Илҳан Аҩӡба

Илҳан Аҩӡба: аԥсуара ҵароуп, угәаҿы аԥсы ҭазароуп

57
(ирҿыцуп 13:01 24.05.2020)
Аҭоурых аҿахәы, Аԥсадгьыл ахьаа, аԥсуаа рыбзиабара зыԥсҭазаароу Ҭырқәтәыла инхо абырг Илҳан Аҩӡба игәҭахәыцрақәа ирызкуп ажурналист Сырма Ашәԥҳа ишәыдылгало анҵамҭа.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Егьа аамҭа царгьы, егьа ашәышықәсақәа ииасыргьы, ҳажәлар ирхыргаз аҭоурых ашьҭа арӡӡом, аҿахәы аҳәоит.

Забдуцәа Аԥснынтә Ҭырқәтәылаҟа мчымхарыла ихырҵәаз Илҳан Аҩӡба уажәшьҭа 90 шықәса дырзааигәоуп. Иара дырхаануп иандуцәеи иабдуцәеи, игәалашәоит ихәыҷра ашықәсқәа рҟынтә дара еиҭарҳәалоз ажәабжьқәа, еиҳаракгьы ихы-игәы аҟны иаанхаз ажәа "Аԥсны". Усҟан, Илҳан Аҩӡба иабаидыруаз Аԥсадгьыл закәыз, уи иаҵаҵәахыз жәларык рхьаа закәыз. Зыӡбахә сымоу ауаҩ бырги сареи ҳаибадырит Ҭырқәтәыла, Қьефқьен ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥ аҟны, усҟан уа иазгәарҭон ахҵәара иақәшәаз ҳџьынџьуаа ргәалашәара амш. Заԥсшәа аӡыхь еиԥш ицқьаз Илҳан Аҩӡба илахь акырӡа еиқәны, луанытә дқәыԥсычҳауа иаацәыригеит иабдуи иареи еибырҳәахьаз жәабыжь хәыҷык аҭоурых.

"Сабдуи сареи амца ҳадтәаланы ҳахәаԥшуан, иара дҵәыуон, сара сыхәмаруан. Илаӷырӡқәа анызба иџьашьаны сиазҵааит сабду ас иаалырҟьаны аҵәыуара дзалагаз. "Сызҵәыуо уара иузеилкаауам, макьана ухәыҷуп, аха иуасҳәап", - иҳәан, хрыжь-хрыжь аиҭаҳәара дналагеит.

"Ҳара Аԥснынтә ҳанаауаз ар аӷба ҳақәдыртәеит, ҳшеибарҳәҳәоз ҳаидыҵит. Иршьыма, инхама, иԥсыма, ирыхь ҳахздырӡом, ҳаицәыӡит, убри азоуп сызҵәыуо, зны иугәалашәара уҟоуп иҳәеит", - абас иабду изеиҭеиҳәахьаз ажәабжь ҳара ҳҟынӡагьы иааигеит зыԥсадгьыл иазгәышьуа, атәым дгьыл аҿы анхара зқәашьхаз Илҳан Аҩӡба.

Илҳан Аҩӡба данхәыҷыз инаркны иаҳауаз аԥсуа бызшәа акәын, аҭырқәшәа зынӡа ирҳәаӡомызт иҭаацәа. Гәыма ақыҭа зынхарҭа ҭыԥ еиҿызкааз иабшьҭра раԥсуара изларыднаҵоз ала рхы ныҟәыргон, гәыхьс-хыхьс ирымаз инрыжьыз рыдгьыл, рыҩнқәа, рхәышҭаарақәа ракәын. Ахырҵәара ус имариамызт уаԥсҵәык анышә Аԥсадгьыл аҟынтә изызгәышьуаз аԥсуаа рзы.

"Ҳара ҳгәыхь ӷәӷәоуп. Ус лахьынҵас ҳазшаз ираҭәеишьеит ҳаиҳабацәа. Егьа аамҭа цазаргьы, ишыжәбо еиԥш, ҳаԥсуара бжьаҳмырӡӡеит, иныҟәаҳгагәышьоит. Аха, уи агьама ахьамоу иара ахьииз Аԥсынраҿоуп. Ҳара ҳаԥсадгьыл Аԥсноуп, ҳара ҳзызхьаауа иароуп, мышкызны уахь нхара ииасырц ҳҭахуп иҳаҵагылаз аҿар. Анцәа ҳазшаз абзиарақәа рзы ҳаиқәиршәалааит, аԥсуаа иаҳхаҳгахьоу ҳазхазааит",-ҵыхәаԥҵәара рымамызт абырг иԥсадгьыл ахь имаз игәҭахәыцрақәа.

Аԥснынтә ихырҵәаз ҳажәлар атәым дгьыл иахьықәнагалаз ахеиқәырхара, аԥсҭазаара рцәыуадаҩхеит, ачымазарақәа рыхьуа иалагеит, аҳауа рнааломызт. Илҳан Аҩӡба излаиҳәо ала, акыр аҭыԥқәа еиҭанаркит, аԥсабара еиҳа иахьырнаалашаз, насгьы Аԥсны еиԥшыз ақыҭақәа рышьақәыргылара иалагеит. Абнарақәа рахь ицеит, убас рыԥсы ҿырхуан. Аибашьрақәа рахь иагаз ҟалеит, иахьнанагазгьы ҭынчнхамҩа рымамызт, аҿар Балканҟа иагаз рацәаҩхеит. Аԥсуаа ашәара захьӡыз рыламызт, ргәамч ӷәӷәан.

"Ҳаиҳабацәа еиҭарҳәалоз ажәабжьқәа рыла ҳдухеит, урҭ ахҭысқәа ҳаргьы ҳрылиааҵәҟьазшәа иҳазҳаит. Аԥсны ҳаҟаӡам, аха уа иҟоу ҳашьцәа ҳаԥсы иаҳзалымхуа бзиа иаҳбоит, шәыӡбахә бзианы иҳаҳауеит, ҳазшаз дышәзыразхааит", - дҳацәажәон Аҩӡба.

Мышқәак раԥхьа стелехәаԥшратә видеоҭыхымҭақәа еидызкылоз анҵамҭақәа сышрыхәаԥшуаз, Илҳан Аҩӡба ицәажәара аасԥыхьашәеит. Амҳаџьырқәа ирызкны иҟасҵахьаз адырраҭара иагәылагылан иқәгылара, сеиҭазыӡырҩит. Акыр сгәы ԥшааит, исҭаххеит иҭел аномер ԥшааны сиацәажәарц, жәабаҟа шықәса шҵуазгьы ҳаибамбеижьҭеи, сигәаламшәаргьы схы исырдырып, Аԥснынтә сшасуа наиасҳәар игәы иахәап ҳәа сыӡбеит, ус иагьыҟасҵеит.

© Foto / Аидын Аҩӡба иҭаацәаратә архив аҟнытә

Ҭырқәтәыла инхо Аидын Аҩӡба ила еилыскааит иҭел аномер, ишсоуҵәҟьаз еиԥш сизасит аҭел. Ԥхәыск аҭырқәшәала "ефендым" ҳәа иаашьҭылхит. Сара аԥсышәала сзеиуаз наласҳәеит, сыззасызгьы лсырдырит. Излеилкаахаз ала, Илҳан Аҩӡба иԥшәмаԥҳәыс Ԥериҳан Аҭрышԥҳа лакәзаарын. Аԥсышәала исҳәаз аҭак сылҭеит, ашьҭахь илҳәеит лыԥшәма игәы рацәак ишыбзиам, илымҳақәагьы маҷк ихьысҳаны ишраҳауа. Аха, "Сыӡӷаб, Аԥснынтә бшасыз иаҳар, дыбмацәажәар иуӡом",- лҳәан, сызусҭаз наиалҳәан аҭел наилыркит лыԥшәма.

Анҵамҭа аҩра сахьаҿугьы сгәы акырӡа иԥшаауеит абырги сареи ҳаицәажәара ахьысгәалашәо. Аӡыжәра зҭахны иҿажәкны иҟаз ауаҩ еиԥш, акырӡа деигәырӷьеит Илҳан Аҩӡба Аԥснынтә иаҳаз аԥсуа шьтыбжьы. Имаҷымкәа ҳаицәажәеит, Аԥснаа зегьы салам риҭеит, иԥсы арахь ишыҟаз иҳәеит. Сара иџьасшьеит, жәашықәса раԥхьа исзеиҭеиҳәахьаз ахҭыс ала ҳаицәажәара ахьхациркыз, уи зызкз иара дызбылуаз, хьаас имаз иабдуцәа ирхыргаз агәаҟрақәа ракәын. Сыбжьы ҽеила ианимаҳалак игәы инархьуан, "илҳәазеи бара?" - ҳәа иааигәа иҟаз иԥшәмаԥҳәыс длазҵаауан.

"Ажәра сыхьӡеит, ачымазарақәа сиааиуа иалагеит. Еҳ, сеибганы сыҟандаз, егьа жәабжь бзеиҭасҳәарын", - иҳәеит Илҳан Аҩӡба игәамбзиара игәы иаланы. Егьа ус акәзаргьы игәҭыхақәа, ихәыцрақәа ртәы дазааҭгылон, уажәы-уажәы игәы шыԥшаауаз убарҭан.

"Сабду иаб Шәлиман ихьӡын, сабду Ҳалыл ихьӡын, санду саб иан д-Цыгәԥҳан Шьафиа лыхьӡын, сан лан д-Кәаӡԥҳан. Сан Уанаҿаԥҳан, Сабриа лыхьӡын. Сабду иашьеи иареи Аԥснынтә ихҵәақәаз роуп, саб 13 шықәса ихыҵуан усҟан, иара иеиҳабы 20 шықәса ихыҵуан. Ҳара уажәы Дузџьа ҳанхоит", - иҳәеит Илҳан Аҩӡба.

Илҳан Аҩӡбеи Ԥериҳан Аҭрышԥҳаи ԥшьҩык аҭыԥхацәа рымоуп. Дара ҭаацәала Аԥсныҟа иаахьеит, ирбахьеит. Мчыбжьык Аԥсны рыҟазаара иалагӡаны акыр еимдеит, Илҳан иабшьҭра ахьаныҵыз Гәымаҟагьы ицеит, ус еиԥш аԥсуа қыҭақәа ирҭааит, рашьцәеи дареи еибабеит.

Илҳан Аҩӡба иԥшәмаԥҳәыси, ԥшьҩык иԥҳацәеи, иареи
© Фото : Аҭаацәа рархив аҟынтә
Илҳан Аҩӡба иԥшәмаԥҳәыси, ԥшьҩык иԥҳацәеи, иареи

"Шәыгәхьааҳгоит, ҳара ҳтәқәа шәоуп. Агәабзиара шәымазааит, ҳгәы шәыцуп, ҳаԥсадгьыл уа иҟоуп, ҳаԥсуара бзиа иаҳбоит. Ҳара уаҩы ҳиеиԥшӡам, избанзар ҳаԥсуара хазуп, ҳара ақыҭаҿы ҳдухеит аха, даргьы ҳаргьы ҳаинаалаӡом, Избанзар, ҳара иныҟәаҳго, иҳалоу аԥхашьара уамак дара ирылаӡам, иныҟәыргаӡом, избанзар ҽа милаҭуп. Ҳара ҳтәарҭа хазуп, ҳаиҳабы дызусҭоу, ҳаиҵбы дызусҭоу ҳдыруеит. Аԥсуара ҳәа иҟоу ҵароуп, уи ала удухароуп, аӡәгьы иуиҭаӡом, уара угәы иҭазароуп, угәала уаԥсыуазароуп, аламыс умазароуп, иуҳәо-иууа удыруазароуп", - ҳәа азгәеиҭеит Илҳан Аҩӡба ҳаиҿцәажәараҟны.

Забацәа, забдуцәа рлахьынҵа џьбара зхьаау, зыԥсадгьыли, зыуаажәлари, заԥсуареи згәаҵа иҭаҵәахны измоу ҳџьынџьуаҩ, абырг ҟәыш, ҳҭоурых иаҿахәҳәагоу, атәым дгьыл аҿы уи иазхьаауа Илҳан Аҩӡба агәабзиара изеиӷьаҳшьоит. Аԥсныҟа, аԥсуаа ҳахь иааишьҭыз ажәа ԥхақәа, асаламқәа, сынҵамҭахәыҷ ала ишәанасшьоит, ҳаҭыр зқәу аԥхьаҩцәа!

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

57

"Илбаз иакәӡам дыззааргаз..."

124
(ирҿыцуп 17:29 19.09.2020)
Ақьаӷьариа лыцхыраарала аԥҳәысҳәараан зны-зынла иҟалар зылшоз ахҭысқәа аҭыԥҳацәа рразҟы ишаныԥшуаз еиҭалҳәоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Аҳәара уадаҩуп иахьа сызлацәажәо атема атрадициатә ҟазшьа ду амоуп ҳәа, аха усгьы, шамаха џьара иуԥымло цәырҵроуп сгәахәуеит. Апоет Платон Бебиа илаф жәеинраала "Ачара ду" иахьа чарацыԥхьаӡа ирҳәоит. Измаҳацда арҭ ацәаҳәақәа:

"Ачара ду аилашымҭаз

Амҳараҿы бжьык аагеит.

- Унан, иҳахьзеи? Ҳаи, сыԥсындаз!

Амитә ҳахьит, ҳҭаца дцеит!"

Апоет иажәеинраала асиужет хыҭҳәаауп сызҳәом, ари иамоуп акырынтә ҳаԥсҭазаараҿы имҩаԥысхьаз ахҭысқәа рсиужет. Иахьа иҟалап, ас иҟамлозаргьы, аха схәыҷреи сқәыԥшреи раамҭазы исаҳахьан "илбаз иакәӡам дыззааргаз" шырҳәоз. Апоет Бебиа илаф ажәеинраала иазааигәоу асиужетқәа зны-зынла аԥҳәыс лзы иразҟыдараны ианыҟало ыҟоуп, ҳчарақәа рҿы иацкәашозаргьы.

"Ус уа, агәыла ҭаҳмада

Дахьтәаз ҿааиҭит абас:

- Дадраа, ҳҭаца дцеит, избанзар

Илбаз иакәӡам дыззааргаз…"

Абри ашәа сазыӡырҩыцыԥхьаӡа иаасгәалашәоит ԥҳәыск лҭоурых, уи ари ашәаҿы ишыҟоу еиԥш, илбаз иакәым дыззааргаз, аха лҟазшьа илнамҭеит, ашәа асиужет аҿеиԥш, лабраахь агьежьра, дыззааргаз илдырбаз шиакәмыз анылба.

Таиф Аџьба илакә-поема "Сабажәгьалеи" афырхаҵа ишьашәалаз, иҟәынгаз арԥыск иуацәа ԥҳәыс дизыргарц рҭаххеит. Дара ибзианы ирдыруан, иара иҟәынгареиԥш, адәахьтәи иҭеиҭыԥшгьы аӡәгьы дшыхнамхуаз. Сабажәгьалеи ихаҭа-ԥсаҭа иакәын иара. Иуацәа убри аҟынтә ирхәыцит ԥҳәыс дшизааргашаз аплан. Зны далрыԥшааит ажәа знырҵашаз, зсахьа бзиаз, хшыҩлагьы икәадамыз лара.

Рҟәынга иҿы ааиртыр иԥҳәысаагара шхыбгалоз рымдыруаз, исахьагьы уи анубаалон усгьы, убри аҟынтә, иаалаган, рқыҭа иатәыз, зыгәра ргоз, ирыцәтәыммыз аҭаацәара иалалахьаз ԥшӡакы рыҷкәын иҭыԥан ԥҳәысҳәара дыргарц. Ақьаӷьариа амҩа ылылхит аԥхьа, аҭыԥҳа длацәажәеит, зычаԥашьа бзиоу, зани заби бзиоу дшизылҳәо азы дазыҟалҵеит.

Аҭыԥҳа маҷк инахараз шьха қыҭак датәын, арҭ аҭаца дызгарц зҭахыз адгьыл каршәраҿы инхон. Иахьынхоз рҭыӡҭыԥ аманшәалара адагьы, мазаралагьы ихьысҳамызт. Аӡӷаб деибан, лани лареи ракәын ашьха қыҭаҿы аҩны иахыз.

Ицеит илықәыршәны аԥҳәысҳәара арҭ ауаа. Аҟәынга иҭыԥан ицәырыргоз иблақәа иаҵәаӡа, знык унархыԥшылар урытҟәо иҟан. Ауха иахьнеиз аԥшәмаԥҳәыс лыԥҳа аразҟы лоур лҭахымзи, аишәа лырхиеит асасцәа дахьқәа рзы. Аҭыԥҳа дынкылыԥшны днаихәаԥшит лҳәара инеиз. Иаразнак лгәы дҭашәеит аблагәыӷра, иԥшӡара дыхнахит иаразнак. Аԥшӡа, иԥшра адагьы, итәашьа-игылашьала дугәамԥхо дыҟамызт. Ирфеит, иржәит, асасцәа изызнеиз ан лҿы ицәырыргеит, уи аамҭазы ақьаӷьариа аус лухьан, абла гәыӷрақәа ихырхыз аҿа ллырҳәахьан, ари аҩыза аразҟы даҽазнык лашҭа ишҭамлар шалшо лырдырны.

Ажәакала, дырҳәеит аҭыԥҳа, дук хара имгакәа, аҭацаагацәа цан, Аҟәынга ҳәа ҳзышьҭоу аԥҳәыс дизааргеит. Аҭыԥҳа лакәзар, дызҭаргалаз ашҭа лаша, илдырбахьаз аблагәыӷра уҳәа, лгәы ҭыԥраауа дыҟан. Чарамызт ируз, аха ауацәа, аҭахцәа адгаланы аишәа бзиа рхиан. Ҵхыбжьонынӡа еилыҵуамызт асасцәа, аҭацагьы маӡала дкылыԥшны абла гәыӷрақәа дрышьҭан, аха дара џьара рҽыҵәахны иҟан, ицәырҵуамызт макьана.

Ҭынчрахеит, асасцәа еимпит, аҭацагьы луада лдырбеит. Дук мырҵыкәа, абла гәыӷрақәа рцынхәрас луада иааҩналеит ашарамша блақәа. Лыблахаҵ аагьежьит азныказ. Ашьҭыбжьқәагьы цәгьахеит аҭаца даазгаз рыҩнаҿы. Ақьаӷьариа лакәзар, ҵаҟатәи аихагылаҿы лҽырхианы дтәан, аҩныҟа агьежьра шхьымӡӷу, уахь лышьҭахьҟагьы лан лыбӷа шԥылҵәо уҳәа, илҳәашаз рхианы илыман.

Илылымшеит аҭаца апоет Бебиа иажәеинраалаҿ ишыҟоу еиԥш, аҩныҟа ацара, илылымшеит, избанзар ҟазшьала дыӷәӷәамызт. Даанхеит дыззааргаз иҿы. Аҵаул чарагьы лзыруит анаҩсан. Аҭаца дахьыкҿагылаз ани абла гәыӷрақәа харшәшәара ҳәа иныҩналеит. Лгәы ааилагьежьит лара, лыԥсы злахаз, лразҟы анасыԥдара азҭаз аблақәа данырхыԥшыла, аха илыхьыз лҽамариашаны ҭацара ахәхәаҳәа иуа дыкҿагылан, лынасыԥдара илхаршәыз лкасала ихҩаны.

Аҭаца еснагь дазыԥшын урҭ абла гәыӷрақәа зхаз рашҭа данҭало ҳәа. Даалон иара уарла-шәарла, даныржьозтәи ахҭысқәа алаф ахь ииаганы иаацәырго. Абас ицон аамҭа. Аҟәынгажә иакәзар, дгәырӷьаҵәа иԥҳәыс ԥшӡа длывагьежьуан, иҟәынгара убла ааҭнахуама уҳәаратәы.

Аамҭа цеит. Аҵеи диит ари ашҭаҿы. Ахәыҷы маҷк изҳауа даналага, абзҳәацәа игәарҭо иалагеит аҷқәын хәыҷ абла гәыӷрақәа шихаз. Уаҳа акыр аҭахызма, ус акәымзаргьы, илыхшаз "ани илдырбаз иоуп дзеиԥшу" ахьӡхалеит. Убас шырҳәозгьы, лара гәыбӷан аӡәгьы илиҭомызт, анхәеи абхәеи рмаҭа иеиӷәырӷьо инхон.

Абас еиԥш иҟоу ахҭысқәа рыӡбахә акырынтә исаҳахьан. "Илбаз иакәӡам дыззааргаз" рҳәон. Ари арыцҳара ианахаз еснагь иразҟыданы срыхәаԥшуан. Акгьы иацәымшәакәа, зразҟы аиқәырхаразы зыҩныҟа ачара аилашымҭазы игьежьуаз рҭоурых сазгәыдуун. Абла гәыӷрақәа ракәзар, уажәгьы иҟоуп, зны-зынла имҩахыҵуеит анкьа иара дзырбаны иааргаз ҭацас дахьыҟоу амӡырхахьы…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

 

 

124

Ан лҳақ узгом: иҟалахьоу хҭыск

275
(ирҿыцуп 15:42 19.09.2020)
Sputnik аколумнист Саида Жьиԥҳа иҳацеиҩылшоит ааигәа илаҳаз, акырӡагьы лгәы ианырыз ԥсыуа ҭыԥҳак ллахьынҵа иазку аҭоурых.

Аԥҳәыс лыԥсҭазаараҿы иналыгӡо арольқәа рацәоуп. Ан, анду, аҭаца, аиаҳәшьа, анхәыԥҳа, аицала уҳәа еиқәуԥхьаӡо уалагар, иуҳәаша ыҟоуп. Аха зегь иреиҳау ауалԥшьа – анра аныҟәгара ауп. Иахьа ишәзеиҭасҳәо ахҭыс угәы ҭнашьаауеит. 20 шықәса зхыҵуаз аԥҳәыс қәыԥш лыԥшәма атәымуаа рыгәра ганы лаҳаҭыр дшаӷрагылазгьы, лцәа иалаз ахәыҷы аԥсҭазаара илҭоит. Аамҭа анҵлак лхаҵа уи лҳақ шизымгазгьы ааԥшуеит.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо иахьа уажәраанӡа еиқәханы иҟоу ажәытә аԥсуа хыбрақәа ирызкны "Ицәажәо аҭыӡқәа" захьӡу апроект анагӡара снапы аласкит ҩымз раԥхьа. Афотоматериал шеидыскылалак сгәы иҭоуп ахҳәаа ацны альбом аҭыжьра. Уажәтәиала аекспедициа мҩаԥызгеит Аԥсны мраҭашәаратәи ахәҭахьы. Ақыҭақәа жәпакы рҿы нап зыдкылоу реиԥш иқьаԥҭахаз анхамҩақәагьы ыҟоуп. Уажәааигәа Гәдоуҭа араион қыҭак аҟны сылаԥш ақәшәеит ашҭаҟны шәышықәса иреиҳау акәасқьеи, архитектурала иахьатәи ҳаамҭа иақәшәо аҩни шҭагылаз. Араҟа уаҩ дышнымхоз аҟара снырит санынаԥшааԥш, аха уеизгьы агәылацәа сразҵааит аԥшәма дыҟоума ҳәа.

"Мап, схәыҷы, ара уаҩ дахымижьҭеи акыр ҵуеит, аԥшәма дыԥсхьеит. Агәара шәиуп, ибымбои аҳаскьын ахысны ишыҟоу, ҳшәаны арахәгьы ҭаҳҵом", - ҳәа сызҵаара аҭак ҟаҵо, 70-ҟа шықәса зысҭаз ԥҳәыс быргк саԥхьа даагылеит.

"Сыпроект ианаало акәасқьа ҭагылоуп, афото ҭысхыр сҭахын", - ҳәа сыгәҭакы анласҳәа, исабжьалымгеит уахь анеира.

"Еҳ, ара шаҟа лаӷырӡы каҭәахьоу бдыруандаз, агәынқьбжьы иахьагьы слымҳа иҭыҩуеит", - ҳәа лажәабжь дналагеит абырг.

И. (ус лыхьӡыз) лыԥшра, лсахьа уаҩ деилаҳаратәы иҟан. Ақалақь ҭыԥҳа хҩеишьцәа раҳәшьазаҵә лакәын. Хымԥада, лҭаацәа иреиӷьу анасыԥ рҭахын рыхазына лзы. Изныкымкәа Аҟәатәи арԥарацәра ажәа лнырҵарц иалагахьан, аха лара дхыихит зоура-зыҭбаара наӡаз, ԥшралагьы узыгәҭамсуаз, "абз зҿаз" ақыҭа ҷкәын. Азныказы иара лҭаацәа маҳәыс дырҭахымхеит, дара рыдагьы ауа, аҭынха уамашәа избаз рацәаҩхеит "ақалақь ныжьны дабацеи" ҳәа. Арԥыс итәқәа ракәзар "дхысит, аха ишԥа" ҳәа рҭаца илеигәырӷьон. И. ақыҭа дамарахеит: аҩны, адәны цқьаӡа илыман, дчеиџьыкауаҩын. Ажәгьы ахьашьа лҵазаап.

Ачара ашьҭахь шықәсыбжак ааҵуаны, лара усҟан хымз ҵуан лцәалтәымкәа дыҟеижьҭеи, лхаҵа ашәҟәы изааит: "Уҩны иҩнаҵаны иумоу деилкааны дааугазар аума угәаӷьит, иузымдыруазар иуасҳәоит ухы умфарц, уара дуццаанӡа аӡәымкәа, ҩыџьамкәа ахацәа дышрыдырбалахьаз" ҳәа зныз.

"Арҵәааҳәа дшыҳәҳәоз лыхцәы данкны, адәы дықәыжьны, лымгәа шьапыла дҭасуа, дылҿажьцәо, "бара ацәыбза" ҳәа дҟаауа, ааигәа-сигәа инхоз агәылацәа еизигеит. Ажәлар идирҳаит иҟалаз. Лара ахәаша лакәзар, адгьыл лнацәақәа аларԥсны анышә кны, ажәҩан ахь лхы рханы "акагьы шысхарам" ҳәа дқәит. Аха уи заҳауадаз", - дқәыԥсычҳауеит агәалашәара иамҽханакыз аԥҳәыс.

И. лабхәараа ашьыжь ауп лабраа рахь "шәыԥҳа ддәылганы дыжәга" ҳәа аацҳамҭа анырышьҭ. Ауха ари сзабадырыз аԥҳәыс бырг (усҟан еиқәлацәаз ракәын) лыҩныҟа дылгазаап.

"Зылацәа еихьызшьда ауха… Санхәеи сареи лхы аԥырылхыр ҳәа ҳшәаны даҳҷаԥшьон.

Ахаан сгәы иҭыҵуам лан длыҵагыланы данылгоз, лыԥшәма игәараҭахь лхы рханы "имиц асаби шьапыла дисуан, аха иара ианажьра имоукәа дыбзамкәа, дыԥсымкәа адунеи дықәхааит" ҳәа илҳәаз ажәақәа", - лылабжыш аахыҳәҳәаалеит ажәабжьҳәаҩ.

Исаҳаз сгәы ԥнаҽын аҳауа сзымхо салагеит. Анцәа иџьшьаны ааигәа иҵыҵуаз аӡыхь сыԥсы еиқәнархеит.

"И. лгәабзиара ашәарҭара иҭагылан азы Москваҟа дыргоит, уатәи аҳақьымцәа рыбзоурала деибганы аԥа длыхшоит", - ҳәа ахҭыс аиҭаҳәара иацылҵоит абырг.

И. лашьцәа алеишәа џьбара рыман, аха раҳәшьа дшыцқьаз агәра ргон азы лгәы дадмыргеит, раҳәшьаԥагьы рыжәла ирҭеит, "рнапы дықәыргыланы" дырбон. Руаӡәы, И. лшьа иурц рымаҳә иԥынҵа ахьҭаԥиҵәаз азы ҩышықәса аҭакрагьы ихигеит.

Аамҭа ықәҳа ицеит "ашәҟәы еиқәаҵәа" ахыҵхырҭа еилкаамкәа… "Уи илышьҭақәаз рахьтә мап зцәылкыз аӡәы иҩызар ҟалап", - рҳәалон акәымзар.

Хәышықәса рашьҭахь И. лхаҵа ҽаӡәы дааигазаап. Уигьы дқалақьҭыԥҳан, аха лара ақыҭаҿы дшаанымгылоз лҳәахьан. Убри шеимаркуаз, аӡӷаб хәыҷы ирыхшаз жәашықәса анылхыҵ, еилыҵит. Аҵыхәтәаны иқәра неихьаны, хәык изыҟазҵаша иқәлаз аӡәы дааигоит. Ҩбаҟа шықәса ааҵуаны ахԥатәи иԥҳәыс лыԥсҭазаара далҵуеит.

Аԥеи аԥҳаи змаз ахаҵа ихала аҩны даанхеит. Ила ҭраа агәылацәа рахь дымҩахыҵлон игәы ихашҭырц, аха уаҟагьы изыразӡамызт. Ақыҭаҿы ауаа ргәы дацәымӷын.

"Ус ауп ишыҟоу, ихала данаанха дычмазаҩхеит. Дыбзамкәа, дыԥсымкәа аиарҭа дылахеит. Ҳаҭыр зманы иҟаз иуа-иҭынха иԥа иахь ишьҭит иҿаԥхьа аҭамзаара шьҭаиҵарц шиҭаху иарҳәарц. Уи аамҭазы 40 шықәса ирҭагылаз, хҩык ахшара ирабхахьаз ахаҵа, иан лгәаанагара дазҵааны дааит ахаан злакҭа дҭамԥшыцыз иаб иахь. Иҿы зымцәажәо иҷкәын инапы агәыдкылара даҿын ишьамхы арсны. Аԥа, атәым быргк дышрыцҳаишьара еиԥш дизныҟәеит. "Уҽырӷәӷәа" ҳәа наиаҳәаны ашҭа дҭыҵны дцеит", - еиҭалҳәоит агәыла.

Аԥҳәыс лҳақ ззымгаз ахаҵа уи ашьҭахь хара дымнеит. Ари аҩны акәзар, иԥагьы иԥҳагьы ирҭахымхеит. Ранацәа рылаӷырӡ ахькарҭәаз аҭыӡқәа мап рцәыркит.

Еицәаз алахьынҵа иқәнасыргон ари агәаҵәажәпа. Аха сара уи иеиҳа амца сыцразҵо ашәҟәы зҩыз иоуп. Иҟазар адунеи аҿы аиашара, аԥсҭазаара дахьнархәызар ахәҭоуп.

Егьа маӡа ргәылаҵәахуп зфото ҭыхны исымоу аҩнқәа. Аха урҭ ртәы анаҩс…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

275

Ҷедиа ачарақәа раанкыларазы: ажәлар ахьцо-иахьаауа рзеилымкаауа иҟалеит

0
(ирҿыцуп 20:13 19.09.2020)
Ачарақәа рура аамҭа ахыгахоит иааиуа амзазы. Ас еиԥш аҭагылазаашьа ачараурҭатә хыбрақәа рыԥшәмацәеи ачара аҿҳәара ԥызҵәахьоу ауааи зҭанаргыло ауадаҩрақәа ртәы арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит абанкеттә зал аиҳабы Авҭандил Ҷедиа.
Ҷедиа ачарақәа раанкыларазы: ажәлар ахьцо-иахьаауа рзеилымкаауа иҟалеит

Аҳәынҭқарра ахада Аслан Бжьаниа аусԥҟа ҭижьит "Аԥсны Аҳәынҭқарра ауааԥсыра ргәабзиара акоронавирустә инфекциа COVID-19 ацәыхьчаразы хаз игоу уснагӡатәқәак рышьақәыргыларазы" ҳәа. Аԥкрақәа азинмчы роуеит жьҭаара 5 инаркны. Урҭ инарықәыршәаны, ачарақәа рымҩаԥгара аанкылатәхоит.

"Ашықәс нҵәаанӡа 20-25 чара ҳәа ашәҟәы ианҵаны иҳамоуп. Аԥарагьы ԥароуп, аха ачымазара ыҟазар, аҳәынҭқарра ахада иҭижьыз аусԥҟа ажәлар ацныҟәоит ҳәа ауп ишыздыруа, ус ауп ишеилыскаауа. Ажәлар чмазаҩхар, ирыцҳашьатәуп. Ауаа кредитла аԥара ргеит, ачара иазыԥшын, аха иҟауҵои. Ачара ахьыруа ахыбрақәа рҟны 40-45 рҟынӡа ҽнак иҭыҵуа ауаа аус руеит… Ачарақәа рыҿҳәара ԥҵәоуп. Октиабр азы ашәҟы ианыз сентиабр ахь рҽанырҵар рҭаххеит, агәыҭҟьара иҟоу збоит, аҩашагьы ачарақәа ҟарҵо иалагеит", - иҳәеит Ҷедиа.

Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0