Аҳауеиԥш иаҳҭахыз: иҭыҵит ажурнал "Алашара" аҭоурых еидызкало ашәҟәы

66
(ирҿыцуп 17:34 10.09.2020)
Аԥснытәи аҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы иҭыҵит афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иалоу, Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аҟны аус зуа Виачеслав Бигәаа акыр шықәса еизигоз, аус здиулоз ашәҟәы "Алашара". 1955 – 2012".

Алитература-сахьаркыратә ауаажәларра-политикатә журнал "Алашара" 57 шықәса аҭоурых еидызкало ашәҟәы аҭыжьра ахацыркреи, амилаҭтә литература аҿиараҿы ианнакыло аҭыԥи ртәы дазааҭгылеит ашәҟәыҩҩы Анатоли Лагәлаа.

Ҳаԥсуа шәҟәыҩҩцәеи ҳпоетцәеи рымацара ракәымкәа, ари аҩыза ашәҟәы хазына аҭыҵра иазыԥшын ҳарҵаҩцәа, ҳҵарауаа, ҳбиблиотекақәа русзуҩцәа, ҳредакциақәа, ажәакала ҳдоуҳатә культура иадҳәалоу зегьы!.. Ари ашәҟәы иахьӡуп "Ажурнал "Алашара" (1955- 2012) (Аҭоурых. Абиблиографиа).

© Foto /
Ашәҟәыҩҩцәа Анатоли Лагәлаа, Никәала Кәыҵниа, Виачеслав Бигәаа

Ашәҟәы аҭыҵра хылаԥшра азыруит, рнапы иҵыргеит, дара рыгриф ала иҭыҵит Урыстәылатәи аҭҵаарадыррақәа ракадемиа А.М.Горки ихьӡ зху адунеитә литература аинститути Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институти. Уи кыршықәса аџьабаа дуӡӡа адбалан еиқәиршәеит, аԥсышәалагьы урысшәалагьы инарҭбаау аԥхьажәақәа иҩит афилологиатә наукақәа рдоктор Виачеслав Бигәаа.

Аҭыжьымҭа аннотациаҿы ишазгәаҭо еиԥш, ари ашәҟәы азкуп аԥсуа литературеи акультуреи рырҿиареи аԥсуаа рмилаҭтә хдырра ашьҭыхреи рзы акырӡа зылшахьоу ажурнал "Алашара". Аусумҭаҿы иаарыԥшуп аҭыжьымҭа аҭоурых, ианҵоуп раԥхьаӡакәны инарҭбаан еиқәыршәоу ажурнал абиблиографиа. Аматериалқәа кьыԥхьуп аԥсышәалеи урысшәалеи.

Ишдыру еиԥш, "Алашара" 1955 шықәса инаркны иааиԥмырҟьаӡакәа иҭыҵуа алитературатә-сахьаркыратә уажәларра-политикатә журналуп. Уи адаҟьақәа рыҟны ауп раԥхьаӡа алашара ахьырбаз аԥсуа шәҟәыҩҩцәа рҩымҭақәа еиҳараӡак. Абиблиографиа лабҿаба иаанарԥшит 1950-тәи ашықәсқәеи- 21-тәи ашәышықәса алагамҭеи рзтәи амилаҭтә литература аҭоурых адаҟьақәа, апоетцәеи апрозаикцәеи гәыԥҩык рырҿиаратә мҩа.

Ашәҟәы хәарҭара ду алоуп аԥсуа жәлар рҭоурыхи, ркультуреи, рлитературеи ҭызҵаауа, ирызҿлымҳау зегьы рзы.

Аԥхьаҩ ииҭаху аматериал иаармариаӡаны иԥшаарц азы, ажурнал "Алашара" абиблиографиа зегьы еихшоуп хкы-хкыла, жанр-жанрла, тематикала. Иалкаауп аԥсуа сахьаркыратә литература ( апоезиа, апроза, адраматургиа): аиҭагақәа, аԥсуа шәҟәыҩҩцәа рпублицистика, аԥсуа литература иазку аҭҵааратәи акритикатәи статиақәеи, арецензиақәеи, еиуеиԥшым аматериалқәеи, ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәеи афольклорҭҵааратә усумҭақәеи.

Иара убасгьы араҟа иуԥылоит Аԥсни, аԥсуа жәлари, ахатәы бызшәеи, акультуреи ирызку аҭоурыхҭҵааратәи, археологиатәи, абызшәадырратәи, аҟазараҭҵааратәи статиақәа, уҳәа убас егьырҭгьы.

Хазы иарбоуп егьырҭ амилаҭтә литературақәа ирыдҳәалоу аматериалқәа, аԥсуа культуреи анаукеи, убасгьы Аԥсны ауаажәларратә ԥсҭазаареи, ақыҭанхамҩеи, аекономикеи, амедицинеи, аспорти, атуризми, аԥсабареи ирызку астатиақәеи аочеркқәеи.

Аԥсны рацәак иадҳәалам, аидиалогиатә ҟазшьақәа змоу еиуеиԥшым астатиақәеи аинформациақәеи маҷымкәа иуԥылоит. Иҟаҵоуп иара убасгьы аҟәшақәа рҟны абиблиографиатә материалқәа еишьҭаргыланы нбан-нбанлеи хронологиалеи.

© Foto /
афилологиатә наукақәа рдоктор Виачеслав Бигәааи  апсуа шәҟәыҩҩцәа гәыԥҩыки

Абас еиԥш иҟоу аихшашьа (систематизациа) аусумҭа ахархәара арманшәалоит, еилыкка иаанарԥшуеит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа "Алашара" адаҟьақәа рҟны рырҿиаратә мҩа, рҩымҭақәа ркьыԥхьра аҭоурых, амилаҭтә литературеи, акультуреи, анаукеи рырҿиаразы иара ажурнал ахаҭа алшамҭа дуқәа.

Ажурнал "Алашара" ашәхымс ихыҵны ауп адунеи шырбаз ҳаԥсуа литература иаланагалаз шамахаӡак акәмзар инеиҵыху арҿиамҭақәа зегьы. Уи ианын 40 инареиҳаны ароманқәа рцыԥҵәахақәа ма инагӡоу урҭ рвариантқәа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟан: Иван Папасқьыр "Аԥҳәыс лыпату", Иван Ҭарба "Идыру ахьӡ", "Амра ҳара ҳҿы игылоит", " Сан лыблақәа", "Адунеи ахьалаго", Алықьса Гогәуа ироманқәа "Аҽыкәаҳа", "Ас ду", Алықьса Џьениа "Абна амаӡа", "Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы", "Анмираҳ- ҩыџьа рынцәахәы", Мушьни Миқаиа "Ахҟа", "Ашацәа ртәарҭа", Витали Амаршьан " Шаҭ иԥа Хьымкәараса иеҵәахә", " Аԥсҳа", "Сбааш хьыцәцара. Ароман-гәҭыха", Платон Бебиа-"Ашьацҳәа", "Ақьачақьцәа", Џьума Аҳәба "Асқьала", "Амҩасҩы", "Ахамышҭыхә", "Алахәыла", Гьаргь Гәыблиа "Адгьыл аҳақ", "Лахьынҵала иузшоу", Нелли Тарԥҳа "Амшын ҳәынҭқар Ҳаит", Никәала Кәыҵниа "Аҭакари ахьҭеи", "Алашә иблақәа аныхты", "Ашьа ицаша", "Адлаԥса", Терент Ҷаниа "Мшыбзиа, аԥсҭазаара!", "Шәышьханхыҵ", Шьалодиа Аџьынџьал " Аҳәа зыҟәну аџьныш", " Ԥсык еицырхан", Рушьни Џьопуа "Ахымҩас", Гыц Асԥа " Аихьӡылацәа", "Заниашьа зхаҵашьоу".

  • Ажурнал "Алашара" раԥхьатәи аномер
    © Foto /
  • Ажурнал Алашара раԥхьатәи аномер
    Ажурнал "Алашара" раԥхьатәи аномер
    © Фото : Предоставлено А. Лагулаа
  • ажурнал "Алашара" аномерқәа руак
    © Foto /
  • Аҳауеиԥш иаҳҭахыз: иҭыҵит ажурнал "Алашара" аҭоурых еидызкало ашәҟәы
    © Foto /
1 / 4
© Foto /
Ажурнал "Алашара" раԥхьатәи аномер

1979-тәи ашықәсқәа рзы хҭыс дуны иҟалеит Баграт Шьынқәба иҭоурыхтә философиатә роман "Ацынҵәарах" акьыԥхьра "Алашараҟны". Аҩымҭаҟны раԥхьаӡа акәны инарҭбаан иқәыргылан азеижәтәи ашәышықәсазтәи Кавказтәи аибашьра апроблема, афилософиатә зҵаара дуқәа. Ароман иаҳәоит адунеиаҿ имҩаԥысуа аибашьрақәа, арыцҳарақәа, атрагедиақәа зегьы зыхҟьо ауаҩы игаӡареи, иԥсымҭәреи, имдырреи, идоуҳатә культура алаҟәреи шракәу. Ароман иқәнаргылаз азҵаарақәа иахьагьы ԥсра рықәӡам. Уи рхатәык аҳасабала ирыдыркылеит Нхыҵ- Кавказтәи ажәларқәа. Избан акәзар, ашәҟәыҩҩы илшеит урҭ рхьаа, рыгәҭыхақәа раарԥшра.

Ари ашәҟәы аиқәыршәаҩ афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоқтор Виачислав Бигәаа иҩуеит.

"Жәохәҟа шықәса раԥхьа аԥсуа литературеи акультуреи Аԥсны аҭоурыхи ирызку ахыҵхырҭақәа реидкылара сшаҿыз, ҳлитературатә журнал заҵә ианылахьоу зегьы библиографиатә усумҭак аҟны еидкылан иҭыжьзар цәгьамызт ҳәа сназхәыцит. Абас сналагеит "Алашара" аномерқәа реидкылара. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь "Алашара" аномерқәа зегьы рыԥшаара ус имариамызт, абиблиотекақәа (Москва иҟоу Аҳәынҭқарратә библиотека убрахь иналаҵаны) рҿы аномерқәа зегьы ыҟамызт. Анцәа иџьшьаны, 130-ҟа номер аҩны исыман, убри еиҵамкәаны иман Бзыԥҭа ҳгәылара инхо ашәҟәыҩҩы Л. Б. Гыцба. Еиҳарак зыԥшаара уадаҩхаз 1991 шықәса раахыс иҭыжьыз аномерқәа ракәын, еилкаамызт шаҟа номер ҭыҵызгьы. Номерқәак сымԥыхьашәеит Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылаҿы, убасгьы ашәҟәыҭирҭақәа рыҟны, даҽа номерқәак сиҭеит Уасил Аҩыӡба. Акыр исыцхрааит иахьа Анатоли Лагәлаа редакторс дызмоу "Алашара" аредакциагьы. Урҭ 2006 шықәсазы Нелли Ҭарԥҳа уи ҳамҭас иалҭеит Кәымф Ломиеи лареи еидкыланы ирымаз 1955-1991 шықәсқәа раан иҭыҵыз аномерқәа реиҳараӡак. Аибашьра ҟалаанӡа, ажурнал аредакциаҿы, иахьынӡасгәалашәо ала, ишьҭан иҭыҵхьаз аномерқәа зегьы, аха аԥсуа жәлар ирхыргаз ахлымӡаах ашьҭахь урҭ еиқәымхеит. Аӡбахә ҳәатәуп даҽа хҭыс бзиак: ҩбаҟа шықәса раԥхьа зегь реиҳа ихаҭәааз "Алашара" аномерқәа реизга Аԥсуаҭҵаара аинститут абиблиотека ҳамҭас иеиҭоит А.М. Лабахәуа. Убраҟоуп иахьысԥыхьашәаз уаанӡа исзымыԥшаақәаз номерқәак. Гәык-ԥсыкала иҭабуп ҳәа расҳәоит ажурнал аномерқәа рыԥшаараҿы ацхыраара сызҭаз зегьы".

Аҵыхәтәан иазгәаҭазар ахәҭоуп, абри ашәҟәы аҵакы зегь раҵкыс излаҳраку, 1955 -2012 шықәсқәа раан иҭыҵны ажурнал аномерқәа ирныз иарбан ҩымҭазаалакгьы изҩыз автор ижәла удыруазар, иаразнак изныз ажурнал аномер уԥшаауеит!.. Даара иҭабуп ҳәа иаҳәатәуп ҳҵарауаҩ бзиа Виачеслав Бигәаа, уи илшеит, хәҩык-фҩык аҵарауаа шықәсы наҟьак убри ада акы иаҿымзаргьы ирылымшашаз аус ду, шәҟәыкаҿ еидикылеит ажурнал 57 шықәса рыла ианылаз арҿиамҭақәа зегьы рыԥшаара зырманшәалаша абиблирграфиа! Сгәы иаанагоит, Аԥсны аиҳабыра рганахьала даара иахәҭоуп ҳәа, аҵарауаҩ иџьабаа азгәҭара…

Ашәҟәы ҭыҵит автор иредакциала, аҿыгҳара акырӡа идууп, 600 даҟьа ыҟоуп, 40 кьыԥбӷьыц инаӡоит. Аҭыжьра иадгылеит Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аԥсуаҭҵааратә институти.

66

"Илбаз иакәӡам дыззааргаз..."

119
(ирҿыцуп 17:29 19.09.2020)
Ақьаӷьариа лыцхыраарала аԥҳәысҳәараан зны-зынла иҟалар зылшоз ахҭысқәа аҭыԥҳацәа рразҟы ишаныԥшуаз еиҭалҳәоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Аҳәара уадаҩуп иахьа сызлацәажәо атема атрадициатә ҟазшьа ду амоуп ҳәа, аха усгьы, шамаха џьара иуԥымло цәырҵроуп сгәахәуеит. Апоет Платон Бебиа илаф жәеинраала "Ачара ду" иахьа чарацыԥхьаӡа ирҳәоит. Измаҳацда арҭ ацәаҳәақәа:

"Ачара ду аилашымҭаз

Амҳараҿы бжьык аагеит.

- Унан, иҳахьзеи? Ҳаи, сыԥсындаз!

Амитә ҳахьит, ҳҭаца дцеит!"

Апоет иажәеинраала асиужет хыҭҳәаауп сызҳәом, ари иамоуп акырынтә ҳаԥсҭазаараҿы имҩаԥысхьаз ахҭысқәа рсиужет. Иахьа иҟалап, ас иҟамлозаргьы, аха схәыҷреи сқәыԥшреи раамҭазы исаҳахьан "илбаз иакәӡам дыззааргаз" шырҳәоз. Апоет Бебиа илаф ажәеинраала иазааигәоу асиужетқәа зны-зынла аԥҳәыс лзы иразҟыдараны ианыҟало ыҟоуп, ҳчарақәа рҿы иацкәашозаргьы.

"Ус уа, агәыла ҭаҳмада

Дахьтәаз ҿааиҭит абас:

- Дадраа, ҳҭаца дцеит, избанзар

Илбаз иакәӡам дыззааргаз…"

Абри ашәа сазыӡырҩыцыԥхьаӡа иаасгәалашәоит ԥҳәыск лҭоурых, уи ари ашәаҿы ишыҟоу еиԥш, илбаз иакәым дыззааргаз, аха лҟазшьа илнамҭеит, ашәа асиужет аҿеиԥш, лабраахь агьежьра, дыззааргаз илдырбаз шиакәмыз анылба.

Таиф Аџьба илакә-поема "Сабажәгьалеи" афырхаҵа ишьашәалаз, иҟәынгаз арԥыск иуацәа ԥҳәыс дизыргарц рҭаххеит. Дара ибзианы ирдыруан, иара иҟәынгареиԥш, адәахьтәи иҭеиҭыԥшгьы аӡәгьы дшыхнамхуаз. Сабажәгьалеи ихаҭа-ԥсаҭа иакәын иара. Иуацәа убри аҟынтә ирхәыцит ԥҳәыс дшизааргашаз аплан. Зны далрыԥшааит ажәа знырҵашаз, зсахьа бзиаз, хшыҩлагьы икәадамыз лара.

Рҟәынга иҿы ааиртыр иԥҳәысаагара шхыбгалоз рымдыруаз, исахьагьы уи анубаалон усгьы, убри аҟынтә, иаалаган, рқыҭа иатәыз, зыгәра ргоз, ирыцәтәыммыз аҭаацәара иалалахьаз ԥшӡакы рыҷкәын иҭыԥан ԥҳәысҳәара дыргарц. Ақьаӷьариа амҩа ылылхит аԥхьа, аҭыԥҳа длацәажәеит, зычаԥашьа бзиоу, зани заби бзиоу дшизылҳәо азы дазыҟалҵеит.

Аҭыԥҳа маҷк инахараз шьха қыҭак датәын, арҭ аҭаца дызгарц зҭахыз адгьыл каршәраҿы инхон. Иахьынхоз рҭыӡҭыԥ аманшәалара адагьы, мазаралагьы ихьысҳамызт. Аӡӷаб деибан, лани лареи ракәын ашьха қыҭаҿы аҩны иахыз.

Ицеит илықәыршәны аԥҳәысҳәара арҭ ауаа. Аҟәынга иҭыԥан ицәырыргоз иблақәа иаҵәаӡа, знык унархыԥшылар урытҟәо иҟан. Ауха иахьнеиз аԥшәмаԥҳәыс лыԥҳа аразҟы лоур лҭахымзи, аишәа лырхиеит асасцәа дахьқәа рзы. Аҭыԥҳа дынкылыԥшны днаихәаԥшит лҳәара инеиз. Иаразнак лгәы дҭашәеит аблагәыӷра, иԥшӡара дыхнахит иаразнак. Аԥшӡа, иԥшра адагьы, итәашьа-игылашьала дугәамԥхо дыҟамызт. Ирфеит, иржәит, асасцәа изызнеиз ан лҿы ицәырыргеит, уи аамҭазы ақьаӷьариа аус лухьан, абла гәыӷрақәа ихырхыз аҿа ллырҳәахьан, ари аҩыза аразҟы даҽазнык лашҭа ишҭамлар шалшо лырдырны.

Ажәакала, дырҳәеит аҭыԥҳа, дук хара имгакәа, аҭацаагацәа цан, Аҟәынга ҳәа ҳзышьҭоу аԥҳәыс дизааргеит. Аҭыԥҳа лакәзар, дызҭаргалаз ашҭа лаша, илдырбахьаз аблагәыӷра уҳәа, лгәы ҭыԥраауа дыҟан. Чарамызт ируз, аха ауацәа, аҭахцәа адгаланы аишәа бзиа рхиан. Ҵхыбжьонынӡа еилыҵуамызт асасцәа, аҭацагьы маӡала дкылыԥшны абла гәыӷрақәа дрышьҭан, аха дара џьара рҽыҵәахны иҟан, ицәырҵуамызт макьана.

Ҭынчрахеит, асасцәа еимпит, аҭацагьы луада лдырбеит. Дук мырҵыкәа, абла гәыӷрақәа рцынхәрас луада иааҩналеит ашарамша блақәа. Лыблахаҵ аагьежьит азныказ. Ашьҭыбжьқәагьы цәгьахеит аҭаца даазгаз рыҩнаҿы. Ақьаӷьариа лакәзар, ҵаҟатәи аихагылаҿы лҽырхианы дтәан, аҩныҟа агьежьра шхьымӡӷу, уахь лышьҭахьҟагьы лан лыбӷа шԥылҵәо уҳәа, илҳәашаз рхианы илыман.

Илылымшеит аҭаца апоет Бебиа иажәеинраалаҿ ишыҟоу еиԥш, аҩныҟа ацара, илылымшеит, избанзар ҟазшьала дыӷәӷәамызт. Даанхеит дыззааргаз иҿы. Аҵаул чарагьы лзыруит анаҩсан. Аҭаца дахьыкҿагылаз ани абла гәыӷрақәа харшәшәара ҳәа иныҩналеит. Лгәы ааилагьежьит лара, лыԥсы злахаз, лразҟы анасыԥдара азҭаз аблақәа данырхыԥшыла, аха илыхьыз лҽамариашаны ҭацара ахәхәаҳәа иуа дыкҿагылан, лынасыԥдара илхаршәыз лкасала ихҩаны.

Аҭаца еснагь дазыԥшын урҭ абла гәыӷрақәа зхаз рашҭа данҭало ҳәа. Даалон иара уарла-шәарла, даныржьозтәи ахҭысқәа алаф ахь ииаганы иаацәырго. Абас ицон аамҭа. Аҟәынгажә иакәзар, дгәырӷьаҵәа иԥҳәыс ԥшӡа длывагьежьуан, иҟәынгара убла ааҭнахуама уҳәаратәы.

Аамҭа цеит. Аҵеи диит ари ашҭаҿы. Ахәыҷы маҷк изҳауа даналага, абзҳәацәа игәарҭо иалагеит аҷқәын хәыҷ абла гәыӷрақәа шихаз. Уаҳа акыр аҭахызма, ус акәымзаргьы, илыхшаз "ани илдырбаз иоуп дзеиԥшу" ахьӡхалеит. Убас шырҳәозгьы, лара гәыбӷан аӡәгьы илиҭомызт, анхәеи абхәеи рмаҭа иеиӷәырӷьо инхон.

Абас еиԥш иҟоу ахҭысқәа рыӡбахә акырынтә исаҳахьан. "Илбаз иакәӡам дыззааргаз" рҳәон. Ари арыцҳара ианахаз еснагь иразҟыданы срыхәаԥшуан. Акгьы иацәымшәакәа, зразҟы аиқәырхаразы зыҩныҟа ачара аилашымҭазы игьежьуаз рҭоурых сазгәыдуун. Абла гәыӷрақәа ракәзар, уажәгьы иҟоуп, зны-зынла имҩахыҵуеит анкьа иара дзырбаны иааргаз ҭацас дахьыҟоу амӡырхахьы…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

 

 

119

Ан лҳақ узгом: иҟалахьоу хҭыск

272
(ирҿыцуп 15:42 19.09.2020)
Sputnik аколумнист Саида Жьиԥҳа иҳацеиҩылшоит ааигәа илаҳаз, акырӡагьы лгәы ианырыз ԥсыуа ҭыԥҳак ллахьынҵа иазку аҭоурых.

Аԥҳәыс лыԥсҭазаараҿы иналыгӡо арольқәа рацәоуп. Ан, анду, аҭаца, аиаҳәшьа, анхәыԥҳа, аицала уҳәа еиқәуԥхьаӡо уалагар, иуҳәаша ыҟоуп. Аха зегь иреиҳау ауалԥшьа – анра аныҟәгара ауп. Иахьа ишәзеиҭасҳәо ахҭыс угәы ҭнашьаауеит. 20 шықәса зхыҵуаз аԥҳәыс қәыԥш лыԥшәма атәымуаа рыгәра ганы лаҳаҭыр дшаӷрагылазгьы, лцәа иалаз ахәыҷы аԥсҭазаара илҭоит. Аамҭа анҵлак лхаҵа уи лҳақ шизымгазгьы ааԥшуеит.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо иахьа уажәраанӡа еиқәханы иҟоу ажәытә аԥсуа хыбрақәа ирызкны "Ицәажәо аҭыӡқәа" захьӡу апроект анагӡара снапы аласкит ҩымз раԥхьа. Афотоматериал шеидыскылалак сгәы иҭоуп ахҳәаа ацны альбом аҭыжьра. Уажәтәиала аекспедициа мҩаԥызгеит Аԥсны мраҭашәаратәи ахәҭахьы. Ақыҭақәа жәпакы рҿы нап зыдкылоу реиԥш иқьаԥҭахаз анхамҩақәагьы ыҟоуп. Уажәааигәа Гәдоуҭа араион қыҭак аҟны сылаԥш ақәшәеит ашҭаҟны шәышықәса иреиҳау акәасқьеи, архитектурала иахьатәи ҳаамҭа иақәшәо аҩни шҭагылаз. Араҟа уаҩ дышнымхоз аҟара снырит санынаԥшааԥш, аха уеизгьы агәылацәа сразҵааит аԥшәма дыҟоума ҳәа.

"Мап, схәыҷы, ара уаҩ дахымижьҭеи акыр ҵуеит, аԥшәма дыԥсхьеит. Агәара шәиуп, ибымбои аҳаскьын ахысны ишыҟоу, ҳшәаны арахәгьы ҭаҳҵом", - ҳәа сызҵаара аҭак ҟаҵо, 70-ҟа шықәса зысҭаз ԥҳәыс быргк саԥхьа даагылеит.

"Сыпроект ианаало акәасқьа ҭагылоуп, афото ҭысхыр сҭахын", - ҳәа сыгәҭакы анласҳәа, исабжьалымгеит уахь анеира.

"Еҳ, ара шаҟа лаӷырӡы каҭәахьоу бдыруандаз, агәынқьбжьы иахьагьы слымҳа иҭыҩуеит", - ҳәа лажәабжь дналагеит абырг.

И. (ус лыхьӡыз) лыԥшра, лсахьа уаҩ деилаҳаратәы иҟан. Ақалақь ҭыԥҳа хҩеишьцәа раҳәшьазаҵә лакәын. Хымԥада, лҭаацәа иреиӷьу анасыԥ рҭахын рыхазына лзы. Изныкымкәа Аҟәатәи арԥарацәра ажәа лнырҵарц иалагахьан, аха лара дхыихит зоура-зыҭбаара наӡаз, ԥшралагьы узыгәҭамсуаз, "абз зҿаз" ақыҭа ҷкәын. Азныказы иара лҭаацәа маҳәыс дырҭахымхеит, дара рыдагьы ауа, аҭынха уамашәа избаз рацәаҩхеит "ақалақь ныжьны дабацеи" ҳәа. Арԥыс итәқәа ракәзар "дхысит, аха ишԥа" ҳәа рҭаца илеигәырӷьон. И. ақыҭа дамарахеит: аҩны, адәны цқьаӡа илыман, дчеиџьыкауаҩын. Ажәгьы ахьашьа лҵазаап.

Ачара ашьҭахь шықәсыбжак ааҵуаны, лара усҟан хымз ҵуан лцәалтәымкәа дыҟеижьҭеи, лхаҵа ашәҟәы изааит: "Уҩны иҩнаҵаны иумоу деилкааны дааугазар аума угәаӷьит, иузымдыруазар иуасҳәоит ухы умфарц, уара дуццаанӡа аӡәымкәа, ҩыџьамкәа ахацәа дышрыдырбалахьаз" ҳәа зныз.

"Арҵәааҳәа дшыҳәҳәоз лыхцәы данкны, адәы дықәыжьны, лымгәа шьапыла дҭасуа, дылҿажьцәо, "бара ацәыбза" ҳәа дҟаауа, ааигәа-сигәа инхоз агәылацәа еизигеит. Ажәлар идирҳаит иҟалаз. Лара ахәаша лакәзар, адгьыл лнацәақәа аларԥсны анышә кны, ажәҩан ахь лхы рханы "акагьы шысхарам" ҳәа дқәит. Аха уи заҳауадаз", - дқәыԥсычҳауеит агәалашәара иамҽханакыз аԥҳәыс.

И. лабхәараа ашьыжь ауп лабраа рахь "шәыԥҳа ддәылганы дыжәга" ҳәа аацҳамҭа анырышьҭ. Ауха ари сзабадырыз аԥҳәыс бырг (усҟан еиқәлацәаз ракәын) лыҩныҟа дылгазаап.

"Зылацәа еихьызшьда ауха… Санхәеи сареи лхы аԥырылхыр ҳәа ҳшәаны даҳҷаԥшьон.

Ахаан сгәы иҭыҵуам лан длыҵагыланы данылгоз, лыԥшәма игәараҭахь лхы рханы "имиц асаби шьапыла дисуан, аха иара ианажьра имоукәа дыбзамкәа, дыԥсымкәа адунеи дықәхааит" ҳәа илҳәаз ажәақәа", - лылабжыш аахыҳәҳәаалеит ажәабжьҳәаҩ.

Исаҳаз сгәы ԥнаҽын аҳауа сзымхо салагеит. Анцәа иџьшьаны ааигәа иҵыҵуаз аӡыхь сыԥсы еиқәнархеит.

"И. лгәабзиара ашәарҭара иҭагылан азы Москваҟа дыргоит, уатәи аҳақьымцәа рыбзоурала деибганы аԥа длыхшоит", - ҳәа ахҭыс аиҭаҳәара иацылҵоит абырг.

И. лашьцәа алеишәа џьбара рыман, аха раҳәшьа дшыцқьаз агәра ргон азы лгәы дадмыргеит, раҳәшьаԥагьы рыжәла ирҭеит, "рнапы дықәыргыланы" дырбон. Руаӡәы, И. лшьа иурц рымаҳә иԥынҵа ахьҭаԥиҵәаз азы ҩышықәса аҭакрагьы ихигеит.

Аамҭа ықәҳа ицеит "ашәҟәы еиқәаҵәа" ахыҵхырҭа еилкаамкәа… "Уи илышьҭақәаз рахьтә мап зцәылкыз аӡәы иҩызар ҟалап", - рҳәалон акәымзар.

Хәышықәса рашьҭахь И. лхаҵа ҽаӡәы дааигазаап. Уигьы дқалақьҭыԥҳан, аха лара ақыҭаҿы дшаанымгылоз лҳәахьан. Убри шеимаркуаз, аӡӷаб хәыҷы ирыхшаз жәашықәса анылхыҵ, еилыҵит. Аҵыхәтәаны иқәра неихьаны, хәык изыҟазҵаша иқәлаз аӡәы дааигоит. Ҩбаҟа шықәса ааҵуаны ахԥатәи иԥҳәыс лыԥсҭазаара далҵуеит.

Аԥеи аԥҳаи змаз ахаҵа ихала аҩны даанхеит. Ила ҭраа агәылацәа рахь дымҩахыҵлон игәы ихашҭырц, аха уаҟагьы изыразӡамызт. Ақыҭаҿы ауаа ргәы дацәымӷын.

"Ус ауп ишыҟоу, ихала данаанха дычмазаҩхеит. Дыбзамкәа, дыԥсымкәа аиарҭа дылахеит. Ҳаҭыр зманы иҟаз иуа-иҭынха иԥа иахь ишьҭит иҿаԥхьа аҭамзаара шьҭаиҵарц шиҭаху иарҳәарц. Уи аамҭазы 40 шықәса ирҭагылаз, хҩык ахшара ирабхахьаз ахаҵа, иан лгәаанагара дазҵааны дааит ахаан злакҭа дҭамԥшыцыз иаб иахь. Иҿы зымцәажәо иҷкәын инапы агәыдкылара даҿын ишьамхы арсны. Аԥа, атәым быргк дышрыцҳаишьара еиԥш дизныҟәеит. "Уҽырӷәӷәа" ҳәа наиаҳәаны ашҭа дҭыҵны дцеит", - еиҭалҳәоит агәыла.

Аԥҳәыс лҳақ ззымгаз ахаҵа уи ашьҭахь хара дымнеит. Ари аҩны акәзар, иԥагьы иԥҳагьы ирҭахымхеит. Ранацәа рылаӷырӡ ахькарҭәаз аҭыӡқәа мап рцәыркит.

Еицәаз алахьынҵа иқәнасыргон ари агәаҵәажәпа. Аха сара уи иеиҳа амца сыцразҵо ашәҟәы зҩыз иоуп. Иҟазар адунеи аҿы аиашара, аԥсҭазаара дахьнархәызар ахәҭоуп.

Егьа маӡа ргәылаҵәахуп зфото ҭыхны исымоу аҩнқәа. Аха урҭ ртәы анаҩс…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

272

Ҷедиа ачарақәа раанкыларазы: ажәлар ахьцо-иахьаауа рзеилымкаауа иҟалеит

0
(ирҿыцуп 20:13 19.09.2020)
Ачарақәа рура аамҭа ахыгахоит иааиуа амзазы. Ас еиԥш аҭагылазаашьа ачараурҭатә хыбрақәа рыԥшәмацәеи ачара аҿҳәара ԥызҵәахьоу ауааи зҭанаргыло ауадаҩрақәа ртәы арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит абанкеттә зал аиҳабы Авҭандил Ҷедиа.
Ҷедиа ачарақәа раанкыларазы: ажәлар ахьцо-иахьаауа рзеилымкаауа иҟалеит

Аҳәынҭқарра ахада Аслан Бжьаниа аусԥҟа ҭижьит "Аԥсны Аҳәынҭқарра ауааԥсыра ргәабзиара акоронавирустә инфекциа COVID-19 ацәыхьчаразы хаз игоу уснагӡатәқәак рышьақәыргыларазы" ҳәа. Аԥкрақәа азинмчы роуеит жьҭаара 5 инаркны. Урҭ инарықәыршәаны, ачарақәа рымҩаԥгара аанкылатәхоит.

"Ашықәс нҵәаанӡа 20-25 чара ҳәа ашәҟәы ианҵаны иҳамоуп. Аԥарагьы ԥароуп, аха ачымазара ыҟазар, аҳәынҭқарра ахада иҭижьыз аусԥҟа ажәлар ацныҟәоит ҳәа ауп ишыздыруа, ус ауп ишеилыскаауа. Ажәлар чмазаҩхар, ирыцҳашьатәуп. Ауаа кредитла аԥара ргеит, ачара иазыԥшын, аха иҟауҵои. Ачара ахьыруа ахыбрақәа рҟны 40-45 рҟынӡа ҽнак иҭыҵуа ауаа аус руеит… Ачарақәа рыҿҳәара ԥҵәоуп. Октиабр азы ашәҟы ианыз сентиабр ахь рҽанырҵар рҭаххеит, агәыҭҟьара иҟоу збоит, аҩашагьы ачарақәа ҟарҵо иалагеит", - иҳәеит Ҷедиа.

Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0