара снардыруеижьҭеи акрааҵуеит, аха аҩнынӡагьы уажәшьҭа рацәак бжьам, иаасычҳап...

Аха сышнеиуаз, сыварахьшәа баҳча ссирк сылаԥш анақәшәа, сгәы иамукәа сааҭгылан, саанаԥшы-ааԥшит. Абаҳчаҿы ашәырҵлақәа рхыԥхьаӡара рацәам, реиҳаракгьы ҵәаҵлақәоуп, аха харантәи икәалыкәаџьо исҿаԥхо аҵәа ҟаԥшь ҟәазқәа уамак ала иԥшӡоуп, ргьамагьы ссирхашт, ҳәарада. Ааигәа-сигәа аӡәгьы сылаԥш иқәшәом уажәазы. Ас иманшәаланы "амомент" соузар, ҩбаҟа ҵәа ҿыхны, наҟ-арахь икны саарыцҳауа, ԥшьаала сымҩа инацысҵар, аҩнынӡа сназгаша "абылтәгьы" соурын, абаҳча аԥшәмагьы уеизгьы-уеизгьы ԥхасҭа дук исҭарым ҳәа азысыӡбан, аамҭа мгакәа аанда снадгылт.

Даараҵәҟьа исгәамԥхаӡеит аҵәаҵлақәа санырзааигәаха сназлаԥшыз ацәыршәагара. Иабаҟоу харантәи сыԥсы злахаз аҵәа ҟаԥшь ҟәазқәа? Ааи, аԥштәхәы аганахьала сыла самжьаӡеит, урҭ ҟаԥшьқәаҵәҟьоуп. Ашәагаагьы ҟәнушьартә иҟам, схы иаҟарақәоуп амахәқәа ырхәаны, ихьанҭыџь-хьанҭыџьӡа, аԥсаҵла ахәмаргақәа реиԥш икнаҳау ашәыр. Аха ари абаҳчаҿы игылоу аҵәаҵлақәа зегьы сара сеиԥш иреилаҳашаз ауаҩы дрыниаанӡа сынтәатәи рҽаҩра зегьы хьӡыда-цәада иҿабаазаап, иагьа уҽазушәаргьы, афаразы имаҭәахәу ҵәа цырак узрылԥшаауам. Убри аангьы абаҳча анапы агуп сҳәар – гәнаҳарахоит: аҵа цқьаӡа ирхуп, амахәқәа ишахәҭоу еиԥш еилыхуп. Аха уи зегьы змаҭәахәгәышьоузеи, зегьы ззыҟаҵаз аҵыхәтәантәи алҵшәа ахархәара маиузар, аџьабаа абзабаа ацымлазар, ихәарҭаны изыҟамлазар ауаҩы изы? Аԥшәма ихаҭа аҵәафара уамак дамеилаҳазаргьы, игәылацәа ирзишар амурыз… Аҵәыуашьа ззымдыруаз ихы ԥиҽуан аума ари иахьӡу, мамзаргьы ау дымлаҟәит, акьаҿ днамӡеит акәу? Мап, арҭ ахшыҩҵакқәа уажәы сызлаԥшыз апылҳаҭра ианымаалошәа збоит. Абаҳча зҵазкуа анхарҭа злақьаԥҭоу ала, еиҳа ииашахоит ала цәгьа иаргьы иафомызт, даҽакгьы ианаҭомызт ҳәа ари ахҭыс аҟазшьарба азыҟаҳҵар.

Ԥыҭраамҭак санынаԥшааԥш, сыкәша-мыкәша избоз зегьы хшыҩзышьҭра анрысҭа, аԥшәма ари аҩнаҿы уаҳа дышнымхоз аҟара еилсыргеит азоуп ақьаԥҭа ҳәа зысҳәазгьы. Избан акәзар кәыркәа шоуразы ақыҭаҟны ашәқәеи аԥенџьырқәеи ыҵарбаҟа иаркны аӡәы дтәап ҳәа сгәы иаанагом, ауаҩы ихы даӷамзар, мамзаргьы аҩнуҵҟа аҳауа рхьшәашәага изыҩнагыламзар. Аха аԥенџьырқәа акы-ҩба ҭаԥсаны излаҟоу ала ари аҩны зыӡбахә сымоу ахархәага амоуп ҳәа аҳәара даараӡа исцәыуадаҩуп. Сгәанала, алкаа ҟаҵоуп – аԥшәма инхарҭа ҭыԥ иԥсаххьеит. 

Уи зегьы еилкаауп, аҭагылазаашьақәа зегьы еиԥшӡам, аԥшәма иҩны ныжьны ицара мзызс иамоу здыруада… Аха ирхароузеи аҵәақәа? Избан урҭ ҿабаанӡа даҽа џьоукы изырҿаҵахәымхаз? Аԥшәма дкаҷбеизар? Иҟазшьа бааԥсызар? Уи ишәиира иацәшәаны акәзар егьырҭгьы ашәыр уажәраанӡа изакьымсыз? Аха даҽа ганкахьалагьы, зхы иамыхәо даҽаӡәгьы дызихәом аҟнытә, ара уеизгьы-уеизгьы иџьашьатәу ҳәа акгьы ыҟам, сгәанала. Издыруада ус акәымзаргьы, сгәы сажьозаргьы… Издыруада…

Ашәыр ҳҳәеит ҳәа, ауаҩгьы ари аҩыза ахаҿыҩбара ицәтәымӡам. Иаҳҳәап, иҟамлалои убасгьы, харантәи ауаҩы дыԥшӡазшәа анубо, аха иааигәаны данудырлакь дшеиӷрабаау анеилукаауа. Иҟалалоит даҽакалагьы: изаҭәаумшьо аҳәак иҟәнуп ҳәа шырҳәо еиԥш, еиҳа узқәымгәыӷуа ауаҩы, уара еиҳа ацхыраара ануҭаху аамҭазы инапы узырханы уанышьҭихуа. Аҭагылазаашьа ауп аус злоу, иароуп ҳсабрадақәа ҳҿыхны ҳхаҿра иаша алашарахь ицәырызго. Усҟан ҵакы амаӡам ауаҩы иҭеиҭыԥш, "дҟаԥшьу", "деиқәаҵәоу" мамзаргьы "дцәышу". Аҵакы змоу агәаҭа заҵәык акәхоит...

Ус, схәыцуа сышгылаз, исызгәамҭакәа ҷкәына хәыҷык даасыдгылеит. Даара исцәымыӷхеит, аиашазы. Иҟамлои ари абаҳча аԥшәма иара ихаҭа иакәзар? Аха, мап... Аҷкәын саниабадыр, маҷк ҳанааицәажәа, игәрагара сырҳазар акәхап, абаҳча аԥшәма изкны иидыруаз аинформациа ансыцеиҩиша, уаанӡатәи сгәаанагарақәа шьақәырӷәӷәахеит. Иара иажәақәа рыла, аԥшәма ақалақь аҟны дынхоит, зны-зынла даалоит арахь, иабацәа рџьынџь ахь. Ари абаҳча иара инапала иааӡеит, аха иаҿало ашәыр аӡәы дакьысыр иуам, даара аҭыӡшәа алихуеит. Убри аҟнытә агәыла хәыҷқәа аԥшәма аҩны дшыҟам шырдыруагьы, аҵәақәа рҿыхра рзыгәаӷьуам, еиликаар ҳәа ишәоит. Абри акәзаап ара иҟаланы иҟоу...

Ахәыцрақәа уанрылоу хәарҭазар акәхап... Маҷ-маҷ зыҟаҵара салагаз алкаақәа шиашаз еилыскааит... Аха уажәазы шьоукы рҵәабаақәа срықәӡыргьы уамак исҭахымызт аҟнытә, ԥшьаала сымҩа сназыхынҳәит. Сышӡышац сӡышуеит, сыцагьы шышәаҳәац ишәаҳәоит, аха уи уажәшьҭа хырҩа асҭаӡом, сзызхәыцуа анҭ аҵәабаақәа роуп. Сгәыӷуеит, ҽааны урҭ даҽа лахьынҵак рзыԥшуп ҳәа...

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

104
Актәи Адунеизегьтәи аибашьра ду аҟны "Аԥсуаа рышәк" иалахәыз аибашьцәа. Арӷьарахьтә актәи Коӷониа Ҟача иоуп

Нанду лразҟы: Ҷаҷа Габлиаԥҳаи "Аԥсуаа рышәк" иалаз Ҟача Коӷониеи рҭаацәара иазкны

181
(ирҿыцуп 13:44 12.07.2020)
Sputnik Аԥсны аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа иахьатәи ланҵамҭаҿы дазааҭгылоит ланду Ҷаҷа Габлиаԥҳа, зажәабжьқәа лассы-лассы иҳадылгалало, "Аԥсуаа рышәк" иалахәыз Ҟача Коӷониа ԥҳәысс дшигази рыԥсҭазаараҟны ирхыргази ирызку аҭоурых.

Нанду Ҷаҷа Габлиаԥҳа лажәабжьқәа ирлас-ырлас еиҭасҳәалоит санҵамҭақәа рҿы, уи лыбзоурала сжәар иалоуп иахьа имаҷны ахархәара змоу аԥсуа лексика, иара убас, зегь реиҳа ихадоу, ажәаԥҟақәа - "Ҿыц ибеиахаз уас анцәа дсыумҭан", "Абгадуқәа ԥсын, абгассақәа гылеит", уҳәа иаацәырылгалон лара лдунеидкылашьа аазырԥшуаз лажәақәа. Нанду аҵара лымамызт, аха лажәа ԥҟан, илдыруаз ажәытә жәабжьқәа рацәан. Исымоу алшара схы иархәаны, нанду лразҟы иадҳәалоу нҵамҭа кьаҿк шәыдызгалоит, аԥхьаҩцәа шәхаҵкы. Даара зуал сыду санду, ԥсаҭа шкәакәа, лгәалашәара адунеи саннаҵы исыцзаауеит.

Мҭы Габлиа

Санду деибан, ҩыџьа лашьцәеи лареи зааӡоз лаб иашьа Мҭы иакәын. Иаргьы хҩык ахшара драбын. Инхон дара Тамшь ақыҭан. Лара ишылгәалашәоз ала, рыҩны даара анеиааи ыҟан.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Мҭы Габлиа иҭаацәа

Асасцәа инеиуаз дрылан хаҵа ԥшӡак, "дад, Ҷаҷа, снапы сбырӡәӡәар" иҳәон уи ахаҵа, Мҭы иԥшәмаԥҳәыс Тадгәыгә аишәа анлырхиалакгьы. Ҷаҷа хәыҷы, ишылдыруаз ала, уи ахаҵа еибашьра дцаны даахьан. Деилаҳәан иара еснагь ԥсыуа маҭәала, игәы икыдын аџьарқәа ԥшьба.

Ҷаҷа илызҳаит, лҭәымҭа дааҭагылеит. Зеижәҟа шықәса анылхыҵуаз, нанду ԥсрак ахь дылгеит Тадгәыгә, убри алагьы раԥхьаӡа акәны аџьар даарылагылеит. Ауаа рахь деиҿкааны дцәырҵырц азы, акәаԥкәаԥқәа зқәыԥсаз ацәҩыча иалхны аҵкы лзылӡахит. Усҟан аԥсрақәа рахь уи еиуаз акәын иршәырҵоз. Абраҟа Ҷаҷа игәалҭеит рыҩны инеиуаз, згәы аџьарқәа кыдыз ахаҵа акалашәа дышлыхәаԥшыз...

Хәдықәҵара

Самырзаҟантәи Гогьиак машәырла Коӷониа Кәаҵиа дишьит, уи Акоӷониа иҭынхаз иҷкәын хәыҷ иангьы дыԥсхьан азы, деибахеит, иаб иашьцәа Манчеи Ҭемрази роуп изгәакьаӡаны инхаз, дара аҭаацәара иаламызт. Машәырла иҟалаз ауаҩшьра ашьҭахь, ауаа ныбжьалан, аиӷара аанкылазарц азы а-Гогьиақәа хәдықәҵара ҟарҵеит Ҟача хәыҷы изҳаанӡа иааӡара рхахьы ишырго азы.

Аӡәы иџьеишьаргьы ҟалап уажәы ари аҩыза ажәабжь, аха ажәытәан аҟазара злаз абжьаҟазаҩцәа рыла аиӷара ааныркылон абас. Ҟача дзааӡоз аҵарагьы идырҵеит, х-класск Қәҭешьтәи аҵараиурҭа далдыргеит.

Ҽнак зны, адәаҿы дызцыхәмаруаз ҷкәынаки иареи ргәы ааибаган, "уаб дызшьыз роуп уара узааӡо" ҳәа илымҳа иааҭасит Ҟача. Аԥшәмаԥҳәыс дшихьынҳалаз, 14 шықәса иреиҳамыз Ҟача шьапыла амҩа инаныршәланы Кәтолҟа ихы ирхеит…

Актәи аибашьра ду

Ҟача Коӷониа даныҩеидас, "Аԥсуаа рышәк" даланы хатәгәаԥхарала еибашьра дцеит, уи ашәк далан иаб иашьа Ҭемразгьы, иара убас кәтолаа жәаҩык рҟынӡа.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Коӷониа Ҟачеи "Аԥсуаа рышәк" иалахәыз иҩызцәеи

Ирҳәоит иара дҽыбӷаҟазан, иара убас дкәашон ссиршәа ҳәа. Аҳәара уадаҩуп, избан усҟан 26 шықәса зхыҵуаз арԥыс иқәыԥшра ишәарҭараз амҩахь изирхаз. Дцеит иара хатәгәаԥхарала раԥхьатәи ааԥхьара аныҟалаз ҽаҩраҭагалан 1914 шықәсазы. Хьыӡрацаран, даара ихаҵа усын ҳәа ишьозар акәхарын, зҽи зкәадыри еибыҭаны аимператор Николаи II изыҳәан еибашьра идәықәлаз кәтолтәи арԥыс...

Ашьҭазааҩцәа

Ҷаҷа дышқәыԥшыз ашьҭазааҩцәа лоуа далагеит. Усҟантәи аамҭазы иахьеиԥш аинтернет ала еибадыруамызт, уи иазыркуан ақьаӷьариацәа. Аҭыԥҳа лҭаацәа ауаҩы дырнырҵон рыӡӷаб дшыргәаԥхо азы, аҵыхәтәантәи ажәа змазгьы аиҳабацәа ракәын. Ҷаҷа ажәа лнызҵоз рхи рҵыхәеи уамак игәаԥхомызт лаб иашьа Мҭы. Иара диҭахын зыхьӡ, зыжәла нагаз амаҳә.

Раԥхьаӡа акәны аџьар рахь ицәырыргаз, акәаԥкәаԥқәа зқәыԥсаз ацәҩыча иалхны аҵкы зшәыз Ҷаҷа дшеицгәарҭоз лдыруан Тадгәыгә, убри аҟынтә деиҿкааны дцәырылгарц лҭахын. Аԥсраҿы аџьар еилагылан. Зыҵкы ԥшӡа зышәҵаны уахь инаргаз Ҷаҷа игәалҭеит иҵәыуаны иаақәҵыз ахаҵа ицәҩабжьаз аблақәа шлыхәаԥшуаз… Урҭ аблақәа лара дхәыҷаахыс илдыруан...

Аибашьра адәаҿы

Черкессктәи аҽцәа рполк аибашьҩы Ҟача иаразнак агәымшәара ааирԥшит. Иццышәыз иҽы дақәтәаны аибашьра адәаҿы джәылон. Гьаргь иџьар lV аҩаӡара иоуит жәабранмза 1915 шықәса рзы ақалақь Станиславов ахақәиҭтәразы. Анаҩстәи Гьаргь иџьар lll аҩаӡара кәтолтәи аибашьҩы ианаршьеит ԥшыхәра аӷа имаӡақәа ҭҵааны аагаразы дахьцаз, "амацәаз дызҭаркыз" дҭыҵны, идҵа нагӡаны дахьааз азы...

Аибашьраҿы игәымшәара ахьазгәарҭоз акыр игәы шьҭнахны, анаҩстәи ажәыларақәа дрызцон. 1915 шықәса ҽаҩраҭагалантәи ажәыларақәа рзы Ҟача ианаршьоит Гьаргь иџьар II аҩаӡара. Анаҩсан, Королиово ақыҭаҿы, 1915 шықәса рашәамзазы ԥшыхәра дцаны аӷацәа рхырӷәӷәарҭа ықәхны, 5-ҩык анемсаа тҟәаны иахьааигаз азы Ҟача Коӷониа даԥсахоит Гьаргь иџьар I аҩаӡара.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Георги иџьарқәа зегьы занашьаз Актәи Адунеизегьтәи аибашьра ду иалахәыз Коӷониа Ҟача

Абасала, "Аԥсуаа рышәк" афырхаҵа 1916 шықәса рнаҩсан дгьежит иқыҭахь аҭынч ԥсҭазаара дазыхынҳәырц.

Аразҟы

Ҟача иҽааилеиҳәан, икәымжәы, икаба, иара убас игәы зыздууз иџьарқәа иаԥхьа инаҭаны дынҽыжәлеит. "Уара шьҭа ухәыҷӡам, аџьар унарылаԥш, иудыруеи, уразҟы убаргьы", - ҳәа наиқәҿылҭит иҭынхаз ԥҳәыск. Аԥсраҿы дҵәыуаны данықәҵ, ацәҩабжьа ԥштәы змаз ибла ҵарқәа лықәшәеит дхәыҷаахыс иидыруаз иҩыза Мҭы Габлиа иашьа иԥҳа Ҷаҷа. Ҟача имбацызт уи уаанӡа аџьар дрылагыланы, убри аҟынтә, дышҭыԥҳахаз, насгьы ишылԥшныз аагәеиҭеит. Уи акәхеит, аҩныҟа даныгьежь ашьҭахь, Мҭы Габлиа ауаҩы дизишьҭит "уашьа иԥҳа Коӷониа Ҟача ажәа лниҵоит" ҳәа еиҭеиҳәарц.

© Sputnik / Томас Тхайцук

15 шықәса рыла Ҷаҷа дышлеиҳабызгьы, Мҭы дақәшаҳаҭхеит Ҟача иуахара. Егьырҭ илеиҽырбоз рызҵаатәы нықәганы, Ҷаҷа хаҵа дрышьҭит.

"Сҵәыуон хаҵа санцоз, сара усҟан сзызхәыцуаз даҽаӡәын, аха саб иашьа "уи ҳара дҳақәнагам" ҳәа иааҿахиҵәеит лҳәалон нанду, лхаҵацашьа аалгәалашәо. Ажәытә ҵасқәа рыла, иҟан аибагара зыбжьаз, еишьашәалаз ажәлақәа. Нанду лаб иаҳәшьа Мариа Габлиаԥҳагьы Коӷониа Абас диман, ларгьы иргәаԥханы Коӷониаа дрырҭеит лҭынхацәа.

Ацәгьаҳәара

Хҩык аԥацәа рхылҵит Ҟачеи Ҷаҷеи. Ахәыҷқәа рааӡара ада гәырҩа рымамкәа иҟан, Ҟача аҵара змаз иаҳасабала, аусҳәарҭаҿы аус иуан.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Аибашьра ашьҭахь даныхынҳәыз, аҵара злаимаз ала, ақыҭа аусҳәарҭаҿы аусура далагеит

Ҽнак, ԥсшьарамшк азы, рашҭа иааҭалеит ақыҭа анапхгара ирхаҭарнакыз џьоукы. "Аиҳабыра уԥхьоит, уаалароуп" анырҳәа, гәҩара ҟамҵакәа дрыцны ашҭа аанижьит Актәи аибашьра ду афырхаҵа. Даҽа ҩбаҟа сааҭ рышьҭахь, ахаан нанду илымбацыз џьоукы аакылсын, аҩны еимырдан, Ҟача иҳәаҭҳақәа ргеит. Лара дахьӡеит иџьарқәа рыԥхьакра. Хышықәса инарзынаԥшуа дахганы дыҟан, дзыхдырҟьаз изымдырӡо.

Дхынҳәит иара иқәра аҵкыс акыр еиҳаны изхыҵуа еиԥш ихы шлаӷәӷәаӡа. Нанду гәҩарас илымаз ауаҩы дшьыц бааԥсын лҳәон.

"Дшьыцуан азы шәабду дирӡырц иӡбеит", - уажәы-уажәы еиҭалҳәалон лара. Ҷаҷа акыр илеиҳабыз Ҟача данирҭоз лылаӷырӡқәа леиуазаргьы, ашьҭахь, ианеишьцыла, ифырхаҵара зырԥшӡоз ицыз аԥхарра деилаҳауа дааҟалеит. Еснагь иӡбахә бзианы илҳәон, зегь ҳааилатәаны лҳәатәы аныхлыртлоз.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Ихарарҵаз закәу еилырганы изымдыркәа, Ҟача Коӷониа хышықәса инарзынаԥшуа дахганы дыҟан, уи аамҭа иалагӡаны дшышлара дышлеит

1934 шықәсазы Ҟача ахгара иқәырҵаз дацәынханы дааит. "Ахамаԥагьареи агәымшәареи зыԥсабараҿы аҳра ауаз гәаныла изыхгомызт дзыниаз азалымдара, - даақәыԥсычҳауан Ҷаҷа, урҭ ашықәс хьанҭақәа лгәаларшәо. - "Аиҳабыра уԥхьоит" ҳәа дыдмырҩашьазҭгьы, ахаан иҽриҭомызт урҭ иашҭа иҭалаз ақыҭа чынуаа", - иазгәалҭон лара.

1942 шықәсазы Аџьынџьтәылатәи аибашьра Ду ашыкьымҭазы Кәтол ақыҭан анышә дамардон Николаи II ихаан хатәгәаԥхарала урыстәылатәи акаршәрақәа рҿы анемсаа зырхуаз Коӷониа Ҟача Кәаҵиа-иԥа.

Деибаны дынхеит 30 шықәса ирҭагылаз Ҷаҷа, хҩык лыхшара лыманы. Аԥсҭазаара аҭагәҭасра акыр дкыднаҟьазаргьы, аԥҳәыс еиба илылшеит аџьынџь аиқәырхара.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Ҷаҷа Габлиаԥҳаи лмаҭацәа Нана, Лорик, Елеонора, Валентин Коӷониаа

Сара зны-зынла илысҭоз азҵаара "избан бара аҩбатәи аҭаацәара заԥылымҵаз" нанду абас аҭак ҟалҵон: "Ҳаӷоу ибааит, нан, Ҟача Коӷониа иԥҳәыс хаҵа дцеит ҳәа". Убасҟак ҳаҭыр ақәылҵон иара ихьӡ, убри лыԥсы ҭанаҵы ишьҭыхны илкын.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Ҷаҷа Габлиаԥҳаи лмаҭа Ира Коӷониаԥҳаи

Ақьаԥҭа

Нанду дызланагалаз аҩнаҭаҿы абиԥарақәа иахьанӡа ирызҳауазар, лара дызлыҵыз, акыр инагаз Мҭы Габлиа иашҭа иахьа иҭацәуп. Ҳара ҳаб ианшьцәа бзиа иаҳбон. Сара сызхааныз инханы иҟаз санду лашьа Ӷәыӷә заҵәык иакәын. Иара ахшара димамызт. Санду лашьа гәакьа Гәадӷа дышқәыԥшӡаз дыԥсит.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Габлиа Гәадӷа

Иара диҭынхеит аԥҳа заҵәы. Иааигаз аԥҳәыс Мери Емхааԥҳа дынцәахшан. Нанду еиҭалҳәон, Гәадӷа ԥҳәыс данааига, аҭаца лыԥшӡара зегь шаршанхаз.

"Алаԥш лаахан, Мери ԥшӡа дахьыкҿагылаз дынхьыдышьшьит", - илгәалалыршәалон нанду.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Габлиа Гәадӷа иԥҳәыс Мери Емхааԥҳа

Лыԥсы ҭанаҵы, лашьа Гәадӷа дылнықәуан нанду. Мҭы иҷкәынгьы дышқәыԥшыз идунеи иԥсахт, иҭынхаз ҩыџьа аԥҳацәа роуп.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Ҷаҷа Габлиаԥҳа, лашьа Гәадӷа, лԥацәа Рауфи Асҭамыри Коӷониаа

Ирҳәоит, Габлиа Мҭы дызқәынхоз адгьыл ашәи ацын ҳәа, избанзар ахацәа араҟа ианахаӡомызт… Инханы иҟаз санду лашьа заҵә Ӷәыӷә идунеи иԥсахт аибашьра ҟалаанӡа, аӡәгьы диҭнымхаӡакәа.

Аибашьра ааилгазар, сымнеицызт саб ианшьцәа ахьынхоз. Сара издыруан уа уаҩытәҩыса дахымлеижьҭеи акыр шҵуаз, ашҭа иҭагылаз Мҭы икәасқьеи ашьҭахь идыргылаз амаҵурҭеи ҳара ҳаибашьра ишыццышәнатәыз. Анцәа изигәаԥхаз здырхуада, аха ауаа нагақәа ззырҳәоз рынхарҭа қьаԥҭахеит.

Тамшь, иқьаԥҭахаз Мҭы Габлиа инхара.
© Foto / Когония Элеонора
Тамшь, иқьаԥҭахаз Мҭы Габлиа инхара.

Аабыкьа сҩыза Саида Жьиԥҳа лмашьына ҳақәтәаны ҳныбжьалеит Тамшь Габлиаа ргәарабжьара.

Ана-ара ауаа нхоит, аха Мҭы Габлиа иҩны аԥсҭазаара анубаалом. Сгәы хьу-хьууа саншьцәа дуқәа иқьаԥҭахаз ргәараҭа снықәыԥшны сгьежьит, санхәыҷыз сахьыԥхьоз акәасқьа ду ала аҭаԥшра ахьысқәашьымхаз азы зӷьара уадаҩу хьаак сыцны…

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

181

Ҿыц иалху Апарламент адепутатцәа рнапынҵақәа рынагӡарахь ианиасуа атәы рҳәеит

5
(ирҿыцуп 19:12 14.07.2020)
Аԥсны имҩаԥысит Апарламент ахь аиҭалхрақәа. Аҭыԥ хадақәа ԥшьба рҟынтәи руак аҿы ҩаԥхьа аиҭалхра мҩаԥысраны иҟоуп.

АҞӘА, ԥхынгәы 14 - Sputnik, Ренат Ԥачалиа. Аԥсны АКХ ахантәаҩы Ҭамаз Гогьиа Sputnik иазеиҭеиҳәеит иалырхыз адепутатцәа рнапынҵақәа рахь ииасыр анрылшо атәы.

Ацентртә алхратә комиссиаҿы абжьыҭара ашьҭахь бжьымш рыҩныҵҟала адепутатцәа ашәҟәы иҭарыҩуеит. Ашәҟәҭаҩра ашьҭахь адепутатцәа Аԥсны АКХ аӡбамҭаҟынтә алҩаа роуеит. Уи Апарламент ахь инаргоит. Уа имҩаԥгахоит иалху адепутатцәа азинԥҵаратә усбарҭа аилазаара ралаҵара апроцедура.

"Бзыԥҭатәи алхырҭатә ҭыԥ хадаҟны иҟалараны иҟоу аиҭалхра егьырҭ адепутатцәа русура анырра анаҭом", - ҳәа иҳәеит Гогьиа.

Гогьиа иҳәеит аус зуа азакәанԥҵара инақәыршәаны, Бзыԥҭатәи алхырҭатә ҭыԥ хада № 10 аҿы аиҭалхрақәа шымҩаԥысуа. Ҩымчыбжь рыҩныҵҟала АКХ алхрақәа ррыцхә шьақәнаргылоит.

Оҭҳаратәи ҭыԥ хадаҿы иалху Алмасхан Барцыц иҳәеит алхрақәа аиҩызаратә ҟазшьа рыманы имҩаԥган ҳәа.

"Алхраԥхьатә кампаниа зегьы соппоненти сареи еиҩызарыла имҩаԥаагеит. Аихшьаалақәа аныҟаҵаха Робестан Габлиа сиааира сыдиныҳәалеит, ақәҿиарақәа сзеиӷьеишьеит", - ҳәа иҳәеит иара.

Адепутат иҳәеит апандемиа инадҳәаланы Аԥсны ауааԥсыра ақыҭанхамҩахь ихьаԥшит, ари агәыгәҭажьра ҟалом ҳәа. Барцыц иажәақәа рыла,  Апарламент аҿы ақыҭанхамҩа аусхк иацхраауа апроектқәа адгылара риҭалоит.

Кындыӷтәи ҭыԥ хадаҿы иалырхыз Гарри Кокаиа иҳәеит ари аокруг аҿы егьырҭ ирҿырԥшны ауаа рнеира рекордтәын ҳәа. Иара изы зыбжьы зҭииз зегьы ҭабуп ҳәа реиҳәеит.

"Очамчыра идепрессиву раионуп ҳәа иԥхьаӡоуп, аха скомандеи сареи иаҳҭахуп иааҳарԥшырц араион иамоу алшара дуқәа", - ҳәа иҳәеит адепутат.

Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысит ԥхынгәы 12 рзы иҭацәыз амандатқәа ԥшьба рахь - атәыла ахадас иалырхыз Аслан Бжьаниа, аԥыза-министрс иҟарҵаз Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс иҟарҵаз Дмитри Дбар, Гагра араион ахадас иҟарҵаз Иури Хагәышь рҭыԥқәа.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

5