Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа Лӡаа ақыҭанхацәа хылаԥшра шрырҭо

279
(ирҿыцуп 19:09 23.05.2020)
Акыр шықәса ҵуеит, Ашәҟәы ҟаԥшь иану Лӡаа иуԥыло адгьылбжьарамшынтә акәуақәа Аԥсни, Урыстәылеи рҵарауаа рыҭҵаара иаҿуижьҭеи. Ақыҭанхацәагьы акәуақәа рпопулиациа иагымхарц азы рылаԥш рхуп. Аԥстәқәа ишрыхӡыӡаауа еиҭеиҳәеит аҭыԥантәи анхаҩы, абиолог қәыԥш Умар Џьакониа.

Лаҵарамза 23 рзы адунеижәларбжьара акәуақәа рымш азгәарҭоит.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа адунеи атәылақәа жәпакы рҟны иуԥылоит. Амшын Еиқәа аҿықәан акәзар, (араҟа иҟоу наукала Никольски икәуақәа, Чиквитаӡе ихкыхәҭа ҳәа иашьҭоуп) Анапа инаркны Пицунда-Мысратәи аҳәырԥсарра ауп рнызарҭа (ареал). Аха уеизгьы, Аԥснытәи аҳауа дара еиҳа ирнаалоит. Избанзар ишԥеилкаатәу, Лӡаа ахәыҳаракырақәа рҿы рхыԥхьаӡара арацәара, Краснодартәи атәылаҿацә зегьы аасҭа.

© Foto / Саида Жиба
Лӡаатәи акәуа

"Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа рыҭҵааразы жәашықәса инеиԥынкыланы лаҵарамзазы, Нижни Новгородынтәи Лӡааҟа даауан аҵарауаҩ, азоолог Марк Пестов. Иареи сареи ҳанеибадыр Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет, абиологиатә факультет аҿы аҵара сҵон. Иалсхыз азанааҭ анеиликаа, иҭҵаарақәа срылаирхәуа далагеит. Акәуақәа реиҿартәышьа, рцәеижьхәҭақәа, ршьаԥхыц, рҵыхәа, ирықәу амса хагьежьааны ауреи, аҭбаареи ҳшәон, рҟазшьаҷыдарақәа, рныҟәашьа, уҳәа рыԥсҭазаара амҩаԥысшьа хәҭа-хәҭала еилҳаргон. Адыргақәа раҳҭон, ақьаад аҿы иаҳарбон. Адырҩашықәсазы, мамзаргьы ҩба-хԥа шықәса рышьҭахь иаҳԥыхьашәар рыҽшеиҭаркуаз гәаҳҭон", - иҳәоит Лӡаатәи акәуақәа рыҭҵаара иалахәыз абиолог Умар Џьакониа.

Арԥыс иажәақәа рыла, Лӡаа ахәыҳаракырақәа рацәоуп. Шықәсык аԥхьа хәык аҿы ирбоз акәуа, иҟалон адырҩашықәсазы даҽа хәык аҿы ианырбоз. Уи иранаҳәон реиҭаҵшьа зеиԥшраз.

Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа Аԥсны егьырҭ аҭыԥқәа рҿы иаҳԥыхьашәеит ҳәа аҵарауаа адырра анрырҭоз, урҭ аҭыԥқәа рыҭҵаарахьы ицон, аха ауаа аӡмахтә акәуақәа ирыцәҩашьозаарын. Ажәакала, ашәҟәы ҟаԥшь иану адгьылбжьарамшынтә акәуақәа Лӡаатәи абнара ауп рыԥсҭазаара иазыманшәалоу.

"Акәуақәа Лӡаа ақыҭанхацәа руҭрақәеи, рашҭақәеи рҿы ианырбогьы ыҟоуп. Зны-зынла амшын аԥшаҳәаҿгьы улаԥш иҵашәоит. Аха уи зыхҟьо атуристцәа ныҟәара ианцо, алада илбааргоит ауп. Ақыҭаҟны аԥсшьаҩцәа здызкыло зегьы, рысасцәа агәҽанҵара рырҭоит абнахь ихалозар, акәуақәа иркьымсырц. Ирарҳәоит урҭ Ашәҟәы ҟаԥшь ишану. Аха ҟазшьалеи, хәыцшьалеи ҳаиԥшым аҟнытә, џьоукы-џьоукы аҳәатәы иацныҟәом. Ажәакала, ақыҭауаа арҭ акәуақәа рнапаҟны ианааилак, имаашьакәа абнахь иганы иоурыжьуеит", - еиҭеиҳәоит Умар.

© Foto / Саида Жиба
Лӡаатәи акәуа

Аҭыԥантәи анхацәа Лӡаатәи аҳаракырақәа рахь шәарацара машьынала ихалозаргьы, амҩақәа ирыцклаԥшуеит акәуақәа рыгьежьқәа ирыҵамхарц. Уимоу абнақәа анхырҟьогьы амца ацрарҵаӡом. Акызаҵәык иқәызхуа аҳәақәа роуп. Акәуақәа аӡынра адгьыл ҭыжааны иҵалозаргьы, егьырҭ ԥынҵала ицәаӷәаны иҵырхуеит, ирфоит. Ибзиашәа ас еиԥш иҟоу афактқәа маҷӡаны иуԥылоит. Ажәакала, аԥсабаратә ӷацәа иаразы ирацәаӡам.

"Акәуақәа, жьҭаарамза аҽеиҩшамҭаз аӡынтәи ацәара рҽазыркуеит, иааԥшуеит мшаԥымза анҵәамҭазы. Уажәы дара иршыкьымҭоуп, рымч аҭаҵара иаҿуп. Насгьы ианҿио аамҭоуп. Акәуақәа рыкәтаӷьқәа анԥхьаркуа, еиҳа аԥхарра рылсыр арцынақәа ылҵуеит, (32 градус) градусқәак рыла еиҵызар (28 градус) – абаӷьқәа. Абас аинтерес змоу афактгьы ыҟоуп", - иажәа иациҵоит абиолог.

Умар Џьакониа иҳәеит, аҳәаанырцәтәи аҵарауаа разгәаҭарақәа рыла, Краснодар атәылаҿацә абнарақәа рҟны кәуак убарц азы, сааҭла уеимдароуп ҳәа. Лӡаа акәзар, 30 минуҭ рыла 10-15 цыра уԥылоит. Уажәааны аҿиара иаҿуп азы, хԥа-ԥшьба еицны иануԥыхьашәогьы ыҟоуп.

Акәуа дуқәа роура 30 сантиметр инаӡоит.

© Foto / Саида Жиба
Лӡаатәи акәуа

Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа рбаразы Умари сареи амшын аҩаӡараҟнытә ҩышә метра Аҵангәара ҳәа изышьҭоу (хара имгакәа уи аҭоурыхгьы шәыдызгалоит) ахәы ҳанхала, (дара 100 - 400 метра амшын аҩаӡараҟынтә ахәқәа рҿоуп иахьамоу) лабҿаба игәасҭеит урҭ шырацәаз. Иаҳԥыхьашәеит азоолог Марк Пестов "134-тәи" адырга зиҭаз. Умар иажәақәа рыла, амса иалубаауаз ақәратә мацәазқәа иаадырԥшуан уи 10 шықәса шахыҵуаз.

"Ақәратә мацәазқәа уаныржьогьы ыҟоуп. Избанзар амацәаз ҿыцқәа анцәырҵуа, ажәытәқәа аамҭа анцо ианыҵуеит. Убри азы, ари жәашықәса ахыҵуеит сҳәоит, аха уи аԥхьаҟа иҵегь амацәазқәа анны, ианыҵзаргьы ауеит. Акәуа ақәра ашьақәырӷәӷәара мариам. Амала амса еиҳа аиқәаҵәара иамҽханакуазар, уи иуанаҳәоит акыр шахыҵуа", - аԥстәы амаӡақәа сзааиртит Умар.

Абна ҳаланаҵы, раԥхьатәи 15 минуҭ рыла исԥхьаӡеит акәуақәа быжьба. Руакы даара ишәарӡыӡон. "Иарцыназар ҟалап" ҳәагьы ҳахлафааит. Ажәлар рҿы "акәуа ццакӡом" рҳәоит, аха ари "арцына" еилҟьа-еилӷәыцәӡа иҟан. Иҩуа иандәықәла, афото аҭыхра сахьӡомызт азы, авидеокамера аҿаскит, иара уи аус сагьақәӡуан, сшьапы ахьсыргылоз збозма, аобиектив сышкылыԥшуаз ажрагьы сҭаҳаит. Умар сгәысҽаниҵеит акәымзар, анаҩс руакы снапаҟны ианааныскыл, ишәаны аӡшьаргьы аунажьит, сааигәара иаазгазҭгьы саҟьашьуан.

Шьҭахьҟа ақыҭахь ҳаналбаауаз, амҩа аԥхьа аҳаскьын иамцкласуа итәан даҽа кәуа дукгьы. Амала уи иақәыз амса ҭыԥқәак рҿы аԥақәа  чымазара аман. Сгәы снархьшәа аниба, Умар иҳәеит амса хыхьтәи аҽыҭ аҽарыцқьара шазҷыдароу. Егьырҭ иаҳбаз зегьы рымса цырцыруа ирықәын.

© Sputnik
Лӡаатәи акәуа

Лӡаатәи акәуақәа рыҭҵааҩы Марк Пестов игәамбзиара иахырҟьаны хышықәса ҵуеит Аԥсныҟа дмааижьҭеи. Аха иара Умар изааицҳаит, алшара шааиоулак арахь амҩа дшықәло.

Иазгәаумҭарц залшом Умар истуденттә аамҭазы иоуз аԥышәа ишалҵшәахаз аҵара даналгоз адгьылбжьарамшынтә акәуақәа ирызкны идипломтә усумҭа қәҿирала ахьчара. Наҟ-наҟ имазеиу аспециалист ихаҭа аҿар адыррақәа риҭаларгьы ауеит.

Сара Аԥсны тәылауаҩык иаҳасабала, Лӡаа ақыҭанхацәа иҭабуп ҳәа расҳәоит рыԥсабара иахьеиҷаҳауа азы. Ашәҟәы ҟаԥшь иану адгьылбжьарамшынтә акәуақәа араҟа еиқәханы иахьыҟоу, насгьы аҳәаанырцәтәи аҵарауаа ааны иҭырҵаартә еиԥш аҭагылазаашьа аԥызҵаз егьа умҳәан дара роуп.

Аҵыхәтәаны иацысҵарц сҭахуп Умар иаб иашьа Ерик Џьакониеи иареи аинкубатор ала абнакәытқәа (афазанқәа) ылхны, иааӡаны ахәыҳаракырақәа рҿы ишоурыжьуа, абнара ԥсаатәла идырбеиарц азы. Аха уи атәы анаҩстәи санҵамҭаҿы…

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

279

Ажәа иҭара иацәшәон: Владислав Арӡынба Аԥсны аҭоурых жәаха минуҭ ишҭеигӡаз

203
(ирҿыцуп 18:49 03.06.2020)
Рашәара 2, 1989 шықәсазы Москва, СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду аҟны аԥсуаа рҿахәы ҳәо раԥхьаӡа акәны ари аҩыза атрибуна ду аҟынтәи дықәгылеит Владислав Арӡынба. Уи аҭоурыхтә мшы лгәалашәараҿы ишынхаз ҳзеиҭалҳәоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.

© Sputnik / Владимир Федоренко

Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.

1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.

Аҩӡба: Владислав Арӡынба аполитика инақәыршәаны акәын ишьаҿақәа шыҟаиҵоз

Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.

Коӷониаԥҳа: Арӡынба рашәара 2, 1989 шықәсазы Москва иқәгылара иазкны

Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.

Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.

Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.

Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.

Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.

Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.

Беиаԥҳа аԥхьагылаҩ Владислав Арӡынба изкны: ажәыларахь ҳанцоз ҳаиныҳәон

Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.

Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.

Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.

Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.

203

Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа: Сергеи Багаԥшь игәалашәара иазкны

34
(ирҿыцуп 15:38 29.05.2020)
Аԥсны аҩбатәи ахада Сергеи Уасил-иԥа Багаԥшь иԥсҭазаара далҵижьҭеи иахьа иҵит жәшықәса. Уи игәалашәара аҳаҭыразы ишәыдаагалоит Sputnik аколумнист Светлана Ладариаԥҳа изылкыз анҵамҭа.

Аԥсны, аԥсуа дгьыл, аԥсуа жәлар ахааназгьы ибеиан. Ибеиан ҳәарада ԥсабарала, гала, шьхала… Аха зегь раасҭа ибеиан уаала, доуҳала, ҟәыӷарыла. Жәытә-натә аахыс ара аҳаҭыр дуун ауаҩра, аԥсуа икодекс хада - аламыс. Азқьышықәсақәа, ашәышықәсақәа ирылыхәхәа иаауа ажәабжьқәа, ашәақәа, алегендақәа реиҳарак зыхҳәааугьы абри ауп. Аха аҩыра ахьҳамамыз азгьы заҟа ирацәаҩузеишь аҭоурых аӡыблара зыхьӡқәа ҳцәагаз. Егьаҩ ҿырԥшыганы ҳадгьыл иқәын…

Аԥсны аҭоурых ҿыц аҿы зыжәлар рхьаа зхьаау, ирыдгылоу, ирывагылоу рыхьыӡқәа ԥхьаҟатәи аҭоурыхқәа, абиԥарақәа ирзынхоит. Уи насыԥуп зқьышықәса рышьҭахь аԥсуадгьыл иқәынхо аԥсуа изы. Иаашьҭыхны дрыԥхьалап аҩырақәа, дрыхәаԥшлап аҭыхымҭақәа – иеиҵеиааӡалап ихшара иахьатәи ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рҿырԥшала. Ирызҳалап аԥсуаа аԥсуадгьыл аҿы. Еизҳазыӷьалап. Уи ус шакәхо агәра згарц сҭахуп… Мап, агәра згоит! Анцәа ду иџьшьаны ус акәхоит!

Сергеи Багаԥшь... Уи ижәла, ишьҭра аханатә аахыс ахьӡ-аԥша змаз ауаа рылиаауан. Унеишь-уааишь ҳәа рарҳәон адунеи амаа зкыз. Иахьынхацәаз ԥырхагак рнамҭацызт, избанзар акы - анхаҩы Аԥсны еснагь аҳаҭыр ду даԥсан, ҩбагьы – ахшыҩи адырреи ирыҵадырӡуан акыр ихыҭхәыцыз асоциалтә еиҟарамрақәа.

© Foto / из архива семьи Багапш
Аԥсны аҩбатәи ахада Сергеи Багаԥшь

Ибзианы исгәалашәоит ХХ ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа. Ахааназ аӡәы зхы дықәызмыртәацыз аԥсуаа аамҭа-аамҭала усҟантәи аамҭа ирзаанагоз ауадаҩрақәа ирҿагылон, рҟәаҟәа иқәтәарц зҭахызгьы нхьыдыҩруан.

Ибзианы исгәалашәоит 1989-тәи ашықәс. Мҽышан. Аԥсны ахы-аҵыхәа иалаҩит аԥсуааи ақырҭқәеи еиҿагылт ҳәа. Ари аҭагылазаашьахь мышкызны ишкылнагоз зегьы ирдыруан, ирбон, аха еивысырҭак шԥаҟамлари ҳәа игәыӷуан.

Аԥсныҟа амҩа иқәлеит 30 нызқьҩык рҟынӡа зхыԥхьаӡара наӡоз ақырҭцәа, аратәи ақырҭцәа ирыдгыларц, еснагь ргәы иҵхоз нарыгӡарц. Еихышәшәа-еиԥышәшәа Аалӡга аӡиас ахықәаҿ еизеит ашәарыцага шәақьқәа ирыҵагылаз аԥсуаа.

Сергей Васильевич Багапш на охоте.
© Foto / из архива семьи Багапш
Сергеи Багаԥшь ашәарыцараан

Абри аҭагылазаашьаҿы араион аиҳабы иаҳасаб ала, апатриот иаша ишиаҭәаз еиԥш, Сергеи Уасил-иԥа хьаҳәхьачарак ҟамҵакәа ижәлар рыхьчара дгылеит. Усҟантәи аамҭазы уи аҩыза ихымҩаԥгашьа иара изы даара ишәарҭахар алшон. Аха усеиԥш акгьы дазымхәыцӡакәа ақырҭуа шовинизм аҿагылараҿы напхгара ҟаиҵеит. Ари аҭагылазаашьа ахаҵара аарԥшра аҭахын. Уи иара илиршеит. Сергеи Уасил-иԥа иусурҭаҭыԥ, ипартиатә лахәылара рцәыӡра адагьы иԥсҭазаара ахаҭагьы ицәыӡыр алшон… Аха уи иазхәыцтәны имшьеит усҟан азы. Ҳәарада, 1989 шықәсазтәи ахҭысқәа рышьҭахь Сергеи Багаԥшь иусура дамхын.

Ари иԥсҭазаараҟны дзықәшәақәаз рахьтә хҭыс заҵәык ауп, аха инеидкыланы дзакәыз аанарԥшуеит.

26 августа 2008 года - день, когда Россия признала независимость Абхазии. Сергей Багапш пришел на площадь Свободы в Сухуме, где тысячи граждан республики ликовали, узнав о признании.
ВЛАДИМИР ПОПОВ
Сергеи Багаԥшь Аҟәа Ахақәиҭра ашҭаҿы нанҳәа 26, 2008 шықәсазы - Урыстәыла Аԥсны аназханаҵа аҽны

Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иара дыззырхаз аус аҿы иԥышәа ахархәара аҭаны ашьаарҵәыра илагылаз ижәлар дрыцхраауан. Иҳәатәуп зны-зынла абџьар акра аасҭагьы ла иамбоз аусқәа ирылшоз анеиҳахоз. Иҳәатәуп урҭ аусқәагьы афырхаҵараҵәҟьа шырҭаххалоз.

Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара зегьы иԥсадгьыл амаҵ азура иазкын. Атәыла аԥыза-министрс даныҟаз аума, ахадас даныҟаз аума – иара изы зегьы ирыцкыз Аԥсны аизҳазыӷьара акәын.

Президенты Абхазии, России и Южной Осетии Сергей Багапш, Дмитрий Медведев и Эдуард Кокойты (слева направо). Архивное фото.
© Sputnik / Сергей Гунеев
Сергеи Багаԥшь, Дмитри Медведев, Едуард Какоиты Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рхьыԥшымрақәа разхаҵара ашьҭахь

Дыҟамзар ҟалап аԥсыуак, иажәа ҟәанда змаҳацыз. "Мои золотые" – абар иара зегь раасҭа бзиа ибаны ииҳәоз. Ари баша цәажәарамызт.

Инаԥшьба: Сергеи Багаԥшь Кремль дышрыдыркылаз абара акыр иаԥсан>>

Дыздыруаз, дызгәалашәо зегьы ражәа аҟәандара алыжжуеит иӡбахә анырҳәо. Ари еиҳау иҟоузеи аԥсҭазаараҿы! Ажәлар шамахамзар ус баша рыбзиабара узаахәаӡом, иуоуӡом.

© Foto / Владимир Попов
Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынбеи Аԥсны аҩбатәи ахада Сергеи Багаԥшьи

Ихьаауп, даара ихьаауп ҳаԥсуадгьыл иреиӷьӡақәоу ахьацәыӡуа. Заҟа иаҳҭахузеи урҭ иахьа?! Заҟа ҳгәы ҟанаҵарыз Сергеи Багаԥшь иччаԥшь. Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа. Заҟантәгьы игәымшәара, ихаҵара ҳаззымиааиқәаз ҳариааиртә еиԥш рылдыршарыз. Заҟантә… Заҟантә…

Изыбымбылыз Џьгьардатәи адгьыл.

Валери Багаԥшь: Сергеи Багаԥшь игәгьы, иԥсгьы, ихгьы Џьгьардоуп иахьыҟаз>>

Ирҳәоит ауаҩытәыҩса дыззыҳәо зегь адунеитә ҵакыра иазцаны адгьыл ахь ихынҳәуеит ҳәа. Ҳиҳәап нас Анцәа ду ҳтәыла ахааназ иагымхаларц Сергеи Багаԥшь иеиԥш зеиԥшу аԥацәа…

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

34

Арышԥҳа ашкол аушьҭымҭацәа ҩымчыбжьатәи рҵаразы: аԥышәарақәа рҽырзыҟарҵароуп

0
(ирҿыцуп 20:01 03.06.2020)
Тҟәарчал араион аҵара аҟәша аиҳабы Манана Арышԥҳа арадио Sputnik арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҳәаақәа ирҭагӡаны еиҭалҳәеит ашколқәа роушьҭымҭацәа рзы ихацыркыз аҵаратә процесс шымҩаԥысуа.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Арышԥҳа аушьҭымҭацәа ҩымчыбжьатәи рҵара иазкны

Аԥснытәи ашколқәа роушьҭымҭацәа рзы аҵаратә процесс хацыркын рашәара 2 рзы, уи мҩаԥыслоит ҩымчыбжьа рыҩнуҵҟа. 1-10 аклассқәа рҵаҩцәа рҵараамҭа хыркәшахеит лаҵара 13 рзы акоронавирус иадҳәалоу аҭагылазаашьа иахҟьаны.

"Амза ҩба инаркны ажәеизатәи аклассқәа рҵаҩцәа иацырҵеит рҵара, аха уи иаанагом апрограмма зегьы ҩымчыбжьа ирҭагӡаны иалгоит ҳәа. Еиҳарак ари зызку ахәыҷқәа аԥышәарақәа разыҟаҵара ауп. Ашколқәа зегьы адезинфекциа рызун. Аԥҟарақәа инарықәыршәаны ашколқәа рҿаԥхьа еиҿкаауп амедпункт, ашоура шәаны ашколқәа рахь инарышьҭуеит, аклассқәа рҟны аӡәаӡәала итәоуп.
Сынтәа ашкол иалго араион аҟны 128-ҩык ыҟоуп, ақалақь аҟны 45-ҩык аушьҭымҭацәа ҳамоуп", - лҳәеит Арышԥҳа.

Лара иазгәалҭеит араионтә аолимпиада иалахәыз аушьҭымҭацәа рыбжьара алҵшәа бзиақәа змаз шыҟоу, урҭ иреиҳаӡоу аҵараиурҭақәа ирҭалартә еиԥш алшара ҟалап ҳәа агәыӷра шлымоу.

Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0