Ҳҵарауаа дуқәа Владислав Арӡынба изы: иара иакәымзар, ԥсыуак дшыҟамлоз жәдыруазааит

164
Аԥсуаҭҵааратә институт аҭҵаарадырратә усзуҩ, аетнолог Марина Барцыцԥҳа 2008 шықәсазы дрыҿцәажәеит Аԥсны апатриотцәа иашақәа, ҳҵарауаа - Екатерина Шьаҟрылԥҳаи Борис Гәыргәлиеи. Урҭ Владислав Арӡынба иԥсадгьыли ижәлари рзы илшаз азы ирымаз агәаанагара иахьа иҳадылгалоит.

Арҭ аиҿцәажәарақәа анысҵеит 2008 шықәсазы, Владислав иԥсы анҭаз, усҟан иҿагылазгьы аныҟаз лҳәоит Марина Барцыцԥҳа. Лара лажәақәа рыла, акраҵанакуеит иухцәажәо ауаа зусҭцәоу. Иреиҳау хәшьараны В.Г. Арӡынба изы илыԥхьаӡоит: "Владислав илшаз азы иара иҿаԥхьа иаҭахызаргьы сшьамхнышгылоит" ахьылҳәаз аӡәы иҿаԥхьа зхы лазмырҟәуаз Ҭамара Шьаҟрылԥҳа.

Екатерина Шьаҟрылԥҳа (1924-2010). "Уи иигәаӷьыз даҽаӡәы изыгәаӷьраны дыҟаӡамызт!"

© Foto / предоставлено Ахрой Бжания
Аԥсуа ҵарауаҩ, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, аԥсуа милаҭ-хақәиҭратә қәԥараҟны злагала дуу Екатерина Платон-иԥҳа Шьаҟрыл

- Екатерина Платон-иԥҳа, иалышәкаауада аԥсуаа ҳҭоурых аҿы?

- Раԥхьа дгылоуп Владислав Арӡынба. Иеиҳа иҳараку, Аԥсны соуп зҳәо ԥсыуак иахьа иваҳаргыло ҳәа аӡәгьы дҳамаӡам.

Арӡынба ҟәышрыла, хаҵарыла, агәаӷьра ду аарԥшны аибашьра ҳалигеит. Аԥсуаа ҳаԥсы ахьынӡаҭоу Анцәа ҳиҳәалароуп иара изын, "мы должны молиться на него" урысшәала иуҳәозар. Аибашьраан иара иакәымзар ԥхьагылас иҳамаз, ҳахәҵәы ықәырхуан, ԥсыуак дшыҟамлоз жәдыруазааит!

Уи иигәаӷьыз, иҟаиҵаз даҽаӡәы изыгәаӷьраны дыҟаӡамызт! Агәаӷьра адагьы, агәымшәара адагьы, аилкаара, аҟәыӷара аҭахыми?! Иҟаҵатәу, нас иҟалар зылшогьы ибон. Ишшәарҭазгьы идыруан, аха иҟаҵатәызгьы идыруан, аиаша мҩаду алихит. Уи иара ихалагьы имыӡбеит. Ажәлар дрылагыланы драцәажәеит, дразҵааит… Аҟәыӷара, ажәытә аԥсуаа аҟәыӷара ирымаз, рыгәаӷьра, убри зегьы, уамашәа иубаратәы, убри ауаҩ иҟны иааԥшит.

Сара сзыҳәан уи дфырхаҵоуп. Ихы дамеигӡа иԥсадгьыли ижәлари рзы дыҟан.

Уи наҟ-наҟ иҵегь ҳцацыԥхьаӡа, аамҭа цацыԥхьаӡа, "великое видится издалека" ҳәа шырҳәо еиԥш, убри дзакәытәу, убасҟан ауп ианырдыруа. Дзаҟароу ауаа еилыркаауа иалагоит усҟан. Уи иигәаӷьыз, уи иҟаиҵаз уи илшаз Аԥсны соуп зҳәо, аԥсҳа Леуан иакәымзар, аӡәы илымшацт.

Борис Гәыргәлиа (1935-2012). "Уара наӡаӡа иҟало уаҩуп! Инаӡаӡахааит ухы, угәабзиара зегьы-зегьы зыхҭнуҵаз ҳ-Аԥсни, ҳажәлари!"

© Foto / предоставлно Мариной Барцыц
Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, аҵарауаҩ, амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара иазааԥсахьоу Борис Алмасхан-иԥа Гәыргәлиа

- Владислав Арӡынба имширазы еиҿыркааз ари раԥхьаӡатәи афотоцәыргақәҵаҿы зегь реиҳа ишәгәаԥхеи?

- Хымԥада Ельцини Шеварднаӡеи Владислав инапы ахьимырхуаз афотосахьа лымкаала исгәаԥхеит. Ари ахаҵа иԥсҭазаараҿы изныкымкәа аҟазшьа ӷәӷәа, адырра, аҟәыӷара ааирԥшит, ҳажәлари ҳ-Аԥсни еиқәхарц азыҳәан, ԥсра рықәымкәа иҟаларц азыҳәан, ҳазҭаху ҳаигәырӷьартә иҟаларц азыҳәан.

Абри ацәыргақәҵа ахаҭагьы иаҳәоит, уи ахаҵа ҳара ҳажәлар рзыҳәан, аиашара азыҳәан, ауаҩра азыҳәан, Аԥсынра азыҳәан иҟаиҵаз, ихҭысыз зегьы. Дагымзааит! Уҳагымзааит, угәабзиара зыхҭнуҵаз Аԥсны уагымзааит, ҳауаажәлар урыгымзааит! Уара наӡаӡа иҟало уаҩуп! Инаӡаӡахааит, ухы, угәабзиара зегьы-зегьы зыхҭнуҵаз ҳ-Аԥсни, ҳажәлари!

- Борис Алмасхан-иԥа, Владислав ибзианы дыжәдыруеит, зны дышьҭырхуан, зны дладырҟәуан. Ус иҟаз ауаа шәреиуаӡам, дыжәдыруеижьҭеигьы акры ҵуеит. Абри иара иҟазшьеи, илеишәеи, иуаҩышьеи аазырԥшуа џьара хҭыск, абри ала абас дыҟоуп ҳәа изышәҳәаратәы иҟоу шәазааҭгылар ҳҭахын.

- Иареи сареи еибаҳҳәаз шәасҳәап. Сара аибашьра аан, ишыжәдыруа еиԥш, сыҷкәын дҭахеит ажәамш рыҽны. Аибашьра анеилга, октиабр 7 рзын, сара саҳәшьаԥа - Аԥсны Афырхаҵа Шьаҟрыл Алхас данԥсыз амш ауп, ишықәс ҟарҵон, убри аҽны сааит сара. Убри аҽны ауп сара Кәтол салҵны Очамчырантәи абрахь санааз - Гәдоуҭаҟагьы, Аҟәагьы. Снеит сара Владислав Гәдоуҭа дахьыҟаз, аус ахьиуаз аҿы. Снеит, дысԥылеит, сгәыдикылт, дсыдашшылт. "Иҭабуп идуӡӡаны аҟазшьа ӷәӷәа ахьумоу азыҳәан", - ҳәа иасҳәеит. "Аҟазшьа ӷәӷәа умамкәан, удырхәартә рылшар, удырхәартә уҟазҭгьы, удырхәаун, аха иумуит. Уагьрызмырхәеит, уагьрызԥымҵәеит. Уи Анцәа иџьышьоуп", - ҳәа иасҳәеит.

Егьырахь, иара иҟазшьа ӷәӷәа зегь реиҳа иааԥшит ҳәа иахьысҳәо, сгәы иаанаго (уи зныкымкәа, ҩынтәымкәан исҳәахьеит аизарақәа рыҿгьы), зегь реиҳа иҟазшьа ааирԥшит иара абни Ельцини Шеварднаӡеи дрыбжьагыланы аицәажәара анцоз Москва, 1992 шықәса сентиабр 3 рыҽны Аԥсны анихьчоз. Аҽны дара ирҭахыз инапы аҵаиҩит аха, инапы аҵаимҩит убри шиҭахымыз зегьы-зегьы идимырҳакәа. Инапы аҵаиҩит, ииашан, избанзар иаҵаимҩыр, "аԥсуаа аҭынчра рҭахӡам, аекстремист дырхагылоуп, иуаажәлар иҭахӡам" ҳәа рҳәар ҳәа дшәеит. Иҳадгылаз ауаа ргәы нхар ҳәа дшәеит, аҳәатәы рмоур ҳәа дшәеит. Иҳәеит, ииҭахыз иҳәеит! Иара ихатә гәаанагара хазы иҳәеит. Убри анаҩсан, Нхыҵ Кавказ зегьы ирӡыҩрит, Урыстәыла Асовет ҳәынҭқарра иқәынхо зегьы ирӡыҩрит, адунеи иаирҳаит "ҳазҭагылоу абри ауп, иаҳшәырҟаҵо абри ауп" ҳәа. Ажәакала, убринахыс, нас иҟарҵарц ирҭахыз - аԥсуажәлар рныхраҵәҟа рылымшартә иҟаиҵеит убри аҽны.

Са сгәанала, убри амш иара изын зегьы иреиҳау мшуп, ҳара ҳзынгьы зегьы иреиҳау мшуп. Ҳажәлар реиқәырхара иамшуп, аха иагьыхьанҭан уи.

Сара изныкымкәа сазхәыцхьеит, сазыӡыҩрхьеит уа ицәажәара. Владислав Григори-иԥа иеиҳа ақәра змоу ауаагьы ҳаман, иҳамоуп иахьагьы, аԥышәагьы змаз ҳаман, аха, схәыцхьеит даара, иара идкыланы. Убри аҽны иара иҟаиҵаз, иара ииҳәаз зҳәоз ауаҩы усҟангьы дҳамамызт, иахьа, сыздырам, дҳамазаргьы, макьана сара дсымбацт.

Арыцҳара азы акәымкәан, абзиара азыҳәаны дҳамазааит убас иҟоу, зегьы ирбартә-ираҳартә Анцәа иҟаиҵааит! Сара агәра ганы сыҟоуп, ус еиԥш иҟоу ҳара ҳажәлар зымшьыша, ақәра рызҭаша, рынаунагӡатәра зылшаша аҵеицәа шҳамоу здыруеит!

Аха ас иҟоу ашәышықәса рахь, азқьышықәса рахь знык акәхап данииуа. Анцәа дҳаҭ, Анцәа сиҳәоит, абас иҟоу ауаҩы! Дҳаҭ аринахысгьы!

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

164
Юбилей Академии наук Абхазии - 20 лет

Лашәриа: сыԥсҭазаара алитература иазкын, уаҳа ҽакы хадарас иалхны исымамызт

25
(ирҿыцуп 15:56 16.01.2021)
Аԥсны Жәлар рпоет, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа ахантәаҩы, иреиҳаӡоу аҳәынҭқарратә ҳамҭа "Ахьӡ-Аԥша" аорден I аҩаӡара занашьоу, Пушкин имедал иаԥсахахьоу Мушьни Лашәриа ажьырныҳәа 16 рзы имшира азгәеиҭоит.

Мушьни Лашәриа диит 1938 шықәса, ажьырныҳәа 16 рзы аԥсуа қыҭа Кәтол, ажәабжьҳәаҩыс хара зыхьӡ рдыруаз анхаҩы Ҭаиа Лашәриа иҭаацәараҿы. Мушьни Лашәриа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 10-11 шықәса анихыҵуаз аамҭазы, аа-класск змаз Кәтолтәи ашкол данҭаз. Sputnik иаиҭаз аинтервиуқәа руак аҟны иара иазгәеиҭеит:" Сара поет-лирикк иаҳасабала сжанр ала аусура иацысҵоит. Астраномиатә аамҭа арҿиара иадҳәалам, аамҭа ҭацәы амазаара иаанагаӡом улатәаны ак уҩуеит ҳәа. Уи азы иаҭахуп акомпонентқәа рацәаны. Сара саанхоит споет-лирикны, иахьынӡасылшогьы..."

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik 

- Мушьни Таииа-иԥа, шәылаԥш ахара инаӡоит, шәажәа акрыԥхылнадоит. Исҭахуп шәныҳәаԥхьыӡ, шәзеиӷьашьара ҳауаажәлар рҟынӡа инажәгарц.

- Ҳазҭалаз Ашықәс Ҿыц, ҳанацәа, ҳабацәа, ҳашьцәа, ҳаҳәшьцәа, ҳауаажәлар зегьы ирыдысныҳәалоит. Иҳалоу ачымазараҿкы иахьцаз иахьааз ҳамбо ибжьаӡааит, ахабар зхабару уаҳа иҳамбааит сынтәарнахыс. Аныҳәа ду алԥха ҳаҳәоит, Анцәа ду илԥха ҳаҳәоит, ҳиашьапкуеит, даҳхылаԥшааит ҳҳәоит, иҳагу-иҳабзоу ҳанаижьааит, ҳаҭаимҵааит. Ҳарҭгьы ҳазыхиазааит иара иԥҟарақәа рықәныҟәара. Иахьынӡауала гәыцқьала-ԥсыцқьала аҟазаара, абри ауп зегь раԥхьаӡа сыуаажәлар ирзеиӷьасшьо. Абас еиԥш иҟоу имариам аамҭақәа раан, ауаҩы дзакәу, иуаҩра, инамыс, иҳалалра еиҳа инарҵауланы иааԥшуеит. Ажәытәтәи аԥшьаҩыраҿы иануп: "иузааигәоу, иуԥну бзиа дба"-ҳәа. Уи ҭӡык аҟны иуцынхо иакәзар ҟалоит, инаскьаны игылоу иакәзар ҟалоит, аха убри ауаҩы ибзиабара еиҳау акымзарак ыҟам ари адунеи аҿы. Аихаҵгылара жьрацәарала аума, гәыбылрала аума, ҩызарала- ҭахрала аума, сара уажәшьҭа сықәрагьы маҷӡам, абар 84 шықәса сырҭалоит, абри аԥсҭазаараҿы избахьоу иреиҳау ирыцкыу абри акәны сахәаԥшуеит. Схаҭагьы сымҩаҿы ауадаҩрақәа изныкымкәа-иҩынтәымкәа срықәшәахьан, исзааигәаз исызгәакьаз ауаа сҿырхуан, рхы-рыԥсы сыхҭнырҵон, убриала иахьагьы сшьапы сықәгылоуп. Аихаҵгылара, наҟ-ааҟтәи агәыбылра маҷӡак ауп иаҭаху ҳәа уҳәар ауеит иара, аха убри амаҷра аҿы аду ыҟоуп, убри анагӡара ҳалшо Анцәа ҳҟаиҵааит, абзиара шәымазааит сыуаажәлар ҩаԥхьа.

- Шәыԥсҭазаара ԥсыс иахоу шәырҿиара ауп, шәажәа сахьарк ауп, уи шәаԥхьаҩцәа еилыкка иаҳдыруеит. Ҳазҭагылоу аамҭазы шәырҿиара ахырхарҭа аганахь ала иҳашәҳәарц ишәылшои, гәҭакқәас ишәымои?

- Зыԥсы ҭоу, зшьапы еихызго, змахәар зшьахәар аус ауа, зыхшыҩ цқьоу ауаҩԥсы, ҳәарас иаҭахузеи, аҳасабқәа имоуп, агәҭыхақәа имоуп, дзырхәыцуа рацәоуп. Ашәҟәыҩҩы, арҿиаҩы иакәзар, уи ҳәарада еиҳагьы. Сыԥсҭазаара алитература иазкын, изаҟаразаалак уаҳа даҽакы хадарас иалхны исымамызт, иаасылшоз ахәыҷы аԥсуа литература аҿиара, ҳпоезиа арҿиара, мамзаргьы еиҭазгома, схатәы аԥысҵома, абри иазыскит. Исылшаз сылшеит, ицаз ашықәс азы еиҭаган салгеит иагьыскьыԥхьит абиблиа ажәытәӡатәи ахәҭа, аԥсалмқәа, Аҳ Дауҭ иашәақәа, даҽакала иуҳәозар, Анцәа изку, Анцәа ибзырӡы иазку ашәақәа. Дук хара имгакәа иҭыҵран иҟоуп абарҭ Аԥсалмқәеи, уаанӡа еиҭазгахьаз Аҿатә уасиаҭи шәҟәыкны рыҩбагьы. Убри даара гәаҳәарала сазыԥшуп. Ааигәа иаԥысҵаз споемақәа руак "Ашаеҵәа" аурысшәахь аиҭагара аус аиҿкаара саҿын. Дук хара имгакәа "Молодая гвардиа" аҟны атираж нагӡаны иҭыҵып ҳәа сгәы иаанагоит мызкы ҩымз рыҩныҵҟа. Аԥсныҟа иаараны иҟоуп, ирзысшараны иҟоуп. Уи еиҭеигеит еицырдыруа аурыс поет, аиҭагаҩ, уаанӡатәи сҩымҭақәа акымкәа-ҩбамкәа еиҭазгахьаз Михаил Синельников.

- Ҿыц зыҩра шәаҿу аҩымҭақәа рыӡбахә ҳашәҳәар ҟалоума?

- Ааигәа иаԥысҵеит ҳабацәа ирызку апоема "Ҳхылҵшьҭра". Зны Пушкин иҩуан "отродословня" ҳәа, иабацәа ирызкны, дызхылҵыз ишьҭра, ихы-иҵыхәа иазкны. Дарбан уаҩԥсызаалак, иабацәа рыхьӡ рыжәла, абиԥарала, абшьҭрала 5-6 анеиқәиԥхьаӡо ыҟоуп. Баграт Шьынқәба, 10-15 абшьҭра рҟынӡа еиқәиԥхьаӡон. Саргьы сықәрахь санынаскьа ихьаазго салагеит ҳабацәа рабацәа, ҳара ашәҟәҩыра ҳамамызт, ианымызт ана-ара рҭоурых, ус зеиԥш ажәаноуп ишаҳҳәо. Анцәа иџьшьаны, аԥсуа жәлар рашәақәа ирыбзоураны, ҳабацәа ирызкуа ашәақәа, аҳәамҭақәа акымкәа-ҩбамкәа еиқәханы иҟоуп. Аха, хаз-хазы игоу, а-5-тәи, а-10-тәи, а-15-тәи ашәышықәсақәа рзы инарылыҳәҳәоз ауаа, ахацәа рыԥсҭазаара рнысымҩа хадарала иугозар, ибжьаӡны иҟоуп. Таииа Лашәриа Хәыблыхә-иԥа сизааҭгыланы, иара иҿганы инысымҩа, иабшьҭра, урҭ зҭагылаз ауадаҩрақәа, амыҟәмабарақәа ирызкны поемак зҩит, рацәакгьы идуум рацәакгьы икьаҿым иара. Убри ааигәа агазеҭ "Еҵәаџьаа" ианысҵеит, ажурнал "Аҟәа" ахь аиагара саҿуп. Уаанӡатәи сеиҭагаҩцәа Москватәиқәа аиҭагара иаҿуп. Саԥхьа иқәуп, абыржәы сызхатәоу астол аҿы, "5 томов русской поэзии" ҳәа Евгени Евтушенко еиқәиршәаз.

Аурыс поезиа зқьышықәсатәи апоетцәа аӡәаӡәала иаирбоит, убри дахьӡеит иара иԥсы анҭаз. Зеиԥш хыс иамоуп "Поет в России больше чем поет, Десять веков русской поэзии" - ҳәа. Томк ҩба-хԥа кьыла иҟоуп, уамашәа иԥшӡаны, иӷәӷәаны еиҿкааны иҭыжьуп, аурыс поезиа аҭоурых зегьы уаныԥшылоит, уаԥхьоит. Сара зны даараӡа аџьабаа баны исылшоз ала, Аԥсуа поезиа антологиа еиқәсыршәеит. Ԥыҭк анҵы сҽазыскит урысшәала убри аналаг аҟаҵара. Аха, имариамхеит, сызҿыз рацәан. Уажәгьы сгәы азхьуеит, агәаҳәара сымоуп, еизызгахьоу аматериал даараӡа ирацәоуп аԥсуа поетцәа рҩымҭақәа урысшәала еиҭагоу, рыцҳарас иҟалаз, даараӡа ирацәоуп еиҭагам. Убарҭқәа еицырхырааны егьины абри сажәымҭыҽха абас еиԥш иҟоу ашәҟәы аҭыжьра "Аԥсуа поезиа антологиа урысшәала", ҳаамҭазы акы ԥнаҟо, акы аанаго, абри гәаҳәарас исымоуп. Ҳәарада, ирацәоуп сҩызцәагьы саргьы ҳнапы злакыу, агазеҭ "Еҵәаџьаа" аҭыжьра, ажурнал "Аҟәа" аҭыжьра, Аԥсуаҭҵааратә институт аҟны аусура уҳәа.

- Шәгәаҟынтә иаауа цәаҳәақәак шәырзаԥхьарц ҳҭахуп.

- Абри ашәышықәса ҳанҭалоз, азқьышықәса уҳәаргьы ауеит, убасҟан изҩыз ацәаҳәақәа рахьтә:

"Зқьышықәса умаз Аԥсны, ҽа зқьышықәса раамҭа уҭала

Ужәлар, уҩнра еибганы, уҟаз наӡаӡа лыԥхала!

Ҳабацәа рабацәа зны, абраҟа рыҵәҩаншьап адырсит,

Уԥыршәон ӡи-мцеи еисаны, азқьышықәсқәа рымҩа уахысит…"

- Иҭабуп, Мушьни Таииа-иԥа, ҳаиҿцәажәаразы! Ҽаанбзиала шәнеиааит!

25

Аҽрыцқьара, аҵарԥхьара, аныҳәара: Ажьиаа рҭаацәара Ажьырныҳәа шымҩаԥыргаз

222
(ирҿыцуп 18:58 14.01.2021)
Џьырхәа ақыҭан Ажьиба Иури иҩнаҭаҿы сынтәа имҩаԥыргаз Ажьырныҳәа аҿырԥштәала ари аныҳәа аҽазыҟаҵареи анаҩс уи амҩаԥгашьеи ирыдҳәалоу акәамаҵамақәа ртәы ҳзеиҭалҳәоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.

Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik

Арҭ амшқәа рзы Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо аҧсуа ҭаацәарақәа Ажьырныҳәа мҩаԥыргоит. Традициала ишаԥу еиԥш, џьоукы аныҳәа анақәшәо амза 13 аухазы иныҳәо дыҟоуп, иҟоуп ажьира шәахьеи ԥшьашалеи иаҵагыло. Ҳара зыӡбахә ҳамоу Џьырхәа инхо Ажьиаа рҭаацәараҿы (Ажьиба Золотинск-иԥа Иури иҩнаҭа) аныҳәара мҩаԥыргоит иара анақәшәо аухазы иарбан мшызаалакгьы.

Дара рыҩнаҭаҿы абиԥарала ахьи аихеи аус адызулоз ыҟан, урҭ иахьагьы Ажьиреи Ахьиреи ирымҵаныҳәоит, аҩбагьы рымоуп. Ахьира амаа зку аиашьа еиҳабы Анатоли Ажьиба иоуп. Иури иакәзар, хазы анхара даналага, иаҿигаз Ажьира заҵәык ауп, уи ауп дзымҵаныҳәогьы. Ажьырныҳәа ахаҭа амш ааиаанӡагьы уи аҽазыҟаҵарақәа далагоит.

Аҽрыцқьара

Адоуҳатә ҽрыцқьара изныкымкәа аӡбахә ҳҳәахьеит. Ажьырныҳәа аԥыларагьы адоуҳатә ҽрыцқьарала иалагоит. Аԥхьа игылоуп ҳәарада аныҳәаҩ ихаҿы – Ажьира, ма Ахьира амаа зкыу, аҭаацәа, ажәлантә зныҳәо. Аныҳәара мҩаԥызго аҩнаҭа ахаҵа аиҳабы Иури Ажьиба иоуп. Уи Ажьырныҳәа аламҭалаз ӡык наиқәиҭәоит, иҽирыцқьоит, иажәа раӡаны дцәажәоит, арыжәтә аҿы иҽникылоит. Иара ихаҭа иазгәеиҭоит абас: "Абри аныҳәара сагьналагоит, абас акы сакуашәа, сда еилыԥсаауа сааҟалоит, сагьналгоит – иаргьы насхыҵуеит. Ари Ҳаиҳа зымчу иҟынтә иаауа акоуп, дад, уи аныҳәара зегьы ирыхәҭам, иақәнагоу ҳәа иҟоуп", - иҳәоит Иури (Тыка) Ажьиба.

Уаҵәуха ныҳәаны еиԥш, иахьагьы рҽыдрыцқьоит, ӡык нарықәырҭәоит Ажьира иаҵагыло аҭаацәа зегьы. Ари аныҳәара иаԥхьанеиуа ихымԥадатәу ритуалуп.

Аҵарԥхьара

Ишдыру еиԥш, аныҳәа ихадароу ашьтәа – аџьма-шьтәа ауп (аханатә шьтәас иҟаз ауаса акәын ҳәа зҳәо аҵарауаа ыҟоуп) – Шьашәы Ахьаҳ Ду ихьӡала, аха иҟоуп ацә, ма аӷаац зшьуагьы. Убас, Жьиаа рҭаацәараҿы аныҳәа аухазы шьтәас иршьуа ацә ауп, иара убас арбаӷьқәа аҭаацәа алахәылацәа рыцыԥхьаӡа – Шьашәы-рбаӷь ҳәа ззырҳәо. Абарҭ изыхныҳәаран иҟоу ашьтәақәагьы аҽрыцқьара иахысуеит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Изыхныҳәаран иҟоу арбаӷьқәа аныҳәа аламҭалаз иҵадырԥхьоит, аҽрыцқьара иахысуеит.

Ажьырныҳәа ааигәахара хымш-ԥшьымш шагу зшьа карҭәаран иҟоу ашьтәа аҩны иҵадырԥхьоит. Аҵарԥхьара анаҳҳәо, уи иаанаго ашьтәа хазы иҭакны (аҩызцәа ирылаҵаны акәымкәа) ирбоит, акраҿарҵоит. Убасҵәҟьа иҵадырԥхьоит изыхныҳәараны иҟоу арбаӷьқәагьы. Убри алагьы изыхныҳәаран иҟоу ашьтәақәагьы аҽрыцқьара аетап иахысуеит уҳәар ауеит. Ашьтәа ианахныҳәо аламҭалазгьы аҿы ӡык нақәҭәаны ирыӡәӡәоит. "Уажәы абзара уҳарбоит, нас агәи-агәаҵәеи уҳарбоит" ҳәа ражәа иалаҵаны ирҳәоит, аныҳәа ашарԥазы ианныҳәо.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ашьтәа ианахныҳәо аламҭалазы аҿы ӡык нақәҭәаны ирыӡәӡәоит.

Аныҳәа ахаҭа

Ажьира иаҵагыло зегьы еицны иара аҭыԥ ахь инеиуеит. Аныҳәаҩ ишахәҭоу еиԥш ала дрықәныҳәаны (аныҳәара аимпровизациатә ҟазшьа амоуп, зҽызымԥсахуа ажәақәа шалоугьы) ашьтәа ишьуеит. Нас аҷкәынцәа наицырхырааны ашьтәа ацәа ахырхуеит, ахәҭақәа еиҿыхны ачуан иҭаҵаны иржәуеит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ашьтәа аныршьлак, ацәа ахыхны, еиҿыхны, ачуан иҭаҵаны иржәуеит.

Убасҵәҟьа хазы арбаӷьқәагьы ҟарҵоит. Егьырҭ аҩнрақәа рҟынтәи аҩн ду ахь иаауа аҭаацәарақәа (Иури иҷкәынцәа, иҭацацәа, имаҭацәа) досу рмарҭхәқәагьы ааргоит: рыцыҧхьаӡа арбаӷьқәеи, ашылеи, аџьыкхыши, ацәеи. Аныҳәаҩ иара убас ирхиоит ацәашьқәа досу иааргаз рцәашьхәқәа рыла.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Аныҳәаҩ ажьира иамҵаныҳәо иааргаз рцәашьхәқәа рыла рыцыԥхьаӡа ацәашьқәа ҟаиҵоит.

Изыхныҳәо зегьы анымазеихалак, ахәылԥаз, ажьира иаҵагыло зегьы еицны ажьирахь инеиуеит. Аныҳәаҩ аԥхьа ашьтәа агәи-агәаҵәеи зхоу ажьраҳаратә-ҵәы изнапык аҿы икны, егьи инапала ацәашьы кны дныҳәоит. Иара абраҟа ихдыртлоит аҭыԥ аҿы иҵоу аҳаԥшьа-ҩы, иара уи аҩы алагьы иныҳәоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ажьираҿы аныҳәараан

Иазгәаҭатәуп аҭыԥ ахь ишаарго ашьтәа ацәагьы. Иара дзыхныҳәаз ашьтәа агәи-агәаҵәеи маҷк-маҷк намхны, аҩы нақәҭәаны, аџьыкхыш лақәырҳәҳәы "Ачбеи Чачбеи" ирызку аритуал мҩаԥигоит, нас егьырҭгьы агьама дирбоит. Ацәашьы наганы асаҟәа ашьапаҿы икыдиҵоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ианныҳәалак, ацәашьқәа асаҟәаҿы икыдырҵоит, ажьира змам адәахьы аҵлашьапаҿы, аҩны абарҵа ашьаҟаҿ, ма аҭӡамц аҿы иадыркуеит.

Анаҩс арбаӷьқәагьы ргәи-ргәаҵәеи араса-ҵәқәа инархаҵаны досу хаҭа-хаҭала изтәу ихьӡ наҳәаны дрықәныҳәоит, досу ицәашьгьы наихигоит, урҭгьы уаҟа ибылуеит. Изыхныҳәо арбаӷьқәагьы рыхқәеи ршьаԥқәеи еиламырҩашьакәа иара уа инаргоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Арбаӷьқәагьы ргәи-ргәаҵәеи араса-ҵәқәа инархаҵаны досу хаҭа-хаҭала изтәу ихьӡ наҳәаны дрықәныҳәоит аныҳәаҩ.

Аныҳәаҩ зегьы данрықәныҳәалак ашьҭахь, досу иарбаӷь агәи-агәаҵәеи агьама дирбоит. Уи ашьҭахь ажьира иаҵагылоу зегьы аҳаԥшьа-ҩы рызҭаҭәаны инадиркуеит, урҭгьы "Алԥха-агәыԥха" ҳамаз ҳәа рхы иақәныҳәоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Жьиаа рҭаацәараҿы ажьира иаҵагылоу изызҳауа аҿар.

Ажьираҿы иныҳәаны ианалгалак, ркәац, рыкәтыжь рыманы аҩныҟа иааиуеит, аҳаԥшьаҩгьы заҟа рҭаху нҭыганы иааргоит. Аҩны ианыныҩнало, аҩнаҭа аҭацацәа (ари Ажьира иаҵагылам) рԥылоит "Алԥха-агәыԥха шәымазааит!" ҳәа иныҳәаныԥхьо. Наҟ-ааҟ еиқәгәырӷьо еибаныҳәоит.

Аҩнаҭа аҭацацәа дара рыҩнраҿгьы ажьира рыманы иҟазар, хазы аҩны аган аҿы, ҵлак амҵан рарбаӷь рыманы инеины рхы иақәныҳәоит. Убас ҟалҵоит Иури иаҳәшьа Лиуда Ажьиба Уаҭҳара аҩнра ҳәа дахьыҟоу. Лара ҵлак ашьапаҿы днеины, ларбаӷь, лчашә, лцәашьы, лҩы наганы лныхахә ахьӡала дныҳәоит. Уи дахьыҟоу аҩны уажәы иныҳәо лыҷкәын аиҳабы шиакәу ала, "бныхахә алԥха бымазааит" ҳәа длықәныҳәоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Иури Ажьиба иаҳәшьа Лиудмила Ажьиԥҳа Уаҭҳара аҩнра ҳәа дахьыҟоу ҵлак ашьапаҿы днеины, ларбаӷь, лчашә, лцәашьы, лҩы наганы лныхахә ахьӡала дныҳәоит.

Абарҭ ақьабзқәа рышьҭахь  зегьы аишәачарахь иниасуеит. Араҟа ихымԥадатәуп иара убас, изыхныҳәаз ашьтәеи арбаӷьқәеи рыбаҩқәа еизганы акы иахьамҟьашьыша ҭыԥк аҿы ижны анышә аҭара. Ари аныҳәара аухашаанӡагьы агәылацәа еиҭанеиааиуеит, еибаныҳәоит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

222
Верующие во время празднования дня Крещения Христова у источника Святого Василиска возле села Каман в Республике Абхазия

Аԥсны ауахәамақәа рыҟны Иаса Қьырса Иӡаахра иазку амҵаныҳәара мҩаԥыргоит

4
(ирҿыцуп 10:21 17.01.2021)
Иаса Қьырса Иӡаахра азгәарҭоит ажьырныҳәа 19 рзы. Аныҳәа азкуп Назареҭтәи Иаса Қьырса Иордан аӡы аҟны иӡаахра. Қьырса динаҭит Иоанн Анцәаиажәаҳәаҩ. Арҭ амшқәа рзы ауахәамақәа рҟны имҩаԥысуа аныҳәарақәа Аӡаахра иадҳәалоуп.

АҞӘА, ажьырныҳәа 17-Sputnik. Аиашахаҵаратә қьырсианра иаҵанакуа ауахәамақәа рҟны имҩаԥгахоит Иаса Қьырса Иӡаахра иазку анцәа имҵаныҳәара, абри атәы иҳәеит Аԥсны Аиашахаҵаратә уахәама аиҳабы аб Виссарион (Аԥлиа).

Арҭ амшқәа рзы ауахәамақәа рҟны имҩаԥысуа аныҳәарақәа Аӡаахра иадҳәалоуп. Ажәытәан Иаса Қьырса иирагьы иӡӡаахрагьы мышкы иазгәарҭон. Иара ихазы аҽӡаахра ԥсыхәа амамкәан иҟамызт. Аӡы иҽӡааихит, иҽҭишьит, уи ала адунеи аӡқәа зегьы ррыцқьаразы. Ари аныҳәазы ишыхьҭоугьы, изылшо, згәы иаҭаху аӡы иҭалоит ҩнуҵҟалагьы, цәеижьлагьы аҽрыцқьаразы.

Қьырса ныҳәа инаркны Аӡаахра аҟынӡа (ажьырныҳәа 7 инаркны 19-нӡа) иԥшьоу, ицқьоу амшқәа ҳәа ирышьҭоуп. Аныҳәа мышкы шыбжьоу чгара мшуп.

Аҽӡаахра амшныҳәаз Анцәа дхазҵо иргәаладыршәоит 30 шықәса ирҭагылаз Иаса Қьырса Галилеинтәи аӡиас Иордан ашҟа дышнеиз иҽӡааихырц азы. Иара аӡы данҭыҵуаз адунеи зегьы ирбарҭахеит Анцәа-Аб, Анцәа-Аԥа, аҳәыҳә асахьа зманы Иаса Қьырса ижәҩахыр иқәтәаз Анцәа-Иԥшьоу идоуҳа.

Аӡаахра амшныҳәа ақьырсианцәа иазгәарҭо иалагеит апостолтә аамҭақәа рзы. Ажәытәан Қьырсеи Анцәаибареи мышкны иҟан, аха аамҭақәак рыла ауахәама урҭ аныҳәақәа еиднагеит. Есышықәса Аӡаахра амш аҽни аухеи аиашахаҵаратә уахәамақәа рҟны аҵак дуӡӡа змоу аӡыԥшьара мҩаԥыргоит.

4