Саныҩуа ауп сыԥсы шҭоу аныздыруа: апоет Гунда Сақаниаԥҳа лыҿцәажәара

58
(ирҿыцуп 12:51 26.07.2020)
Апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" иацҵо, ашәҟәыҩҩы Анатоли Лагәлаа длыҿцәажәеит апоет Гунда Сақаниаԥҳа.

Абаҩхатәра ашьаҭақәа

- Гунда, бара иахьа ҳаԥсуа поезиа иалԥхаауа, зхатәы бжьы змоу, иҵауланы ихәыцуа, ҳазҭагылоу аамҭа бзианы изныруа, уи ахьааи агәалеи зҩымҭақәа ирныԥшуа поетуп. Уи нас иҵегьы ҳалацәажәап, уажәы ҳазааҭгылап бара ҳлитературахь бцәырҵра шыҟалаз. Дарбан аԥсыуа поету бара раԥхьаӡа бгәазҭаз, "баазыртыз", апоезиа ахьтәы цҳа бықәызҵаз!

- Сажәеинраалақәа раԥхьаӡа игәазҭаз, сыгәгьы азҭазҵаз саб иоуп. Иара даара бзиа ибон апоезиа, иаргьы дыҩуан, аха ицәыригаӡомызт, уи зегь зыбзоураз иҩызцәа Борис Гәыргәлиа, Терент Ҷаниа, Руслан Қапба рнырра акәзар ҟалап. Сангьы алитература даара дазҿлымҳан, дахьырҵаҩыз акәхап, ҿырҳәала ажәеинраалақәа дзыԥхьоз ирыбзоураны саныхәыҷыз инаркны апоезиа агәыбылра сылҭеит. Ажәеинраала исахьаркны аԥхьашьа саб исирҵон, уи иҟнытә раԥхьаӡакәны еилыскааит аԥхьашьа шаҟа аҵанакуаз.

Саныхәыҷыз инаркны, аҩышьеи аԥхьашьеи сҵаанӡа, еинраалан ашәақәа сҳәон. Уи санду лакәын изыбзоураз, ачамгәыр ианҵаны лареи сареи ашәақәа ҳҳәон ҳхы иҭхәыцаан, уи лареи сареи ҳаиндаҭлар акәын есҽны. Сҭаацәа даара ирҭахын амузыка агәыбылра сдыркырц, амузыкатә школ сҭарҵеит, ахор саларҵеит, акәашарахь срышьҭит, аха башахеит, илҵшәадахеит ари аус. Саб амырзакан бзианы иаирҳәон, ашәа еицаҳҳәон, сан амузыкатә ҵараиурҭа дҭан, уигьы даара аџьабаа лбеит, аха акгьы сылымҵит уи аганахьала.

Саб иаамышьҭахь, хә-класск рҿы стәан раԥхьатәи сажәеинраала ажурналист, апублицист Гьаргь Жанаа саб иҳәарала санизаԥхьа, даара иџьеишьеит. Иара ибзоуроуп раԥхьатәи сажәеинраалақәа "Амцабз", "Алашара", "Аԥсны ҟаԥшь" рҟны акьыԥхь ахьырбаз. Сара сзы саб инаҩс ас сажәеинраалақәа здызкылаз игәаанагара акырӡа сгәы шьҭнахит. Нас, ишырҳәо еиԥш, насыԥны Геннади Аламиа сажәеинраалақәа илаԥш рықәшәеит.

Иҟалап уи сырҿиаратә ԥсҭазаараҿы акырзҵазкуаз хҭысхазар. "Еҵәаџьаа" ианиҵеит сажәеинраалақәа. Еиҭаҳәашьа амаӡам уи агәырӷьара, иахьагьы исгәалашәоит уи амш, шаҟа гәыҭыԥсаара, шаҟа гәырӷьара ацыз, раԥхьатәи ашьаҿа, раԥхьатәи аныҳәабӷьыц.

© Foto / предоставила Гунда Сакания
Апоет Гунда Сақаниаԥҳа

Гьаргь Жанаа сара рҵаҩыс дсыман, аусушьа, ажәа артәашьа, апоезиа амаӡақәа, агәрагара дуӡӡа, анырра бзиа сиҭеит сыԥсҭазаараҿы. Сара усҟан 17 шықәса ракәын исхыҵуаз, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет сҭан, Гьаргь сан лаҳәшьа лыԥшәма иакәын, дара рҿы сыҟан. Есыуаха сзыԥхьаз, изҩыз, исаҳаз зегьы дрызҿлымҳан, илаԥш схын сахьыҟазаалак. Ус еидаҳкылеит сажәеинраалақәа реизга аҭыжьразы, аха 1982 рзы ирыдаҳгалаз 1985 шықәсанӡа ԥсыхәа амоуит, иҭырмыжьит. Иаҿагылаз рацәаҩхеит, заацәоуп ҳәа згәы иаанагоз ашәҟәы аҭыҵра, урҭ ҳзырзымиааит, акы зыҩуа зегь поетхо џьышәшьома ҳәа сарҳәон.

Аимак-аиҿакқәа рнаҩс раԥхьатәи сышәҟәы "Аԥшқарах" ҭыҵит, аха сажәеинраалақәа рыбжеиҳара анымлаӡеит, дара ишырҭахыз еилырхит. Абас иҟан раԥхьатәи сшьаҿа, раԥхьатәи сцәырҵра.

"Арҿиарауаҩы шаҟа дуашәшәыроу аҟара дыӷәӷәоуп"

- Гунда, иахьа аамҭа хьанҭоуп, адунеи аҿы имҩаԥысуа ачымазара бааԥсы ҳара ҳҟынӡагьы иааит. Аха бара уи ашәара бҽабҭаӡом, уимоу, аинтернет аҿы иаҳԥылалоит бара бпародиақәеи бепиграммақәеи… Уи бзиоуп, апоет есымша астимул аԥшаара дашьҭоуп, агәкаҳара дацәыбналоит. Бажәеинраалақәа, ма бышәҟәқәа иаарласны ҳаԥхьаҩ акыр иоураны дыҟоума? Иарбан журналу, иарбан кьыԥхьырҭоу ибыргәырӷьарц иҟоу?

- Арҿиара ахатәы закәанқәа амоуп, арҿиаҩы иҩнуҵҟа имҩаԥысуа иара ихаҭагьы издырӡом. Арҿиара аамҭа есқьынагьы иҿыцуп, еиԥшӡам. Арҿиаҩы аус аниуеи анҿимҭуеи, мамзаргьы ҩнуҵҟала аусура анцои рыбжьара иҟамзар ҟалап аҳәаа. Иҟалап, сара сыԥсы шҭоу, сахьыҟоу, сызусҭоу, исҭаху, сзышьҭоу саныҩуа акәзар ианыздыруа. Уи сара сзы аԥсы аӡааԥшылара, уԥсы ҭырхәрааны аҭыгара, аԥсеивгара, умԥсырц, уԥсы аныԥшылара исзеиҩсуазар ҟалап.

© Foto / предоставила Гунда Сакания
Анатоли Лагәлаа, Гунда Сақаниаԥҳа, Гәында Кәыҵниаԥҳа

Зынгьы уаантә саныхыҳәуа, изҩыз санаԥхьо сгәы иҭасҳәоит - мап, мап, мап, ари сара сакәӡам, ари даҽаӡәуп, сара сабаҟоу, сара сызусҭада? Аха мап, зынгьы схәыҷқәа сажәеинраалақәа санырзаԥхьо ус рҳәоит, ари ҳан лакәӡам, ари даҽаӡәуп, избанзар, сажәеинраалақәа сҩызцәа санырзаԥхьо, сыбжьы, сыԥшра, схаҭа сҽысыԥсахуеит, уи нас ауп ианызбо.

Аибашьра ашьҭахь даара иуадаҩын ашәҟәҭыжьра. Аха, насыԥны, мышьҭа бзиала Александр Анқәаб ицхыраарала, Лиалиа Чамагәуаԥҳа лыбзоурала, иҭыҵит сышәҟәы "Ахьыцәыкәбар". Уи сара сзы ԥсҿыхга цәыкәбархеит, иԥсҭаҵагахеит. Анаҩс арҿиаратә процесс даҽакала иаатит, схы агәра зго, аусура шсылшо, исҳәарц исҭаху шсымоу збеит.

Ииашоуп, иахьатәи аҭагылазаашьа ԥышәароуп зегьы ҳзы, аха арҿиарауаҩы шаҟа дуашәшәыроу аҟара дыӷәӷәазар ҟалап, уи ирҿиара дахәышәтәуеит, дахьчоит, агәыӷрагьы инаҭоит. Сара ԥсабарала аоптимизм злоу уаҩуп, есқьынагьы абзиара сақәгәыӷуеит, агәра згоит, абзиара збалар сҭахуп азы. Ииашоуп, имаҷны сыҩуеит, сышәҟәқәа реизга "Зқьымра" аус адулара ашьҭахь сзызхәыцша, аус здызулаша, исыԥсахша сзынхеит. Аамҭа маҷк ианыбжьыслак, уи апериод аныхуркәшалак, иҿыцу даҽа етапк уазыԥшуп. Уи аамҭаз иныбжьаршәны аус ууеит егьырҭ ажанрқәа рҿы, апародиақәа, аепиграммақәа, алакәқәа, аезотерикатә ессеқәа рҿы уҳәа. Уажәы саҿуп хышықәса раахыс аус здызуло, Нодар Ҷанба иҳәарала, "Амҳаџьырқәа рреквием". Уажәшьҭа ахыркәшарахь снеихьеит, аха макьана сацәшәоит салгеит ҳәа аҳәара, иахьынӡасҭаху исзымҳәазар ҳәа сшәоит исҭахыз.

 

Иара убас, аус адызулоит "Абраскьыл" захьӡу алибретто. Хаз шәҟәны аидкылара саҿуп иажәеинраалоу слакәқәа ахәыҷқәа рзы. Ажәакала, ирацәоуп аусқәа, иҟалап уажәы акәзар еиҳа амч анаҭаху, уи еиҳа-еиҳа еилыскаауа салагеит иахьа.

Апрозаҿы дзеигәырӷьо

- Гунда, издыруеит бара иахьатәи ҳлитература ибзианы былаԥш шаху, апульс бнапы шақәку. Иарбану, аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы апрозаҿы баазеигәырӷьаратәы ицәырҵхьоу?

- Сара ирацәаны иаԥхьо аԥхьаҩцәа среиуоуп. Сзеигәырӷьо шԥаҟам, анцәа иҟнытә, зегь раԥхьаӡа схаҿы иааиуа Алықьса Гогәуа иажәабжьқәа "Ажәлар рылахь", "Ӡаҳкәажә", Џьума Аҳәба иавтобиографиатә жәабжьқәа, Даур Наҷҟьебиа ироман "Арыма уаҩы", Анатоли Лагәлаа иажәабжь "Аҳаҭгәынқәа рырҳәыҩцәа" уҳәа убас иҵегьы.

Иҿыцу аетап

- Бара, поетк иаҳасабала, ибымоуп бхатәы аудиториа, бпоезиа иазҿлымҳау аԥхьаҩцәа. Сара ибзианы исгәалашәоит, 50 шықәса бхыҵра аиубилеи аан, С. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә театр кәапеишәа уаала ишҭәыз. Ф-сааҭк ицоз бпоезиатә хәылԥазы шаҟа гьама ҳаракыла имҩаԥысыз, шаҟа шәҭи напеинҟьабжьи "бықәрыԥсаз"! Уи апоет изы насыԥ дууп!.. Иазгәаҭатәуп, аҵыхәтәантәи аамҭазы бара аусура бшалагаз уи атеатр аҿы, бара быбзоурала уа апоезиатә хәылԥаз бзиақәа шымҩаԥысуа. Шәаԥхьаҟа уи атеатр аҿы планқәас ишәымоузеи?! Шәгәы иҭоума апародиа ахәылԥаз амҩаԥгара? Иббахьазар акәхап, уажәааигәа "Апародиақәа" захьӡу "Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа" ашәҟәы ссир ҭнажьит! Уи "цыфа" бзиоуп шәара шәзы, насгьы, уа бара бпародиақәагьы ануп!

- Аԥсуа театр аҿы сусура - ари зынӡа иҿыцу етапуп сыԥсҭазаараҿы. Уи ҿыцны сархынҳәит аԥсуа драматургиахь, ҿыцны рыԥхьара салагеит ҳашәҟәыҩҩцәа рпиесақәа, атеатр зынӡа даҽа ҭагылазаашьақәак сзаанартит сыԥсҭазаараҿ.

Аԥсуа ҳәынҭқарратә театр аиҳабы Нодар Ҷанба исыдигалеит алитературатә проектқәа, сара сгәы иаанагаӡомызт ҳашәҟәыҩҩцәа риубилеиқәа рыда аԥсуа поезиа аҭыԥ змамыз ҳаԥсуа театр аҿы алитературатә проект аус ауп ҳәа. Уи иаҿагылаз актиорцәагьы, анҭыҵгьы иҟалеит, иџьазшьоз рацәан "Алитературатә шедеврқәа" заҭаху атеатр аҿы. Џьоукгьы ирҭахын ашедеврқәа алызхуа азин змоуи измами еилыркаарц, аҩымҭа амҳәыр азҭаз деилыркаарц. Сара, литературатә консультанкт иаҳасабала, уи азы азин сымоуп ҳәа сгәы иаанагоит, актиорцәеи ҳареи ҳаиқәшаҳаҭны иалаҳхуан ажәеинраалақәа. Иҟалон убасгьы, рхала ианҳадыргалоз дара иалырхуаз, ҳара ҳақәшаҳаҭхон.

Агәра ҳгоит ҳаԥхьаҟа иҵегьы аҽарҭбаап ҳәа, еиҳагьы адгылара аиуп ҳәа ари апроект. Апародиақәа рыхәылԥазқәа акымкәа имҩаԥаҳгахьеит, иҟоуп иманшәалахаз, иҟоуп иҵегьы ибзиахандаз ҳәа ҳгәы ззаанаго. Уажәы иҟоу ахҭысқәа ирыхҟьаны иахаҳгеит апародиақәа рыхәылԥаз, маҷк иҭышәынтәалар, хымԥада, иацаҳҵоит ари апроектгьы.

"Бзиа избаз дызбоит, исзымбазгьы - башьа сымаӡам"

- Уажәшьҭа ҳаиасып апоезиа ахь! Гунда, иаҳҳәап, бара быжьҩык иахьа ҳлитератураҿы акалам зырҵысуа апоетцәа рыӡбахә ҳаҳә ҳәа барҳәар, иалыбкаақәода? Бара ирлас-ырласны бзыԥхьо, ибзааигәоу, зпоезиагьы даҽаӡәы ипоезиа иалабымҵо? Иахьеи уахеи бызлагылоу, бгәаанагарагьы уажәраанӡа иаартны иззымдыруа?

- Сара исцәыуадаҩуп быжьҩык, жәаҩык ҳәа аилыхра, аԥсуа поетцәа ракәзар, урҭ быжьҩык иреиҳаӡоуп лассы-лассы сыззыхынҳәуа. Сара сзы аԥсуа поезиа зегьы школ дуӡӡоуп, быжь-ԥштәык иҭаӡоит ацәаҟәа аԥштәқәа, уи еилыскаауеит, аха иҟоуп ҷыдала исзааигәоу апоетцәа, урҭ ирдыруеит рпоезиа сшазыҟоу. Сара мыцхәы иаарту уаҩуп, бзиа избаз дызбоит, исзымбазгьы - башьа сымаӡам. Убри аҟнытә, бзиа избо апоетцәа дара ирдыруеит, урҭ ртәы сымҳәаргьы сгәы иауӡом: Геннади Аламиа, Денис Чачхалиа, Станислав Лакоба, Терент Ҷаниа, Гәында Кәыҵниа, Анатоли Лагәлаа.

Алитературатә критика иазкны

- Гунда, ҳакритика, ишыббо еиԥш, ашьамхы "аҵаҟәалеит"! Иахьа хыԥхьаӡара рацәала ҳлитератураҿы иҭыҵуа ашәҟәқәа еилырганы рыхцәажәара акәым, рсиаҵәҟьагьы ҟанамҵацт! Иҟоуп ҳаԥсуа институт, уа аус руеит еиуеиԥшым аҟәшақәа алитератураҭҵаара знапы алаку. Урҭ еиҳа аҭоурых "рҽарҭеит", иахьатәи алитературатә процесс алацәажәара "иахыкәшоит", аӡбахә рҳәар "ажьы адырхьыр" ҳәа ишәошәа! Ус алитература иашаҵәҟьа ҳзыҟаҵаӡом! Иахьа томрацәала ауаа ашәҟәқәа ҭыжьны итәоуп, ԥсыуа критикк, литератураҭҵааҩык (Руслан Қапба далаҳамҵозар, уи зегьы дҳаԥсҿыхҩуп!) шамахак игәаанагара рмаҳацкәа… Ашәҟәыҩҩгьы абриаҟара аџьабаа аниба, ихы-иԥсы ақәҵаны ианиҩы, иззиҩызгьы ргәаанагара иаҳар ами?!

- Акритика атәы ануҳәа, иҟалап адунеи зегь аҿы уи даҽа хырхарҭак шьҭнахзар. Саргьы убас сгәы иаанагоит, иахьа еиҳа алитературадырра аҭҵаара ахь ииасызшәа избоит. Иҟалап, аҩымҭа уаанӡа акритика шыҟарҵоз, ишеилдыргоз аҽаԥсахзар, аамҭа иаҳнарбоит аҩымҭа иаԥсоу, иаԥсам, аԥхьаҩ бзиа есымша дыҟоуп, аамҭа нас зегьы араӡоит, зегьы рҭыԥ аҿы иаргылоит. Даҽакала иуҳәозар, ахьтәлыхәҭа икылнагоит. Убри аҟнытә, сара уи уамак хьаас исымаӡам.

Аҩымҭа бзиа ыҟоуп, уи акритика амоургьы акгьы ахьӡом. Акритика бзиа, Баграт Шьынқәба ишиҳәоз еиԥш, аҩеи аӡеи еилызхуа иахьа ихәшәуп, зыԥшаара мариам, иҟалап уи алитературазы иахьа зда ԥсыхәа ыҟам акакәзар, аха иабаҟоу иахьа Владимир Аҵнариа иҩызцәа агьама ҳарак змаз, абаҩхатәра ду злаз, агәаӷьрагь змаз, аҳәатәы змаз, аҳәашьагьы иақәшәоз.

Ҳлитературатә жәҩан аеҵәа ҿыцқәа

- Бара ҿыц иҩуа аҿар есымша былаԥш рхуп, уимоу, Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿы еиҿкаау аидгыла алаларазы акомиссиа беиҳабуп. Аҵыхәтәантәи жәаба, жәохә шықәса рыҩнуҵҟа ицәырҵыз апоетцәа рҟынтәи иалыбкаауада, еҵәак кыдлеит ҳлитературатә жәҩан аҿы ҳәа ззаҳҳәаша, рцәырҵра уааргәырӷьартә, уааршанхартә?

- Ииашоуп, Анцәа иҟнытә, иҩуа аҿар ыҟоуп макьана. Уи абызшәа аҭагылазаашьа ҳзырбо барометрзар ҟалап иахьа. Уи насыԥуп, гәырӷьароуп, гәыӷра дуӡӡоуп зегьы ҳзы. Аибашьра ашьҭахь акризис ҳаԥсы ацәаагеит ҳҳәар ҳалшоит.

Даара ибзиан аус руеит алитературатә кружокқәа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы, аԥсуа литература акафедра аиҳабы Диана Џьынџьали Владимир Анқәаб ихьӡ зху алитературатә кабинет аиҳабы Ахра Анқәаби ирыбзоураны, иара убас, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿы аус зуа Заира Ҭҳаиҵыкә уҳәа рыбзоурала иубоит алҵшәа бзиақәа. Уеигәырӷьартә иҟоуп аԥсуа поетцәа иаарывагылаз аҿарацәа: Дырмит Габалиа, Абзагә Ҟалӷьы, Алина Жьиԥҳа, Адгәыр Гәынба, Асҭамыр Кәарҷиа, Џьамбул Инџьгьиа, Аинар Ҷыҭанаа уҳәа…

Адунеитә литератураҟны иалылкаауа

- Гунда, ҳара ҳаицәажәара даара агәахәара снаҭеит, избанзар бара, поетк иаҳасабала, ббаҩхатәра сахьеигәырӷьо анаҩсгьы, бара згьама ҳараку литераторуп, хәыцҩуп… Исҭахуп еилыскаарц, иарбан поетцәоу адунеитә литератураҿы бара иахьеи уахеи ибыцу, зажәеинраалақәа бқьышә иқәыххуа? Иаҳҳәап, жәаҩык рыӡбахә бҳәозар, изусҭцәадашь урҭ?

- Иҟалап, аиқәыԥхьаӡара салагар, иџьоушьар, избанзар аамҭа цацыԥхьаӡа ауаҩы игьамагьы аҽаԥсахуеит. Аха лассы-лассы сзыԥхьо, анкьа ҿырҳәала сзыԥхьоз, аха уажәы еиҳа-еиҳа исцәыуадаҩхо иалагаз: Шарль Бодлер, Гарсиа Лорка, Сесар Вальехо, Осип Мандельштам, Марина Цветаева, Анна Ахматова, Иосиф Бродски, Поль Верлен, Артиур Рембо уҳәа убас иҵегьы.

Апоет "лҭаҵәахқәа"

- Аҵыхәтәан, гәырхаагас даҽа зҵаарак! Апоет бзиа имоуп есымша "аҭаҵәахқәа", иаԥхьаҩ дызлаиргәырӷьаша, иимкьыԥхьыц, аҿыц-цәа зыҟәну. Убас иҟоу шәҟәык бара бҟынтәи ҳазыԥшума ҳаԥхьаҟа? Насгьы, даҽазнык ҳаԥхьаҩцәа зегьы ираҳауа ибыдысныҳәалар сҭахуп ҵыԥхтәи бажәеинраалақәа ҳжурнал ианыз рзы! Урҭ апоезиа аноминациаҿы ашықәс аҩнуҵҟа "Алашара" ианыз рахьтә иреиӷьӡаз рахь иалырхит! Уи, бара бзы мацара акәым, ҳпоезиа зегьы азы гәадуроуп!

- Аиашазы, аҭаҵәахқәа азуҳәар ҟало, иҟамло сыздыруам, аха саԥхьаҟа сгәы иҭоуп аезотерикатә ессеқәа еидызкыло ашәҟәы аиқәыршәара. Уи даара иуадаҩу хырхарҭоуп аԥсуа ԥхьаҩы изы, аха, сгәы иаанагоит, аԥхьаҩцәа аиуп ҳәа.

- Иҭабуп гәаартылатәи ҳаицәажәаразы! Саргьы бара бпоезиа ззааигәоу аӡәы иаҳасабала (еиҳаракгьы уаҟа апародиақәа злысхуа ажәеинраалақәа рзы "сшәарыцоит"!), ибзеиӷьасшьоит арҿиаратә гәаҳәара, аҭаацәаратә ҭагылазаашьа бзиа, быԥшәмеи бареи шәзыргәырӷьо шәыхшара, бышәҟәы бзиақәа реиԥш, ҳаргьы ҳдыргәырӷьалааит!

58

Жәлар рашәақәа ирызҟазоу: ашәаҳәаҩ Џьамал Мархолиа иҭоурых

160
(ирҿыцуп 16:51 28.11.2020)
Дарбанызаалак инапы злаку азанааҭ бзиа ибозар, гәык ала дазнеиуазар, уи иқәымҿиар ауам. Зхәыҷаахыс аԥсуа жәлар рашәақәа ирызҿлымҳау, урҭ рахьтә еицырдыруа зегьы ҿырҳәала изҳәо, Гагратәи афольклортә ансамбль "Кьиараз" ахкныгӡаҩцәа ируаӡәку Џьамал Ражден-иԥа Мархолиа.

Џьамал Мархолиа изҳаит Аацы ақыҭан, аҟазара злаз аҭаацәараҿы, хҩык аишьцәеи, хҩык аиаҳәшьцәеи рыгәҭа. Иаб Ражден деицырдыруан "Азар ашәа" зеиԥш ыҟам анагӡаҩы ҳәа. Иаб иаҳәшьа Шьамина агитара аларҳәон. Убри аҟнытә иџьашьатәым Џьамали, иеиҳабацәа Џьубеи, Игори амузыкахь ирылаз абаҩхатәра ҷыда.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Џьамал Аацытәи абжьаратә школ дҭалеит, аха анаҩс диасуеит Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аинтернат ахь. Усҟантәи аамҭазы аҵараиурҭа директорс дахагылан Леила Ачԥҳа, аҵара аҟәша напхгара аиҭон Гиви Агрба. Џьамал Мархолиа иахьагьы иҳәоит урҭ рҵареи рааӡареи рҿы ароль дуӡӡа шынарыгӡаз. Ахәыҷқәа дара ирҿыԥшны аамысҭашәареи, алеишәеи, адыррахь агәазыҳәареи рылаҽуан есыҽны.

Акомпозитор, адирижер, ашәаҳәаҩ Ражден Гәымба
© Фото : из архива семьи Гумба

Асовет еидгыла аамҭақәа раан, ахәыҷқәа аҵара инаваргыланы еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рҿы рҽалыркаарц, анаҩс азанааҭ алхраҿы ицхыраагӡахоит ҳәа ирзеиҿыркаауан аолимпиадақәа, убас амузыка азгьы.

"Алықьса Кәакәасқьыр ҳәа амузыкант бзиа аинтернат ахь даҳзааит, аолимпиада ҳазыҟаиҵоит ҳәа. Сара саныхәыҷыз нахыс слымҳа иаҳауаз аԥсуа ашәақәа ракәын, сҭаацәа ирыцназыгӡон азы маҷк иадамхаргьы аԥышәа сыман ҳәа схы сыԥхьаӡон, аха уеизгьы еидикылоз ахор саднамкылар ҳәа сшәон. Ашьҭахь, агәаҭарақәа рҿы сшаликааз ансеиҳәа сгәырӷьара ҵҩа амамызт. Аолимпиадақәа ирылахәыз иреиӷьыз аҵаҩцәа ракәын азы ҳхы дуны иаҳбон, еиҳау аҩаӡарақәа ҳгәы рзыҳәон. Анаҩс амузыка ҳазыҟаиҵо далагеит акомпозитор дуӡӡа Ражден Гәымба. Аинтернат аҿы аклуб бзиа ҳаман, убраауп асценагьы ҳахьаиршьцылаз. Амала ҳгәы ҳзырхьуазгьы ыҟан, аԥсуа хәыҷқәа злаз ахор вбак амамкәа иқәгыларгьы, ақырҭқәа аԥхьагыларазы рҽырымшьуази, аҩбатәи аҭыԥқәа ракәын иҳаҭәаршьоз", - ихәыҷра шықәсқәа игәалашәоит Џьамал.

Ашәаҳәаҩ раԥхьаӡакәны асцена ду ахь данцәырҵ инигӡаз "Лакоба изы ашәа" ауп. Урҭ ацәаҳәақәа иахьагьы иҿаҿы иааилоит ахәыцрақәа дынрымҽхаркуа.

© Foto / фото из архива Джамала Мархолия
Џьамал Мархолиа

Џьамал Мархолиа аиҳабыратәи аклассқәа рахь даниас, иашьа Игорь дицны нхара Пицундаҟа дааит. Усҟан акурорттә еилазаара аргылара ианаҿыз акәын, аобиект анџьныр хадас иамаз Ҭамара Гыцԥҳа наҟ-наҟ усурҭа ҭыԥлеи нхаралеи еиқәшәап ҳәа аԥсуа ҿар арахь ааԥхьара рылҭон хаҳәк иадамхаргьы еиқәырҵап ҳәа. Лара илыбзоураны Пицунда зшьапы азаркыз аԥсуаа иахьагьы инхоит, инҵоит.

Џьамал иашьа Игорь Мархолиа, Пиунда 1967 шықәсазы иаԥиҵеит раԥхьатәи ашәаҳәаратәи акәашаратәи ансамбль "Амзара". Убри алагьы жәлар рмузыка ықәыҩҩит араҟа. Џьамал иакәзар, ахкынагӡаҩцәа дреиуан. "Амзара" аҟны адагьы, ашәаҳәаҩ аусура далагеит акурорттә еилазаараҿы акультуратә-массатә усмҩаԥгатәқәа реиҿкааҩыс.

фото из архива Джамала Мархолия
Ансамбль Кьиараз

1972 шықәсазы Џьамал Мархолиа аррахь иԥхьоит, иуалԥшьақәа наигӡон Иарославль. Азеиԥш ԥсадгьыл иуал анаиҭа, уажәшьҭа Пицундаҟа акәымкәа иаб игәараҭахь Аацыҟа дхынҳәуеит. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра алагаанӡа, 18 шықәса инарзынаԥшуа иқыҭауаа рымаҵ иуан. Џьамал Мархолиа Аацы ақыҭа аспорттә Комитет аиҳабыс дарҭеит, убас напхгара аиҭон акомсомол, азанааҭ Еидгыла, ДОСААФ, деиҳабын атеатр.

"Усҟан ақыҭақәа рҟны аԥсҭазаара еилашуан. Аҿар аҵара ҵара ашьҭахь, аиҳабацәа ракәзар русура ианахашәалоз аамҭа ахьархыргоз, уимоу рҟазареи рбаҩхатәреи ахьаадырԥшоз атеатр, ашәаҳәаратәи акәашаратәи ансамбль, аспорттә кружокқәа ҳаман. Араиком Апартиа актәи амаӡаныҟәгаҩс иҟаз Константин Озган ицхыраарала Аацы аҽырҩырҭагьы ааҳартит. Ажәакала қыҭак ҳаҵамхо ҳаҟан. Аацы анҭыҵгьы ҳтеатр Ш. Ҷкадуа иҩымҭақәа ирылхыз асатиратә миниатиурақәа ддырбон егьырҭ ақыҭақәа ирҭааны, убас Лиудмила Хынтрыгә-иԥҳа Хагәышьԥҳа лааԥсара зду ҳ-аколнхаратә ансамбльгьы ажәлар ргәы шьҭнахуан", - еиҭеиҳәоит Џьамал Мархолиа.

© Foto / предоставлено Галиной Ажиба

Аԥсны арыцҳара ианҭагыла, 1992-1993 шықәсқәа рзы, Џьамал иашьцәа дрывагыланы бџьарла иԥсадгьыл ихьчон. Авзвод "Аиааира" захьӡызгьы командаҟаҵаҩс даман.

"Аибашьра адәаҟны иҟалалон ашәак анаацәыраҳгозгьы, зны-зынла игәышьҭыхгаз, зны-зынла ҳахәрақәа зырӷьоз. Ашәа-ари цәанырроуп, ҩнуҵаҟала ушьақәзыргыло хәшәуп", - иҳәоит иара.

Џьамал Мархолиа аибашьраҿы иааирԥшыз агәаӷьреи, ахаҵареи рзы ианашьоуп "Агәымшәаразы" амедал.

Аԥсны аҭынч ԥсҭазаара анышьақәгыла ашьҭахь, Џьамал Мархолиа Гагра араион, Алаҳаӡыхь ақыҭан аҩны аахәаны иҭаацәа иманы арахь нхара дааит. Раԥхьатәи ашықәсқәа рзы аусура далагоит абҩарҵәыра арҵаҩыс Валери Орчыҟәба директорс дызмаз Гагратәи аԥсуа школ №1 аҟны. Анаҩс, Ҭенгьиз Габуниа иааԥхьарала Гагра араион акультура аҟәша аинспекторс аус иуит. Ус ишыҟаз, ашәаҳәаҩ иҟазара атәы здыруаз Оҭар Хәынҵариа, Гагратәи афольклортә ансамбль "Кьиараз" анапхгаҩы Баграт Багаҭелиа иирдыруеит Џьамал Мархолиа иӡбахә.

"1997 шықәсазы Баграт Багаҭелиа ааԥхьара сиҭоит афольклортә ансамбль "Кьиараз" ахь ахкынагӡаҩыс. Уи нахыс еиԥмырҟьаӡакәа абра сыҟоуп", - инаҵишьит ашәаҳәаҩ.

Џьамал Мархолиа амузыкахь имоу абаҩхатәра иҩнаҭаҟны акәзар ашьаҭа ахьакыз, анаҩс Ражден Гәымбеи, Алықьса Кәакәасқьыри рыбзоурала асцена ду ахь дцәырҵзаргьы, дартистны ажәлар дрылазырҵәаз Аԥсны Жәлар рартист Баграт Багаҭелиа иоуп.

"Баграт Аҳмаҭ-иԥа Багаҭелиа иеиԥш арҵаҩы дыҟамзар ҟалап иахьагьы. Акомпозитор дуӡӡа иааԥсара ӷәӷәаны исыдуп. Уи аус сыдиулон индивидуалла, аҩны. Сыбжьы ааиразы зны имариаз ашәақәа сирҳәон, нас еиҳа иуадаҩу рахь ҳаиасуан. Сҟазара ҳаразкыз, адисциплина аҽақәыршәаны аусушьа сзырҵаз Баграт Аҳмаҭ-иԥа иҟамзаара даара иаҳныԥшоит Гагра амузыка знапы алакыу зегьы. Убасцәҟьа иӡбахә сымҳәар ҟалом Оҭар Хәынҵариагьы. Дара аҩыџьагьы алегенда уаа ҳәа исԥхьаӡоит", - амузыкантцәа дуқәа дрыхцәажәоит Џьамал Мархолиа.

Ашәаҳәаҩ "Кьиараз" дацны хыԥхьаӡара рацәала аконцертқәа ихы рылаирхәхьеит Аԥсни, анҭыҵи. Зегь раасҭа игәалашәараҿы иаанхо, "аԥсуа чара" захьӡу амузыкатә композициазы Маиҟәаԥ "Гран-при" ианаԥсаха ауп. Ахәаԥшцәа ҳмилаҭ ацәа зыҟәныз ақәгылара џьашьатәыс ирзыҟалеит. Џьамал уи акомпозициаҿы асценахь дааиуеит ихәда ашәарах ықәҵаны, "Ажәеиԥшьаа" рашәа нагӡауа.

Марина Жиба
© Фото : из личного архива Марины Жиба

Џьамал Мархолиа иахьа аԥсуа жәлар рашәас иааизымдыруа ыҟам уҳәар ауеит, ажәлар ирылаҵәаны иҟоу рахьтә. Убас зҿлымҳара аиҭоит аԥсуа естрадагьы.

"Сара зегь раасҭа бзиа избо ашәа ҳәа акагьы сымаӡам. Жәлар рашәақәа зегьы сзеиԥшуп, аха зынагӡара сзыманшәалоу атәы уҳәозар "Ажәеиԥшьаа рашәа", "Ахра ашәа", "Ахәра ашәа", "Данаҟаи иашәа", "Салуман", "Смыр Гәдиса", "Озбақь ахаҵа" алскаауеит. Аестрадатә артистцәа рахьтә исымоуп зашәақәа еиҳа исзааигәоу, иаҳҳәозар Анатоли Алҭеиба, Заур Зыхәба", - инаҵишьит ашәаҳәаҩ.

Џьамал Мархолиа 23 шықәса раахыс аус зциухьоу артистцәа рахьтә зыбжьы уамакала игәаԥхо, насгьы ашәа зыцҳәара мариоу ҳәа рыхьӡ иҳәеит Марина Жьиԥҳа, Назырбеи Ебжьноу, Алик Чуаз, Славик Мхонџьиа, Мактина Абӷаџьааԥҳа. Даара абжьы ссир ихан адунеи зыԥсаххьоу Витали Гәымба.

© Foto / Саида Жиба
Ансамбль "Кьараз"

Иахьа ансамбль "Кьиараз" иаднакылаз аҿар рахьтә, Џьамал Мархолиа ԥсабарала илоу абаҩхатәраа џьашьаны дилацәажәоит Инал Жьиба. Иагьазгәаиҭоит арԥыс арҵаҩы бзиа димазар, амузыка аганахь ала хара ицо аӡәы иакәны дшыҟоу.

Џьамал Мархолиа иԥсҭазаара абжеиҳан ажәлар рымаҵ аура ишазкызгьы, ԥсыуа ҵасла, қьабзла иааӡоу ԥшьҩык ахшара ршьапы иқәиргылеит.

Џьамал Мархолиа ауаҩы егьа ихшыҩ бзиазаргьы, аҟыбаҩ ҷыда илазаргьы, аԥсуара шьаҭас ианизыҟамла иааԥсара башахоит ҳәа иԥхьаӡоит.

160

Есымша исыцу сҩыза: апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара

127
(ирҿыцуп 11:20 23.11.2020)
Апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" аҳәаақәа ирҭагӡаны апоет Анатоли Лагәлаа иахьатәи ианҵамҭа апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара иазикит.

Сара аакласск рҿы стәан Виачеслав Ҷыҭанааи сареи ҳанеибадыр. Усҟан ашәҟәыҩҩцәа лассы-лассы араионқәа рҿы инеиуан, еиҿыркаауан алитературатә семинарқәа. Уаҟа ахәыҷқәа ражәеинраалақәеи ражәабжьқәеи ианырзыӡҩрлак, иргәаԥхоз Аҟәаҟа аредакциақәа рахь иаарыԥхьон. Убасҟан ашәҟәыҩҩы Џьума Аҳәбеи акритик Рауф Ебжьноуи сҩымҭақәа ргәаԥхан, саргьы Аҟәаҟа алитературатә семинар ахь саарыԥхьеит.

© Foto / Из архива Анатолия Лагулаа
Виачеслав Ҷыҭанааи Анатоли Лагәлааи

Ари асеминар иалахәын Аԥсны араионқәа зегьы рҟынтә иалрыԥшааз ахәыҷқәа, астудентцәа. Убасҟан ауп Виачеслави сареи ҳанеибадыр. Уи К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа интернат далгахьан, Аҟәа ақалақь бзианы идыруан, даԥшәымахахьан, ашәҟәыҩҩцәагьы рацәак дырцәыԥхамшьакәа драцәажәон.

Виачеслав иажәеинраалақәа зегь ҿырҳәала идыруан, ибзиангьы дрыԥхьон. Уи аҽны ашәҟәыҩҩцәа ҳҩыџьагьы ҳажәеинраалақәа даара иргәаԥхеит. Асеминар анеилга, Виачеслав даасыдгыланы дсазҵааит, узцыда уара ҳәа. Азныказ сара стәала иаахьымӡӷысшьеит, аха нас иасҳәеит саб дышсыцыз, уи апарк аҿы дысзыԥшны дыштәоу!

- Аҩныҟа дҳашьҭып!- иҳәеит иара, гызмалрак аҵаӡамкәа дааччан.- Уаха сара сҿы уҟаз, ара азеиԥшынхарҭаҿы ауада сымоуп.

Сара азныказ исҳәашаз сақәымшәеит, саангыларцгьы сҭахын, аха саб сицны аҩныҟа сцаргьы цәгьа избомызт, арахь асеминар аҿы сдырҽхәахьан, уи ажәабжь "шыԥхаз" саб изеиҭаҳәара сахыццакуан!

- Аҟәа усырҵоит!- деиҭаасыхлафит иара, - ажәеинраала бзиақәа зыҩуа Аҟәагьы бзианы идыруазароуп!

Саб иҿы ҳнеины иаҳҳәеит иааӡбаз, Виачеслав ихы-иҵыхәа цқьа ианеиликаа, инапы снаниҵан, ҟәрышьқәакгьы наҳаиҭан аҩныҟа дцеит.

Абас ауп ҳаибадырра ахы шакыз, сҩыза, сыԥсҭазаараҿы даара иӷәӷәаны исывагылаз, иахьа сызқәу сымҩа сахымҟьартә ианаамҭаз ацхыраара сызҭаз Виачеслави сареи.

© Foto / Из архива Анатолия Лагулаа
Виачеслав Ҷыҭанаа иҩызцәа рыгәҭа

Уи нахыс, сара ашкол сшалгазҵәҟьа аинститут сҭалеит, хышықәса азеиԥшынхарҭа сыҩнан, иаргьы ешьак еиԥшҵәҟьа илаԥш схын. Иҟоуп иареи сареи ҳаиҩызараҿы ахаан исхамышҭуа ахҭысқәа рацәаны, абраҟа урҭ рахьтә ҩбаҟа-хԥаҟа анысҵоит.

Виачеслав иашьцәеи иаҳәшьцәеи зегьы дреиҳабын. Уи иашьцәа ԥсуаҵас иааӡаз ҷкәынцәан, иара иаԥхьа аҭаацәара алалара рзыгәаӷьуамызт. Арахь иара иани иаби дыхҭаркит, уеиҳабызар, уашьцәагьы мҩакы иқәҵа, урԥырхагамхан, уаргьы шьҭа ухы уаазхәыц ҳәа. Уи иаанагоз еилкаан, ихы дахәар акәын! Виачеслав абри абри лоуп ҳәа аӡәгьы далхны димаӡамызт, иара иҳәашьа аӡәгьы "дҭеимԥшыхәцызт" макьана, анаԥш-ааԥшра акәын дызҿыз!

Исгәалашәоит, хәылԥазык, ҳаашәарыцап, иудыруеи ҳдарҩатә еиӷьхар иҳәан, апроспект ҳаныланы ҳҿынаҳхеит. Ус ҳалаԥш нақәшәеит афиша, усҟан астудентцәеи Аҟәатәи акультуратә хан аҿы еиҿкааз ақәыԥшцәа ртеатри еицымҩаԥыргоз спектакльк цон. Нас ҳаузынкылозма ҳара, ахәаԥшҩы ирольгьы, аҽырбаҩ ирольгьы нагӡо аԥхьаҵәҟьа ҳнатәеит! Виачеслав ихы аасыдикылан исеиҳәеит, уаҟа ихәмаруаз ӡӷабк дшигәаԥхаз. Уи акәхеит, аспектакль анаанҵәа, лҩызцәеи лареи алаф нараҳәо, апроспект ҳаныланы ҳҿынаҳхеит. Лҩызцәа аӡәы, лара лыжәлантә, ҳпоетесса гәлымҵәах, Саида Делԥҳа лакәын, егьи- ажурналист Инна Ҳаџьымԥҳа, лара- иахьа Виачеслав ихәыҷқәа ран, Нонна Делԥҳа лакәын!

Азеиԥшынхарҭаҿы ҳаннеи, урҭ рахьтә сара Саида дыздыруан, иласҳәеит, ҳҩыза лаҳәшьа дшигәаԥхаз, еибаҳардырырц шаҳҭаху!

- Ибзиоуп!- лҳәеит лара,- амала амыцхә дыԥхашьаҩуп, иаҳзеирцәажәар!

- Иаргьы дыԥхашьаҩуп, аха уи ихәшә сара издыруеит, сҳәан, иаразнак рыжәтә хәыҷык аахәан иаазган, азеиԥшынхарҭа аҩбатәи аихагылаҿы дара руада ҳныҩналеит.

Нонна иара усгьы ажәак аалыхәлымшәеит, иаразнак лцәа иалашәеит ҳгәы иҭаз. Аха Саидеи, Иннеи сареи аҭагылазаашьа "еиқәҳархарц" ҳалагеит. Ус ҳаӡбеит, ҳарҭ ҳабжьы рдуны ҳцәажәалап, ажәеинраалақәа ҳрыԥхьалап, уимоу, амҳаҵәқәа ықәықшаны "амузыка" аҳарҳәалап, уи иалагӡаны, издыруада Виачеслав акыр изҳәозар ҳәа! Аха Виачеслав, цас иҟаиҵозшәа, убри аҽны ибыз ихәлашәеит, акызаҵәык ииҳәаз, иаб ԥҳәыс даага ҳәа дшыхҭеикыз ауп, лара дшигәаԥхаз, лара лыда дышхәарҭам, - уаанӡа ииҳәарц игәы иҭаз зегьы шҳәатәыз ихашҭит!

Ҳара еиҭах ҳабжьқәа ҳрыӷәӷәеит, дара зынӡак хьаас иҳамаӡамшәа ҟаҳҵеит, уимоу, Саида дагьыкәашеит, ажәеинраалақәа ҳрыԥхьеит! Виачеслав уи иаҩижьуазма, арыжәтәгьы, иқәыԥшрагь, ҳара ҳазҿызгьы зегьы еилалан, игәы иацрасзар акәхап, уаанӡа иҿаҳәазшәа иваԥсаз инапқәагьы рҟьара далагеит. Аха игәы иҭаз зегьы иҳәарцаз, ҳара иҵегь ҳабжьы еиҵаҳхыр акәын, ҳара иҵегь ҳабжьы еиҵаҳхыр,- акомендант дхалан ҳдәылицон! Ус ҳаӡбеит, уахатәи ҳаиқәшәараҿ ҳаангыларц, уаҳа ацҳамҵарц, уаҵәы ҳаиҭеиқәшәарц. Дара аӡӷабцәагьы гызмалқәамзи, еиҿдырԥшуазар акәхарын, ауха иаҳҳәози адырҩаҽны иаҳҳәози еиқәшәозу еиқәымшәозу! Уаҵәы захьӡыз ҳазегь ҳаиҭеиқәшәеит, еибаҳҳәеит ҭыԥ ԥшӡак ахь ҳаиццарц, ҳаԥсқәа ҳшьарц. Ҳцеит Лбаатәи Ешыра, Виачеслав иҩыза гәакьак иҿы зегьы ҳшеицыз. Уи ауаҩ даара ибзиаӡаны ҳидикылеит, Виачеслав ауха Нонна диҳәеит! Мызк анааҵ, Виачеслави Ноннеи рынасыԥ еиларҵеит!

Ахаан исхамышҭуа ахҭысқәа иреиуоуп: даҽа уахык, усҟан авокзал авараҿы ҩынхәыҷык аҟны қьырала иамхны ҳанхон сҭаацәеи сареи, цхыбжьон ашә асыбжь геит. Сҩагылан иаасыртызар, Славик дҳаш-ҳашуа, иԥсы игәы икылахо, ццакырак, ма ус ӷәӷәак дшақәшәаз мҩашьо, ирласны уҽеилаҳәаны уаала иҳәеит. Ҳабацо сҳәан, ҳабацо умбо, Нонна ахшараиурҭаҿы дааганы дышьҭасҵеит, аҳақьым хадеи уареи ибзианы шәшәшеизыҟоу здыруеит, усызиацәажәароуп иҳәеит. Саргьы ахьышәҭҳәа сҽааиласҳәан, сҿанынасхоз аамҭаз: "Дәрыԥшьҟа ааигәа умцаӡаци?!" ҳәа дсазҵааит. Ҳашԥамцац, иаҳхысыз асабшазы уахьынтәи ҳмааи анысҳәа, нас, ҳацлымҳәа зырҵасыша акгьы ааумгаӡеи, иҳәеит! Ишԥаасымгеи, уааи, акака аажәып сҳәан, аҿаԥарашәа иҟаз ахь ҳнҩналеит. Уи акәхеит, аҩны иҟазгьы цыфақәак анааҳзықәлыргыла, аӡәы имаӡа иҵәахып, ҩбаҟа сааҭ ҳаидхалеит!

Ацхыбжьон, ахшараиурҭаҿы ҳаннеи, Нонна деибга-деизҩыда аҷкәын длоухьан!.. Ахшареилыргаҩ ӡӷаб гәырӷьаҽҳәаша анҳалҭоз, Славики сареи лхы наҳақәылкын:

- Нонна дсыҳәан, хынтә ахԥатәи аихагыла аҟынтә сылбаалышьҭхьеит, - лҳәеит,- цхыбжьон хәшәык иашьҭалан ицан, машәырк рмыхьзааит ҳәа! Ҳарҭ ҳабызқәа ҳрымҭииргьы, алашьцара ҳалубаауазар акәхарын ҳҟаԥшьҟаԥшьӡа ҳшыҟаз!

- Шәарҭарак ҳақәшәеит, аха ҳацәцеит!- ҳҳәеит ҳаргьы ҳаҿамхаӡакәа!

Виачеслав аҩыза изы иԥсы ҭихуан, иахьынӡаилшоз дивагылан. Уи алитератураҿы даара агьама бзиа змаз поетын, ирацәаӡаны аҩымҭақәа ҿырҳәала идыруан. Уи аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы ииҩыз аепиграммақәеи, апородиақәеи, ажәеинраалақәеи, ажурнал "Алашара" адаҟьақәа рҿы ианылахьеит. Ҳаԥсуа поезиа дацәыӡит ҳаԥхьаҩцәа бзиақәа зыргәырӷьашаз, иҵаулан ихәыцуаз, ажәа агьама зныруаз, злафи зҟазшьа бзиақәеи рыла угәырҩақәа ухазрышҭуаз, ахааназ зҭыԥ даҽаӡә иҭыԥ иаламҩашьо ҳҩыза бзиа, ҳашьа бзиа- Виачеслав Ҷыҭанаа.

"Аԥсуа поезиа антологиаҿы" иануп зхатә ҭыԥ аанызкылахьоу иара ицәаҳәақәа – иара иуасиаҭ.

Сҩызцәа, игәыӷуа исзыԥшыз,

Еиқәтәаз сгәеисыбжьы шышәныҩуа,

Исзымҳәаз ажәа, сгәы иҭашыз,

Сызхьымӡаз сашәала сышәҵәыуа!

127

Аԥсны даҽа 85-ҩык акоронавирус рыдырбалеит, ҩыџьа рыԥсҭазаара иалҵит

4
(ирҿыцуп 20:36 28.11.2020)
Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 238-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 85-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит.

АҞӘА, абҵара 28 - Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.

Абҵара 18 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1946 шықәсазы ииз апациент. Иара акоронавирустә инфекциеи ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи иманы ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 19 рзы. Иақәнагаз атерапиа шызмҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны абҵара 28 рзы, ашьыжь.

Иԥсҭазаара далҵит 74 шықәса ирҭагылаз даҽа пациентк. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 26 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит абҵара 27 рзы.

Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 67-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 56-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 7-ҩык.

Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 34-ҩык апациентцәа, аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп.

Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 45-ҩык апациентцәа. 43-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ҩыџьа рҭагылазаашьа бааԥсуп.

Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5883-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3678-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 81-ҩык.

Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.

Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

4
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау