Гәдоуҭатәи "Katepark", мамзаргьы агәыӷрақәа рыхынҳәра

343
(ирҿыцуп 11:07 29.06.2020)
Гәдоуҭа ақалақь агәаны ақалақьуааи уи асасцәеи рзы "Katepark" захьӡу аԥсшьарҭа аадыртит. Уи хәыда-ԥсада ақалақь иазҭаз дарбану ҳзеиҭалҳәоит, насгьы ари аҩыза ахҭыс илызцәырнагаз агәыӷрақәа ҳамалдоит Sputnik аколумнист Светлана Ладариаԥҳа.

Аԥсны иҟан аибашьра. Иҳаҩсыз ашәышықәсазы… 27 шықәса раԥхьа…

Зықьҩыла ауаа рыԥсы зыхҭнырҵаз адгьыл агәамсам ахыҵәазар, иаҳҳәоит "Аибашьра ыҟан".

Аӷьычра, арҳәра, аламысдара аҳра руазар – иаҳҳәоит "Аибашьра ыҟан".

Ҳзакәанқәа аус рымуазар – иаҳҳәоит "Аибашьра ыҟан".

Иагьиашами, аибашьра ыҟан. Иҟан, аха еилгахьеит… Аха ҳара иаҳҭахуп ҳхы ҳарқьиарц. Зегь зхароу аибашьра ауп ҳҳәаларц, иахьатәи ҳхарагьы иара иахараҳҵарц. Мшәан, ус еиҳа имариами.

Аибашьра ыҟан 27 шықәса рыла есыҽны метрак-метрак уԥсахуазаргьы, иуԥсахша ҳӡымҩангагақәа рзы, ҳфымцацәаҳәақәа рзы, ҳамҩадуқәа рзы. Ҳабзазараз, ҳқыҭанхамҩаз, ҳекономиказ, ҳзакәанԥҵараз… – аибашьра нымҵәаӡацт иахьагьы. Зегь раасҭа узыцәшәаша ҳхы-ҳахшыҩ азгьы инымҵәеит уи аибашьра.

Идыруп, аҳәынҭқарра амчрақәа шшьардам. Идыруп уи иахагылоу зегь ракәымзаргьы, реиҳараҩык амчрахь рхазы ишнеиз. Идыруп атәыла амаа акрахьы зхы хоу ҳаныржьо ирҳәо шхаҳҵо, уахь рнеиразы аҽыхацәа реиԥш ҳашрыцхраауа, нас мышкызны, ахага акараҳәа ихшыҩ шеимшәо еиԥш, ҳахшыҩ анеимшәалак, лаба-ламсы аанмыжьуа ашәқәа, аԥенџьырқәа ԥҽны урҭ рҭыԥ ишахааго, даҽазныкгьы уи ала шьаҿак акәзаргьы шьҭахьҟа ҳашцо.

Идыруп Аԥсны хшыҩла аума, ԥаршеирыла аума, хатә џьабаала аума, амал змоу ауаа шырацәоу. Аԥсуаа ирҳәоит: "Ахшара дзыуааӡо ӡык уиржәындаз ҳәоуп" ҳәа. Аԥсынгьы амал алызхуа знымзар-зны "ӡык адыржәызҭгьы"? Сгәы иаанагоит дарбанызаалак атәыла ахада абарҭ ҳмалуаа ааизганы, досу иҵа зеиԥшроу дырны, ирыдиҵар ҟалоит ҳәа: "Уара абри амҩа ахы инаркны аҵыхәанӡа иахәҭоу удзааит… Уара абри ахыбра аиҭашьақәыргылара унапы ианызааит… Уара абри… Уара абри…" Мап ркрым ҳәа сыҟоуп - џьоукы иахәҭаны иԥхьаӡаны, даҽа џьоукых, зыҵа зырбааӡо арбашьа идыруеит ҳәа, ма уи ала рхы дырқьиарц…

Саланагалацәеит. Аха абри зегьы сзырҳәогьы хҭыск сақәшәеит. Гәдоуҭа ақалақь аҿы сыҟан.

Нап адкылазар Франциеи Италиеи адунеи иадыруа рықалақьқәа инарԥыганы аԥшӡара змоу ҳақалақь фырхаҵа, аибашьраантәи ҳаҩн ду…

Ҭаацәала ахәыҷқәа ҳаманы ҳнанагеит "Katepark" ҳәа захьӡу аҭыԥ ссир ахь. Амшын аҿықәаҿ асовет аамҭаан зықьҩыла аԥсшьаҩцәа зҭаауаз аԥсшьарҭақәа руак аибашьра ашьҭахь акыршықәсагьы абаџьар ҭиааны, аҳәира иаганы иҟан. Аха дҟалеит зхатә џьабаа зыламыс ҳаранакыз, зықалақь бзиа избоз ауаҩы. Уи аԥара ахшәааны ари аҭыԥ ааихәеит.

© Foto / предоставлено Светланой Ладария
Гәдоуҭатәи апарк ҿыц аҿы ахәмарырҭақәа зегьы хәыда-ԥсадоуп

Абизнесуаҩ. Аибашьра ашьҭахь раԥхьатәи аԥсаӡ ахәыҷқәа ҳамҭас иааганы апаркқәа руак аҿы ирыззыргылаз, Ашықәс ҿыц аныҳәа гәырӷьахә ҳамҭас ирызҭаз, еиуеиԥшым аиҿкаарақәа рҿы зыхәҭа алазҵо, зықалақь гәакьахь зыбзиабара мааҭла изымшәо…

© Foto / предоставлено Светланой Ладария
Ари аҭыԥ иаҭаауа ирылшоит рыбаҩ дырҵәырц, рхәыҷқәа дырхәмарырц, рыԥсы ршьарц

Зыхьӡ ацәыргара зҭахым ари ауаҩы ҳалал иааихәаз аҭыԥ аҿы иахьа Гәдоуҭа ауааԥсыра зегьы зеигәырӷьаша апарк ааиртит. Макьана аусурақәа шцогьы, инагӡаны игәы иҭоу зегь шеиҿимкаацгьы, иахьазы ара иҟоуп ахәыҷқәа рыхәмарырҭақәа, абаҩрҵәырҭақәа, аԥқьаҭасырҭақәа, акаҳуажәырҭақәа, ихыркәшоуп аԥхынтәи акинотеатри адискотекеи рҭыԥ, амшынԥшаҳәатә цәаҳәа иахьаҵанакуа иргылоуп аԥсшьарҭақәа, аҽыкәабарҭақәа, аҽыԥсахырҭақәа.

© Foto / предоставлено Светланой Ладария
Амшын аԥшаҳәаҿы аԥсшьарҭақәа, аҽыкәабарҭақәа, аҽыԥсахырҭақәа ргылоуп

Аҭыԥ аҵакыра зегьы аҿы еиуеиԥшым аҵиаақәа еиҭаҳауп. Ажәытә иҟаз аҵла кьоукьоуқәа рнаҩсангьы ҿыц еиҭаҳау ашәҭқәа, апальмақәа хкыла еиуеиԥшым. Урҭ зегь шықәсык-ҩышықәса рыла еинылар, егьа иџьашьахәхап… Абаҳча ҭырҭәааны ахәылбыҽха ахәыҷқәа ыҵан. Шамахамзар зегьы ргәы иақәшәаша ахәмарырҭақәа ыҟоуп. Абри зегьы хәыда-ԥсадоуп. Даҽазныкгьы исҳәоит – ихәыда-ԥсадоуп. Ахатә харџь зыхҭынҵоу "Katepark" (аԥшәма иԥҳа илыхьӡыншьалоуп) Гәдоуҭа ауааԥсыра ирзыҟаҵоу ҳамҭоуп.

© Foto / предоставлено Светланой Ладария
Апарк аҿы анеиааирҭақәа ҭарҭәоуп, асқамқәа ргылоуп, еиҭаҳауп аҵлақәа, ашәҭқәа, аха аиҿкааратә усурақәа макьана ихыркәшаӡам

Иацы избаз агәыӷра снаҭеит, "анаџьалбеит, ишыдыдуа қәа ауам" ҳәагьы снарҳәеит. Амала сархәыцит абас: "Абиԥазаҵә иеиԥш иаанхарыма ари аҩыза аус?" ҳәа. Иҟаларушь зышьҭамҭа зыдгьыл иазынзыжьырц зыгәҭаку еиҭах? Ииашаҵәҟьаны, ҩба-хԥа абиԥара рышьҭахь "сабду иргылеит" зҳәо ииҳәо мцымкәа ианиашахо ауп ҳагьаныҿио, ҳагьанеизҳауа.

Шьыри, ираҳҭандаз досу ҳахшара, ҳмоҭацәа абарҭ ажәақәа рҳәартә еиԥш алшара…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

343
Актәи Адунеизегьтәи аибашьра ду аҟны "Аԥсуаа рышәк" иалахәыз аибашьцәа. Арӷьарахьтә актәи Коӷониа Ҟача иоуп

Нанду лразҟы: Ҷаҷа Габлиаԥҳаи "Аԥсуаа рышәк" иалаз Ҟача Коӷониеи рҭаацәара иазкны

121
(ирҿыцуп 13:44 12.07.2020)
Sputnik Аԥсны аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа иахьатәи ланҵамҭаҿы дазааҭгылоит ланду Ҷаҷа Габлиаԥҳа, зажәабжьқәа лассы-лассы иҳадылгалало, "Аԥсуаа рышәк" иалахәыз Ҟача Коӷониа ԥҳәысс дшигази рыԥсҭазаараҟны ирхыргази ирызку аҭоурых.

Нанду Ҷаҷа Габлиаԥҳа лажәабжьқәа ирлас-ырлас еиҭасҳәалоит санҵамҭақәа рҿы, уи лыбзоурала сжәар иалоуп иахьа имаҷны ахархәара змоу аԥсуа лексика, иара убас, зегь реиҳа ихадоу, ажәаԥҟақәа - "Ҿыц ибеиахаз уас анцәа дсыумҭан", "Абгадуқәа ԥсын, абгассақәа гылеит", уҳәа иаацәырылгалон лара лдунеидкылашьа аазырԥшуаз лажәақәа. Нанду аҵара лымамызт, аха лажәа ԥҟан, илдыруаз ажәытә жәабжьқәа рацәан. Исымоу алшара схы иархәаны, нанду лразҟы иадҳәалоу нҵамҭа кьаҿк шәыдызгалоит, аԥхьаҩцәа шәхаҵкы. Даара зуал сыду санду, ԥсаҭа шкәакәа, лгәалашәара адунеи саннаҵы исыцзаауеит.

Мҭы Габлиа

Санду деибан, ҩыџьа лашьцәеи лареи зааӡоз лаб иашьа Мҭы иакәын. Иаргьы хҩык ахшара драбын. Инхон дара Тамшь ақыҭан. Лара ишылгәалашәоз ала, рыҩны даара анеиааи ыҟан.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Мҭы Габлиа иҭаацәа

Асасцәа инеиуаз дрылан хаҵа ԥшӡак, "дад, Ҷаҷа, снапы сбырӡәӡәар" иҳәон уи ахаҵа, Мҭы иԥшәмаԥҳәыс Тадгәыгә аишәа анлырхиалакгьы. Ҷаҷа хәыҷы, ишылдыруаз ала, уи ахаҵа еибашьра дцаны даахьан. Деилаҳәан иара еснагь ԥсыуа маҭәала, игәы икыдын аџьарқәа ԥшьба.

Ҷаҷа илызҳаит, лҭәымҭа дааҭагылеит. Зеижәҟа шықәса анылхыҵуаз, нанду ԥсрак ахь дылгеит Тадгәыгә, убри алагьы раԥхьаӡа акәны аџьар даарылагылеит. Ауаа рахь деиҿкааны дцәырҵырц азы, акәаԥкәаԥқәа зқәыԥсаз ацәҩыча иалхны аҵкы лзылӡахит. Усҟан аԥсрақәа рахь уи еиуаз акәын иршәырҵоз. Абраҟа Ҷаҷа игәалҭеит рыҩны инеиуаз, згәы аџьарқәа кыдыз ахаҵа акалашәа дышлыхәаԥшыз...

Хәдықәҵара

Самырзаҟантәи Гогьиак машәырла Коӷониа Кәаҵиа дишьит, уи Акоӷониа иҭынхаз иҷкәын хәыҷ иангьы дыԥсхьан азы, деибахеит, иаб иашьцәа Манчеи Ҭемрази роуп изгәакьаӡаны инхаз, дара аҭаацәара иаламызт. Машәырла иҟалаз ауаҩшьра ашьҭахь, ауаа ныбжьалан, аиӷара аанкылазарц азы а-Гогьиақәа хәдықәҵара ҟарҵеит Ҟача хәыҷы изҳаанӡа иааӡара рхахьы ишырго азы.

Аӡәы иџьеишьаргьы ҟалап уажәы ари аҩыза ажәабжь, аха ажәытәан аҟазара злаз абжьаҟазаҩцәа рыла аиӷара ааныркылон абас. Ҟача дзааӡоз аҵарагьы идырҵеит, х-класск Қәҭешьтәи аҵараиурҭа далдыргеит.

Ҽнак зны, адәаҿы дызцыхәмаруаз ҷкәынаки иареи ргәы ааибаган, "уаб дызшьыз роуп уара узааӡо" ҳәа илымҳа иааҭасит Ҟача. Аԥшәмаԥҳәыс дшихьынҳалаз, 14 шықәса иреиҳамыз Ҟача шьапыла амҩа инаныршәланы Кәтолҟа ихы ирхеит…

Актәи аибашьра ду

Ҟача Коӷониа даныҩеидас, "Аԥсуаа рышәк" даланы хатәгәаԥхарала еибашьра дцеит, уи ашәк далан иаб иашьа Ҭемразгьы, иара убас кәтолаа жәаҩык рҟынӡа.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Коӷониа Ҟачеи "Аԥсуаа рышәк" иалахәыз иҩызцәеи

Ирҳәоит иара дҽыбӷаҟазан, иара убас дкәашон ссиршәа ҳәа. Аҳәара уадаҩуп, избан усҟан 26 шықәса зхыҵуаз арԥыс иқәыԥшра ишәарҭараз амҩахь изирхаз. Дцеит иара хатәгәаԥхарала раԥхьатәи ааԥхьара аныҟалаз ҽаҩраҭагалан 1914 шықәсазы. Хьыӡрацаран, даара ихаҵа усын ҳәа ишьозар акәхарын, зҽи зкәадыри еибыҭаны аимператор Николаи II изыҳәан еибашьра идәықәлаз кәтолтәи арԥыс...

Ашьҭазааҩцәа

Ҷаҷа дышқәыԥшыз ашьҭазааҩцәа лоуа далагеит. Усҟантәи аамҭазы иахьеиԥш аинтернет ала еибадыруамызт, уи иазыркуан ақьаӷьариацәа. Аҭыԥҳа лҭаацәа ауаҩы дырнырҵон рыӡӷаб дшыргәаԥхо азы, аҵыхәтәантәи ажәа змазгьы аиҳабацәа ракәын. Ҷаҷа ажәа лнызҵоз рхи рҵыхәеи уамак игәаԥхомызт лаб иашьа Мҭы. Иара диҭахын зыхьӡ, зыжәла нагаз амаҳә.

Раԥхьаӡа акәны аџьар рахь ицәырыргаз, акәаԥкәаԥқәа зқәыԥсаз ацәҩыча иалхны аҵкы зшәыз Ҷаҷа дшеицгәарҭоз лдыруан Тадгәыгә, убри аҟынтә деиҿкааны дцәырылгарц лҭахын. Аԥсраҿы аџьар еилагылан. Зыҵкы ԥшӡа зышәҵаны уахь инаргаз Ҷаҷа игәалҭеит иҵәыуаны иаақәҵыз ахаҵа ицәҩабжьаз аблақәа шлыхәаԥшуаз… Урҭ аблақәа лара дхәыҷаахыс илдыруан...

Аибашьра адәаҿы

Черкессктәи аҽцәа рполк аибашьҩы Ҟача иаразнак агәымшәара ааирԥшит. Иццышәыз иҽы дақәтәаны аибашьра адәаҿы джәылон. Гьаргь иџьар lV аҩаӡара иоуит жәабранмза 1915 шықәса рзы ақалақь Станиславов ахақәиҭтәразы. Анаҩстәи Гьаргь иџьар lll аҩаӡара кәтолтәи аибашьҩы ианаршьеит ԥшыхәра аӷа имаӡақәа ҭҵааны аагаразы дахьцаз, "амацәаз дызҭаркыз" дҭыҵны, идҵа нагӡаны дахьааз азы...

Аибашьраҿы игәымшәара ахьазгәарҭоз акыр игәы шьҭнахны, анаҩстәи ажәыларақәа дрызцон. 1915 шықәса ҽаҩраҭагалантәи ажәыларақәа рзы Ҟача ианаршьоит Гьаргь иџьар II аҩаӡара. Анаҩсан, Королиово ақыҭаҿы, 1915 шықәса рашәамзазы ԥшыхәра дцаны аӷацәа рхырӷәӷәарҭа ықәхны, 5-ҩык анемсаа тҟәаны иахьааигаз азы Ҟача Коӷониа даԥсахоит Гьаргь иџьар I аҩаӡара.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Георги иџьарқәа зегьы занашьаз Актәи Адунеизегьтәи аибашьра ду иалахәыз Коӷониа Ҟача

Абасала, "Аԥсуаа рышәк" афырхаҵа 1916 шықәса рнаҩсан дгьежит иқыҭахь аҭынч ԥсҭазаара дазыхынҳәырц.

Аразҟы

Ҟача иҽааилеиҳәан, икәымжәы, икаба, иара убас игәы зыздууз иџьарқәа иаԥхьа инаҭаны дынҽыжәлеит. "Уара шьҭа ухәыҷӡам, аџьар унарылаԥш, иудыруеи, уразҟы убаргьы", - ҳәа наиқәҿылҭит иҭынхаз ԥҳәыск. Аԥсраҿы дҵәыуаны данықәҵ, ацәҩабжьа ԥштәы змаз ибла ҵарқәа лықәшәеит дхәыҷаахыс иидыруаз иҩыза Мҭы Габлиа иашьа иԥҳа Ҷаҷа. Ҟача имбацызт уи уаанӡа аџьар дрылагыланы, убри аҟынтә, дышҭыԥҳахаз, насгьы ишылԥшныз аагәеиҭеит. Уи акәхеит, аҩныҟа даныгьежь ашьҭахь, Мҭы Габлиа ауаҩы дизишьҭит "уашьа иԥҳа Коӷониа Ҟача ажәа лниҵоит" ҳәа еиҭеиҳәарц.

© Sputnik / Томас Тхайцук

15 шықәса рыла Ҷаҷа дышлеиҳабызгьы, Мҭы дақәшаҳаҭхеит Ҟача иуахара. Егьырҭ илеиҽырбоз рызҵаатәы нықәганы, Ҷаҷа хаҵа дрышьҭит.

"Сҵәыуон хаҵа санцоз, сара усҟан сзызхәыцуаз даҽаӡәын, аха саб иашьа "уи ҳара дҳақәнагам" ҳәа иааҿахиҵәеит лҳәалон нанду, лхаҵацашьа аалгәалашәо. Ажәытә ҵасқәа рыла, иҟан аибагара зыбжьаз, еишьашәалаз ажәлақәа. Нанду лаб иаҳәшьа Мариа Габлиаԥҳагьы Коӷониа Абас диман, ларгьы иргәаԥханы Коӷониаа дрырҭеит лҭынхацәа.

Ацәгьаҳәара

Хҩык аԥацәа рхылҵит Ҟачеи Ҷаҷеи. Ахәыҷқәа рааӡара ада гәырҩа рымамкәа иҟан, Ҟача аҵара змаз иаҳасабала, аусҳәарҭаҿы аус иуан.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Аибашьра ашьҭахь даныхынҳәыз, аҵара злаимаз ала, ақыҭа аусҳәарҭаҿы аусура далагеит

Ҽнак, ԥсшьарамшк азы, рашҭа иааҭалеит ақыҭа анапхгара ирхаҭарнакыз џьоукы. "Аиҳабыра уԥхьоит, уаалароуп" анырҳәа, гәҩара ҟамҵакәа дрыцны ашҭа аанижьит Актәи аибашьра ду афырхаҵа. Даҽа ҩбаҟа сааҭ рышьҭахь, ахаан нанду илымбацыз џьоукы аакылсын, аҩны еимырдан, Ҟача иҳәаҭҳақәа ргеит. Лара дахьӡеит иџьарқәа рыԥхьакра. Хышықәса инарзынаԥшуа дахганы дыҟан, дзыхдырҟьаз изымдырӡо.

Дхынҳәит иара иқәра аҵкыс акыр еиҳаны изхыҵуа еиԥш ихы шлаӷәӷәаӡа. Нанду гәҩарас илымаз ауаҩы дшьыц бааԥсын лҳәон.

"Дшьыцуан азы шәабду дирӡырц иӡбеит", - уажәы-уажәы еиҭалҳәалон лара. Ҷаҷа акыр илеиҳабыз Ҟача данирҭоз лылаӷырӡқәа леиуазаргьы, ашьҭахь, ианеишьцыла, ифырхаҵара зырԥшӡоз ицыз аԥхарра деилаҳауа дааҟалеит. Еснагь иӡбахә бзианы илҳәон, зегь ҳааилатәаны лҳәатәы аныхлыртлоз.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Ихарарҵаз закәу еилырганы изымдыркәа, Ҟача Коӷониа хышықәса инарзынаԥшуа дахганы дыҟан, уи аамҭа иалагӡаны дшышлара дышлеит

1934 шықәсазы Ҟача ахгара иқәырҵаз дацәынханы дааит. "Ахамаԥагьареи агәымшәареи зыԥсабараҿы аҳра ауаз гәаныла изыхгомызт дзыниаз азалымдара, - даақәыԥсычҳауан Ҷаҷа, урҭ ашықәс хьанҭақәа лгәаларшәо. - "Аиҳабыра уԥхьоит" ҳәа дыдмырҩашьазҭгьы, ахаан иҽриҭомызт урҭ иашҭа иҭалаз ақыҭа чынуаа", - иазгәалҭон лара.

1942 шықәсазы Аџьынџьтәылатәи аибашьра Ду ашыкьымҭазы Кәтол ақыҭан анышә дамардон Николаи II ихаан хатәгәаԥхарала урыстәылатәи акаршәрақәа рҿы анемсаа зырхуаз Коӷониа Ҟача Кәаҵиа-иԥа.

Деибаны дынхеит 30 шықәса ирҭагылаз Ҷаҷа, хҩык лыхшара лыманы. Аԥсҭазаара аҭагәҭасра акыр дкыднаҟьазаргьы, аԥҳәыс еиба илылшеит аџьынџь аиқәырхара.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Ҷаҷа Габлиаԥҳаи лмаҭацәа Нана, Лорик, Елеонора, Валентин Коӷониаа

Сара зны-зынла илысҭоз азҵаара "избан бара аҩбатәи аҭаацәара заԥылымҵаз" нанду абас аҭак ҟалҵон: "Ҳаӷоу ибааит, нан, Ҟача Коӷониа иԥҳәыс хаҵа дцеит ҳәа". Убасҟак ҳаҭыр ақәылҵон иара ихьӡ, убри лыԥсы ҭанаҵы ишьҭыхны илкын.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Ҷаҷа Габлиаԥҳаи лмаҭа Ира Коӷониаԥҳаи

Ақьаԥҭа

Нанду дызланагалаз аҩнаҭаҿы абиԥарақәа иахьанӡа ирызҳауазар, лара дызлыҵыз, акыр инагаз Мҭы Габлиа иашҭа иахьа иҭацәуп. Ҳара ҳаб ианшьцәа бзиа иаҳбон. Сара сызхааныз инханы иҟаз санду лашьа Ӷәыӷә заҵәык иакәын. Иара ахшара димамызт. Санду лашьа гәакьа Гәадӷа дышқәыԥшӡаз дыԥсит.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Габлиа Гәадӷа

Иара диҭынхеит аԥҳа заҵәы. Иааигаз аԥҳәыс Мери Емхааԥҳа дынцәахшан. Нанду еиҭалҳәон, Гәадӷа ԥҳәыс данааига, аҭаца лыԥшӡара зегь шаршанхаз.

"Алаԥш лаахан, Мери ԥшӡа дахьыкҿагылаз дынхьыдышьшьит", - илгәалалыршәалон нанду.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Габлиа Гәадӷа иԥҳәыс Мери Емхааԥҳа

Лыԥсы ҭанаҵы, лашьа Гәадӷа дылнықәуан нанду. Мҭы иҷкәынгьы дышқәыԥшыз идунеи иԥсахт, иҭынхаз ҩыџьа аԥҳацәа роуп.

© Foto / Предоставлено Элеонорой Когония
Ҷаҷа Габлиаԥҳа, лашьа Гәадӷа, лԥацәа Рауфи Асҭамыри Коӷониаа

Ирҳәоит, Габлиа Мҭы дызқәынхоз адгьыл ашәи ацын ҳәа, избанзар ахацәа араҟа ианахаӡомызт… Инханы иҟаз санду лашьа заҵә Ӷәыӷә идунеи иԥсахт аибашьра ҟалаанӡа, аӡәгьы диҭнымхаӡакәа.

Аибашьра ааилгазар, сымнеицызт саб ианшьцәа ахьынхоз. Сара издыруан уа уаҩытәҩыса дахымлеижьҭеи акыр шҵуаз, ашҭа иҭагылаз Мҭы икәасқьеи ашьҭахь идыргылаз амаҵурҭеи ҳара ҳаибашьра ишыццышәнатәыз. Анцәа изигәаԥхаз здырхуада, аха ауаа нагақәа ззырҳәоз рынхарҭа қьаԥҭахеит.

Тамшь, иқьаԥҭахаз Мҭы Габлиа инхара.
© Foto / Когония Элеонора
Тамшь, иқьаԥҭахаз Мҭы Габлиа инхара.

Аабыкьа сҩыза Саида Жьиԥҳа лмашьына ҳақәтәаны ҳныбжьалеит Тамшь Габлиаа ргәарабжьара.

Ана-ара ауаа нхоит, аха Мҭы Габлиа иҩны аԥсҭазаара анубаалом. Сгәы хьу-хьууа саншьцәа дуқәа иқьаԥҭахаз ргәараҭа снықәыԥшны сгьежьит, санхәыҷыз сахьыԥхьоз акәасқьа ду ала аҭаԥшра ахьысқәашьымхаз азы зӷьара уадаҩу хьаак сыцны…

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

121

Ҳара ҳауп зегь раԥхьа ҳаԥсабара ссир збаша: аҩнуҵҟатәи атуризми Ҳабҩи ирызкны

234
(ирҿыцуп 18:45 11.07.2020)
Аԥсны ауааԥсыра рзыҳәан аҩнуҵҟатәи аныҟәарақәа реиҿкаара азҵаареи аџьабаа иацәымшәо ауаа шыҟоу атәи далацәажәоит мышқәак раԥхьа Аҷандара ақыҭа иахьаҵанакуа Ҳабҩы ашьхахь ныҟәара ицаз Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Ашкол ҳанҭаз исгәалашәоит аамҭа-аамҭала ныҟәара ҳаргон. Уи ашкол аметодикатә хырхарҭа иахәҭакын. Зегь реиҳа иԥшӡаны схаҿы инхаз Амҭҟьалтәи ҳныҟәара ауп. Х-аха инарзынаԥшуа ҳаиҳабацәа ҳацны ашьхараҿ икаршәу аӡиа азааигәара ҳаԥхьон. Баша ҳаԥсы ҳшьомызт, уа ҳаҟазаара аԥсабара аԥшӡара агәаҭара адагьы, аспорттә, акультуратә усмҩаԥгатәқәа ҳаман. Ҳанылбаауаз, ҵабалтәи амҩала ҳалбааит, мҩа маҷмызт, аха ҳхәыҷра ааԥсара ҳнардыруамызт. Абас шакәызгьы, Аԥсны ахи аҵыхәеи уажә сықәрахь саннеи ауп избо саналагаз.

Иахьатәи аԥсуа туризм ҳазааҭгылозар, еиҳарк анҭыҵынтәи иаауа рзоуп издырҿио.

Абар ҩышықәса ирықәуп, сҩызцәа ажурналистцәа Зарина Коӷониа, Саидеи Радеи Жьиԥҳацәа срыцны, уаанӡа иаҳамбацыз аҭыԥқәа ҳарҭаауа ҳалагеижьҭеи. Аԥсуа театр аҿы аус анызуаз, акыр сныҟәахьан, сахьымнеиц ԥсыуа қыҭак ыҟам, аха акультуратә баҟақәеи аӡҭыҽҽа ссирқәеи рӷьырак уажәоуп избо саналагаз…

Даара акыр ҳныҟәахьеит сҩызцәеи сареи, аха Ҳабҩы ҳамцацызт. Амҩа здыруаз иҳарҳәеит уахь илаҟәу амашьына хәыҷ ала цашьа шыҟам, иҭел ҳарҭеит урҭ амҩақәа зыбла хҩаны ирхысырц зылшо ауаҩы.

Зарина Коӷониаԥҳа: ҳааигәара иҟоу ҳҭоурых иаҳа ҳазҿлымҳазароуп>>

Ҳмашьына хәыҷ ала иашҭа ҳанҭалеит а-Царгәыш. Аукы, ихы-иҿы ааиқәаны, агәыкра ицны "бзиала шәаабеит" ҳәа даҳԥылеит Ҳабҩыҟа ҳамҩаԥызгараны иҟаз аԥсуа хаҵа.

© Foto / Рада Ажиба
Гәдоуҭа араион Аҷандара ақыҭа

Беслан Царгәыш дынхоит ашьхақәа ирыԥну Аҷандара ақыҭа агәаны, насгьы Аԥсны аҭыԥ ԥшӡарақәа наԥшыхақә акәым ишидыруа. Абар 15 шықәса ҵуеит, аибашьра аветеран, хҩык ахшара раб аџьиԥинг ззырҳәо даҿуижьҭеи.

Дынхоит иара ихыркны акәымкәа, ԥсыуак ишихәҭоу еиԥш, инхара ауаа рыла ихымсло. Беслан иашҭа лаша ҩбаны еихагылоу аҩны ҭагылоуп, уахьынаԥшы-ааԥшуа анхара анапы адкыланы измоу абраҟа дшаԥшәымоу убоит.

© Foto / Рада Ажиба
Саида Жьиԥҳаи, Елеонора Коӷониаԥҳаи, Ҳабҩытәи аҭыԥ ԥшӡарақәа дзырбаз аекскурсиамҩаԥгаҩ, Аҷандара ақыҭа анхаҩы Беслан Царгәыши

Аҷандара ҳнеиаанӡа амҩа ҳахьаныз иаҳбарҭан ҵыԥх уажәаны атуристцәа рыла иҭәыз амшын аҟәара, амҩа иаԥныз асасааирҭақәа уҳәа иҭыкка ишыҟоу. Апандемиа иахҟьаны, атуризм знапы алаку зегьы усурҭада иаанхагәышьеит.

Жьиԥҳа: ҳахәмарны аҿаҭахьа ҳақәаҳҵеит – Аԥсны зехьынџьара иҳамбакәа ҳшымԥсуа ҳәа>>

Амҩа ҳақәнаҵы иаҳхәыцуаз, избан изалыршамзеи аҩнуҵҟатәи атуризм арҿиара? Ирацәаҩуп ҳтәыла иамоу аԥшӡарақәа зымбац, нас иалымшаӡои атуристтә фирмақәа рыхшыҩ аҭыԥантәи ауааԥсыра ирыздырхар?!

Сынтәа зықьҩык инарзынаԥшуа ашкол аҿы рҵара хдыркәшеит, рҭаацәеи дареи асоциалтә ҳақәа рҿы аресторанқәа рахь зыхә ҳараку рымаҭәақәа рышәҵаны иахьзымцо азы иашшуеит, аха иара убри аамҭазы Аԥсны аҭыԥ ԥшӡарақәа рҽеизакны рҭаара азҵаатәы зныкгьы ишьҭырымхыц. Атәыла аҩнуҵҟатәи атуризм инадҳәаланы, ҽнактәи аныҟәара, уахыктәи аресторан аҿы инухуа аасҭагьы еиҵахоит уҽазкны уныҟәо уалагар. Ауаҩы иара дахьынхо итәыла наԥшыхақә акәым, хаҭала ибла иаирбароуп, Аԥсны аԥшӡара асасцәа рзы мацара акәӡам изыҟоу.

Изыхҟьазаалак, аҩнуҵҟатәи атуризм ҿиара дук амам, аха сынтәа иҟалаз аҭагылазаашьа иаԥшны, издыруада, ҳтәылауаа анеиааира рхы азыркыр, уи иабзоураны атуризм знапы алаку, ирацәамзаргьы, аусутә роур алшон...

Ажьиԥҳа: атәыла аҩнуҵаҟа ҳаиҭанаиааира иреиӷьу ӡыргароуп ҳақалақьқәа рзы>>

Беслан Царгәыш баша машьынарныҟәцаҩым, иара аекскурсиа амҩаԥгаразы даара дҟазоуп. Иашҭаҿы ҳмашьына хәыҷы ныжьны, Ҳабҩыҟа ихалоз имашьына ду ҳлақәтәаны ҳҿынаҳхеит, изҩыдоу аԥсабара ҳаԥыларцы. Беслан алаф иҳәон, "сара еиҳарак аурысшәа заҳауа атуристцәа роуп иныҟәызго, убри аҟынтә, раԥхьаӡа акәны аԥсуа туристцәа ԥсышәала ахҳәаа рзыҟасҵоит" ҳәа.

© Foto / Рада Ажиба
Ҳабҩы, Ааԥсҭа аӡиас

Ҳамҩаныза амҩа ҳақәнаҵы иаҳзеиҭеиҳәон иахьа иҭацәу, аха анкьа араҟа инхоз ауаа ирыбзазашьаз. Алашара ыҟамызт, аха рырахә, рышәахә уҳәа, Анцәа ишиҳәара инхон иҳәеит. Арҭ аҭыԥқәа рҿы анкьа инхоз Џьниаа, Чамагәуаа, Инаԥҳаа лбааҟа ицеижьҭеи акыр ҵуеит, аха зегь акоуп еиқәханы иҟаз Зарина лҭынхацәа рыҩны ашҭагьы ҳҭанагалеит. Асезон аныҟаз, аҷандараа рыҷқәынцәа арҭ аҭыԥқәа акыр игәцараркуан, амҩа аӡын маҷк еиланажьуазаргьы, ааԥын анааилакь идрыцқьоит, еиҟарартәуеит.

© Foto / Рада Ажиба
Аҷандараа Ҳабҩытәи аԥсабара пату ақәҵаны ирымоуп

Ҳмашьынарныҟәцаҩ иаԥсшәа хазынала аҭыԥантәи атуризм аусзуҩцәа рџьабаа, русушьа апринципқәа ҳзеиҭеиҳәон. Уажәы-уажә имашьына ду ииасуа аӡиас Ааԥсҭа амч хьаас имкыкәа агәырқьҳәа инырсуан.

© Foto / Рада Ажиба
Ҳабҩыҟа амҩа уахьынӡақәу изныкымкәа аӡиас урроуп

Иҳамбаӡакәа аӡҭыҽҽақәа руак ҳазааит, дара зынӡа хԥа ыҟоуп: Ҳабҩы, Ацә ахы, Ааԥсҭа. Ҳахьынаԥшы-ааԥшуаз агәамсам ишакәым икажьны иҳамбеит, ииашоуп, џьара-џьара ашәарыцаҩцәа рышьҭрақәа ахьынрыжьызгьы ыҟоуп.

© Foto / Рада Ажиба
Рада Ажьиԥҳа Ҳабҩытәи аӡҭыҽҽа ашьапаҟны

Беслан ибзоурала, ҳара иаҳбеит агеолог Курочкин ибаҟа, уи гылоуп аекспедициа анымҩаԥигоз иҭадырхаз ихьӡ зху аҩхааҿы. Ҳабҩытәи аԥсабара аҭыԥҳацқьа илеиԥшуп, иубоит аԥсҭазаара ишашаз ишыҟоу, атуризм ашьҭрақәа уԥылозаргьы.

© Foto / Рада Ажиба
Ақыҭауаа рырахә Ҳабҩыҟа икарцалоит

Сҩызцәеи сареи ҳалацәажәон, шаҟа ҭыԥ ссир аҵаҵәахны иамоузеи ҳара ҳаԥсабара, нас уи зегь раԥхьаӡа зыбла иабарц зыхәҭоу ҳара ҳакәӡами? Аҽнытәи ҳныҟәара еснагь еиԥш, пикникла ихҳаркәшеит, амҩа ҳаршәазаргьы, ҳала иабаз аԥсабара аԥшӡара ҳгәы акыр ишьҭнахит.

© Foto / Рада Ажиба
Аԥснытәи аԥсабара аԥшӡара збаша раԥхьа иргыланы ҳара аԥсуаа ҳхаҭақәа ҳауп рҳәоит Елеонора Коӷониаԥҳаи лҩызцәеи

Аҩныҟа ҳаныгьежьуаз схәыцуан, ииашам аԥсуаа аусура бзиа ирбом ҳәа зны-зынла ҳхы иазаҳҳәо. Беслан Царгәыш ихатә џьабаа дыннархеит, ус анакәха, аԥсуа аусура дацәхьаҵуам. Сажәабжь афырхаҵа, атуристцәа рымҩаԥгара анаҩсангьы, изныкымкәа аӡы иагоз атуристцәа еиқәирхахьеит. Уи иара ианеиҭеиҳәо, уамаӡак ҟазҵаз иеиԥш акәымкәа, иара иусура иахәҭакны иԥхьаӡоит…

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

234
Алиас Авидзба

Аҩӡба: аҭыԥҳацәа ахысшьа иаҳа ирлас ирыцааиуеит, аԥаҭԥаҭра рылаӡам

0
Ачадара иҟоу "Аԥсуа хысратә клуб" ашәарҭадаратә маҵзура аиҳабы Алиас Аҩӡба арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит аҭыԥан ашәарҭара шеиҿкаау, насгьы избан аҭыԥҳацәа ахысраҿы алҵшәа бзиақәа заадырԥшуа.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Аҩӡба "Аԥсуа хысратә клуб" аусура иазкны

"Ахысҩы данаалаик, аинструктор раԥхьа атеориатә курс дахижьуеит, уи сааҭк инарзынаԥшуа ицоит. Акласс аҿы икыдуп афотоматериалқәа, урҭ рыла ахысҩы иҳамоу абџьар хкы аҟнытә иалихыр илшоит иара ииҭаху, уи аимыхшьа, аибыҭашьа ирбаны, акышьа, агылашьа иеилыркааны ахысырҭахь диаргоит. Уаҟагьы иара дицуп аинструктор. Ахысра аҽазыҟаҵара сааҭки, сааҭки бжаки аамҭа агоит. Абри аус зегьы аан ашәарҭадаратә маҵзура ахаҭарнакгьы дрыцуп. Араҟа ус баша ахысшьа ада, абџьар аныҟәгашьа, уи ахархәашьа акультурагьы аҭыԥ амоуп. Иааџьаушьаратә, иаауа рахьтә аҭыԥҳацәа рацәоуп. Иҟоуп лассф-лассы иаҳҭаауа. Шьоукы ахысра спортк аҳасабала иазнеиуеит, абџьар бзиа ирбоит. Иҳәатәуп, аҭыԥҳацәа рхысшьа ҽакала ишеиҿкаау, иаҳа ирлас ишрыцааиуа. Иҭышәынҭәалоуп аҟнытә, ироуа аинформациа иаҳа лассы ирыдыркылоит, аԥаҭԥаҭра рылаӡам, ҭынч ихысуеит", - ҳәа азгәеиҭеит Аҩӡба.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0