"Атеатри абзиабареи енагь еицын…"

124
(ирҿыцуп 15:52 28.03.2020)
Хәажәкыра 27 атеатр иамшуп. Атеатр уамакала бзиа избоз, зырҿиараҿгьы зегь реиҳа аҽазааигәатәра зылшаз аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург Шоҭа Ҷкадуа иԥсы ҭазҭгьы иахьа 88 шықәса ихыҵуан. Шәаԥхьарц ишәыдаагалоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа иазлырхиаз аматериал.
"Атеатри абзиабареи еснагь еицын..."

Апрозаик, асатирик, адраматург - абас иҟоуп иаазыркьаҿны иаҳҳәозар, атеатртә жанр зегь реиҳа аҽазааигәатәра зылшаз аԥсуа шәҟыҩҩы Шоҭа Ҷкадуа ирҿиаратә нысымҩа. Сызхаану рахьтә дсыздыруам даҽа ԥсыуа шәҟәыҩҩык, иара иеиԥш алитератураҿы зегь реиҳа иуадаҩу адраматургиа ажанр знапаҿы иаазгахьоу. Дыҟам даҽа шәҟәыҩҩык аԥсуа театр абас акырынтә изызхьаԥшхьоу, иахьа уажәраанӡагьы зҩымҭақәа атеатрқәа ррепертуар аҿы ицәырҵуа.

"Атеатри абзиабареи енагь еицын. Атеатр ахь уанцо, инагӡаны иузеилымкаауа гәырӷьара маӡак уамҽханакуеит. Макьана иузаамтыц аԥарда ашьҭахьҟа иузыҵәахуп еиҭаҳәашьа змам ухәыҷра, удура…",- абас иҩуеит атеатр иазикыз аессе аҿы, атеатр иаҿыгәҳәаауаз адраматург Шоҭа Ҷкадуа.

Асовет аамҭазы ашәҟәыҩҩцәа атеатр иамадан, асахьаркыратә еилазаара иалан, убри аҟынтә, урҭ аԥарда анҭыҵтәи аԥсҭазаара ибзианы ирдыруан. Шоҭа Ҷкадуа лассы-лассы атеатраҿ избоз шәҟәыҩҩын. Исахьа ҭысхуазар, аинтеллигентра иҿыҳәҳәы дыҟан, ауаҩы нарҳа, зыԥшреи-зсахьеи мацаралагьы ухызхуаз ауаҩы. Аинтеллигент анаҳҳәо, хымԥада адәахьтәи асахьа акәым ҳзызхәыцуа, ҳзыхцәажәо ашәҟәыҩҩы, зҟазара ҳаракыз, зсастиратә, драматә ҩымҭақәа рыла аҳра зуаз асистема иаҿагылоз иакәын, аха иҩымҭақәа рҿы шаҟа иҽиҟьоз аҟара, аԥсҭазаараҿы дҭынчын, даамысҭашәан.

© Foto / предоставлено семьей Шоты Чкадуа
Шоҭа Ҷкадуа июызцәа рыбжьара

Шоҭа Еугьан-иԥа Ҷкадуа ахӡыргара иашьҭаз иакәмызт "сара, сара, сара" ҳәа зхы иахыҽхәозгьы дрыламызт. Иҟазара заҟа иҳаракыз аҟара, ихаҭара ԥхьеикуан, иҽцәыригомызт.

"Лиҭ делегатс иӡбахә рҳәеит. Шьоукгьы иџьаршьеит. - Ицхраада уара? - рҳәеит. -Лиҭ уа еиликаауа иҟоузеи? - рҳәеит",- абас иалагоит, ҵара змамыз, аха изыҵгәаны иахьиҭыԥмыз депутатра ирышьҭыз ауаҩы изку "Лиҭ иблокнот" захьӡу, адиалогқәа злаԥсоу Шоҭа Ҷкадуа иажәабжь кьаҿ. Заҟа иактуалтәузеи иҳәап аԥхьаҩ, ҳаамҭазы депутатс инанагахьоу ԥыҭҩык илаԥш аархигар. Иагьџьашьахәуп, асовет цензура Ҷкадуа исатирақәа ркьыԥхьра иахьақәшаҳаҭхоз. Абри ажәабжь кьаҿ саԥхьон 1981 шықәсазы атеатртә институт санҭалоз. Усҟан раԥхьатәи аԥышәарақәа Аҟәа аԥсуа театраҿ иаҳҭиуан, Қарҭынтәи абитуриентцәа ралԥшааразы иааз акомиссиа адраматург Ҷкадуагьы даларҵеит атеатр администрациа. Ари ажәабжь цәгьа исгәарԥханы саԥхьон, акыр иактуалтәын, акыр иманшәалан актиортә ҟазара акомиссиа рҿаԥхьа аӡыргаразы. Аԥышәарақәа анхыркәшаха сыԥхашьаны зааигәа сзымнеиз ашәҟәыҩҩы ихаҭа снеиԥхьан иҩымҭа ахьалысхыз дшеигәырӷьаз сеиҳәеит. Абас ҳаибадырит, сқыҭа иалҵыз, аха хаҭала исымбацыз ашәҟәыҩҩи сареи.

© Foto / предоставлено семьей Шоты Чкадуа
Шоҭа Ҷкадуа

Ашкол аҿы адраматә кружок аҿы Ҷкадуа иҩымҭақәа рыда ԥсыхәа ыҟамызт, урҭ ракәын изылшоз ахәаԥшҩы дзырлахҿыхуаз, аха дзырхәыцуаз атемақәа рцәыргара. Иахьагьы сыбла ихгылоуп "Асатира, астира" ҳәа зынпыҟҟала нбан еиҵәала изныз асатирик ишәҟәы ҳаҩны абиблиотекаҿы иахьықәгылаз. Шоҭа Ҷкадуа ашколхәыҷқәа ихаҭа дрымбацзаргьы, аминиатиурақәа ртеатр "Чарирама" ала дыззымдыруаз дыҟамызт. Аԥсны ахыи-аҵыхәеи зегьы ирылсны уи атеатр ашәҟәыҩҩы шьахә иҩымҭақәа рыла аамҭа аҿахәы аҳәон.

© Foto / предоставлено семьей Шоты Чкадуа
Шоҭа Ҷкадуа

Уажәшьҭа сазааирц сҭахуп, ашәҟәыҩҩы иԥсы изалымхуаз атеатр азы ишаԥиҵахьаз зеиԥшыҟам акомедиақәа, урҭ иреиуоуп "Ҳауа идагәада?". 1958 шықәсазы адраматург икомедиа қәҿиарала аԥсуа театраҿ иқәиргылеит арежиссиор Азиз Агрба, анаҩсан уи акомедиа 1964 шықәсазы Москва "Ар ртеатр" аҿы иқәдыргылеит "Жьулиеи Мажьулиеи" ҳәа хьӡыс иаманы, уи ашьҭахь Асовет Еидгыла жәлар ртеатрқәа рҿы 46 рҟынӡа премиера зқәашьхаз комедиахеит. Адраматург ибзазаратә комедиа ала иааирԥшуан амилаҭкәа зегь ирзеиԥшыз азҵаатәқәа, ақыҭаҟынтә ақалақь ахь зымҩа ылызхуаз аҿар ирԥылоз ауадаҩарақәеи, арыцҳарақәеи комедиатә бызшәала асахьа ҭихуан, иара убри азоуп амилаҭқәа зегьы изырзааигәазгьы.

© Foto / предоставлено семьей Шоты Чкадуа
Шоҭа Ҷкадуа

Раԥхьаӡа алитеаратураҿы Ҷкадуа апоет иаҳасабала дцәырҵзаргьы, нас иара изаатуеит иитәыҵәҟьаз ажәабжьқәеи, асатиреи аиумори, иара убас зегь реиҳа ихадаз адраматургиеи. Ашәҟәыҩҩы иԥсҭазаара зегьы атеатр аиԥхыӡра иазырхазар акәхарын, избанзар ирҿиамҭақәа рҿы адиалогқәа аԥыжәара ргон, аицәажәарақәа рыла ахаҿқәа раԥҵара, нас урҭ асценаҿы рцәырҵра - абри дазыԥшын иара еснагь. "Ауаа ҩналоит азал, рҭыԥқәа рыԥшаауеит, итәоит. Еибадыруа аԥсшәа еибырҳәоит, зегь ргәалаҟара бзиоуп, избан акәзар ари Театруп, ара ҳауас иҟоу романтикоуп",- абас иҳараку, ихырку бызшәалоуп ашәҟәыҩҩы атеатр шааирԥшуа.

© Foto / предоставлено семьей Шоты Чкадуа
Шоҭа Ҷкадуеи Баграт Шьынқәбеи

Аԥсуа театр аҭоурыхаҿ шамаха дуԥылом ԥсыуа режиссиорк адраматург ипиесақәа ирызхьамԥшыц. "Ҳауа идагәада" акәзар Дмитри Кәартаа, Шьалуа Гыцба, Мадина Аргәынԥҳа уҳәа аӡәгьы даҩымсит. Иҟоуп иара убас даҽа комедиак, иахьа уажәраанӡа ахәаԥшцәа зҭаауа. "Акьанџьа" абас ахьӡын арежиссиор Дмитри Кәартаа 1981 шықәсазы аԥсуа театраҿ иқәиргылаз Шоҭа Еугьан-иԥа икомедиа. Иахьеиԥш исгәалашәоит, уи акомеиа анцоз азал кәапеишәа ишҭәыз. Анапеинҟьабжьқәа, аччабжь ҩныҩуан усҟан атеатр.

Ари абзазаратә комедиа инамыцхәны зыҷқәын ихӡыӡаауа ан уи илахьынҵа анырра шалҭоз иазкуп. Ан Кафа лроль ҟаимаҭла иналыгӡон актриса Софа Агәмаа, уи лыҷкәын Ардонбеи ироль дыхәмаруан Амиран Ҭаниа. "Аҭаца дысҭахуп! Амаҭацәа сҭахуп! Сара сықәлацәа зегь амаҭацәа рымоуп",- адҵа наилҭоит Кафа лыҷқәын, аха иара убри аамҭаз, Ардонбеи бзиа иибоз аурыс ҭыԥҳа лашҭа данааҭалалк днахыԥсаарашәа ҟаҵаны даалырбуам, уи ашьҭахь лашҭа иҭалаз аҩбатәи аҭацагьы даамырбыкәа дышнеиуаз, лҭыԥ дықәзыртәаша аԥсуа ҭаца Бача лашҭа дааҭалоит. Адрамтург даҿагылоит ауаҩы иразҟы аԥырхагахара, ахшара амцыхә рыԥсҭазаара алалара, рхыбаара. Аԥсуа хәаԥшҩы акыр бзиа ибоит акомеда, ҳтеатрқәа акомедиа ианазхьаԥшуа, азал ахьҭәу уи шьақәнарӷәӷәоит. Шоҭа Ҷкадуа иакәзар, иныруан ахәаԥшҩы дзырҭаслымша алахҿыхратә мҩала, абзарараҿ иуԥыло атемақәа раартышьа. Заҟа шықәса ҵхьоузеи, аха Ҷкадуа и-Кьанџьа актуалра шамац иамоуп. Иахьа уи еиҭашьақәыргыланы ахәаԥшцәа ирыдылгалеит Аԥсны жәлар ратистка Софа Агәмааԥха. "Акьанџьа" Аԥсны аҿар ртеатр арепертуар иалоуп "Ҳаԥсыуаауп, ҳаԥсыуаа" ҳәа хьӡыс иаманы. Иахьагьы ари акомедиа ахәаԥшҩы дагӡам, иахьагьы зыҷкәынцәа рразҟы ачаԥара иашьҭоу анацәа рыпроблема аԥсҭазаара ианыхым. Иахьагьы уаҟа ароль хада, Кафа-ҭацафа налыгӡоит Софа Агәмааԥҳа. Ус акәзар, адраматург иҩымҭа ԥсра ақәӡам.

© Foto / предоставлено семьей Шоты Чкадуа
Шоҭа Ҷкадуа иҩызцәа рыбжьара

Шоҭа Еугьан-иԥа Ҷкадуа икалам иҵихит "Алоу дгәаауеит", "Амараҳә" "Акьанџьа", "Ҳауа идагәада?" ухәа зеиӷьыҟам апиесақәа. Ипиесахаҭоу атеатр еснагь иазхьаԥшуеит, убри азоуп ҳаамҭазтәи арежиссиорцәа аамҭа-аамҭала Шоҭа Ҷкадуа иҩымҭақәа зышьҭырхуа. Ашәҟәыҩҩы ихьааигон аибашьра ашьҭахь аԥсуа театр иамаз акризис, актиорцәа атеатр анҭыҵ рынхара, адраматургиа аҿиара ахьацәмаҷхаз: "Атеатр ахьалаго асценаҿ акәӡам, Адраматурги Арежиссиори ргәаҿы! Аха урҭ еицәыхарахеит иахьа…",- икалам иҵыҵуан иара гәынқьыбжьҵас. Шоҭа Ҷкадуа идунеи иԥсахит 71 шықәса дшырҭагылаз 2003 шықәсазы. Дцеит ашәҟәыҩҩы атеар ахьаа шихьааз, атеатр бзиа дшеиԥхыӡуаз: "Сгәы сыхьуеит атеатр саназхәыцуа. Ҳартистцәа дуқәа ажәит, иахыӡааит, иаанхазгьы гәырҩала иҭәуп", - шиҳәоз.

Сатирала асистема иеихсуаз ашәҟәыҩҩы иахьа дҳавагылазҭгьы ихыҵуан 88 шықәса.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

 

124

"Мыцҳәа икәара", мамзаргьы ковид-феикқәеи уҳәансҳәанқәеи

80
(ирҿыцуп 16:54 20.09.2020)
СОVID-19 акәшамыкәша ицәырҵуа ацәажәарақәеи уҳәансҳәанқәеи рҟынтәи реиҳа лассы-лассы иуԥыло, иара убас ковид-феикқәа рцәырҵшьеи урҭ ауаа ишрылаҵәои дрылацәажәоит афольклорист Есма Ҭодуа.

Есма Ҭодуа, Sputnik

"Мыцҳәа икәара ҳаицҭахысуа"

Аҿкы чымазара СОVID-19 Аԥсны ицәырҵижьҭеи акәшамыкәша уҳәансҳәанқәагьы аира иалагеит иаразнакы, аиҳаракгьы асоциалтә ҳақәа рҿы. Убас ала ари ачымазара иазкны аинформациа ицәырҵуа рҟны иҵоурам маҷымкәа иуԥылоит, афеикқәа ҳәа ззырҳәо. "Мыцҳәа икәара" иҭахысуа раԥхьатәи афеикқәа иреиуан СОVID-19 ҳәа ачымазара ыҟаӡам, ауаа ирхылаԥшларц азы ачипқәа рзыҟарҵарцоуп ҳәа. Иара убас уи иавагылан аӡбахә уаҳауан аимадара 5G ахь ииаргоит ҳәа. Аха ишаҳбо ала, СОVID-19 цәырҵижьҭеи шықәсык ҵырц егьагым, ачипқәагь уаҩы изыҟарҵом, 5G ахабар ыҟам.

Аҵыхәтәантәи аамҭазы, ашкол аҭалара ааигәахацыԥхьаӡа, актуалра аман даҽа уҳәансҳәанк: "сентиабр 20 рзы ашколқәа адыркуеит" ҳәа иныҵыҩ-ааҵыҩуа аӡбахә уаҳауан. Макьанагьы аҭаацәаратә чатқәа рҿы иалацәажәоит ари азҵаара, аиҳаракгьы изыцәшәо ахәыҷқәа адистанциатә ҵарахьы зынӡа ҳәа ииаргар ҳәоуп.

Уажәы, ачымазара зыхьуа еиҳахацыԥхьаӡа (аштаб ишаанацҳауа ала, урҭ рхыԥхьаӡара есыҽны иацымлозар, иагхом) уи шәарҭаҵәҟьоуп ҳәа агәрагаҩцәа рхыԥхьаӡара еиҵахоит, "ковид ҳәа егьыҟам, ари гриппуп" рҳәоит. Ԥыҭҩык иазгәарҭоит иҳаҩсыз ҭагалан-аӡынразы ирхыргеит ари ачымазара ҳәа, аха усҟан уи СОVID-19 ахьӡуп ҳәа рыздырамызт.

Анаҩс ажәлар рыбжьара ицәырҵуеит иара убас уҳәансҳәанқәа ари аҿкы чымазара злархәышәтәуа – ажьаӷь уаткеи, аџыши, алимони.

Абас еиԥш "мыцҳәа икәара" ҳаицҭахысуа еизаҳгаз ацәажәарақәа зегьы реихшьаала ҟауҵозар, СОVID-19 ҳәа акгьы ыҟамзаап, иҟазаргьы ахәышәтәра мариоуп ҳәа игәы иаанагоит ауаҩы.

"Аҿаԥа зҿоу"

Зынӡаск даҽа категориак ахь иаҵанакуеит асабрадауаа. Асабрада аиҳарак иныҟәызго амедицина аусзуҩцәа роуп. Иаарту аинформациа акәзар, ачымазара зыхьызи урҭ шырхәышәтәызи ирызку џьаргьы иубаӡом, есыҽны зыӡбахә рҳәо ичмазаҩхаз рхыԥхьаӡарақәа рыда, иара уигьы, уажә иҟоу ацәажәарақәа рыла, ԥшьымш-хәымш иагханы ауп ишыҟарҵо.

Иаахҵәаны иуҳәозар, аинформациа иаша зҳәаша "аҿаԥа зҿоу" ирҩызахеит. Ажәлар рҟынтәи ас еиԥш асабрада ныҟәызго хыцҩыцқәак анырбогьы, даҽа дунеик аҟынтәи иааз реиԥш ирҿаԥшуеит, урҭгьы "аҿаԥа рҿалар" ҳәа иацәшәаны, дук инамгакәа инархырхуеит.

Ауаа ашәара рызцәырнагоит, иара убас, иаарласны иаауеит авакцина ҳәа анырҳәогьы, избанзар иҟоу ацәажәарақәа рыла "уи ауп ачипгьы, 5G-гьы, аҿаԥа ҳҿазҵогьы, ҳаҩны ҳзыртәогьы". Аха зҿы ӡыла изырҭәыз иеиԥш, дырҩегь уи аӡбахә зҳәараны иҟоу ирҳәаӡом, мамзаргьы имаҷны ирҳәоит, ауаа рҟынӡа ишымнеиуа ала.

Егьа ус шакәугьы, "ҳаиҳа зымчу" рыԥҟара инақәыршәаны, аныҳәақәа зегьы анаҳхаҳгалак ашьҭахь, иаанхаз ачарақәа ҳанрыхьӡалак ашьҭахь, октиабр 5 инаркны "аҿаԥа ҳҿарҵоит". Иара абри аҵыхәтәантәи ажәабжь ицәырнагеит даҽа уҳәансҳәанк: аҳәаа абри арыцхә азы иадыркуама ҳәа.

Иаартны аҭак аныҟамлалак, мамзаргьы ихьшәаны аҭак анурҭо, абас ажәлар рҳәамҭақәа ииуеит, акы ацҵо, акы агырхо, ма иҟам-ианым ааго.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

80

Дызшьуаз Шеварднаӡе ҩ-миллионк изишәон: Аԥсны афырхаҵа Кама Лашәриаԥҳа лҭоурых

723
(ирҿыцуп 14:44 20.09.2020)
Аԥсны Афырхаҵа Кама Лашәриаԥҳа 1992-1993 шш. рызтәи Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан илхылгаз аҭоурых атәы ҳадигалоит апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" автор апоет Анатоли Лагәлаа.

Кама Лашәриа-ԥҳа данҩыҵшәа инаркны лыԥсадгьыл ахьаа иаразнак илылаҽхьан. Уи илбон ақырҭқәеи агырқәеи ес ирӡбалакгьы ҿарԥак-ҿарԥак ҟаҵаны, дара рыԥсадгьыл Қырҭтәыла иамкуашәа Аԥсныҟа ишеихоз, иаразнак араҟа ишҭарҩуаз, аусурҭақәа шрырҭоз, ишындырхоз, ишындырҵуаз. Аԥсны ақалақьқәа рҿы зехьынџьара дара хыԥхьаӡарала иҳаиҳан, ирҭахыз ҟарҵон, ирҭахыз руан, амала Тҟәарчали Гәдоуҭеи заҵәык рҟны уиаҟара аҽҟьарҭақәа рырҭомызт ҳаҷкәынцәа. Ақалақьқәа ракәым, ақыҭақәа рахьгьы ипланы идәықәлахьан, урҭ ҿыцынхацәоуп ҳәа ҳара ҳажәларгьы рыцхрааны, еигәышә ԥынҵала абна тоурақәа рхны инаган индырхон. Ашьҭахь урҭ рџьабаа аӡы иарҭеит акәымзар…

Ҳара ҳаишьцәоуп ҳәа игылан урҭ хыԥхьаӡарала иҳаиҳахаанӡа, ианҳаиҳаха, шәара ашьхақәа рҟынтәи шәылбааит, ари аԥсадгьыл зтәу ҳара ҳауп рҳәеит. Атәым арбаӷь аҩнатә арбаӷь дәылнацарц иалагеит! Аҭоурыхтә ҵабырг излаҳәо ала, дара анкьаӡа арахь Аԥсныҟа Гыртәылантәи усура ианаалоз, аԥсуаа урҭ убриаҟара ирзымычҳауазар акәхарын, ианцоз, рыҽқәа руацқәа рыҽхьынҵаны иддыргон! Шәара шәцоит, аха шәгәамгьы ара инышәмыжьын, уахь ижәга ҳәа акәын иаанагоз… Нас амчымхарақәа ирыхҟьаны урҭ арахь иаҳцәықәҳаит акәымзар, дара ара ишырҭахыз ахаангьы иҟамлаӡацызт ажәытә…

Камеи сареи ҳаицәажәараан лгәы иалан илҳәон:

"Иахьагьы сгәы аҵәымӷ еиԥш иалоу, аибашьра ианналага, азеиԥшынхарҭаҿ сахьыҩназ аҭӡамц бжьара ибжьаҵаны исымаз стапанча Кәтолҟа санцоз иахьысзымгаз ауп. Уи даара схы иасырхәаран иҟан абџьарқәа ҳауаанӡа… Аха иааг, исызҭодаз?.." - ҳәа.

Сара стәаны Кама сахьылзыӡырҩуаз схәыцуан, баша ирымҳәозаарын ҳабацәа, аҭыԥҳа бзиа быжьҩык арԥарцәа дрыԥсоуп ҳәа. Убасҟан, аибашьра иалагаанӡагьы, ҳаԥсуара, ҳхаҵара, ҳгәаӷь, Кама леиԥш иҟаз аӡӷабцәа рҿы даара иӷәӷәаны аԥсы ҭан. Арагәаԥшь иаҩызан, егьа иуҭаххаргьы, акгьы узамырԥаӡомызт… Урҭ ус рхы уқәдыртәаӡомызт, усасызар, сасҵас пату уқәырҵон, усасра иахурҟьар, аԥшәма духашҭыр, иаразнак уҭыԥ удырбон, иадхалаӡомызт!..

"Ҳқыҭақәа рҿы ҳаннеи, аибашьра ианналага, ҳаргьы гәыԥ-гәыԥла ҳҽеидаҳкылеит. Абџьар абаҟагәышьаз, иаҳшьуаз ирхаҳхуан. Ишәызныҟәымгозар, арахь ишәыман шәмаандаз ҳәа алафқәагь раҳҳәон ҳанынархагылалак!.. Сҩызцәа аҷкәынцәа ирбон урҭ иргәаҟны иршьыз, сара саби саб иашьеи ршьа уажәыгь иахьысзымуцыз сгәы ишалаз, "бшьа бымур бымуазар, баала, Џьгьарда ашәанцәа ҵәахны иҳамоуп, бшьа буп", рҳәон, аха сара исымуит… Сара исҭахын аибашьра адәаҿы изур…

Ҳара раԥхьаӡа Борис Лашәриа иҩны аштаб еиҿаҳкааит. Реиҳа иахьшәарҭаз Кәтоли Дӷамшьи рҳәааҿы ҳгылеит. Зегь раԥхьаӡа командирс дҳаман ахымца иаҩызаз Заур Ҷантуриа. Уи игәаӷьреи, ихаҵареи ажәак-ҩажәак рыла аҳәара цәгьоуп… Аиҿахысра ӷәӷәақәа руак аҿы иара данаҳцәыршьгәышьа, агәыԥ командирс сара сарҭеит.

Ахаан исхашҭуам, ҩнык аҿы ақырҭуа гвардееццәа афара-ажәра иаҿуп, абџьаргьы бзиан ирымоуп, шәрыкәшароуп ҳәа адҵа ҳауит. Убри аҩнаҭа иатәыз аҷкәын даашьҭаҳхын, уи иани иандуи уа иҟан, мхырҭала мацара ҳҳәазаны аҩны ҳазааигәахеит. Аха иаразнак ҳрыжәлар, ахысбыжьқәа раҳар, ааигәа иҟаз ақырҭқәа ҳакәшон, иара уаҵәҟьа ҳандырҵәон азы, ишыржәра ижәны ианалгалак, ианашьлак, (Қырҭтәыла иҟоушәа рбо ианыҟалалак!) хысрада ҳрылганы, рабџьарқәа рхаҳхырц ҳҭаххеит. Убри ҳазгәышьуа ҳаштәаз, ҳаԥшызар, ҩыџьа агвардееццәа аҩнаҭа аԥшәмаԥҳәыс дшыҳәҳәоз деимырхха дрыманы аԥшырҭахь рҿаархеит. Ԥыҭк данааскьарга, ҳала ишабоз дынкарыжьын (уара уҿы саҭамыз), амш лылагара иалагеит. Ари збаз, ҳара иҳацыз уи лыҷкәын, иавтомат аашьҭыхны урҭ ишьырц иҿанынеиха, ҳаҷкәынцәа аӡәы шьапҿаршә изиун, дахьынкаҳаз, анышәгәал иҿагәаны, иҟытбжь мыргаӡакәа сааҭбжак дышьҭагәаны дикын. Нас иаҳаулакгьы, иаргьы дмырхыскәа, ҳаргьы ҳамхыскәа, мчыла ишимуаз, дшыӷыз-ӷызуаз, дара ақырҭқәа ахьымнеицыз ҩныкаҿы дааганы, ауаа идыртәалан, ҳара уахь ҳаиҭацеит. Ауха урҭ агвардееццәа зегьы ҳшьит, рабџьар рхаҳхит, иахьыҩназ аҩны ҳара иаҳхырҟьаны ирымблырц, ирҳәазаны хара иганы икаҳажьит, аха зегь акоуп, урҭ агьааурқәа, иахьыҟалаз еилыркаазар акәхап, уи аҩны рбылгәышьеит, иццышәны иргеит. Иара аҩнаҭа аԥҳәысгьы лхабар уаҳа иаҳмаҳаит, амала лыҷкәын, еиҿахысра ӷәӷәак аҿы иҽҭаимырхартә дшыҟазгьы, даанымгылакәа, аӷацәа рыгәҭаҵәҟьа дрылалан, иҽҭаирхагәышьеит. Иара гәаҟ, сара сан илзыруз анаҩс аԥсҭазаара сҭахым иҳәон, ихгьы аԥыригеит…

Сара сызлахәыз аиҿахысра ӷәӷәақәа мҩаԥысит аибашьра аԥхьатәи амшқәа рзы Қьеҭуангьы. Уброуп ҳахьеиқәшәаз Мушьни Хәарцкьиеи сареи. Иара санибаҵәҟьа, еилагылаз зегьы илаԥш хьанҭа нархиган, абри аҩыза шԥашәыхьи ҳәа гәыбӷан риҭозшәа: "Абри ахәыҷы лыҩныҟа дыжәга!" иҳәеит. Аха сара сҽыҵәахны, иара имырдырӡакәа, ажәыларақәа рахь ҳанцоз хаҵамаҭәала сҽеиласҳәан, аҷкәынцәа срылагыланы сцон. Маанала сииааит!..

Исгәалашәоит, Кәачара агара ҳандәықәлаз, ачечен еибашьҩы Руслан Дахцаев саԥхьа дгыланы дцон. Ҳара атрасса амҩа агәҭа ҳанылеит ҳхысуа, наҟ-ааҟ аҩнқәа былуа. Усҟан Чанҭа Ҷантуриа даҳцәырымшьӡацызт, командирс дҳаман. Гәырам Инаԥшьгьы убра дырхәит. Ус ҳашнеиуаз, ҳаԥшызар, қырҭуак дыҳәҳәо даауеит, "аԥсуаа аауеит, аԥсуаа ҳандырҵәоит" ҳәа қырҭшәала. Ҳара иҳацыз аибашьҩы Аполлон Берзениа ақырҭшәа бзиан идыруан, уи диазҵааит, "иабантәиаауеи, шаҟаҩ еицыда, бџьар хкыс ирымои, цқьа ҳара ҳахь шәааскьаны иҳашәҳә", - ҳәа ҿыҭны. Уи даҽаӡәгьы дицын. Аполлон иақырҭшәа зынӡа ицқьамзаргьы ҟаларын, аха урҭ шәаны иҟамзи, ани арахь "иргәыҵасуаз" ргәыҭҟьара ҳара ҳахь иаман аҿаанахеит. Ҳаргьы иаҳҭахыз уи акәын, аҩыџьагь иара уаҵәҟьа иааилаҳшьын, рабџьар рхыхны ҳҿынаҳхеит. "Машьшьалаҳ, даҽа ҩ-автоматкгьы ҳауит!" — ҳҳәеит. "Шәдырҩатә еиӷьхааит!" — ҳәа ҳазҿырҭуан наҟынтәи ихысуа инеиуаз ҳҩызцәагьы!

Исгәалашәоит, ҳара Кәачара ҳшыҟаз, Аныуаа рхәы ргеит, Лабрагьы ҳцәыргеит анырҳәа, гәыԥҩык ҳҽааибыҭан, тракторла ҳдәықәлеит. Ус ҳашнеиуаз, сан рыцҳа лкалҭ ак ылаҳәоуп, изакәу сеидру, ҳгәашә аԥхьа сналхьыԥшит. Схы лысмырбаргьы ҟалон, аха дрыцҳасшьеит, убасҟантәи лыбжьы иахьагьы сгәы иқәыҩуеит: "Нан, бысцәыршьуеит, бабацои?" — ҳәа дааӷызыӷызит.

Аԥсны афырхаҵа Кама Лашәриаԥҳа

Убри аҽны Аныуаа рхәы ҳажәлеит, хыԥсыра ҳбеит, хыхь иҟаз ҵаҟа ицон, ҵаҟа иҟаз хыхь ицон, арахь ҳатрактор адәышкәаӷьаз иқәыркын, аихсра иалагеит, дара хыхь иқәтәамзи, уахьынтә рнапсыргәыҵа ҳанызшәа ҳарбон. Иааулакгьы ҳхы еиқәҳархеит, ҳхьаҵит... Анатоли, сара убарҭ зегьы ҩны исыман, аха аибашьра ашьҭахь исцәырӷьычгәышьеит.

…Ҽнак, зынӡа ахысра ҳәа атәыла бгаӡеит, амца акит иааҳакәыршан зехьынџьара. Урҭ абџьар ҿыц анроулак ус акәын, ҳара ҳаиԥш ахқәа ԥхьаӡаны ихысӡомызт, зны-зынла рганаҿ лабак ԥҵәаргьы, убри алаба ахьыԥҵәаз иеиарханы сааҭк ианхысуаз ыҟан!.. Ҽнак, Аслан Занҭариа даасыдгылан, "Кама, Лабра ҳцәыргоит", — иҳәеит. Уа ҳаҷкәынцәа гылан, аха ацхыраара ӷәӷәа рмоур, ишәарҭан.

Аԥсны афырхаҵа Кама Лашәриаԥҳа

"Абар автомат!" — иҳәан, автоматк ҿыцҳаҳараӡа инасиркит. "Бара ибҳәар, аҷкәынцәа усгьы иаангыло ракәӡам, аха зегь дәықәлоит", — иҳәеит. Саргьы ахьышәҭҳәа урҭ снарылаԥшын: "Ҳцома, аҷкәынцәа?!" — сҳәеит. "Бара бцозар, ҳамцои!" — рҳәеит даргьы аӷуҳәа. Убас, убри аҽны акомандирра соуит! Скоманда "Кама" ахьӡын, арациаҿгьы "Кама" ҳәа акәын ишсышьҭаз. "Ҳаҷкәынцәа рыԥсы бнапы иануп", — рҳәан, инасықәныҳәан, сноурышьҭит. Убри аҽны ҳара ҳахь жәылара иаауаз ҳаӷацәа ихьагәгәа, иҟәаҟәаса рышьҭахьҟа иҳархынҳәит. Ҳара дара ирымаз абџьар хәыџьара ишан хәҭак ҳамазҭгьы, аибашьра ҳанналагоз, иҟалап аибашьра мызкы еиҳаны имцаргьы, ирласны инҵәон ҳара ҳиааирала!..

Уажә даҽа хҭыскгьы уасҳәоит: "Гәлыуаа рхәы" ҳәа иахьашьҭоу хәы ҳаракык ҳақәтәоуп жәааҩык сеибашьцәа сыманы. Дахьынтәааз цқьа исыздыруам, калмыкк днеит, Кама дырӷьычуеит ҳәа. Уи лхы хҵәаны Шеварднаӡе изназго ҩ-миллионк риҭарц рылеиҳәеит, иҳәеит.

Уи сара хьаас исымазма, мамзаргьы агәра згозма, аха ҳхадацәа сырган, ҩымш "Катран" агәыԥ аҿы сҵәахны срыман, нас исымукәа сара стәқәа рахь сааит.

Узырччаша даҽакгьы уасҳәап, ҳаналагах. Сгәыԥ сызцыз Лабраҟа ацҳаԥжәара ацара рықәшәеит. Бара иахьак баҳгом, абра быҟаз, бынасыԥгьы баазхәыцлап рҳәан, хәы-ԥшӡак аҿы снықәдыртәан, дара ныҵашәкәа ицеит. Сара урҭ срызгәаан, схы снапы наҵаргәан сахьынатәаз, сааҭбжак убас стәазаарын. Убри асааҭбжак зегьы ақырҭуа снаипер иабџьар сықәкны скылкааны икызаарын! Сеихсра изымгәаӷьзаап, сигәаԥхазаап аԥсцәеирымга! Убри аҽны инаркны, иабџьар кажьны Шәачаҟа дықәҵзаап. Аибашьра ашьҭахь асалам шәҟәы сзааишьҭит, сара абригь-абригь соуп, аибашьраан бысшьыртә алшара сыман, аха бсымшьӡеит, бсыццозар бызгоит, арахь бааи, ҳәа. Аха ани аҭак шԥеизызыҩуаз… "Сынасыԥ" мап ацәыскит! Абри аҩыза аҭоурыхгьы сақәшәахьеит…

Даҽа жәыларак аҿгьы, уи Тамшь анаҳгоз ауп, артҟәацгақәа ансываԥжәа, ахԥҽыхақәа рацәаны исылалеит, аконтузиа соуит. Аҷкәынцәа ргәы еиҭамшәарц азы, Заза Занҭариа дысхагылан, ибжьы сгәы иқәыҩуан: "Кама, быбжьы рга абааԥсы, аҷкәынцәа агәра ргартә быԥсы шҭоу!" "Ԥхьаҟа, ԥхьаҟа!.." — сҳәеит сара ишсылшоз. Заза арациа аасымихын ҿиҭит: "Кама лыхьӡала ԥхьаҟа, Кама лыхьӡала ԥхьаҟа!" — ҳәа.

Маврик Начҟьебиеи иҷкәыни.
© Фото : Инна Ҳаџьымԥҳа лархив аҟынтә

Убригь сацәынхан, ирласны сеиҭагылеит. Аҵыхәтәан, ҳгәыԥқәа еидырҵан "Стрелец" ахьӡҵан Баро Тапаӷәуа командирс дҟарҵеит. Аха иара ԥхынгәы ҩба рзы данҭаха, сара командирс сеиҭаҟарҵеит Тамшь анаҳга, Гәдоуҭантәи аӷбақәа аннеи.

Иахьа иуасҳәаз, Анатоли, сара сызлаԥшызи исхызгази рыхәҭа хәыҷык ауп. Егьи зегьы абоуҭаху, уара уакәым, сара схаҭагьы исхасыршҭыр сҭахуп… Абзиараз, сашьа, сахьугәалашәаз иҭабуп", — лҳәан, сусура ауада ашә ныдылҵан, дындәылҵны дцеит Кама.

Убри нахыс сара мчыбжьык сгәы иқәыҩуан Кама лажәақәа, схаҿы иаазгон уи илхылгаз, дзыниаз, шаҟаҩ лҩызцәа гәакьақәа лымпыҵаԥсыз, шаҟаҩ еиқәлырхаз, шаҟантә аԥсра алакҭа дҭаԥшхьаз. Уи аибашьра ашьҭахь иаразнак иланаршьеит "Леон иорден", уи ашьҭахь "Аԥсны афырхаҵа" ҳәа ахьӡ ҳарак лхырҵеит.

Иџьоушьаша, уи данаауԥыло, данаауацәажәо, акгьы ҟазымҵаӡац, акгьы зхызымгаӡац аӡә леиԥш иҟәандаӡа даауахәаччоит. Уи лҭоурых, уи илхылгахьоу зегьы анудыруа, уаалеигәырӷьоит, Кама абас ихааӡа аччара ахьлылшо азы, Кама иреиӷьӡоу анасыԥ дахьаԥсоу азы…

723

Аҳәааҿы анаркотикқәеи ААИ апост аҿы аҵарҭышеи: Аԥсны акриминалтә мчыбжьы

4
(ирҿыцуп 11:58 21.09.2020)
Аԥсны амилициа аусзуҩцәа анаркотикқәа ирыдҳәалоу ацәгьоурақәа аадырԥшит, иӷьычыз амаҭәарқәа рыԥшааит амчыбжь ахи-аҵыхәеи рыла.

Азинхьчаратә усбарҭақәа русзуҩцәа иааныркылеит ахаҵеи аԥҳәыси – Аԥсны аҵакырашҟа анаркотикатә маҭәашьара ииазгарц зҭахыз. Абри атәы аанацҳауеит Аԥсны ААР апресс-маҵзура. Уи адагьы ари амчыбжь азы иаанкылан ААИ аусзуҩцәа аҵарҭышагаразы.

Sputnik

Амазара аӷьычра

Амилициа аусзуҩцәа иааныркылеит ҩыџьа ҳтәылауаа: 1995 шықәса рзы ииз – Ерик Беиеи Мураҭ Жьибеи. Дара ирымхын аԥара, ахьымаҭәа, аҭелқәа, ахатә цәамаҭәа уҳәа 670 нызқь мааҭ рыхә.

Дара ахара рыдҵоуп Алаҳаӡы асасааирҭаҟны иӷьычит ҳәа. Ацәгьоура оперативла иаарԥшын. Ашьаус хацыркны ашьаусҭҵаара мҩаԥысуеит.

Закәандарыла абџьар аҵәахра

Гәдоуҭа араион аҿы инхо ауаҩԥсы закәаншьаҭада абџьармаҭәа аахәара, иҵәахны амазаара, амҩангара, аныҟәгара ихараҵоуп.

Абџьари аџьаԥҳани Аԥсны ААР анаркотикқәа закәаншьаҭада реикәыршара анапхгара аусзуҩцәеи Гәдоуҭа араион ашьаусԥшаара аусзуҩцәеи имырхит Гәдоуҭа араион Лыхны инхо, 1980 шықәса рзы ииз Амиран Ӡкәиа. Иара уажәы анапынҵамҭа имхуп дахьынхо аҭыԥ ныжьны џьаргьы дшымцо азы. Аусҭҵаара мҩаԥнагоит Гәдоуҭа араион ашьаусԥшаара аҟәша.

Аҳәаа анаркотикқәа рахыгара

Аԥсны ААР анаркотикқәа реикәыршара ахылаԥшразы аусбарҭа аусзуҩцәа иааныркылеит абри амчыбжь азы атәылахь анаркотикқәа ралагалара зҽазызшәоз ҩыџьа атәылауаа.

Оган Оганиани Римма Павловеи аанкылан аҳазалхратә ҭыԥ "Ԥсоу" рахысраан.

Аусҭҵаара адыррақәа рыла Оганиан закәандарыла анаркотикатә маҭәашьар метадон аахәаны Аԥсныҟа иааигон.

Цандрыԥшь инхо Римма Павлова илыдбалан Аԥсны ззин ыҟам апсихотроптә маҭәашьар "Лирика" 28 капсула.

Амашьынаҿ амарихуана

Ареспублика ауаҩԥсы Саадыҭын Кәаӡба имашьынаҿы амарихуана рбеит апост "Маҷара" аҿы данааныркыла.

Анаркотикатә маҭәашьар закәаншьаҭада иахьныҟәигоз азы Кәаӡба иганахьала ашьаус хацыркуп. Аусҭҵаара мҩаԥысуеит.

Аоперативтә експеримент

Гәдоуҭатәи ААР ҟәша аусзуҩцәа аанкылан аҵарҭыша ргоит ҳәа азыԥхьаӡаны Аԥсны АШәМ аусзуҩцәа имҩаԥыргоз аоперативтә експеримент аан ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада.

Апрокуратура адыррақәа рыла амилициа алеитенант Саид Гарцкиеи амилициа алеитенант аиҳабы Сасрыҟәа Чедиеи ААИ апост "Бамбора" аҿы рмаҵзуратә напынҵақәа рынагӡараан быжьнызқь мааҭ аҵарҭыша ргеит.

Аԥсны Апрокуратура хада ашьаус хацнаркит Аԥсны Азакәан ахәҭаҷ 285 актәи ахәҭа (амаҵзуратә напынҵақәа ахрархәара); ахәҭаҷ 292 аԥшьбатәи ахәҭа апункт "а" (амаҵзурауаҩ аҵарҭыша аниго).

4