Аџьықәреи арашәара

Ахамаԥагьара агәаҽанызаара анацым…

317
(ирҿыцуп 01:14 05.07.2020)
Аҳәса рлахьынҵеи еиуеиԥшым аԥсҭазааратә ҭагылазаашьақәа раан аԥсуаа рҿы аԥҳәыс ишлызныҟәози иазку аматериалқәа рцикл иацылҵоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Иахьатә кәасқьа асоф дықәтәаны, иҩны аԥхьа икаршәыз адгьыл иқәаарыхуаз акруҩы дихәаԥшуан Наӷбоу. Уи иусушьа игәаԥхон азы, иҵегьы игәы ирцыхцыхырц "Ҳаи, дзакә круҩузеи, иқәлоу аԥҳа дсымазҭгьы дисымҭоз!" - иҳәеит аӷьара ихыз иаҳауаз абызшәала.

Арҭ ажәақәа Наӷбоу аамҭа-аамҭала "ҳамҭас ииҭон" зҽага зазқәынҵа рашәара иашҭа иҭанагалаз агыруа. Џьаиан лакәзар, амаҵурҭа дыҩнашьқьыруан арашәаҩ шьыбжьон ҳәа аӷьара данаахыҵлак акриҿалҵарц. Арашәаҩ Қобаль ихьӡын, уи иаҳауаз ажәақәа ихшыҩ аус адыруан, "исықәлоу аԥҳа думамзаргьы, уҭаца дыбзиами" ҳәа игәы дҭахәыцуан арҭ адгьыл чашәрақәа рҿы анхара ззы иразҟыз Қобаль.

Днаделуаҩын асоф иқәтәаз Наӷбоу, иҵакыз идгьылқәа наӡынла ауаа инарыҭаны, иҭаацәа ду зланыҟәигашаз дазхәыцуан. Иашьа даныԥсы, иҭаца лыхшареи лареи иара иакәын знапы ианыз. Иаргьы ҩыџьа аԥҳацәа драбын азы, абарҭ зегь еиҵаиааӡар акәын. Аныҳәақәа аныҟаз ихәы ааргон иааигәа анеира азин змаз анхаҩцәа. Ажәакала, усҟантәи аамҭазы Наӷбоу акыр зылшоз наделуаҩын…

Амхы зрашәоз ахныҟәгаразы арахь дааижьҭеигьы рацәак ҵуамызт, аха иаразнак еилиргеит иҟаҵатәыз, аԥҳәысеиба Џьаиан лынхара аԥшәмара иқәашьхаразы. "Ҳаи, дзакә круҩузеи, иқәлоу аԥҳа дсымам акәымзар", - иаагалон Наӷбоу ибжьы, амхы зрашәозгьы игәҭакы азааигәахара даҿын уи аамҭазы.

Ҽнак зны Наӷбоу иҭаца Џьаиан арашәаҩ дышиццаз ажәабжь ашҭа еиужь ду иааҭаҩит. Ари зхы иақәызҵаз Наӷбоу Гыртәылаҟа ауаҩы дишьҭит, рҭацагьы арашәаҩгьы Аԥсны ршьапы шалху азы ажәа рынҵаны. Ииҳәаз агьынаигӡеит ашьнаҟма, убри нахыс еибаны инхаз Наӷбоу иашьа ихәыҷқәа абысгьы анысгьы иара иакәхеит ироуз. Џьаиан разҟыцәгьа иабалдыруаз лхаҵацара ишылзаанагоз агәырҩа, уаҳа лыхшара рыбла аҭаԥшра шылмоуаз.

Гыртәыла дахьнанагаз дынхагәышьеит, уаҟа ҩыџьа аԥацәа лоуит, аха убри ашьҭахь ачымазара ҿкы аарылалеит. Арашәаҩ Қобаль атиф ихьын, аҳауа иԥсахырц азы ауардын данҵаны длыманы Қобулеҭи аганахь дышцоз, лхаҵа ихьуаз лара иналыхьын, дыԥсит рҳәеит иахьнеишаз ианнеи. Ауардын ианыз Қобаль иакәзар, уи ашьҭахь ишьапы дықәгылеит.

Наӷбоу шьнаҟма изыхгомызт рҳәеит ҽмыршьагала ирҽхәоз ирашәаҩ иҭаца дхыхны дахьигаз, иара игәызианра арашәаҩ гызмал ихы иахьаирхәаз. Наӷбоу иҭаца изылуз ихы иақәҵаны, игәхьаалгоз лхәыҷқәа рыла аҭаԥшра азин лымамкәа иҟаиҵаз гәнаҳаны изынхеит. Зхы ду беиа избоз ашьнаҟма усҟан издыруамызт аҩсҭаа ижәҩахыр дшықәтәаз, еиҳа иуадаҩыз аамҭақәа иашҭа ишазыԥшыз...

Ахьатә кәасқьа зҭагылаз ашҭа ҭбааҿы изызҳауаз ахәыҷқәа духеит, Наӷбоу иакәзар, идунеи иԥсахит, агыруа изиуз игәы ахәны дшыҟаз. Ахамаԥагьара агәаҽанызаара анацым, абас ҟалалоит…

Ус иааит априкреплионцәа раамҭагьы. Усҟан аҽагаҟьаҩцәа ҵҩа рымамкәа Аԥсны иалалахьан. Ақыҭанхамҩа иахылаԥшларц арахь иаашьҭыз Доменти иакәзар, амчра знапаҿы иҟаз уадак изалырхит Наӷбоу иԥҳа еиҵбы, зынасыԥ зцымгылаз Татеи лыԥҳа заҵәи лани ахьынхоз, асоф ҭбааҭыцәӡа измаз рыҩнаҿы. Татеи инагаз аамысҭак диман, аха заа дыԥҳәысеибахеит, лыԥшәма даныԥсы, лыԥҳа заҵә длыман лаб иҩныҟа дгьежьгәышьеит, априкреплионцәа раамҭа ианасакьаҳәыз.

Априкреплион Доменти ақыҭа далан иҽырчынуаҩны. Уахьихәаԥшуаз, илақәа еиҩысҭааӡа, хәарҭлаӷьԥсараха иааԥшуан. Татеи лани лареи ирызгәамҭаӡакәа априкреплион аплан шьақәиргылахьан. "Чқьим оқро" (гыршәала "сыхьҟәыршәа" аанагоит - Е. К.) ҳәа иааиҿыҵшәалон иара ибызшәала, зыбла гәыҭбаақәа разӡа аишәа ихәы ықәзыргылоз Татеи даалыхәаԥшны. Аԥҳәыс ԥшӡа ас ажәа лыԥшаахқәа ллымҳа иҭасуа ианналага, дхәыҷаахыс илаҳауаз "аҽагакра арахь иаауа ирыҵкару рыгәра угар ҟалом" атәы аалханаршҭит.

Ҽнак Татеи лыԥҳа хәыҷы дырцәаны, лыҩнусқәа данрылга, ӡык аалықәылҭәарц аҩны аҵаҟа иҟаз аҳамамҭра (аҽыкәабарҭа) дныҩналт. Лара илыԥшнын, аиашазы, игәыкыз лхы-лҿы адагьы, гыларыла деиҟараны, аԥшӡара ҳамҭас Анцәа изиҭаз лакәны.

Татеи лҽааилылхын, лыкәмаан ала лаԥхьа игылаз ачуан ду аӡы ааҭылган, иналыхьлыршеит. Аҽырбага лҽылаҳәаны данаагылоз аамҭазы, аҳамамҭра ашә аавҵрааит. Алыкә аларшәра лхашҭу, анасыԥ дазыԥшызу здырхуада, аха Доменти игызмалыз иблақәа аакылирҳәҳәеит аҳамамҭра ашә. "Чқьим, оқро",  - даҽазнык игәырԥсаҳәагаха априкреплион ибжьы гызмал ллымҳа иааҭасит аԥҳәысеиба...

Анаҩсан ари аҽыкәабарҭа априкреплиони Татеи хазынеи реибабарҭа иаҭыԥхеит…

Татеи лан игәалҭо далагеит лыԥҳа лыҽшылыԥсахыз, илшәыз лымаҭәақәа дырзымкуа дхыгьежьааӡа дшааҟалаз, аха илылшоз уажәшьҭа – априкреплион ашьнаҟма иҩны далахәмархьан. Ан илыӡбеит ахацәа ааизганы априкреплион иҭыԥ дықәырҵаратәы адҵа рылҭарц, уи атәы Татеигьы ллымҳа инҭылшьит. Татеи априкреплион ишьацҳәа ацәцара лҭахымызт, абзиабара илылсыз дарҩашьны даман, убри аҟынтә Доменти игәиҽанылҵеит "ҳабналаны ҳцап" ҳәа, ахацәа еизаанӡа.

Ахәылбыҽха аижәалантәқәа еизаны рзал ду аҿы иааилатәеит априкреплион данааиуа еиҩаӡо, аха уаҳа умԥсит, Доменти ихабаргьы ыҟамызт… Татеи еилылкааит илыхьыз - "чқьим оқро" зҳәоз лыбзиабаҩ лара лыхьӡи лыхьымӡӷи хьаас ишимамыз. Дцеит иара дышцара, зыԥшӡара инапаҿы иааигаз аԥсуа ҭыԥҳа ллахьынҵа акашәа имбакәа. Дзықәшәаз шыгәнылгоз, иҟалҵаз шыԥхалшьоз, Татеи илаамҭамкәа ахшара длоуит. Зашҭа ахьымӡӷ ҭалгалаз лаб игәнаҳа акәу здырхуада, дланамхеит ииз априкреплион иԥа, данииз аухаҵәҟьа иԥсы ааихшәагәышьеит.

Татеи лашьцәа иҟалаз хьымӡӷыршьазаргьы, раҳәшьа дрыцҳаршьон, еиҳа инамыцхәны илхылаԥшуагьы иалагеит, избанзар раҳәшьа ахылаԥшра лыгдырхеит акәын иҟалаз иаанагоз. Наӷбоу ду иҭаца арашәаҩ данига ашьҭахь, аҳәса рхала иахьынхоз априкреплион дахьыҩнарҵаз зхаразгьы дара аижәлантәқәа ракәын… Раҳәшьа дгәыгәҭарыжьит.

Татеи лгәы ихьааны иҭан Доменти иԥа илыхшаз иааӡара ахьылқәашьымхаз, лаҳаҭыр ас даназныҟәах, "иԥсы ҭандаз исыхшаз, сыԥҳа аиашьа дылмоуаз" ҳәа лхы дацәажәон. Лыла ҭраа амҩаду дазыԥшуан Татеи акыраамҭа, знымзар–зны Доменти ицәаара ахьыԥшра лоуазар ҳәа, аха уаҳа умԥсит. Доменти иакәзар, иԥсадгьыл аҿы ишьапы аркны дынхон, анкьа зны иижьаз аԥҳәыс лызхәыцра хшыҩзышьҭрагьы аиҭомызт.

Аамҭа анца, Татеи лыԥҳа аҩнра ҳәа дцеит, лангьы лдунеи лыԥсахит. Ари ашҭа ҭбаа лара лхала дазынхеит, лаб Наӷбоу иҭыԥ аанкыланы. Ахаҵа усгьы, аԥҳәыс усгьы лара дырҿын.

Ҽнак зны, ари ақыҭаҿы арашәаҩцәа ианраамҭаз хатәара разҟыс изауз, аԥсшәагьы хара амамкәа изҵаз Хәымԥо имхы Татеи лкамбашьқәа ҭалазаап. Дааит уи ахатәа иара итәала ирдыдырц, акамбашьқәа зтәыз Татеи длықәымчырц. Хәымԥо игәы аныԥжәа, аҽԥныҳәа лиҭазаап априкреплион ибзиабара лыҽшалҭахьаз Татеи иаалгәаларшәо. Дааицрашәеит рҳәеит лара, аҽԥныҳәа илаҳаз зҟынтә илаҳаз иакәын илызхымгоз, избанзар хатәара иааз иаҳаҭыр уамакгьы идумызт аԥсуаа рҿы. Ашҭа зларыԥссоз адыӷаҷа ԥацхьахь рхха Хәымԥо иганахь лымч зегь ааизыркәкәаны зҿыналырхаз, агыруа хатәа ихаҿсахьа ҟәыбаса иаашьҭанаҵан, ашьаҟәадабаа ааиҿашәит рҳәеит. Дыкшеит лара ишлымчыз, лаԥхьа игылаз лыбзиабара иаӷрагылаз Доменти иакәушәа баны…

Татеи абри ашьҭахь зшьа зуз ԥҳәысны лхы лбо дҟалеит рҳәеит. Зҿыналырхаз уи ашҭаԥссага ԥацхьахь лыбзиабара змалдаз априкреплион цәыршәага иқәшәазшәа лгәы лҟажон. Ахатәа Хәымԥо иакәзар, аҟәада шиҿашыз лашҭа дынҭыҵны дцеит, уинахысгьы ауаа рҿы дзымцәажәо дааҟалеит, "аԥҳәыс илыпҟаз" ааихьӡхалеит…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

Иара убас шәаԥхьар шәылшоит:

 

317

Есымша исыцу сҩыза: апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара

44
(ирҿыцуп 11:20 23.11.2020)
Апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" аҳәаақәа ирҭагӡаны апоет Анатоли Лагәлаа иахьатәи ианҵамҭа апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара иазикит.

Сара аакласск рҿы стәан Виачеслав Ҷыҭанааи сареи ҳанеибадыр. Усҟан ашәҟәыҩҩцәа лассы-лассы араионқәа рҿы инеиуан, еиҿыркаауан алитературатә семинарқәа. Уаҟа ахәыҷқәа ражәеинраалақәеи ражәабжьқәеи ианырзыӡҩрлак, иргәаԥхоз Аҟәаҟа аредакциақәа рахь иаарыԥхьон. Убасҟан ашәҟәыҩҩы Џьума Аҳәбеи акритик Рауф Ебжьноуи сҩымҭақәа ргәаԥхан, саргьы Аҟәаҟа алитературатә семинар ахь саарыԥхьеит.

© Foto / Из архива Анатолия Лагулаа
Виачеслав Ҷыҭанааи Анатоли Лагәлааи

Ари асеминар иалахәын Аԥсны араионқәа зегьы рҟынтә иалрыԥшааз ахәыҷқәа, астудентцәа. Убасҟан ауп Виачеслави сареи ҳанеибадыр. Уи К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа интернат далгахьан, Аҟәа ақалақь бзианы идыруан, даԥшәымахахьан, ашәҟәыҩҩцәагьы рацәак дырцәыԥхамшьакәа драцәажәон.

Виачеслав иажәеинраалақәа зегь ҿырҳәала идыруан, ибзиангьы дрыԥхьон. Уи аҽны ашәҟәыҩҩцәа ҳҩыџьагьы ҳажәеинраалақәа даара иргәаԥхеит. Асеминар анеилга, Виачеслав даасыдгыланы дсазҵааит, узцыда уара ҳәа. Азныказ сара стәала иаахьымӡӷысшьеит, аха нас иасҳәеит саб дышсыцыз, уи апарк аҿы дысзыԥшны дыштәоу!

- Аҩныҟа дҳашьҭып!- иҳәеит иара, гызмалрак аҵаӡамкәа дааччан.- Уаха сара сҿы уҟаз, ара азеиԥшынхарҭаҿы ауада сымоуп.

Сара азныказ исҳәашаз сақәымшәеит, саангыларцгьы сҭахын, аха саб сицны аҩныҟа сцаргьы цәгьа избомызт, арахь асеминар аҿы сдырҽхәахьан, уи ажәабжь "шыԥхаз" саб изеиҭаҳәара сахыццакуан!

- Аҟәа усырҵоит!- деиҭаасыхлафит иара, - ажәеинраала бзиақәа зыҩуа Аҟәагьы бзианы идыруазароуп!

Саб иҿы ҳнеины иаҳҳәеит иааӡбаз, Виачеслав ихы-иҵыхәа цқьа ианеиликаа, инапы снаниҵан, ҟәрышьқәакгьы наҳаиҭан аҩныҟа дцеит.

Абас ауп ҳаибадырра ахы шакыз, сҩыза, сыԥсҭазаараҿы даара иӷәӷәаны исывагылаз, иахьа сызқәу сымҩа сахымҟьартә ианаамҭаз ацхыраара сызҭаз Виачеслави сареи.

© Foto / Из архива Анатолия Лагулаа
Виачеслав Ҷыҭанаа иҩызцәа рыгәҭа

Уи нахыс, сара ашкол сшалгазҵәҟьа аинститут сҭалеит, хышықәса азеиԥшынхарҭа сыҩнан, иаргьы ешьак еиԥшҵәҟьа илаԥш схын. Иҟоуп иареи сареи ҳаиҩызараҿы ахаан исхамышҭуа ахҭысқәа рацәаны, абраҟа урҭ рахьтә ҩбаҟа-хԥаҟа анысҵоит.

Виачеслав иашьцәеи иаҳәшьцәеи зегьы дреиҳабын. Уи иашьцәа ԥсуаҵас иааӡаз ҷкәынцәан, иара иаԥхьа аҭаацәара алалара рзыгәаӷьуамызт. Арахь иара иани иаби дыхҭаркит, уеиҳабызар, уашьцәагьы мҩакы иқәҵа, урԥырхагамхан, уаргьы шьҭа ухы уаазхәыц ҳәа. Уи иаанагоз еилкаан, ихы дахәар акәын! Виачеслав абри абри лоуп ҳәа аӡәгьы далхны димаӡамызт, иара иҳәашьа аӡәгьы "дҭеимԥшыхәцызт" макьана, анаԥш-ааԥшра акәын дызҿыз!

Исгәалашәоит, хәылԥазык, ҳаашәарыцап, иудыруеи ҳдарҩатә еиӷьхар иҳәан, апроспект ҳаныланы ҳҿынаҳхеит. Ус ҳалаԥш нақәшәеит афиша, усҟан астудентцәеи Аҟәатәи акультуратә хан аҿы еиҿкааз ақәыԥшцәа ртеатри еицымҩаԥыргоз спектакльк цон. Нас ҳаузынкылозма ҳара, ахәаԥшҩы ирольгьы, аҽырбаҩ ирольгьы нагӡо аԥхьаҵәҟьа ҳнатәеит! Виачеслав ихы аасыдикылан исеиҳәеит, уаҟа ихәмаруаз ӡӷабк дшигәаԥхаз. Уи акәхеит, аспектакль анаанҵәа, лҩызцәеи лареи алаф нараҳәо, апроспект ҳаныланы ҳҿынаҳхеит. Лҩызцәа аӡәы, лара лыжәлантә, ҳпоетесса гәлымҵәах, Саида Делԥҳа лакәын, егьи- ажурналист Инна Ҳаџьымԥҳа, лара- иахьа Виачеслав ихәыҷқәа ран, Нонна Делԥҳа лакәын!

Азеиԥшынхарҭаҿы ҳаннеи, урҭ рахьтә сара Саида дыздыруан, иласҳәеит, ҳҩыза лаҳәшьа дшигәаԥхаз, еибаҳардырырц шаҳҭаху!

- Ибзиоуп!- лҳәеит лара,- амала амыцхә дыԥхашьаҩуп, иаҳзеирцәажәар!

- Иаргьы дыԥхашьаҩуп, аха уи ихәшә сара издыруеит, сҳәан, иаразнак рыжәтә хәыҷык аахәан иаазган, азеиԥшынхарҭа аҩбатәи аихагылаҿы дара руада ҳныҩналеит.

Нонна иара усгьы ажәак аалыхәлымшәеит, иаразнак лцәа иалашәеит ҳгәы иҭаз. Аха Саидеи, Иннеи сареи аҭагылазаашьа "еиқәҳархарц" ҳалагеит. Ус ҳаӡбеит, ҳарҭ ҳабжьы рдуны ҳцәажәалап, ажәеинраалақәа ҳрыԥхьалап, уимоу, амҳаҵәқәа ықәықшаны "амузыка" аҳарҳәалап, уи иалагӡаны, издыруада Виачеслав акыр изҳәозар ҳәа! Аха Виачеслав, цас иҟаиҵозшәа, убри аҽны ибыз ихәлашәеит, акызаҵәык ииҳәаз, иаб ԥҳәыс даага ҳәа дшыхҭеикыз ауп, лара дшигәаԥхаз, лара лыда дышхәарҭам, - уаанӡа ииҳәарц игәы иҭаз зегьы шҳәатәыз ихашҭит!

Ҳара еиҭах ҳабжьқәа ҳрыӷәӷәеит, дара зынӡак хьаас иҳамаӡамшәа ҟаҳҵеит, уимоу, Саида дагьыкәашеит, ажәеинраалақәа ҳрыԥхьеит! Виачеслав уи иаҩижьуазма, арыжәтәгьы, иқәыԥшрагь, ҳара ҳазҿызгьы зегьы еилалан, игәы иацрасзар акәхап, уаанӡа иҿаҳәазшәа иваԥсаз инапқәагьы рҟьара далагеит. Аха игәы иҭаз зегьы иҳәарцаз, ҳара иҵегь ҳабжьы еиҵаҳхыр акәын, ҳара иҵегь ҳабжьы еиҵаҳхыр,- акомендант дхалан ҳдәылицон! Ус ҳаӡбеит, уахатәи ҳаиқәшәараҿ ҳаангыларц, уаҳа ацҳамҵарц, уаҵәы ҳаиҭеиқәшәарц. Дара аӡӷабцәагьы гызмалқәамзи, еиҿдырԥшуазар акәхарын, ауха иаҳҳәози адырҩаҽны иаҳҳәози еиқәшәозу еиқәымшәозу! Уаҵәы захьӡыз ҳазегь ҳаиҭеиқәшәеит, еибаҳҳәеит ҭыԥ ԥшӡак ахь ҳаиццарц, ҳаԥсқәа ҳшьарц. Ҳцеит Лбаатәи Ешыра, Виачеслав иҩыза гәакьак иҿы зегьы ҳшеицыз. Уи ауаҩ даара ибзиаӡаны ҳидикылеит, Виачеслав ауха Нонна диҳәеит! Мызк анааҵ, Виачеслави Ноннеи рынасыԥ еиларҵеит!

Ахаан исхамышҭуа ахҭысқәа иреиуоуп: даҽа уахык, усҟан авокзал авараҿы ҩынхәыҷык аҟны қьырала иамхны ҳанхон сҭаацәеи сареи, цхыбжьон ашә асыбжь геит. Сҩагылан иаасыртызар, Славик дҳаш-ҳашуа, иԥсы игәы икылахо, ццакырак, ма ус ӷәӷәак дшақәшәаз мҩашьо, ирласны уҽеилаҳәаны уаала иҳәеит. Ҳабацо сҳәан, ҳабацо умбо, Нонна ахшараиурҭаҿы дааганы дышьҭасҵеит, аҳақьым хадеи уареи ибзианы шәшәшеизыҟоу здыруеит, усызиацәажәароуп иҳәеит. Саргьы ахьышәҭҳәа сҽааиласҳәан, сҿанынасхоз аамҭаз: "Дәрыԥшьҟа ааигәа умцаӡаци?!" ҳәа дсазҵааит. Ҳашԥамцац, иаҳхысыз асабшазы уахьынтәи ҳмааи анысҳәа, нас, ҳацлымҳәа зырҵасыша акгьы ааумгаӡеи, иҳәеит! Ишԥаасымгеи, уааи, акака аажәып сҳәан, аҿаԥарашәа иҟаз ахь ҳнҩналеит. Уи акәхеит, аҩны иҟазгьы цыфақәак анааҳзықәлыргыла, аӡәы имаӡа иҵәахып, ҩбаҟа сааҭ ҳаидхалеит!

Ацхыбжьон, ахшараиурҭаҿы ҳаннеи, Нонна деибга-деизҩыда аҷкәын длоухьан!.. Ахшареилыргаҩ ӡӷаб гәырӷьаҽҳәаша анҳалҭоз, Славики сареи лхы наҳақәылкын:

- Нонна дсыҳәан, хынтә ахԥатәи аихагыла аҟынтә сылбаалышьҭхьеит, - лҳәеит,- цхыбжьон хәшәык иашьҭалан ицан, машәырк рмыхьзааит ҳәа! Ҳарҭ ҳабызқәа ҳрымҭииргьы, алашьцара ҳалубаауазар акәхарын ҳҟаԥшьҟаԥшьӡа ҳшыҟаз!

- Шәарҭарак ҳақәшәеит, аха ҳацәцеит!- ҳҳәеит ҳаргьы ҳаҿамхаӡакәа!

Виачеслав аҩыза изы иԥсы ҭихуан, иахьынӡаилшоз дивагылан. Уи алитератураҿы даара агьама бзиа змаз поетын, ирацәаӡаны аҩымҭақәа ҿырҳәала идыруан. Уи аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы ииҩыз аепиграммақәеи, апородиақәеи, ажәеинраалақәеи, ажурнал "Алашара" адаҟьақәа рҿы ианылахьеит. Ҳаԥсуа поезиа дацәыӡит ҳаԥхьаҩцәа бзиақәа зыргәырӷьашаз, иҵаулан ихәыцуаз, ажәа агьама зныруаз, злафи зҟазшьа бзиақәеи рыла угәырҩақәа ухазрышҭуаз, ахааназ зҭыԥ даҽаӡә иҭыԥ иаламҩашьо ҳҩыза бзиа, ҳашьа бзиа- Виачеслав Ҷыҭанаа.

"Аԥсуа поезиа антологиаҿы" иануп зхатә ҭыԥ аанызкылахьоу иара ицәаҳәақәа – иара иуасиаҭ.

Сҩызцәа, игәыӷуа исзыԥшыз,

Еиқәтәаз сгәеисыбжьы шышәныҩуа,

Исзымҳәаз ажәа, сгәы иҭашыз,

Сызхьымӡаз сашәала сышәҵәыуа!

44

Цуца Аҳəԥҳа: аҵаҩы арҵаҩы ибла дхыԥшылозароуп, лабҿаба еимадазароуп

208
(ирҿыцуп 10:15 22.11.2020)
Нестор Лакоба ихьӡ зху Аҟəатəи ажəабатəи Ашьхарыуаа рышкол аҟны аус зуа, Аԥсны зҽаҧсазтəыз арҵаҩы Цуца Виссарион-иԥҳа Аҳəба аиҿцəажəараҟны дырзааҭгылоит ҳазҭагылоу аамҭазы аҭыԥ змоу аҿкчымазара аҵаҩцəеи, арҵаҩцəеи, аҭаацəеи ишырныԥшыз, иара убас лзанааҭ аҷыдарақəа ртəы.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

- Цуца Виссарион-иԥҳа, адунеи иалаҵəаз аҿкчымазара иахҟьаны ашколқəа рҟны имҩаԥысуаз аҵаратə процесс еиԥҟьоуп, уи уадаҩрақəас ицəырнагазеи, ишԥарныԥшуеи аҵаҩцəа рҵарадырра аизырҳараҿы?

- Ҳəарас иаҭахузеи ари аҭагылазаашьа аҵаҩцəагьы, арҵаҩцəагьы, аҭаацəагьы ирнымԥшырц залшом, ԥсыхəа змам акакəны иҟалеит, аҵарадырра знапы алаку зегьы гəҭыхас иҳамоуп. Онлаин арежим ала, аҭелқəа рыла ахəыҷқəа разыҟаҵара, адҵақəа рыҭара нап аркуп, аха уи еиззырҳауа акакəым. Сара аиҵбыратəи аклассқəа рҟны аус злазуа ала, ибзианы избарҭоуп ахəыҷи арҵаҩи аԥхарра рыбжьазар шакəу, урҭ еснагь еимадазароуп. Ахəыҷы арҵаҩы ила дхыԥшылозароуп, арҵаҩы ахəыҷы ила дхыԥшылозароуп, дихəаԥшуазароуп, аҩышьа, аԥхьашьа инацəкьыс нақəкуа, дырҽеиуа дцозароуп. Ари аҩыза аҭагылазаашьа аԥхьаҟа ҳҳəыҷқəа абакылнаго ҳəа зегьы хьаас иҳамоуп.

Цуца Ахуба
© Фото : предоставлено: Сырмой Ашуба
Аԥсны зҽаҧсазтəыз арҵаҩы Цуца Виссарион-иԥҳа Аҳəба

- Абри аамҭа иалагӡаны шəҵаҩцəеи шəареи аимадара шшəыбжьоу ҳасаб азуны, рҵара аус еихьӡара ҳəа акраманы ижəбома?

- Иҟоуп аҭаацəа рхəыҷкəа напы рыдкыланы, ирыдтəаланы рыдҵақəа рыцҟазҵо. Аха, еиҳараӡак аҭаацəа ирылшаӡом, аус зуа ыҟоуп, хəлаанӡа ахəыҷқəеи аҭаацəеи изеибамбо ыҟоуп. Убри азы ахəыҷқəа еиҳа изцəыуадаҩу еиҳахеит, иззымариоу реиҳа. Ахəыҷы еиҳа аҭакԥхықəра иднаҵоит ашкол аҟны даныҟоу, аҩны даныҟоу днатəоит, днагылоит, уиаҟара ихы дацклаԥшӡом. Иреиҳау аҵараиурҭақəа ирҭоу рҭагылазаашьа хазуп, еиҳа иазҿлымҳаны иазнеиуеит рҵаратə процесс.

- Шəара имаҷымкəа абиԥарақəа еиҵашəааӡахьеит, шəџьабаа акыр ирацəоуп. Иаҳҳəозар, шаҟа шықəса ҵуеи уажəшьҭа шəзанааҭ ала аус шəуеижьҭеи?

- Уажəшьҭа 50 шықəса инареиҳауп ахəыҷқəа нап рыдкыланы рааӡара саҿуижьҭеи. Аҭаацəа змоу ауаҩы иҭаацəа рыда дышхəарҭам еиԥш, ахəыҷқəа рыда ухəарҭаӡам. Абыржəы аҩны ҳаҩнахеижьҭеи, сааҟəымҵӡакəа ахəыҷқəа роуп сзызхəыцуа, сыла ихгылоуп еснагь. Ирҳəоз-ируаз зегьы сгəалашəоит, ашкол аҟны аус анууа ахəыҷқəа бзиа иубароуп, бзиа иумбакəа гəыла-ԥсыла аус рызудулаӡом. Ахəыҷқəа анааԥсогьы ыҟоуп, усҟан лафк нараҳəаны, иаарччаны аусура иналасыргалоит. Ахəыҷы дук иаҳасабала пату-ҳаҭыр иқəҵаны уиацəажəозароуп, уи ахəыҷы имнырырц залшом.

- Шəара шəырҵаҩратə ԥсҭазаараҿы иарбан ҟазшьа ҷыдарақəоу иалышəкаауа, еиҳа зҿлымҳара зышəҭо?

- Еснагь уҽырԥшӡаны ахəыҷы уҽиаҟаратəны уцəажəозароуп, уи лымкаала сацклаԥшуеит. Аԥшьбатəи акласс иалганы маҷк ианеизҳалак, иҟəышхо ианалагалак, уҟазшьа ааԥсахны маҷк иаарымчшəа рацəажəара уалагоит. Убри анаҩсан, актəи акласс аҟны ианааҳго иаҳбарҭоуп, насгьы аҳəыҷбаҳчеи рҭаацəеи рыда уаҩ дзымбац ахəыҷқəа рҟазшьа шхазу, ишəаӡыӡо, иԥхашьо, иҟəиҭ-ҟəиҭӡа ианынатəо аамҭазы уаргьы уҽраҟаратəны ацəажəара уалагозар ауп, есииуа ҳрыциуазароуп ҳəа лафны исҳəалоит зны-зынла. Нас, амшын ацəқəырԥа еиҳа-еиҳа ишеиҳахо еиԥш, хəыҷы-хəыҷла уҟазшьа ааԥсахуа унапқəа нарыкəыршаны ԥхьаҟа иугозар ауп. Ахəыҷы мыцхəы иахьырхəрагьы сҟазшьаӡам сара. Аурокқəа рыбжьара аԥсшьарахь иандəылҵлак, аӡəаӡəала иааганы срацəажəоит, срылабжьоит, рҭаацəа дара гəыӷырҭас ишрымоу, идмырԥхашьарц, аҵара бзианы ирҵарц шырҭаху расҳəоит.

- Акыршықəса ҵуеит шəзанааҭ бзиа ибаны, шəыԥсы ахҭынҵаны, ааԥсарак шəынмырԥшкəа шəааиуеижьҭеи. Иаҳҳəап, егьырҭ ашықəсқəа ирҿырԥшны ҳахəаԥшуазар, раԥхьа аҵара зшəырҵоз ахəыҷқəеи уажəтəи ахəыҷқəеи еиԥшымзаарас, ҷыдарақəас ирымои?

- Ҳəарас иаҭахузеи, ахəыҷқəа аамҭа рҽақəыршəаны ицозар ҟалап, уи азы ахара ҳазрыдҵом. Ахəыҷы дани инаркны дшысабиӡоу ахəыҷбаҳчахь игара, даҽаӡəы диааӡартə еиԥш аҭагылазаашьа аԥҵара, абри сара тəымнапык дааӡазшəа азысыԥхьаӡоит. Урҭ уиаҟара аԥхашьара рылаӡам аҩны иааӡаз ахəыҷқəа реиԥш, рҟазшьақəа еиқəшəаӡом, еиԥшӡам. Ахəыҷбаҳчақəа хымԥада адырра рнаҭоит, иааӡоит, аҩра, аԥхьара, аԥхьаӡара, ажəеинраалақəа ахьыддырҵо рацəоуп. Уажəтəи аамҭазы, шəымбои, аҭелқəа рыҽрыдырцалоит, раамҭа иахнагоит, рҟазшьақəагьы аԥсахуеит. Зҟазшьа зыԥсахыз ахəыҷгьы дгəыгəҭамыжькəа хылаԥшра иуҭароуп. Артист асцена данықəу еиԥш, ахəыҷқəа раԥхьа дыхəмарроуп арҵаҩы.

- Цуца Виссарион-иԥҳа, шəҵаҩцəа рахьтə уажəшьҭа иҟоуп иандуцəоу, иабдуцəоу, зыуаҩыбжара инҭысхьоу. Дареи шəареи шəанеибабо шəгəалаҟазаара зеиԥшрои, цəаныррақəас ишəызҵəырҵуеи?

- Ашкол ианалго, аҵыхəтəантəи аҵəҵəа аныҟало, раԥхьатəи рырҵҩык лаҳасабала еснагь ус расҳəоит: "Арҵаҩы изы еиҳау гəадура ыҟаӡам данубо уивсны умцакəа аԥсшəа аниауҳəо, убри аҟынтə, шəҳавымслан, аԥсшəа ҳашəҳəала" - ҳəа. Аԥсшəа самҳəакəа, сыргəыдмыҳəҳəалакəа исывымсыц сҵаҩцəа.

- Ҳаиҿцəажəара ишьҭнахуа азҵаарақəа рацəоуп, аха ахыркəшамҭазы иҳаҳарц ҳҭахуп шəара шəзеиӷьашьарақəа.

- Сара аҭаацəа рахь, ахəыҷқəа рахь схы нарханы исҳəо убри ауп, абыржəы ҳазҭагылоу аамҭазы агəабзиареи аманшəалареи Анцəа ириҭааит. Агəабзиара аныҟала, зегьы ҟалоит, рхатəы бызшəа рхамшҭуа, рыԥсадгьыл иаԥсаны иаҵагыло аманшəалара Анцəа ириҭааит!

- Иҭабуп ҳаиҿцəажəаразы, аманшəалара шəыцзааит!

Иара убас шәаԥхьа ҟалоит:

208

Емырхәба еиҭеиҳәеит Алакәымҳара ақыҭаҟны имҩаԥысуа аусурақәа ртәы

0
(ирҿыцуп 21:21 23.11.2020)
Гал араион ахада ихаҭыԥуаҩ Беслан Емырхәба арадио Sputnik арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҿы еиҭеиҳәеит Алакәымҳара ақыҭаҟны ицо аиҭашьақәыргыларатә усурақәа ртәы.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Емырхәба Гал араион аҟны аиҭашьақәыргыларатә усурақәа ртәы

"Алакәымҳара ашкол аҟны аусурақәа мҩаԥгатәны иҟоуижьҭеи акыр шықәса ҵуеит. Иҳәынҭқарратәым аиҿкаара ацхыраарала ахыб ԥсахуп, аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит ахыбра аҩныҵҟагьы. Быжь-километрак инацны амҩа аҟаҵара азгәаҭоуп Аберқыҭеи Алакәымҳареи рыбжьара, машьынала амҩасра уадаҩуп", - иҳәеит Емырхәба.

Шәазыӡырҩа аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0