Вахтанг Абхазоу

Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла иахьа иаԥсҭазаашьоу: Вахтанг Аԥҳазоу иҿцәажәара

32
(ирҿыцуп 18:07 22.08.2020)
Апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" иацҵауа, ашәҟәыҩҩы Анатоли Лагәлаа диҿцәажәеит Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахантәаҩы Вахтанг Аԥҳазоу.

Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аҟны аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы ҳаԥхьаҩцәа зеигәырӷьаша аусқәа маҷымкәа еиҿкаауп. Имҩаԥысуеит Аԥсны қалақьцыԥхьаӡа ашәҟәыҩҩцәеи аԥхьаҩцәеи реиԥыларақәа, ҳашәҟәыҩҩцәа риубилеиқәа рымҩаԥгарақәа, аҩра знапы алаку аҿари ашәҟәыҩҩцәеи реиԥыларақәа, ашәҟә ҿыцқәа рӡыргарақәа, Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла иатәу ҳжурналқәеи ҳгазеҭқәеи рактиви дареи реиқәшәарақәа, Урыстәылатәи ашәҟәыҩҩцәа дуқәа рԥыларақәа уҳәа убас ирацәаны. Убарҭ зегьы ирылукаартә иҟоуп Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҟны ааигәаӡа иахьаԥырҵаз, раԥхьаӡа акәны иара иатәу асаит. Ари аиашаз гәырӷьара дууп, ҳаԥсуа доуҳатә культура иазҿлымҳау ҳаԥхьаҩцәа адунеи ахьынӡанаӡааӡо зегьы рзы. Избанзар ари асаит аҟынтәи урҭ шьҭа ироулоит алшара ҳлитература иаланагало аҿыцрақәа зегьы рыҩны ркомпиутерқәеи рҭелқәеи рҟны рбара, раԥхьара! Шәааи нас, уажәы ҳиҿцәажәап ари асаит аԥҵаразы аџьабаа ду збаз ашәҟәыҩҩы, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахантәаҩы Вахтанг Аԥҳазоу!

- Иахьа адунеи аҿы арҿиаратә еилазаарақәа зхатә саит змам аимадарагьы рымаӡам, еиҳаракгьы Ашәҟәыҩҩцәа реидгылақәа. Избанзар анкьа ажурналқәеи, агазеҭқәеи, ашәҟәқәеи раахәарҭа дәқьанқәа рҿы инанагозҭгьы, уажәы уи аҩыза алшара еиҳа акырӡа имаҷхеит. Убри аганахьала, даара ихҭыс бзиахеит Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла асаит ахьаԥышәҵаз! Уаҳзалацәажәар ҳҭахын уи аиҿкаашьа аҭоурых…

- Ишдыру еиҧш, Аҧсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) ҳажәлар ацәыӡ дуқәа роуит, шьардаҩ рыҧсадгьыл рхы ақәырҵеит, аҵыхәтәан Аиааира рнапаҿы иҟалеит. Уи нахысгьы ахақәиҭра ашьақәырӷәӷәареи ахьыҧшымра азхаҵареи ирзықәҧалатәын, Аҧсны асоциал-економикатә ҿиара амҩа ианылеит, аха даара ауадаҩрақәа цәырҵуан. Аибашьраан ақәылаҩцәа, аӡәгьы дшырымшаҭоз еиҧш, акгьы ршаҭомызт, ргыгшәыграқәа аадырҧшуан.

Урҭ адоуҳатә культура ахәышҭаарақәагьы иреигӡомызт, идырбгон, ирбылуан, иреихсуан амузеиқәа, архивқәа, абиблиотекақәа, абаҟақәа, зехьынџьара еиҧш, аҧсуа интеллигенциа рынхарҭақәа дырҳәуан, еимырҵәон рхатә архивқәа, рнапылаҩырақәа. Убас ирҳәын Аҧсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ажурналқәеи агазеҭқәеи рредакциақәа. Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аҟны шамахамзар акгьы еиқәымхеит. Аибашьра ашьҭахь архив инаркны, адокументқәа зегьы шьақәыргылатәхеит. Аидгыла иалаз рыҧсҭазаареи рырҿиаратә мҩеи зныҧшуаз, досу изкны хаз-хазы еиқәыршәаз зегьы бжьаӡит. Аибашьра ҳажәлар риааирала ианеилга, ҩаҧхьа хәыҷы-хәыҷла рхьышьҭра иазыхынҳәуан акультуратә хәышҭаарақәа, арҿиаратә еилазаарақәа. Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿгьы, ақәра змоу ахеидкылақәа ируакны излаҟоу ала, ҿыц ишьақәыргылатәын уи аиҿкаареи изнысхьоу амҩеи, амилаҭтә литература аҿиара апроцесс ишалахәыз, имҩаҧнагоз аусура аазырҧшуа рҭоурых, афотосахьақәа убрахь иналаҵаны. Абри аус хымҧада ишаҭахыз аҧсҭазаара ахаҭа иҳаҵанаҳәон, анапхгараҿы еснагь уи рылаҧшҳәааҿы иҟан, амаҵ азыруан.

Ҳара иаадыруан нхыҵ-кавказтәи ҳаешьаратә жәларқәа рмилаҭтә литературақәа рхацыркыҩцәа инадыркны ҳаамҭазтәиқәа рҟынӡа ашәҟәыҩҩцәа рбиографиақәеи рбиблиографиақәеи еидызкылоз хазы ашәҟәқәа шыҭрыжьхьаз. Ҳаргьы 2015 шықәсазы иазаҳаӡбеит ус еиҧш иҟоу аҭыжьымҭа азырхиара напы алаҳкырц. Имариоу акы акәны ишыҟамызгьы, ари аҧшьгараҿы дсыдгылеит афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор Виачеслав Бигәаа, ҳусгьы даара иарманшәалеит аматериалқәа реиқәыршәараҿы, рыҩраҿы. Ҩышықәса ирылагӡаны ашәҟәы урысшәала еиқәҳаршәеит, аҵарауаҩ Бигәаа инарҭбаау иаҧхьажәагьы ацны. Уи иахьӡуп "Аҧсны ашәҟәыҩҩцәа рырҿиаратә еилазаарақәеи амилаҭтә литературатә процесси аҭоурых-культуратә контекст ала (1920-2010 ш.ш.)"

© Foto / Вахтанг Аԥҳазоу
Ашәҟәыҩҩы Вахтанг Аԥҳазоуи, ашәаҳәаҩ Гәнда Ферзԥҳаи, ажурналист Екатерина Бебиаԥҳаи, апоет Терент Ҷаниеи, амилаҭтә библиотека аиҳабы Борис Ҷолариеи, апоетесса Гунда Сақаниаԥҳаи гәыԥҩык аҿари

- Ҳара уажәраанӡа Виачеслав Бигәааи уареи урысшәала иҭшәыжьхьаз ашәҟәы "Абхазские писатели. Биобиблиографический словарь" ҳхы иаҳархәон. Уажәы уи шеибгоу асаит ахь ииажәгозар акәхап.

- Иазгәаҭатәуп аҭыжьымҭа "Абхазские писатели. Биобиблиографический словарь" хәарҭара шалоу, агәра аагоит арҿиаҩцәа мацара ракәымкәа, арҵаҩцәеи, астудентцәеи, аҵаҩцәеи, алитература абзиабаҩцәеи рзы хархәага бзианы ишыҟазаауа. Аҵарауаа, аҧхьаҩцәа, аҧсуа литература, акультура, Аҧсны алитературатә ҧсҭазаара иазҿлымҳау зегьы рзы ицхыраагӡаны иҟалап ҳәа сгәы иаанагоит. Ажәар аҟны ицәыргоуп аҧсуа сахьаркыратә литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа инаиркны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла иалаз, иахьа уи аилазаараҿы иҟоу рнаҩсангьы Аҧсны Ашәҟәыҩҩцәа рассоциациа еиднакылогьы. Ҳәарада, ари аҭыжьымҭа иагәылоу аматериалқәа асаит аԥҵараан ахархәара роуит. Ашәҟәы ахаҭа акәзаргьы асаит иҭагалахоит.

Владимир Трефилов
Алықьса Гогәуа ишәҟәы "Асду" аӡыргараан. Москва.

- Ишԥаҟоу Урыстәылатәи ашәҟәыҩҩцәеи шәареи шәеимадарақәа, аиҭагара аус шәызхацыркыма ҿыц?

- Иазааҭгылазар ахәҭоуп ҵыҧх 85 шықәса зхыҵыз Аҧсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла алахәылацәа рахьтә СССР Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла иалаз зегьы 1999 шықәсазы Урыстәыла Ашәҟәыҩҩцәа реидгылахь ишрыдыркылаз. 2019 шықәсазы ҿыцны ишьақәҳаргылеит урҭ Урыстәыла Ашәҟәыҩҩцәа реидгылахь ишрыдыркылахьаз шьақәзырӷәӷәо ашәҟәы, уи ала зегьы аршаҳаҭга ҿыцқәагьы роуит. Абарҭқәа алыршахеит Урыстәыла Ашәҟәыҩҩцәа реидгылеи Аҧсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылеи ирыбжьоу аиҩызареи аусеицуреи ирыбзоураны. Уи зыршаҳаҭуа акоуп 2019 шықәсазы Урыстәыла Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахантәаҩы Н. Иванов зхадараҿы дыҟаз ашәҟәыҩҩцәа рделегациа Аҧсны раҭаара. Аҧсны ахада иҟны аиҧыларагьы рзеиҿкаан, уи нахыс аҧсуа шәҟәыҩҩцәеи дареи еиҧылеит. Ҳәара аҭахума, ҧхьаҟатәи ҳаимадареи ҳусеицуреи рганахьала еиуеиҧшым азҵаарақәа ҳаицрылацәажәеит. Еицаҳзеиҧшу апроектқәа раҧҵареи рынагӡареи алыршаразы агәыӷрақәагьы ҳамоуп.

© Foto / Вахтанг Аԥҳазоу
Вахтанг Аԥҳазоу

Аҧсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла алоуп Москва иҟоу ашәҟәыҩҩцәа реидгылақәа жәларбжьаратәи реилазаара, аусеицурагьы ҳабжьоуп. 2016 шықәсазы антологиак аҳасабала дара рхарџь ала иҳазҭрыжьит аурысшәахь еиҭагоу 19-ҩык ҳаамҭазтәи аҧсуа поетцәа ражәеинраалақәа (иаазыркьаҿу рбиографиақәеи рфотосахьақәеи рыцны) реизга. Ари арҿиаратә еилазаара аҧшьгарала иахьазы аус рыдааулоит ҩ-проектк: ҳаамҭазтәи аҧсуа шәҟәыҩҩцәа рыжәабжьқәа аурысшәахь реиҭагақәа еидызкыло ашәҟәы (еиқәыршәоуп, рхатә харџь ала Москва иҭрыжьраны иҟоуп); аҩбатәи - ҳаамҭазтәи аурыс поетцәа ҩажәаҩык ражәеинраалақәа реизга аҧсшәахь еиҭаганы аҭыжьра иазырхиахоит.

Ажәа ахы мҳәакәа аҵыхәа узҳәом, сыззааиуа убри ауп, "Аҧсуа шәҟәыҩҩцәа. Абиобиблиографиатә жәар" ҳазҭагылоу аамҭазы аҵарауаҩ Виачеслав Бигәааи сареи аҧсшәахь аиҭагара ҳнапы алакуп. Урҭ аматериалқәа уасхырны иҟалеит Аҧсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿы ҩышықәса раҧхьа иаҧшьаагаз ҳарҿиаратә еилазаара ахатә саит аҧҵараҿы. Аамҭа ҧхьаҟа ицоит, аҧсҭазаара адҵа ҿыцқәа ықәнаргылоит. Урыстәылеи егьырҭ атәылақәеи рҟнытә ҳҩызцәа ашәҟәыҩҩцәа еидызкыло ртәылақәа рҟны рхатә саитқәа еиҿкааны ирымоуп, уи ала адунеи алитературатә процесс аҿиара иалахәуп, реимадарақәа дырҭбаауеит. Абри хықәкыс ишьҭыхны асаит аиқәыршәаразы иаҭаху аматериалқәа разырхиара напы аҳаркит. Аҧхьа зегьы урысшәала еиқәҳаршәеит, уи нахыс аҧсышәала разырхиара ашҟа ҳаиасит. 2019 шықәсазы асаит аартра аус адызуло аҟаза – апрограммист Нар Занҭареи ҳареи иҳабжьаҳҵаз аиқәшаҳаҭрала инапынҵа наигӡеит. Абар, ааигәа иазҿлымҳау зегьы ахархәарахь ироуит Аҧсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла асаит (аҧсышәалеи урысшәалеи).

- Уажәы уазааҭгылар ҳҭахуп асаит аиқәыршәашьа, уи аҟәшақәеи, адаҟьа хадақәеи ирну, ҳаԥсуа ԥхьаҩ иабанӡаицхраауеи, инаҭома иахьатәи ҳлитератураҿы имҩаԥысуа арҿиаратә процесс аизҳашьазы аинформациа?!

- Ааи, аҧхьаҩцәа ирдырырц рҭаххоит асаит аиқәыршәашьа. Асаит ахьаатуа адаҟьа хада аҟны ицәырҵуеит: хыхь – Аҧснытәи ашьхақәа, урҭ дыргәылубаауеит амилаҭтә литература ауасхыр азышьҭаҵаҩ Дырмит Гәлиа (армарахьала); агәҭаны – Аҧсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ҳәа изну ҳарҿиаратә еилазаара анаҧҵаз арыцхә узырбо, сахьала еиқәыршәоу аемблема ҷыда (еиқәиршәеит Руслан Габлиа); арӷьарахь – Дырмит Гәлиа ицитата "Амилаҭ хәыҷы алитература ду рымазар ауеит. Сара уи агәра згоит".

Асаит еихшоуп аҟәшақәа рыла. "Аидгыла" зыхьӡу аҟны ахархәаҩцәа иднардыруеит ҳарҿиаратә еилазаара аҭоурых алитература аҿиара апроцесс иаҿырҧшны. "Анапхгара" аҟәшаҿы иубарҭоуп Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахадара аилазаара; Аидгыла агәаҭара-ревизиатә комиссиа аилазаара; Аидгыла аусзуҩцәа; Аидгыла анапхгара (1933-2020); Аидгыла Алитфонд анапхгара. "Ажәабжьқәа" рыҟәша аҟны аҧхьаҩцәа ирыдгалахалоит алитературатә ҧсҭазаараҿы имҩаҧысуа ахҭысқәа ирызку еиуеиҧшым ажәабжьқәа. "Аҭыжьымҭақәа" аҟәшаҿы ицәыргахоит ҿыц иҭыҵуа аҧсуа шәҟәыҩҩцәа рырҿиамҭақәа еидызкыло ашәҟәқәа. "Ашәҟәыҩҩцәа" аҟәша аҟны акәзар, аҧхьа иаатуеит ашәҟәыҩҩцәа рсиа (рыжәла, рыхьӡ, рабхьӡы, ианиз арыцхә). Уи нахыс ахархәаҩ ииҭаху ашәҟәыҩҩы ижәла ахьану хазы иааиртуеит. Уаҟа ицәырҵуеит ашәҟәыҩҩы ифотосахьа зцу ибиографиеи ибиблиографиеи. "Афотоҭыхымҭақәа" аҟәша еиднакылоит Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла еиҿнакаауа аусмҩаҧгатәқәеи, иара убас алитературатә ҧсҭазаареи аазырҧшуа афотосахьақәа. "Аимадара" аҟәша ахархәаҩ иеилнаркаауеит Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аҭыӡҭыҧ ахсалаа ацны.

© Foto / Вахтанг Аԥҳазоу
Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа реидгыла асаит раԥхьатәи адаҟьа

- Даара уаҩ деигәырӷьартә иҟоуп Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аофициалтә саит ахьеиҿкаахаз, уи уара хыла уџьабаа ӷәӷәа адуп! Насгьы, акраанагоит уи ҩ-бызшәак рыла иахьышьақәгылаз: аԥсшәеи аурысшәеи. Адунеи аҿы ҳдоуҳатә культура аӡыргаразы ари аус бзиа акырӡа ицхыраара духоит, ҳлитературатә шҭа "иҭанарԥшуеит" уажәраанӡа ҳаззымдыруаз ҳаԥхьаҩцәа зқьҩыла!

- Асаит ахьаатуа адаҟьа хада аҟны ицәырҵуеит ажәабжь ҿыцқәа рцыҧҵәахақәа асахьақәа рыцҵаны, иара убас Аидгыла аҭоурых ацыҧҵәаха.

Ахархәаҩ даара дарманшәалоит ҳәа сгәы иаанагоит хазы-хазы иахьцәыргоу Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла иатәу ҳжурналқәа "Алашареи", "Амцабзи", ҳгазеҭ "Аамҭеи" рыхьӡқәа (рсахьақәа), ианаҧҵаз арыцхәқәа рыцҵаны. Арҭ аҭыжьымҭақәа рдаҟьа ҷыдақәа рҟны ицәырҵуеит уажәазы аҵыхәтәантәи хәышықәса ирымҽханакуа ашықәсқәа рзы иҭыҵхьоу ажурналқәеи агазеҭқәеи рномерқәа зегьы. Аҧхьа ицәырҵуеит аҭыжьымҭа ахьӡи ашықәси ахьану ашықәсқәа рсиа, араҟа иҟоуп аҭыжьымҭа аҭоурыхгьы.

Иазгәаҭатәуп аҧхьаҟазы Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла асаит есааира ишхарҭәаахало. Мышьҭабзиала шәаҭаала Аҧсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аофициалтә саит, араҟа еснагь ишәыдгалахалоит шәзызҿлымҳахаша ажәабжь ҿыцқәеи, ашәҟәыҩҩцәа рҩымҭақәеи, иара убас Аҧсны алитературатә, акультуратә ҧсҭазаара шәагәыланарҧшлоит.

Аҵыхәтәан иҭабуп ҳәа расҳәарц сҭахуп аханатә аҧшьгамҭаҿы исыдгылаз Виачеслав Бигәаа, ажурналқәа "Алашареи" "Амцабзи" рархивқәа реиқәыршәара иахаҵгылаз урҭ рредакторцәа Анатоли Лагәлааи Инна Аҳашбеи, асаит аиқәыршәара иазааҧсаз, иаамҭамкәа зыҧсҭазаара ҿахҵәаз, абаҩхатәра злаз ашәҟәыҩҩы Даур Занҭариа иҧа Нар, насгьы Адамыр Беренџьи, алагала ыҟоуп иара убас Алитфонд (аиҳабы – Гәында Кәыҵниа).

Сгәы иаанагоит аҳәынҭқарратә бызшәа ахархәареи аларҵәареи рус аҟны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла асаитгьы ахатә лагала ҟанаҵалоит ҳәа, еснагь еиҧш, асахьаркыратә ажәа аӡыргара ианазгәышьуа аамҭазы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

32

"Мыцҳәа икәара", мамзаргьы ковид-феикқәеи уҳәансҳәанқәеи

67
(ирҿыцуп 16:54 20.09.2020)
СОVID-19 акәшамыкәша ицәырҵуа ацәажәарақәеи уҳәансҳәанқәеи рҟынтәи реиҳа лассы-лассы иуԥыло, иара убас ковид-феикқәа рцәырҵшьеи урҭ ауаа ишрылаҵәои дрылацәажәоит афольклорист Есма Ҭодуа.

Есма Ҭодуа, Sputnik

"Мыцҳәа икәара ҳаицҭахысуа"

Аҿкы чымазара СОVID-19 Аԥсны ицәырҵижьҭеи акәшамыкәша уҳәансҳәанқәагьы аира иалагеит иаразнакы, аиҳаракгьы асоциалтә ҳақәа рҿы. Убас ала ари ачымазара иазкны аинформациа ицәырҵуа рҟны иҵоурам маҷымкәа иуԥылоит, афеикқәа ҳәа ззырҳәо. "Мыцҳәа икәара" иҭахысуа раԥхьатәи афеикқәа иреиуан СОVID-19 ҳәа ачымазара ыҟаӡам, ауаа ирхылаԥшларц азы ачипқәа рзыҟарҵарцоуп ҳәа. Иара убас уи иавагылан аӡбахә уаҳауан аимадара 5G ахь ииаргоит ҳәа. Аха ишаҳбо ала, СОVID-19 цәырҵижьҭеи шықәсык ҵырц егьагым, ачипқәагь уаҩы изыҟарҵом, 5G ахабар ыҟам.

Аҵыхәтәантәи аамҭазы, ашкол аҭалара ааигәахацыԥхьаӡа, актуалра аман даҽа уҳәансҳәанк: "сентиабр 20 рзы ашколқәа адыркуеит" ҳәа иныҵыҩ-ааҵыҩуа аӡбахә уаҳауан. Макьанагьы аҭаацәаратә чатқәа рҿы иалацәажәоит ари азҵаара, аиҳаракгьы изыцәшәо ахәыҷқәа адистанциатә ҵарахьы зынӡа ҳәа ииаргар ҳәоуп.

Уажәы, ачымазара зыхьуа еиҳахацыԥхьаӡа (аштаб ишаанацҳауа ала, урҭ рхыԥхьаӡара есыҽны иацымлозар, иагхом) уи шәарҭаҵәҟьоуп ҳәа агәрагаҩцәа рхыԥхьаӡара еиҵахоит, "ковид ҳәа егьыҟам, ари гриппуп" рҳәоит. Ԥыҭҩык иазгәарҭоит иҳаҩсыз ҭагалан-аӡынразы ирхыргеит ари ачымазара ҳәа, аха усҟан уи СОVID-19 ахьӡуп ҳәа рыздырамызт.

Анаҩс ажәлар рыбжьара ицәырҵуеит иара убас уҳәансҳәанқәа ари аҿкы чымазара злархәышәтәуа – ажьаӷь уаткеи, аџыши, алимони.

Абас еиԥш "мыцҳәа икәара" ҳаицҭахысуа еизаҳгаз ацәажәарақәа зегьы реихшьаала ҟауҵозар, СОVID-19 ҳәа акгьы ыҟамзаап, иҟазаргьы ахәышәтәра мариоуп ҳәа игәы иаанагоит ауаҩы.

"Аҿаԥа зҿоу"

Зынӡаск даҽа категориак ахь иаҵанакуеит асабрадауаа. Асабрада аиҳарак иныҟәызго амедицина аусзуҩцәа роуп. Иаарту аинформациа акәзар, ачымазара зыхьызи урҭ шырхәышәтәызи ирызку џьаргьы иубаӡом, есыҽны зыӡбахә рҳәо ичмазаҩхаз рхыԥхьаӡарақәа рыда, иара уигьы, уажә иҟоу ацәажәарақәа рыла, ԥшьымш-хәымш иагханы ауп ишыҟарҵо.

Иаахҵәаны иуҳәозар, аинформациа иаша зҳәаша "аҿаԥа зҿоу" ирҩызахеит. Ажәлар рҟынтәи ас еиԥш асабрада ныҟәызго хыцҩыцқәак анырбогьы, даҽа дунеик аҟынтәи иааз реиԥш ирҿаԥшуеит, урҭгьы "аҿаԥа рҿалар" ҳәа иацәшәаны, дук инамгакәа инархырхуеит.

Ауаа ашәара рызцәырнагоит, иара убас, иаарласны иаауеит авакцина ҳәа анырҳәогьы, избанзар иҟоу ацәажәарақәа рыла "уи ауп ачипгьы, 5G-гьы, аҿаԥа ҳҿазҵогьы, ҳаҩны ҳзыртәогьы". Аха зҿы ӡыла изырҭәыз иеиԥш, дырҩегь уи аӡбахә зҳәараны иҟоу ирҳәаӡом, мамзаргьы имаҷны ирҳәоит, ауаа рҟынӡа ишымнеиуа ала.

Егьа ус шакәугьы, "ҳаиҳа зымчу" рыԥҟара инақәыршәаны, аныҳәақәа зегьы анаҳхаҳгалак ашьҭахь, иаанхаз ачарақәа ҳанрыхьӡалак ашьҭахь, октиабр 5 инаркны "аҿаԥа ҳҿарҵоит". Иара абри аҵыхәтәантәи ажәабжь ицәырнагеит даҽа уҳәансҳәанк: аҳәаа абри арыцхә азы иадыркуама ҳәа.

Иаартны аҭак аныҟамлалак, мамзаргьы ихьшәаны аҭак анурҭо, абас ажәлар рҳәамҭақәа ииуеит, акы ацҵо, акы агырхо, ма иҟам-ианым ааго.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

67

Дызшьуаз Шеварднаӡе ҩ-миллионк изишәон: Аԥсны афырхаҵа Кама Лашәриаԥҳа лҭоурых

609
(ирҿыцуп 14:44 20.09.2020)
Аԥсны Афырхаҵа Кама Лашәриаԥҳа 1992-1993 шш. рызтәи Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан илхылгаз аҭоурых атәы ҳадигалоит апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" автор апоет Анатоли Лагәлаа.

Кама Лашәриа-ԥҳа данҩыҵшәа инаркны лыԥсадгьыл ахьаа иаразнак илылаҽхьан. Уи илбон ақырҭқәеи агырқәеи ес ирӡбалакгьы ҿарԥак-ҿарԥак ҟаҵаны, дара рыԥсадгьыл Қырҭтәыла иамкуашәа Аԥсныҟа ишеихоз, иаразнак араҟа ишҭарҩуаз, аусурҭақәа шрырҭоз, ишындырхоз, ишындырҵуаз. Аԥсны ақалақьқәа рҿы зехьынџьара дара хыԥхьаӡарала иҳаиҳан, ирҭахыз ҟарҵон, ирҭахыз руан, амала Тҟәарчали Гәдоуҭеи заҵәык рҟны уиаҟара аҽҟьарҭақәа рырҭомызт ҳаҷкәынцәа. Ақалақьқәа ракәым, ақыҭақәа рахьгьы ипланы идәықәлахьан, урҭ ҿыцынхацәоуп ҳәа ҳара ҳажәларгьы рыцхрааны, еигәышә ԥынҵала абна тоурақәа рхны инаган индырхон. Ашьҭахь урҭ рџьабаа аӡы иарҭеит акәымзар…

Ҳара ҳаишьцәоуп ҳәа игылан урҭ хыԥхьаӡарала иҳаиҳахаанӡа, ианҳаиҳаха, шәара ашьхақәа рҟынтәи шәылбааит, ари аԥсадгьыл зтәу ҳара ҳауп рҳәеит. Атәым арбаӷь аҩнатә арбаӷь дәылнацарц иалагеит! Аҭоурыхтә ҵабырг излаҳәо ала, дара анкьаӡа арахь Аԥсныҟа Гыртәылантәи усура ианаалоз, аԥсуаа урҭ убриаҟара ирзымычҳауазар акәхарын, ианцоз, рыҽқәа руацқәа рыҽхьынҵаны иддыргон! Шәара шәцоит, аха шәгәамгьы ара инышәмыжьын, уахь ижәга ҳәа акәын иаанагоз… Нас амчымхарақәа ирыхҟьаны урҭ арахь иаҳцәықәҳаит акәымзар, дара ара ишырҭахыз ахаангьы иҟамлаӡацызт ажәытә…

Камеи сареи ҳаицәажәараан лгәы иалан илҳәон:

"Иахьагьы сгәы аҵәымӷ еиԥш иалоу, аибашьра ианналага, азеиԥшынхарҭаҿ сахьыҩназ аҭӡамц бжьара ибжьаҵаны исымаз стапанча Кәтолҟа санцоз иахьысзымгаз ауп. Уи даара схы иасырхәаран иҟан абџьарқәа ҳауаанӡа… Аха иааг, исызҭодаз?.." - ҳәа.

Сара стәаны Кама сахьылзыӡырҩуаз схәыцуан, баша ирымҳәозаарын ҳабацәа, аҭыԥҳа бзиа быжьҩык арԥарцәа дрыԥсоуп ҳәа. Убасҟан, аибашьра иалагаанӡагьы, ҳаԥсуара, ҳхаҵара, ҳгәаӷь, Кама леиԥш иҟаз аӡӷабцәа рҿы даара иӷәӷәаны аԥсы ҭан. Арагәаԥшь иаҩызан, егьа иуҭаххаргьы, акгьы узамырԥаӡомызт… Урҭ ус рхы уқәдыртәаӡомызт, усасызар, сасҵас пату уқәырҵон, усасра иахурҟьар, аԥшәма духашҭыр, иаразнак уҭыԥ удырбон, иадхалаӡомызт!..

"Ҳқыҭақәа рҿы ҳаннеи, аибашьра ианналага, ҳаргьы гәыԥ-гәыԥла ҳҽеидаҳкылеит. Абџьар абаҟагәышьаз, иаҳшьуаз ирхаҳхуан. Ишәызныҟәымгозар, арахь ишәыман шәмаандаз ҳәа алафқәагь раҳҳәон ҳанынархагылалак!.. Сҩызцәа аҷкәынцәа ирбон урҭ иргәаҟны иршьыз, сара саби саб иашьеи ршьа уажәыгь иахьысзымуцыз сгәы ишалаз, "бшьа бымур бымуазар, баала, Џьгьарда ашәанцәа ҵәахны иҳамоуп, бшьа буп", рҳәон, аха сара исымуит… Сара исҭахын аибашьра адәаҿы изур…

Ҳара раԥхьаӡа Борис Лашәриа иҩны аштаб еиҿаҳкааит. Реиҳа иахьшәарҭаз Кәтоли Дӷамшьи рҳәааҿы ҳгылеит. Зегь раԥхьаӡа командирс дҳаман ахымца иаҩызаз Заур Ҷантуриа. Уи игәаӷьреи, ихаҵареи ажәак-ҩажәак рыла аҳәара цәгьоуп… Аиҿахысра ӷәӷәақәа руак аҿы иара данаҳцәыршьгәышьа, агәыԥ командирс сара сарҭеит.

Ахаан исхашҭуам, ҩнык аҿы ақырҭуа гвардееццәа афара-ажәра иаҿуп, абџьаргьы бзиан ирымоуп, шәрыкәшароуп ҳәа адҵа ҳауит. Убри аҩнаҭа иатәыз аҷкәын даашьҭаҳхын, уи иани иандуи уа иҟан, мхырҭала мацара ҳҳәазаны аҩны ҳазааигәахеит. Аха иаразнак ҳрыжәлар, ахысбыжьқәа раҳар, ааигәа иҟаз ақырҭқәа ҳакәшон, иара уаҵәҟьа ҳандырҵәон азы, ишыржәра ижәны ианалгалак, ианашьлак, (Қырҭтәыла иҟоушәа рбо ианыҟалалак!) хысрада ҳрылганы, рабџьарқәа рхаҳхырц ҳҭаххеит. Убри ҳазгәышьуа ҳаштәаз, ҳаԥшызар, ҩыџьа агвардееццәа аҩнаҭа аԥшәмаԥҳәыс дшыҳәҳәоз деимырхха дрыманы аԥшырҭахь рҿаархеит. Ԥыҭк данааскьарга, ҳала ишабоз дынкарыжьын (уара уҿы саҭамыз), амш лылагара иалагеит. Ари збаз, ҳара иҳацыз уи лыҷкәын, иавтомат аашьҭыхны урҭ ишьырц иҿанынеиха, ҳаҷкәынцәа аӡәы шьапҿаршә изиун, дахьынкаҳаз, анышәгәал иҿагәаны, иҟытбжь мыргаӡакәа сааҭбжак дышьҭагәаны дикын. Нас иаҳаулакгьы, иаргьы дмырхыскәа, ҳаргьы ҳамхыскәа, мчыла ишимуаз, дшыӷыз-ӷызуаз, дара ақырҭқәа ахьымнеицыз ҩныкаҿы дааганы, ауаа идыртәалан, ҳара уахь ҳаиҭацеит. Ауха урҭ агвардееццәа зегьы ҳшьит, рабџьар рхаҳхит, иахьыҩназ аҩны ҳара иаҳхырҟьаны ирымблырц, ирҳәазаны хара иганы икаҳажьит, аха зегь акоуп, урҭ агьааурқәа, иахьыҟалаз еилыркаазар акәхап, уи аҩны рбылгәышьеит, иццышәны иргеит. Иара аҩнаҭа аԥҳәысгьы лхабар уаҳа иаҳмаҳаит, амала лыҷкәын, еиҿахысра ӷәӷәак аҿы иҽҭаимырхартә дшыҟазгьы, даанымгылакәа, аӷацәа рыгәҭаҵәҟьа дрылалан, иҽҭаирхагәышьеит. Иара гәаҟ, сара сан илзыруз анаҩс аԥсҭазаара сҭахым иҳәон, ихгьы аԥыригеит…

Сара сызлахәыз аиҿахысра ӷәӷәақәа мҩаԥысит аибашьра аԥхьатәи амшқәа рзы Қьеҭуангьы. Уброуп ҳахьеиқәшәаз Мушьни Хәарцкьиеи сареи. Иара санибаҵәҟьа, еилагылаз зегьы илаԥш хьанҭа нархиган, абри аҩыза шԥашәыхьи ҳәа гәыбӷан риҭозшәа: "Абри ахәыҷы лыҩныҟа дыжәга!" иҳәеит. Аха сара сҽыҵәахны, иара имырдырӡакәа, ажәыларақәа рахь ҳанцоз хаҵамаҭәала сҽеиласҳәан, аҷкәынцәа срылагыланы сцон. Маанала сииааит!..

Исгәалашәоит, Кәачара агара ҳандәықәлаз, ачечен еибашьҩы Руслан Дахцаев саԥхьа дгыланы дцон. Ҳара атрасса амҩа агәҭа ҳанылеит ҳхысуа, наҟ-ааҟ аҩнқәа былуа. Усҟан Чанҭа Ҷантуриа даҳцәырымшьӡацызт, командирс дҳаман. Гәырам Инаԥшьгьы убра дырхәит. Ус ҳашнеиуаз, ҳаԥшызар, қырҭуак дыҳәҳәо даауеит, "аԥсуаа аауеит, аԥсуаа ҳандырҵәоит" ҳәа қырҭшәала. Ҳара иҳацыз аибашьҩы Аполлон Берзениа ақырҭшәа бзиан идыруан, уи диазҵааит, "иабантәиаауеи, шаҟаҩ еицыда, бџьар хкыс ирымои, цқьа ҳара ҳахь шәааскьаны иҳашәҳә", - ҳәа ҿыҭны. Уи даҽаӡәгьы дицын. Аполлон иақырҭшәа зынӡа ицқьамзаргьы ҟаларын, аха урҭ шәаны иҟамзи, ани арахь "иргәыҵасуаз" ргәыҭҟьара ҳара ҳахь иаман аҿаанахеит. Ҳаргьы иаҳҭахыз уи акәын, аҩыџьагь иара уаҵәҟьа иааилаҳшьын, рабџьар рхыхны ҳҿынаҳхеит. "Машьшьалаҳ, даҽа ҩ-автоматкгьы ҳауит!" — ҳҳәеит. "Шәдырҩатә еиӷьхааит!" — ҳәа ҳазҿырҭуан наҟынтәи ихысуа инеиуаз ҳҩызцәагьы!

Исгәалашәоит, ҳара Кәачара ҳшыҟаз, Аныуаа рхәы ргеит, Лабрагьы ҳцәыргеит анырҳәа, гәыԥҩык ҳҽааибыҭан, тракторла ҳдәықәлеит. Ус ҳашнеиуаз, сан рыцҳа лкалҭ ак ылаҳәоуп, изакәу сеидру, ҳгәашә аԥхьа сналхьыԥшит. Схы лысмырбаргьы ҟалон, аха дрыцҳасшьеит, убасҟантәи лыбжьы иахьагьы сгәы иқәыҩуеит: "Нан, бысцәыршьуеит, бабацои?" — ҳәа дааӷызыӷызит.

Аԥсны афырхаҵа Кама Лашәриаԥҳа

Убри аҽны Аныуаа рхәы ҳажәлеит, хыԥсыра ҳбеит, хыхь иҟаз ҵаҟа ицон, ҵаҟа иҟаз хыхь ицон, арахь ҳатрактор адәышкәаӷьаз иқәыркын, аихсра иалагеит, дара хыхь иқәтәамзи, уахьынтә рнапсыргәыҵа ҳанызшәа ҳарбон. Иааулакгьы ҳхы еиқәҳархеит, ҳхьаҵит... Анатоли, сара убарҭ зегьы ҩны исыман, аха аибашьра ашьҭахь исцәырӷьычгәышьеит.

…Ҽнак, зынӡа ахысра ҳәа атәыла бгаӡеит, амца акит иааҳакәыршан зехьынџьара. Урҭ абџьар ҿыц анроулак ус акәын, ҳара ҳаиԥш ахқәа ԥхьаӡаны ихысӡомызт, зны-зынла рганаҿ лабак ԥҵәаргьы, убри алаба ахьыԥҵәаз иеиарханы сааҭк ианхысуаз ыҟан!.. Ҽнак, Аслан Занҭариа даасыдгылан, "Кама, Лабра ҳцәыргоит", — иҳәеит. Уа ҳаҷкәынцәа гылан, аха ацхыраара ӷәӷәа рмоур, ишәарҭан.

Аԥсны афырхаҵа Кама Лашәриаԥҳа

"Абар автомат!" — иҳәан, автоматк ҿыцҳаҳараӡа инасиркит. "Бара ибҳәар, аҷкәынцәа усгьы иаангыло ракәӡам, аха зегь дәықәлоит", — иҳәеит. Саргьы ахьышәҭҳәа урҭ снарылаԥшын: "Ҳцома, аҷкәынцәа?!" — сҳәеит. "Бара бцозар, ҳамцои!" — рҳәеит даргьы аӷуҳәа. Убас, убри аҽны акомандирра соуит! Скоманда "Кама" ахьӡын, арациаҿгьы "Кама" ҳәа акәын ишсышьҭаз. "Ҳаҷкәынцәа рыԥсы бнапы иануп", — рҳәан, инасықәныҳәан, сноурышьҭит. Убри аҽны ҳара ҳахь жәылара иаауаз ҳаӷацәа ихьагәгәа, иҟәаҟәаса рышьҭахьҟа иҳархынҳәит. Ҳара дара ирымаз абџьар хәыџьара ишан хәҭак ҳамазҭгьы, аибашьра ҳанналагоз, иҟалап аибашьра мызкы еиҳаны имцаргьы, ирласны инҵәон ҳара ҳиааирала!..

Уажә даҽа хҭыскгьы уасҳәоит: "Гәлыуаа рхәы" ҳәа иахьашьҭоу хәы ҳаракык ҳақәтәоуп жәааҩык сеибашьцәа сыманы. Дахьынтәааз цқьа исыздыруам, калмыкк днеит, Кама дырӷьычуеит ҳәа. Уи лхы хҵәаны Шеварднаӡе изназго ҩ-миллионк риҭарц рылеиҳәеит, иҳәеит.

Уи сара хьаас исымазма, мамзаргьы агәра згозма, аха ҳхадацәа сырган, ҩымш "Катран" агәыԥ аҿы сҵәахны срыман, нас исымукәа сара стәқәа рахь сааит.

Узырччаша даҽакгьы уасҳәап, ҳаналагах. Сгәыԥ сызцыз Лабраҟа ацҳаԥжәара ацара рықәшәеит. Бара иахьак баҳгом, абра быҟаз, бынасыԥгьы баазхәыцлап рҳәан, хәы-ԥшӡак аҿы снықәдыртәан, дара ныҵашәкәа ицеит. Сара урҭ срызгәаан, схы снапы наҵаргәан сахьынатәаз, сааҭбжак убас стәазаарын. Убри асааҭбжак зегьы ақырҭуа снаипер иабџьар сықәкны скылкааны икызаарын! Сеихсра изымгәаӷьзаап, сигәаԥхазаап аԥсцәеирымга! Убри аҽны инаркны, иабџьар кажьны Шәачаҟа дықәҵзаап. Аибашьра ашьҭахь асалам шәҟәы сзааишьҭит, сара абригь-абригь соуп, аибашьраан бысшьыртә алшара сыман, аха бсымшьӡеит, бсыццозар бызгоит, арахь бааи, ҳәа. Аха ани аҭак шԥеизызыҩуаз… "Сынасыԥ" мап ацәыскит! Абри аҩыза аҭоурыхгьы сақәшәахьеит…

Даҽа жәыларак аҿгьы, уи Тамшь анаҳгоз ауп, артҟәацгақәа ансываԥжәа, ахԥҽыхақәа рацәаны исылалеит, аконтузиа соуит. Аҷкәынцәа ргәы еиҭамшәарц азы, Заза Занҭариа дысхагылан, ибжьы сгәы иқәыҩуан: "Кама, быбжьы рга абааԥсы, аҷкәынцәа агәра ргартә быԥсы шҭоу!" "Ԥхьаҟа, ԥхьаҟа!.." — сҳәеит сара ишсылшоз. Заза арациа аасымихын ҿиҭит: "Кама лыхьӡала ԥхьаҟа, Кама лыхьӡала ԥхьаҟа!" — ҳәа.

Маврик Начҟьебиеи иҷкәыни.
© Фото : Инна Ҳаџьымԥҳа лархив аҟынтә

Убригь сацәынхан, ирласны сеиҭагылеит. Аҵыхәтәан, ҳгәыԥқәа еидырҵан "Стрелец" ахьӡҵан Баро Тапаӷәуа командирс дҟарҵеит. Аха иара ԥхынгәы ҩба рзы данҭаха, сара командирс сеиҭаҟарҵеит Тамшь анаҳга, Гәдоуҭантәи аӷбақәа аннеи.

Иахьа иуасҳәаз, Анатоли, сара сызлаԥшызи исхызгази рыхәҭа хәыҷык ауп. Егьи зегьы абоуҭаху, уара уакәым, сара схаҭагьы исхасыршҭыр сҭахуп… Абзиараз, сашьа, сахьугәалашәаз иҭабуп", — лҳәан, сусура ауада ашә ныдылҵан, дындәылҵны дцеит Кама.

Убри нахыс сара мчыбжьык сгәы иқәыҩуан Кама лажәақәа, схаҿы иаазгон уи илхылгаз, дзыниаз, шаҟаҩ лҩызцәа гәакьақәа лымпыҵаԥсыз, шаҟаҩ еиқәлырхаз, шаҟантә аԥсра алакҭа дҭаԥшхьаз. Уи аибашьра ашьҭахь иаразнак иланаршьеит "Леон иорден", уи ашьҭахь "Аԥсны афырхаҵа" ҳәа ахьӡ ҳарак лхырҵеит.

Иџьоушьаша, уи данаауԥыло, данаауацәажәо, акгьы ҟазымҵаӡац, акгьы зхызымгаӡац аӡә леиԥш иҟәандаӡа даауахәаччоит. Уи лҭоурых, уи илхылгахьоу зегьы анудыруа, уаалеигәырӷьоит, Кама абас ихааӡа аччара ахьлылшо азы, Кама иреиӷьӡоу анасыԥ дахьаԥсоу азы…

609

Аҟәатәи ашкол адыркит акоронавирус злаз арҵаҩы лыԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь

12
(ирҿыцуп 23:25 20.09.2020)
Апандемиа ааҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иалоу 939-ҩык аарԥшын. Цәыббра 20 рызтәи аоперштаб адыррақәа рыла, Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп 97-ҩык апациентцәа.

АҞӘА, цәыббра 20 — Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Баграт Шьынқәба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратә школ №1 аҵаҩцәа акарантин ахь аҩныҟа иоушьҭуп ҩымчыбжь ҳәа, ашкол аҿы аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ахьеицәахаз инамаданы, абри атәы Sputnik иазеиҭалҳәеит ашкол адиректор Нонна Делԥҳа.

Лара лажәақәа рыла, иахьа ашкол адирекциахь адырра ҟарҵеит акоронавирус зцәа иалаз рырҵаҩцәа руаӡәк, даҽа хроникатә чымазаракгьы зцәа иалаз, лыԥсҭазаара дшалҵыз. Иара убасгьы рышкол аҿы аклассқәа хәба рҟны ари аҿкы чымазара зцәа иалаз ачымазцәа азгәарҭахьан. Уи адагьы аҭаацәа аӡәырҩы  рхәыҷқәа COVID-19 асимптомқәа шрыдырбало адиректор иларҳәарц азы аҭел ишылзасыц илзасуеит.

"Сара аҵара аминистр аҭел сизасит, иҟоу аҭагылазаашьа иеилсыркаарц азы. Иара аҵаҩцәа ҩымчыбжьа ҳәа иоушәышьҭ акарантин ахь иҳәеит, избанзар ҳашкол аҿы актәи, аҩбатәи, ахԥатәи аклассқәа рҿы ада, егьырҭ аклассқәа зегьы рҿы аҿкы злалаз ахәыҷқәа ыҟоуп, урҭ зегьы аишьцәа, аиҳәшьцәа рымоуп егьырҭ аклассқәа рҟны. Иара убас ҳарҵаҩцәа быжьҩык акарантин аҿы иҟоуп, саргьы сыбжьы иахьа исгәаԥхом", - лҳәеит Делԥҳа.

Иара убас лара иазгәалҭеит иахьа Асанитартә епидемиологиатә станциа анапхгара лыҽрымалдарц дшаҿыз, аха аӡәгьы аҭел шьҭимхит ҳәа. Делԥҳа ишылҳәаз ала, уажәы ашкол адирекциа аилкаара иаҿуп шаҟаҩык рҵаҩцәеи рырҵаҩцәеи акоронавирус рыхьыз, макьана урҭ рхыԥхьаӡара рыздыруам.

Аԥсны агәабзиарахьчара аминистрра апресс-маҵзура COVID-19 зыхьны иҟаз арҵаҩы лыԥсҭазаара дшалҵыз азы аинформациа Sputnik иазышьақәнарӷәӷәеит, иагьазгәарҭеит лара Қырҭтәыла дшырхәышәтәуаз, уаҟа шакәу лыԥсҭазаара дахьалҵыз.

Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

12
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау