Аибашьреи ахәыҷреи - Аиааиреи агәырӷьареи

36
(ирҿыцуп 14:30 03.10.2020)
1992-1993 шықәсқәа рызтәи Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иадҳәалоу лхәыҷратә гәалашәарақәа ҳацеиҩылшоит мрагыларатәи ахәҭаҿы Џьгьарда ақыҭан уи ашықәс еиқәаҵәа зхызгаз Сырма Ашәԥҳа.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иадҳәалоу ахҭысқәеи урҭ ирхылҿиаауа агәалашәарақәеи егьа аамҭа царгьы хашҭра рықәлом. Мшыцыԥхьаӡа, мзацыԥхьаӡа дара рхатә ҭоурыхтә жәабжьқәа рыла ихаҭәаауп. Аибашьра анцоз аамҭазы ҳара ҳҭаацәара рҿы хҩык ахшара иҳазҳауан. Саҳәшьеиҳаб Ирма 16 шықәса лхыҵуан, иҳаиҵбӡаз Селма 11 мзы ракәын илхыҵуаз. Аибашьра ашьҭахь, саҳәшьеиҳаб 21 шықәса дшырҭагылаз машәырла лыԥсҭазаара ҿахҵәоит, уи наунагӡа еиқәтәашьа змам хьааны иҳацзаауеит…

Ҳахьынхоз Џьгьарда ақыҭа ҳаӷа ихымца ахьымсырц залыршамхеит. Иҟоуп аҳаирплан иканажьуаз абомбақәа иҭадырхаз ауааԥсыра, иҟоуп аснариадқәа ӷәӷәала иахәқәазгьы, убарҭ рхыԥхьаӡараҿы дыҟан сабгьы.

Концерт, посвященный Дню Победы
© Sputnik / Томас Тхайцук

Иахьеиԥш сыбла ихгылоуп, аибашьра ианалага раԥхьатәи амшқәа рзы, ҳашҭа илаҟәӡаны иахыԥраауаз аҳаирплан ҳара иаҳтәыз џьшьа амардуан абарҵа ҳақәгыланы ҳнапқәа ҟьаны ианаҳарбоз, усҟан ақырҭқәа ракәзаарын иаҳхаԥыруаз. Аибашьра иара ахатә ԥҟарақәа амоуп, аха уи ҳазыҟаҵамыз ҳарҭ, иабаҳдыруаз урҭ аԥҟарақәа рықәныҟәашьа. Ҳаҩны иазааигәацәамкәа ҳгәылацәеи ҳареи ҳабжьара ахеиқәырхаразы иаҳжыз аҭабиаҟны ҳнеиаанӡа иҳахьшаз ҳахьыр ҟалон, иаҳхыҟьҟьа ицоз аснариадқәа ҳхы ҳзырцәыхьчомызт, аха лыԥхала ҳаиқәхагәышьеит.

Исгәалашәоит хҭыск, аҽны хәлаанӡа еихсыӷьра амамкәа аснариадқәа ҳалажьра иаҿын. Ҳара ҳанхарҭа ҭыԥ атехника ахьышьақәдыргылози ахәцәа ацхыраара ахьрырҭоз иахьазааигәаз иахырҟьаны, лассы-лассы ҳаӷацәа ахымцақәа аарышьҭуан. Ҩ-ҭаацәарак ҳаидызкылоз аҭабиа ҳаԥсқәа еихьымӡо ҳанҭалон, ус ҽнак иаҳбеит саҳәшьа хәыҷы аҭабиа аҩнуҵҟа дшыҟамыз. Егьи сан сара дсықәгәыӷзаап, дышьҭыхны сыҩызшәа лзааит, сара сакәын еснагь дызгалоз аҟнытә.

Ахқәа шысхыҟьҟьоз сан аҭабиа дыҭмыжькәа, "сара бара беиҳа иласны сыҩуеит, сара сцан даазгоит" сҳәан, сан сналымпыҵҵәрааны сыҭҟьеит. Ҩ-гәашәк аартны ҳашҭа санынҭала, Селма ашҭа дықәтәаны лгәы каршәны ахәмарра даҿын, иабалдыруаз машәыршақә дызцәынхаз артҟәацгақәа ҳаӷацәа ҳашьразы ишдәықәырҵоз, дышьҭԥааны аҭабиахь сҿынасхеит, аха ҳла ҭаха снаҭомызт, ԥхьаҟа сашьҭуамызт, сшьапы иаҵакәымпылуан, изулак сыԥсы сыманы аҭабиа сыҽҭасыжьит. Иахьагьы ҳгәашәқәеи ҳаандақәеи ҳазцәынхаз урҭ ахҭыԥқәа рынхаланы иҟоуп.

Акыраамҭагьы иҵәахны исыман аснариад аԥҽыхақәеи, зыртҟәацра азин ыҟамыз агәырҵарқәа аазышьҭуаз ахҿақәеи. "Арҭ ҳара ҳазшьуаз ракәын" ҳәа сазхәыцны ааигәа икасыжьит, ус сгәы иаҭаххеит. Уажәы урҭ ахҭысқәа анааҳгәалаҳаршәо, лакәҵас иаҳзааиуеит, аха ҳхәыҷра ашықәсқәа иаҳзынрыжьыз гәалашәарақәоуп.

Саҳәшьеиҵбы лакәзар, уажәшьҭа дҭыԥҳауп, аҭаацәара далоуп, "сан" ахаҭыԥан, раԥхьа илҳәаз ажәа "гәу-гәу" ауп, артҟәацгақәа рышьҭыбжь иахырҟьаны…

Аибашьра иалиааз амшқәа зегьы агәҭынчымзаара рыцын. Агәылацәа ҳхы ааидаҳкылон, ҳаизҵаауан, иҟаз-ианыз досу иаҳаз ажәабжьқәа ааибаҳҳәон, ахацәа усгьы аҩны итәомызт, руалԥшьа нарыгӡон. Ҳҳаблаҟны дынхон ҳаиашьара иатәыз абырг Федиа (Ԥыԥа) Ашәба. Илабашьа аашьҭыхны есҽны архахь дылбаауан, уи дгьежьны аҩныҟа иаара ҳгәы хыҭхыҭуа ҳазыԥшын, избанзар иҿыцыз ажәабжьқәа ҳзааигон.

Аҽны амра каххаа иԥхон, саргьы даҽа аамҭанык еиԥшымкәа сгәалаҟазаара бзиан, аҩны сахьыҩназ, мамзаргьы ашҭа сахьықәыз сыбжьы ҭыганы ашәа сҳәон, сангьы изныкымкәа авба сылҭахьан, "ԥхашьароуп, ашәа шыбҳәо аӡәы иаҳар" ҳәа. Аха схәыҷтәы хшыҩ ус исыцныҟәон, ҳгәалаҟазаара шьҭыҵуан ԥсҭбарак ыҟамкәа амшқәа анымҩаслак, уиакәхарын изыхсырҟьоз сашәаҳәарагьы, уажә ус сазхәыцуеит.

Усҟан ҳашҭа агәҭаны игылаз ахәырма амахәқәа хьыдҳаса иаҿан. Аҵла ақәлара бзиа избон, ахыцәқәанӡа схалахьан еиԥш, саныԥшы, абар зыӡбахә сымоу абырг архантә дахьаауа, данызба снапы шьҭыхны инаисырбеит, "аҩныҟа умҩахыҵ" ҳәа сыбжьгьы наиқәсыргеит. "Аиааира ҳгеит, аԥсуаа, Аиааира ҳгеит!" - ҳәа ибжьы ҭганы, ииҳәо неиҭаҳәауа аҿыҭра даҿын. Аха, исзеилымкааит закә иааираз, схаҿы исзаамгеит. Ашьҭахь, "Гагра ақалақь ахы иақәиҭырҭәит" ҳәа иҿыҭбжьы инациҵеит. Саргьы инаимаздан, аҵла ахыцәқәа сахьалатәаз сыбжьы нҭыганы сыҳәҳәеит: "Аиааира, Аиааира!" ҳәа. Аҵла аганахь сышьҭыбжь ӷәӷәаны ишгоз анлаҳа, аҩнеиҩнуҵҟа иҩназ сан дшәаны ддәылҟьеит, машәырк сыхьыз џьшьаны. Убри аамҭазы ҳашҭа иҭалаз, ажәабжь бзиа ҳзаазгаз Федиа Ашәба сан лгәыҭҟьара налхигеит, агәырӷьажәабжь ҳзааигеит.

Аслан Џьапуеи иҩызцәа аибашьцәеи
© Фото : Аҭаацәаратә архив аҟынтә

Ари агәырӷьажәабыжь шаҟа ԥсыҭбара ацыз, ҳаибашьцәа изакә џьамыӷәоу ирхыргаз, хымԥада сырҿиаратә усураҟны еиҳагьы еилыскааит ашьҭахь, хаҭала Аиааира ҳзаазгаз афырхацәа рыҿцәажәарала. Гагра ақалақь ахақәиҭтәра иалахәын сан лаҳәшьаԥацәа ҩыџьа, аишьцәа гәакьақәа Аслани Руслани Џьапуаа. Ажәылара еибгала иалҵны жьҭаарамзазы рҭаацәа рахь Тҟәарчалҟа иахьааз ԥсеивгарак рымаӡакәа Очамчыра ақалақь ахақәиҭтәразы илҵшәадахаз ажәыларахь еиҭацеит, Дед ҳәа хьыӡшьарас изарҳәоз Борис Ԥачлиа икоманда иалахәын. Уаҟа дҭахоит Аслан, Руслан ҳаӷацәа дырҳәынҷоит, ашьҭахь хыԥсыра ихганы дхынҳәгәышьоит.

Ажәылареи аԥсҭбарақәеи, аԥсҭбарақәеи ашьоуреи, ашьоуреи Аиааиреи, абарҭқәа зегьы еиларсын, абарҭқәа зегьы рцәа иҭагӡаны аԥышәара аамҭа иахысыр акәхеит агәаӷь ду зызҭаз ҳаибашьцәа. Агәымшәареи, ахачҳареи, афырхаҵареи ирылаз иабзоураны ҳаԥсадгьыл аҭынчра азааргеит.

Гагра ахақәиҭтәра иалахәыз аҳәаанырцәынтәи иааз ҳџьынџьуаа санрыҿцәажәо еиҭарҳәалоит, аҭыԥантәи аԥсуаа аибашьра адәаҿы иаадырԥшуаз рхымҩаԥгара аиҭаҳәара шгәаӷьыуацәоу. Хаҭала ҳџьынџьуаа Аԥсны аҭыԥқәа шырзымдыруазгьы, рашьцәа ирхьыԥшны иаадырԥшыз афырхаҵара ҳалаҽхәартә иҟоуп. Зны-зынла илафны ирҳәалоит: "Аԥсны адгьылҵакыра маҷуп зҳәо ҳарҿагылоит", - ҳәа. Избанзар иҟан ахҭысқәа аибашьра адәаҿы ианеицәыӡуаз, нас ианеибаԥшаауаз, ус шаҟа ҭагылазаашьа…

Аибашьра аамҭазы ԥсҿыхгас иҳамаз Аԥсуа радио аефир ала иҳаҳауаз адырраҭарақәа хашҭра рықәым. Еиҳаракгьы исгәалашәо акакәны иаанхеит мраҭашәареи мрагылареи еимаздоз асалам шәҟәқәа ианрыԥхьоз, иҳаҳауаз ажәабжьқәа. Акыр интересс исыман арадио аҟынтә аԥсышәала игоз ашьҭыбжь ҳара ҳҟынӡа ааишьас иамаз. Ашьҭахь, схаҭа исқәашьхеит Аԥсуа радио аҟны аусура, уи акәамаҵамарақәа зегьы шьахәла реилкаара, аибашьра амшынҵа агәылаԥшра.

Цәыббра 30, 1993 шықәса рзы Аиааира ҳгеит ҳәа арадио ала ажәабжь анҳаҳа, зыҟны арадио ҳазыӡырҩлоз Тули Ашәба саҳәшьа хәыҷы даашьҭихын аҩнашә днаваргыланы лхы инықәырԥшны ашьаҟа иҿаҟәеит, "сара сыԥсыргьы абри аҿаҟәарсҭаҭыԥ шәмырҩашьан, ҭоурыхуп" ҳәа. Уижьҭеи 27 шықәса цеит, аҿаҟәарсҭа ҭыԥ иахьагьы ашьҭамҭа мыӡкәа иаанхеит, ҳахәаԥшыцыԥхьаӡа, ҳиааира амш еиԥш, аибашьра иадҳәалоу ахҭысқәа ааҳгәаланаршәоит, убри инацҵаны раԥхьатәи зшьаҿақәеи раԥхьатәи зажәеи аибашьра иагәылиааз Селма лхәыҷра...

Еицакра ақәымзааит ҳҭоурых, ҳадгьыл аҿы Аиашара еснагь амчра амазааит, еиҵагыло абиԥарақәа аибашьра алакҭа иҭамԥшааит, уи иахылҿиаауа ахысбжьы раҳартә еиԥш аҭагылазаашьа рмоуааит, рыжәҩан цқьазааит!

36

Аԥсуа динхаҵара иахәҭаку: Гәымбаа аижәлантәқәа рныҳәара

211
(ирҿыцуп 19:18 31.10.2020)
Аԥсуа жәлар ирымоуп даҽа милаҭк ирылазмырҩашьо аҷыдарақәа. Урҭ ируакуп аижәлантә ныҳәара. Sputnik акорреспондент Наала Гәымԥҳа дазааҭгылоит Гәымбаа аижәлантәқәа Ҟәланырхәа ашьха ахәаҿы есышықәса имҩаԥырго рныҳәареи урҭ рыиашьара аҭоурыхи ртәы.

Аԥсуа жәлар ирымоуп даҽа милаҭк ирылазмырҩашьо аҷыдарақәа. Урҭ зегьы жәытәнатә аахыс еиқәырханы, абиԥарала еимдо иахьа уажәраанӡа ажәлар иааргоит. Аԥсуа динхаҵара аазырԥшуа ҳныхақәа, ҳныҳәарақәа дара-дара еиԥшым, доусы ирымоуп рхатәы ҷыдарақәа, рхатәы знеишьақәа, рхатәы қәныҟәарақәа. Аха урҭ зегы еидызҳәало, гәыцәс ирымоу - иаӡәку Анцәа имч-илшара азыҳәара, ҳаиҳа зымчу имҵаныҳәара ауп. Ас еиԥш иҟоу аныҳәарақәа ируакуп аижәлантә ныҳәара.

Наала Гәымԥҳа, Sputnik

Аԥсны имаҷым ажәлақәа уи мҩаԥызго. Урҭ иреиуоуп Гәымбаа. Ажәлақәа Гәымба, Гәынба, Гәниа, Еныкь иузеиҩымшо, иузеиҟәымҭхо, жәытәнатә аахыс зхатәы ҭоурых еиқәырханы иахьа уажәраанӡа иааргоит, урҭ дак еицҭаныҟәо ашьа еиднакылоит, еишьцәоуп наунагӡа. Есышықәса имҩаԥыргоит аиашьара чара, еизоит аижәлантәқәа зегьы.

Ажәлақәа Гәымба, Гәынба, Гәниа рышьаҭа акы шакәу абызшәа ахаҭагьы иунарбоит. Ажәла Еныкь аҳәашьа, анҵашьа урҭ ишреиԥшымгьы, рыиашьара ишатәу зҳәо аҳәамҭақәа акымкәа иҟоуп. Урҭ руак ала, Нхыҵ Кавказ Ҟабарда инхоз, унеишь-уааишь ҳәа ззырҳәоз ҩыџьа аишьцәа а-Гәымбақәа ашьоура иахҟьаны ихыҵны ҭаацәала Аԥсныҟа иааит. Ҟабарда Еныҟә ҳәа ажәла ыҟан, убри иахаршаланы аишьцәа ирыӡбеит руаӡәк ижәла Еныкь ҳәа ирыԥсахырц, аӷацәа рышьҭаланы ианхыҵлак, ирзымыԥшаарц азыҳәан, уи алагьы рабиԥара дмырӡырц. Абри атәы ҳзеиҭеиҳәеит аԥсуа сахьаҭыхыҩ Леонид Еныкь.

Иҳаҳахьоу даҽа версиак ала, дыҟан ԥҳәысеибак, изларҳәо ала Оҭырԥҳан. Гәымбаа дырҭацан, длыман аԥа. Лыԥшәма иԥсҭазаара даналҵ, аамҭақәак рышьҭахь Еныкь зыжәлаз ахаҵа ԥҳәысс дигеит. Аижәлантәқәа Еныкьаа рыҟны иара иакәын иаанханы иҟаз. Ажәла мыӡырц азыҳәан, иабхәындацәа дрыҳәеит, иԥаԥса ижәла ижәлеиҵарц, даргьы ақәшаҳаҭхеит. Убри иахҟьаны иахьа уажәраанӡа Еныкьааи, Гәымбааи, Гәнааи, Гәниааи еишьцәоуп, жәлак ауп ҳәа иԥхьаӡоуп.

Абас ала, авариантқәа аивгарақәа рымазарагьы, жәлар рҳәамҭақәа арҭ аԥшьжәлак рхаҭарнакцәа шеишьцәоу, рдақәа шьак шреицҭаныҟәо, ишузеиҟәымҭхо шьақәдырӷәӷәоит.

© Foto / предоставлено Наалой Гумба
Аижәлантәқәа Гәымба, Гәынба, Гәниа, Еныкь рыиашьаратә дыргақәа

Ҟәланырхәа ақыҭан ԥхынгәы аҵыхәтәантәи амҽыша азыҳәан есышықәса аижәлантәқәа Гәымбаа еизаны имҩаԥыргоит рхатәы ныҳәара. Даара акыр шәышықәса ҵуеит асеиԥш иҟоу аныҳәара мҩаԥыргоижьҭеи. Уи ззыҟарҵо, рыжәлар ирықәныҳәоит, рхы иақәныҳәоит, рыжәла ҿиарц, иазҳарц Анцәа имҵаныҳәоит.

Аныҳәара мҩаԥыргоит Ҟәланырхәа ашьха ахәаҿы, адәҳәыԥш ԥшӡара аҟны. Аныҳәарҭа аҭыԥ аҟнынтә унаԥшыр, ақалақь Гәдоуҭа унапсыргәыҵа ианушәа иубоит. Ари аҭыԥ ус башамаша иалхым. Уи атәы дазааҭгыло, аҭоурыхҭҵааҩ Гәырам Гәымба иҳәоит:

"Раԥхьа иҳәатәуп ажәытәӡатәи ашәышықәсқәа рҟынтә иаауа, 500 нызқь шықәса аԥхьа ицәырҵыз аԥсуаа ҳдинхаҵара шьаҟас ишаҵагылоу аԥсуа жәлар ҳаибаркны ҳазмоу Аԥсуара. Аԥсуа динхаҵара анаҳцәыӡ, ииаӡӡаауеит Аԥсуарагьы, Аԥсуара аныӡ – ииаӡӡаауеит аԥсуа милаҭгьы. Аԥсуа динхаҵара иахәҭакуп ҳажәла аныҳәарагьы. Уажәазы аҳәара цәгьоуп иналкааны ари аныҳәара Гәымбаа аналагаз, аха иуҳәар алшоит уи даара ишжәытәӡатәиу", - иҳәоит аҭоурыхҭҵааҩ.

Ажәла "Гәымба" иҵаулоу, иҭбаау аҭоурых змоу жәлоуп. Уи ара ҳзалацәажәом. Амала иаҳҳәар ҟалоит ахьӡ Гәыма шуԥыло ажәытәӡатәи аҩыратә хыҵхырҭақәа рҿы. Убас, 2500 шықәса раԥхьа, V ашәышықәса ҳера ҟалаанӡа еицырдыруа абырзен Ксенофонт инапы ианыҵыз аҩыра "Анабасис" аҿы ақалақь Аԥсар (уажәтәи Баҭым азааигәара) иарбоуп ақалақь Гәыма, уа инхо ауаагьы гәымаа ҳәа.

Иуҳәар алшоит, хымԥада, уи аамҭазгьы Гәымаа ари аныҳәара рыман ҳәа. Аха иахьа излаҳдыруа ала, раԥхьа аижәлантә ныҳәара мҩаԥыргон Гәымсҭа аӡиас аханы, Гәымаа рышьха ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥ аҟны. ХII-XIII ашәышықәсақәа раан Аԥсны иҟалаз аҭоурыхтә хҭысқәа ирыхҟьаны Гәымбаа рныҳәарҭа ыиаган Ҟәланырхәа ақыҭа ашьхахь.

Ҟәланырхәа ақыҭахь аиашьаратә ныҳәара аиагара зыхҟьаз атәы зҳәо афольклортә жәабжьқәа акымкәа-ҩбамкәа авариантқәа ыҟоуп. Вариантк ишаҳәо ала, ҽнак зны Гәымба зыжәлаз нхаҩык ирахә иманы дышнеиуаз, абри адәҳәыԥш аҟны амшцәгьа иқәнакит, адыд-мацәыс далахеит. "Сыԥсы еибганы саанхар, абри аҭыԥ аҟны аныҳәара шымҩаԥызгало" ҳәа аҿаҭахьа иқәиҵеит. Убри иахҟьаноуп Ҟәланырхәа ақыҭахь ишыиаргаз аиашьара рныҳәарҭа...

Еилкаауп, ари аҭыԥ машәырла ишалхым. Избан акәзар, иара ахатәы енергиатә, амагиатә мчы амоуп ҳәа азуҳәаратә иҟоуп. Ирҳәоит, ажәытәан аныҳәара аамҭа анааигәахоз ашьабсҭа ахала иҩеиуан, ԥсаҭатәыс ахы рынаҭон. Арахә уахь иқәлаӡом. Шықәсык зны аныҳәарҭа азааигәара абна амца акит, аха иԥшьоу аҭыԥ ианазааигәаха, амца ыцәеит, ԥырхага амҭакәан.

Издыруа ауаа уахь инеиӡом, насгьы ашәарыцаҩцәа уи аҭыԥ ааигәара ишәарыцаӡом, иҵасӡам ҳәа. Аха иҟалахьеит хҭыск. 50-тәи ашықәсқәа рзы асовет аруаа гәыԥк аҽазыҟаҵаратә ныҟәара ишыҟаз, абри аҭыԥ иқәнагалеит. Иааԥсаны иҟан, рыԥсы ршьарц аныҳәарҭа ҭыԥ аҿы итәеит. Уаҟа ирбеит аҳаԥшьа, иҩахан ахы анаадырт, аҩы шҭаз рбеит, ирыӡбеит аҩы агьама рбарц. Уи иахылҿиааит амашәыр, дара-дара еиҿахысит, еибашьит. Ари аҩыза ахҭыс ашьҭахь, асовет еиҳабыра ирыӡбеит аныҳәара уи аҭыԥ аҿы иаҟәыҵырц, аҳаԥшьагьы аҩы ҭарымҭәарц. Аха аиашьара аныҳәара иаҟәымҵӡеит, ииаргеит аныхаԥааҩ иҩны ашҟа. Хара имгакәа, шықәсқәак рышьҭахь аԥсуа дырыҩцәа иаарыцҳаит аиашьара аныҳәарҭа иазалхыз аҭыԥ аԥсахра ус ишыҟамло, Ҟәланырхәа иалхыз аҭыԥ ахь аныҳәара шырхынҳәтәу. Уи аамышьҭахь аиашьара Ҟәланырхәа аҭыԥ аҿы дырҩегьых аныҳәара иалагеит.

Аныҳәарҭахь имҩахыҵуа ахацәа заҵәык роуп. Инеиуа ахацәа зегьы рыҩнынтә инаргароуп рыхәҭа: ашыла, ачашыла, ашәаӡа, аџьыкахыш, ацәа, агәлаҵа. Агәараҭаҟны аҵеи дыҟамзар, зегьакоуп аԥшәмаԥҳәыс илышьҭуеит иахәҭоу амарҭхәқәа. Есышықәса аныҳәара қыҭа-қыҭала ирыдырҵоит. Урҭ заа ирыԥшаауеит гра змам ацә бзиа, иҭарҭәоит аҩыцқьа, шьақар злам. Ҽнак шагу аҭыԥ дрыцқьоит. Аныҳәарҭахь атәымжәла "умҩахыҵ" ҳәа идугалар ҟалаӡом, иҵасӡам ҳәа иԥхьаӡоуп. Иара идырны, аижәлантәқәа дрықәныҳәарц иҭахны дымҩахыҵуазар, даара ибзиоуп ҳәа иԥхьаӡоуп. Усҟан иԥылоит, пату иқәырҵоит ишаҭаху. Аныҳәарҭаҟны ишабалак ухы мҩаԥугар ҟалаӡом. Ухәыцра, ухымҩаԥгашьа зегьы абзиара иазкызароуп, умгәамҵроуп, умцәҳароуп. Аныҳәара иаанарԥшуеит ҳхаҿсахьа, ҳдунеихәаԥшышьа.

"Ажәытәан аныҳәарҭахь жәиԥшь шықәса еиҵаз арԥарцәа неир ҟаломызт, насгьы ҭаацәарак рҟынтәи аӡәы иакәын инеиуаз ихәҭа иманы. Аха иахьазы инеиуеит арԥарцәа зегьы, угәы иахәоит аҿар есышықәса рхыԥхьаӡара иахьацло, урҭ аинтерес кны аиҳабацәа ирҿырҵаауеит иацу акәамаҵамақәа", - ҳәа азгәеиҭоит аҭоурыхҭҵааҩ Гәырам Гәымба.

Аишәа дырхиоит иахәҭоу зегьы рыла. Ирӡуеит ачашә ду, аилаџь ҟарҵоит, абысҭа руеит, акәац ржәуеит. Афатә аӷәтәы мҿы иқәырҵоит, асаан ҳәа акгьы рхы иадырхәаӡом, аҩы зҭарҭәо аҵәца ада. Аиашьара аныхаԥааҩцәа абиԥарак иатәуп, урҭ роуп аныҳәа зду.

"Аԥсуа жәлар ныҳәазааит. Адунеи ахьынӡаҟоу Аԥсни аԥсуааи еигымзааит. Ҳаиашьара Анцәа уаҳхылаԥш, еиҳаби еиҵби аизыӡыҩрра, аихаҵгылара ҳагумыжьааит, ҳажәла Аԥсны жәлар рыгәҭа иалагылазааит еснагь. Ҳаԥсадгьыл Аԥсны ахьчара анахәҭоу аамҭазы еиҵахарак ҳақәымшәааит, хьымӡӷы ҳҟәыгазааит. Агәабзиареи, агәамчи, аҿиареи, аӷьацареи ҳагымзааит", - агәи-агәаҵәеи кны, аҵәца азна аҩы аанкыланы дныҳәоит.

Раԥхьаӡа иара иныҳәоит Аԥсны жәлар зегьы, анаҩс аиашьара, аижәлантәқәа.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

211
Работа станции скорой помощи. Архивное фото

Аҳәынҭқарра иаанамыртыц азакәан, ма ақьаад аҿы ихәыдаԥсадатәиу ҳмедицина

108
(ирҿыцуп 09:59 31.10.2020)
Азакәан иақәыршәаны ихәыдаԥсадатәиу, аха аус аҟны зыхә шәатәу Аԥсны амедицина аиҿкаашьазы лгәаанагара ҳацеиҩылшоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Иахьа даҽа аамҭанык еиԥшымкәа ауаа ргәабзиарахьчара азҵаатәы ҵарны иқәгылоуп. COVID-19 иахҟьаны иҳалаҳәоу апандемиа иаанарԥшит ҳара ҳгәабзиарахьчаратә система абҩарақәа. Иалшома ҳара ҳҳәынҭқарра ауаа хәыдаԥсада рыхәшәтәра, закәанла ус акәушәа иҟазаргьы? Амедицина хәыдаԥсаданы ҟалашьа амаӡам, уи ахә ма аҳәынҭқарра ахахьы иагароуп, мамзаргьы даҽаӡәы.

Аамҭак аԥхьа сгәы аабааԥсхан, Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭахь снанагеит. Аҳақьым дсыхәаԥшит, нас исалҳәеит анализқәа хԥа алабораториаҿы сылбааны ишасҭаша. Сгәы даара еиҟарамызт, аныҟәараҵәҟьагьы сылшомызт, аҽны ԥаралагьы уамак сеиқәшәамызт, счымазарагьы иаалырҟьаны ахы снардырт. Сылбааит алабораториахь. Алаборант исалҳәеит урҭ ах-анализк рзы 900 мааҭ сшәар шакәу, акы 300 мааҭ иаԥсан. Сара сазҵааит, исоуама ачек ахә ахьысшәо азы ҳәа.

"Иарбан чеку, ареактивқәа ҳхала иааҳхәоит", - лҳәан алаборант даҽа планетак аҟынтә иааз леиԥш дсыхәаԥшит. Ари аҩыза азнеишьа сгәы аарҵкапын, аҳақьымгьы "ажәа ҟәандақәа" наласҳәан, сыҩныҟа сеиҭахынҳәит, нас схала аԥҭекаҿы хәшәқәак аахәан сҽысыхәшәтәит.

Ҳуааԥсыра зегь рсоциалтә бзазара еиԥшым, ауаҩы иаалырҟьаны дычмазаҩхар, амедицинатә усҳәарҭаҿы хәыдаԥсадатәи ацхыраара иоуазароуп, ҳзакәан инақәыршәаны. Ус акәзаргьы, ақьаад аҿы ихәыдаԥсадатәиу ҳзакәан аус аҿы ахә ахшәаатәуп бжеиҳан.

Иахьа Аԥсны иҳәынҭқарратәу усҳәараҭак аҿы амедицинатә цхыраара инадҳәаланы, ахә зхушәаауа азы ачек џьаргьы иуоуӡом, избанзар макьана иҟам уи мҩақәызҵо ԥҟарак. Аԥсуа ҳақьымцәа зны-зынла ишакәым ирыхцәажәозаргьы, исҳәарц сылшоит ҳара ишҳамоу зыквалификациа ҳарку, зус здыруа аҳақьымцәа. Иахьа ицәырҵыз ачымазара ҿкы COVID-19 иаанарԥшит ҳҳақьымцәа рхы аџьамыӷәа шықәырхуа. Убас шакәугьы, иахьатәи апациентцәа зегьы ирылшом ргәабзиара ашьақәыргыларазы иахәҭоу ахәшәқәа зегь раахәара, арентген, КТ уҳәа еиуеиԥшым агәаҭарақәа рхысра. Даҽазнык еиҭасҳәоит, амедицина ихәыдаԥсаданы изыҟалом, уи ахә ахшәаатәуп.

Уажәшьҭа сазааҭгыларц сҭахуп жәабран 8, 2016 шықәсазы Аԥсны иҭыҵыз "Агәабзиарахьчаразы" азакәан. Иахьа ҳмедицина аиҿкаашьа ҳахәаԥшуазар, уи азакәан ишынҭыҵыз ус ишьҭоуп, аҳәынҭқарратә структурақәа уи азакәан анаҩс амҩақәҵаразы ақәҵарақәагьы ҭырмыжьыц. Уажә аабыкьа Ареспубликатә хәышәтәырҭаҿы КТ захьӡу аппарат ахысра ахә ахьахшәаатәу азы аҭыӡшәа цәырҵит, уи даднагалеит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа.

Иахьа ҳара иҳамоу азакәан ишаҳәо ала, иҳәынҭқарратәу амедицинатә усҳәарҭақәа рҿы апациентцәа хәыда-ԥсада ирыдыркылароуп. Даҽа зҵаароуп - аҳәынҭқарра иазшәома уи ахә? Ҳара "ҳгәабзиарахьчаразы азакәан" иану атекстқәа ҳрызхьаԥшуазар "агарантиатә медицинатә цхыраара рнаҭоит атәылауаа". Уи қьаадбызшәоуп, аус аҿы, апациентцәа бжеиҳан ахә ахыршәаауеит ргәабзиара аҭҵаара иадҳәалоу апроцедурақәа, иара убас, аҳақьымцәа ахьаҷаҷ аҳәынҭқарра аҭыԥан ирызҭо зҽызхәышәтәуа роуп. Ари акыр иманшәалоуп атәыла анапхгаразы, апациентцәа рхала ахә ахыршәаауеит рчымазара, убри аан аҳәынҭқарратә медицинатә усбарҭақәа ашәахтәқәа ршәаӡом уи азы, ирҭаххаргьы шәашьа амам, избанзар иахьа уажәраанӡа Аԥсны Аминистрцәа реилазаара иаднамкылац "Агәабзиарахьчаразы азакәан" мҩақәызҵо, азкәан иашьҭанеиуа ақәҵарақәа.

Абри азы ааигәа игәаанагара иҳәеит Ареспубликатә хәышәтәырҭа аҳқьым хада Апполон Гәыргәлиа: "Хәышықәса рыҩнуҵҟа исзалмыршеит ахәышәтәырҭаҿы официалла зыхә шәатәу адырбарц Аԥсны аиҳабыра". Сызлацәажәо азакәан Апарламент аҿы аус адызулоз дреиуоуп Гәыргәлиа, усҟан иара ддепутатын.

Аколонка анысыҩуаз даҽазныкгьы сиазҵааит, иахьа аҳәынҭқарратә медицинатә усҳәарҭақәа акассатә аппартақәа ҟаҵаны азин рымоума ахәԥса алхразы ҳәа. "Мап", - аҭак ҟаиҵеит Гәыргәлиа, избанзар азакәан мҩақәызҵо уи иашьҭанеиуа аԥҟарақәа Аминистрцәа реилазаара ишьақәнаргылароуп", - иҳәеит иара.

Ажәакала, азин ыҟаӡам ахә ахшәаара официалла, даҽа ганкахьала еиуеиԥшым адиагностикатә, аҭҵааратә усқәа рзы апациентцәа ахә ршәоит, аҳәынҭқарра уи аҟынтә акгьы амаӡам.

Сынтәатәи аԥхынразы сыҷқәын игәабзиара аҭҵааразы анализқәа, арыԥҳа аҭыхра, уҳәа алабораториатә ҭҵаарақәа нацҵаны бжьаратәла 3 нызқь нысхит, анаҩс ахәшәқәеи ахирургиатә цхыраареи рзы инысхыз атәы сҳәарым. Анализқәа рзы ачек ҳарҭеит џьара заҵәык, иҳәынҭқарратәым алабораториаҿы. Апациентцәа еиҳа ирзыманшәалахон сгәахәуеит, амедицинатә цхыраара ироуа азы акассаҿы ахә ахшәаара, инапырҟәыҷуа аҳақьым иҿаԥхьа имгыларц азы.

Иазгәасҭарц сҭахуп, иахьа аҳақьымцәа ирзыԥҵәоу ауалафахәы аӡбахә аҳәарагьы шыԥхашьароу. Ас ҟалашьа амаӡам. Адунеиаҿ зехьынџьара ари азанааҭ акыр зыхә ҳаракны иршьо усуп. Иофициалтәу ахә ахшәаара ҟалар, аҳақьымцәагьы ирықәнагоу ауалафахәы роуан, иара убас, ашәахтәқәагьы аҳәынҭқарра иаланагалон имаҷымкәа аԥара. Иахьа апациентцәа аҳақьымцәа ахьаҷаҷ рырымҭо иалагар, ироуа ауалафахәы злалаҟәу ала, ҳхәышәтәырҭақәа ҭацәуеит, аҳақьымцәа азхәыцуа иалагар алшоит рџьабаа ахәԥса ахьыршәаша Аԥсны анҭыҵтәи аклинкақәа рҿы аусура.

Аихшьаала ҟасҵозар "агәабзиарахьчаразы азакәан" ишрыдыркылаз ус ишьҭоуп адекоративтә ҟазшьа аманы, анаҩс, ихәыдаԥсадатәу, ахә зыхшәаатәу азҵаатәы кьыс амаӡам. Зегьы ирдыруеит бжеиҳан апациентцәа рҽыхәышәтәра имаҷымкәа аԥара шахҭнырҵо, даҽа ганкахьала ақьаад аҿы "Аԥсны амедицина иҳәынҭқарратәу аусҳәарҭақәа рҿы хәыдаԥсадатәиуп". 1992 ш иҳабашьырц иааз ақырҭуа ҳәынҭқарра ахаҭарнакцәа ракәзар, Аԥсни Қырҭҭәылеи рҳәаа азааигәара, наҟ дара рганахь Рухьи идыргылахьеит аԥсуаа ахьрыдыркылаша аклиника. Ари политикоуп, дара уи ала адунеи иадырбоит аԥсуаа ргәабзиара ахылаԥшра рнапаҿы ишыҟоу.

Апандемиа аамҭазы имаҷҩым ҳтәылауаа уахь аҽыхәышәтәразы ицаз, иҟоуп аԥсыҭбарақәагьы, урҭ ҳара ҳастатистикатә хсаалагьы иарбаӡам. Урыстәыла ҳара ҳзы стратегиатә партниоруп анаҳҳәо, хымԥада иазхәыцтәуп, Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа азааигәара амедицинатә центр аартра. Уи лшара бзиахон, ҳаӷацәа рнапы ҳанымԥшыло аҟаҵаразы. Ақьаад иану азакәан 27-тәи ахәҭаҷ ҳазхьаԥшуазар, абас аҳәоит:

"Аԥсны атәылауаа милаҭс изеиуазаалакгьы, дыԥҳәысума, дхаҵоума, иарбан динзаалак иныҟәыргозаалак, азин рымоуп хәыдаԥсадатәи ацхыраара аиура, Аԥсны Аминистрцәа реилазаара ишьақәнаргылаз ахырхарҭақәа рыла".

Шаҟа иԥшӡаны иҩузеи азакәан, аха уи аус азыруаша азакәан иашьҭанеиуа аԥҟарақәа иахьанӡа Аԥсны Аминистрцәа реилазаара иҭнамыжьыц ҳамҳәозар.

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

108

Аԥсны даҽа 73-ҩык акоронавирус рыдырбалеит, ҩыџьа рыԥсҭазаара иалҵит

4
(ирҿыцуп 21:13 31.10.2020)
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 4233-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 2267-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 42-ҩык.

АҞӘА, жьҭаара 31 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 зцәа иалоу реилкааразы атестқәа 367 ҟаҵан, урҭ рахьтә акоронавирус аарԥшын 73 тест рҟны ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.

Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 132-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 114-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 23-ҩык, ибжьаратәуп - 27-ҩык, илҩаауп жәаҩык апациентцәа. Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 60-ҩык апациентцәа. 57-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, хҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.

Аоперштаб иара убас иаанацҳаит жьҭаара 31 рзы Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" аҟны иаарту урыстәылатәи хырхарҭарацәалатәи агоспиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа рыԥсҭазаара ишалҵыз.

Иԥсҭазаара далҵит COVID-19 ззышьақәырӷәӷәаз 1934 шықәса рзы ииз апациент. Иара ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкра ӷәӷәала илаҽны дыҟан. Иҭагылазаашьа акыр ибааԥсын. Жьҭаара 31 ашьыжь иара иԥсҭазаара далҵит игәы-шьадатәи иԥсыԥлагаҩагаратәи зымхара иахҟьаны.

1942 шықәсазы ииз COVID-19 ззышьақәырӷәӷәаз апациенткагьы жьҭаара 31 рзы лыԥсҭазаара далҵит. Лара ахәышәтәырҭанҭыҵтәи ҩганктәи асубтоталтә полисегментартә гәыҵәкра лыман, иара убас егьырҭ асоматикатә чымазарақәагьы лцәа иалан.

Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.

  • Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
4
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау