Ашьхацамҩа икыду апоет: Платон Бебиа 85 шықәса ихыҵит

68
(ирҿыцуп 11:58 05.10.2020)
Апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" аҳәаақәа ирҭагӡаны шәаԥхьарц ишәыдаагалоит иналукааша аԥсуа поет, Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа алауреат Платон Бебиа ирҿиара иазкны Анатоли Лагәлаа иазирхиаз аматериал.

"Сара Абжьуааи Бзыԥыни аизара дуқәа рыҟны исықәҿианы Мықәи Лыхни санцәажәалак, сышәҟәы бзиак ҭыҵыз аҟара ацәанырра ԥхақәа сызнарҵысуеит!" Платон Бебиа.

Иахьа 85 шықәса ихыҵит апоет, Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа алауреат Платон Бебиа. Уи ҳаԥсуа ԥхьаҩцәа даара бзиа еицырбо апоетцәа хатәрақәа дыруаӡәкуп.

© Foto / предоставлено Анатолием Лагулаа
Платон Бебиа

Сара ибзиан исгәалашәоит, апоет 70 шықәса анихыҵ ииубилеи азы, Самсон Ҷанба ихьӡ зху аԥсуа театр унацәахы узаламҵо ипахәӡа ишҭәыз. Ҩ-сааҭк қьаадбӷьыцк дахәамԥшӡакәа иажәеинраалақәа дрыԥхьон ажәлар бзиа еицырбо апоет. Ҩ-сааҭк напеинҟьаран, гәырӷьаран, асцена дықәгылан, ианхәыҷқәаз аахыс зҩымҭақәа ҿырҳәала ирдыруаз апоет. Иахьагьы слымҳа иҭаҩуеит уи иқәыԥшраан ииҩыз, уи ауха дзыԥхьоз ажәеинраалақәа руак: Иахьӡуп иара "Ашәҟәқәа".

Сгәаҵа иҭыхоит, ак дырҿыхоит,

Срыма ицоит сытҟәа.

Сызмыԥхьац еснагь исыхоит,

Сзызгәыку ашәҟәқәа.

Срыԥхьоит, аха срыԥхьом баша,

Ишәа-иза сшьаҿақәа,

Уа амҩа иаша са исзырбаша,

Сзызгәыку ашәҟәқәа.

Мҩаныфала убас сеибырҭоит,

Сгәы ҟаҵо ихыхәхәа,

Шаҟа сырҭеи, ҩаԥхьа исырҭоит,

Сзызгәыку ашәҟәқәа!..

Платон Бебиа 35 шәҟәы дравторуп. 1959 шықәса рзы иҭыҵит раԥхьаӡатәи иажәеинраалақәа еидызкыло ишәҟәы "Ацәқәырԥақәа". Убри аахыс имҩа аатит апоет, ирласны деицгәарҭеит, деицышьҭырхит. Уи иаразнак асцена дашьцылеит, избанзар, шамахак иажәеинраалақәа зегьы ҿырҳәала идыруан, насгьы цәгьала иԥшӡаны дрыԥхьон…

© Foto / предоставлено Анатолием Лагулаа
Платон Бебиа, Алықьса Гогәуа, Денис Чачхалиа

1995 шықәса рзы томрацәала аҭыҵра иалагаз ишәҟәқәа, актәи атом аҟны апоет ииҩыз аԥхьажәаҟны даара узырхәыцша хшыҩҵакык ыҟоуп. Абар иаргьы:

"Ҩынҩеижәа шықәса ҵуеит сара ажәеинраалақәа срыԥхьоуижьҭеи. Москвеи, Анкареи, Сҭампыли, Черқьесски, Тулеи, Қәҭешьи, Баҭыми, Қарҭи- иабыкәу сахьықәымгылац. Аха наӡаӡа сгәаҟны иаанхаратәы сахьықәгылахьоу хынтә роуп: 1975 шықәса рзы амҳаџьырқәа рхылҵшьҭра рапхьаӡа Аԥсны иааны аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи дареи Аҟәа ианеиԥылоз; 1988 шықәсазы раԥхьаӡа Ҭырқәтәыла инеиз аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи амҳаџьырқәа рхылҵшьҭреи Сҭампыл ҳанеиқәшәаз; ахԥатәи - Аԥсны аҟазаареи аҟамзаареи ррахәыц ианықәгылаз, мшаԥымза 21 аҽны, 1993 шықәса рзы, Гәыдауҭа, абжьуаа рзы арадиодырраҭара "Агәыӷра" ала, сажәеинраала, "Абжьуаа рыҷкәынцәа" саԥхьо санықәгылаз. Абарҭ сықәгыларақәа ахԥагьы, телехәаԥшралагьы радиолагьы ишҭарҩызгьы, акгьы еиқәымхаӡеит. Ҳара акгьы ҳаиҷаҳаӡом. Хьаа дус исымоуп. Еиқәханы иахьыҟоу Ҭырқәтәылазаҵәык ауп Аҟәатәии Сҭампылтәии сықәгыларақәа. Иҭаҩны ирымоуп аԥсуа ашәақәа реиԥш, амашьынақәа рҟны амҩа хара ианықәу ирзыӡҩруеит…"

© Foto / предоставлено Анатолием Лагулаа
Платон Бебиеи Нелли Ҭарԥҳаи

Апоет иажәеинраалақәа еидызкыло ишәҟәқәа иаарылукаартә иҟоуп: - "Алирика", "Аеҵәақәа", "Ицәоу аӡиас", "Ахьы уардын", "Адгьыл амҵәыжәҩақәа", " Аӷба шкәакәа", "Агәҭыха", ипрозатә ҩымҭақәа - "Аҳәыҳәқәа", "Амра аҿы аӡәӡәоит", "Ацәаҟәа", "Ацҳаражәҳәаҩ", ароманқәа - "Ашьацҳәа", "Ақьачақьцәа", иара убасгьы иажәеинраалаоу ароман - "Ахаҳәраҳа".

Переизданный роман в стихах Каменная ноша  Платона Бебиа
© Sputnik / Томас Тхайцук
иажәеинраалаоу ароман- "Ахаҳәраҳа"

Платон Бебиа поетк иаҳасабала данцәырҵ инаркны аханатә ипоезиа иавакны иааигон апрозеи, апублицистикеи, аиҭагара ауси.

Апоет ипублицистикатә ҩымҭақәа иаарылукаартә иҟоуп: " Мықә ақыҭазы агәыҵхажәа", "Иаҳа иахьшәарҭаз - Камыгә иԥа рҳәон", "Ахьынапқәа".

Ашәҟәыҩҩы ду дарбанызаалакгьы ибаҩхатәра анеицгәарҭалак, иара имилаҭтә литература дҭыҵуеит, егьырҭ абызшәақәа рахь деиҭаргоит, зегьы дрылаҵәартә дҟалоит. Убас еиԥш, Бебиа аурысшәахь еиҭаганы иҭыҵхьоу ишәҟәқәа иреиуоуп иажәабжьқәа реизга "Ицәоу аӡиас", ахәыҷқәа ирызку иажәабжьқәа реидкыла "Ацәаҟәа", ироман "Ашьацҳәа".

Иара убасгьы Платон Бебиа еиҭеигахьеит аԥсшәахь адунеиаҟны еицырдыруа аҩымҭа дуӡӡақәа: А.С. Пушкин иповест "Абҩатә ҽыуаҩ", С. Михалков "Сҭеԥан гьаргьалашь", Р. Биорнс "Ажәеинраалақәа", Ч. Аитматов "Ажәабжьқәа", В. Распутин "Ажәабжьқәа" уҳәа убас ирацәаӡаны.

Платон Бебиа поет трибунуп, уи аурыс поетцәа дуқәа Маиаковскии, Евтушенкои аурыс культураҟны рыхьӡ шышьҭыҵыз еиԥш, Аԥсны ихьӡ шьҭыҵхьеит, атрибуназ дшоуп ҳәа иԥхьаӡоуп! Аиԥылара дуқәа рыҟны иара ишьҭахь ацәажәара есымша иуадаҩуп, избанзар, уи иқәгылара ссирқәа рышьҭахь, анапеинҟьабжьқәа зегьы иара итәхоит.

Платон Бебиа ирлас-ырласны аԥхьаҩцәа рҿаԥхьа дықәгылон, (аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы маҷк игәабзиара инаҭом, аха уи ипоезиа абзиабаҩцәа агәра ганы иҟоуп, уи дшаиааиуа, иаарласны иара бзиа иибо асценахь дышцәырҵуа).

Апоет имоуп ҳаамҭа аҿахәы зҳәо асатиратә жәеинраалақәа рацәаӡаны… Иааҳгап урҭ руак ацыԥҵәаха:

Сара сгәыла дычмазаҩуп,

Аха дааиуеит иарҭада!..

Дануԥыла, дузҵааҩуп,

Иамырхыда, иарҭада?!

Платон Бебиа ирҿиара иахцәажәахьеит ирацәаҩны акритикцәа, алитератураҭҵааҩцәа, апоетцәа, ашәҟәыҩҩцәа. Аха урҭ зегьы иаарылкааны зыӡбахә уҳәаша инарҭбаау аусумҭа, ҩ-томкны иҟоу "Платон Бебиа" захьӡу ашәҟәы иҩит алитератураҭҵааҩ Руслан Қапба. Араҟа инарҭбааӡаны иаарԥшуп апоет данҩыҵшәаз инаркны иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи. Ари хәызмаӡам усумҭоуп апоет ирҿиара аҭҵааразы.

© Foto / предоставлено Анатолием Лагулаа

Насыԥ имоуп апоет, иажәеинраалақәа асценаҟны дықәгыланы данрыԥхьо, уаҟа итәоу аӡыҩрцәа "имакны" ианицырҳәо! Сара акырынтә сақәшәахьеит ҳлитературатә еиԥылара дуқәа рыҟны, Платон зегь еицырдыруа иажәеинраала ссир "Адырганҵыхәа" шицырҳәо. Саргьы, апоет ииубилеи аламҭалаз, абраҟа ишәгәаласыршәар сҭахуп урҭ куплетқәак, сгәы иаанагоит исыцышәҳәоит ҳәа.

Ашҭа аҵыхәа, адырганҵыхәа,

Ҭаԥыр-ҭаԥыруа инатәоит.

- Кыр сыхәозар, уара усыхәа! -

Аҭыџьҳа днаԥшын илҳәоит!..

Ашҭа аҵыхәа, адырганҵыхәа,

Арбаӷь иаршәан наҟ иԥрит.

Арԥыс ахы дмаахт иҽыхәа,

Лара лышҟагь дымнаҳәит.

Ишынеималҭәара абыржәыҵәҟьа,

Аҭыԥҳа ҿаалҭуеит абас:

- Са исԥырхагоуп арбаӷьыҵәҟьа,

Хаҵагь узлацозеи нас?!

Платон Бебиа ирҿиара иазкны иара ихаҭа џьара иҩхьеит: "Сара Лермонтов иқәра сҭысит, сҭысит Пушкин иқәрагьы, аха даараӡа имаҷуп макьаназы сгәы зласҟажаша. Акыр игәнызгоит сызхьымӡац, аха еиҳагьы хьаас исымоуп иаԥысҵаны зырҽеиха смоуц аҩымҭа ԥсыҽқәа… Арҿиарамҩа шьхацамҩоуп. Насыԥ ду имоуп уи аҟны, алакә аҿы ишырҳәо еиԥш, ахьылаба ԥшааны, инаганы зыжәлар рнапы иазыркыз ауаҩы. Ааи, сара бзиа избоит асцена, издыруада уи зыбзоуроу, Аҟәа аҵара санаанахәа инаркны, салгаанӡа, аԥсуа театр асценаҟны сахьыхәмаруаз акәзаргьы… Уи азҟазацәа дуқәа Леуарса Касланӡиеи Азиз Агрбеи ҳрышьҭагылан ҳаацәырымҵуаз ҳарҭ аҿаргьы…"

Платон Хәамԥа-иԥа, зыжәлар бзиа ирбо, зҩымҭақәа ҿырҳәала ирҳәо апоет, уи еиҳау насыԥ иҭахӡам! Убри аҩыза апоет инасыԥ шәымоуп шәара, акаҩ-акаҩҳәа асцена дуқәа ирықәҩуа шәыбжьы ҳажәлар шәышықәсала анцәа ирыгимырхааит!

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

68

Аҽрыцқьара, аҵарԥхьара, аныҳәара: Ажьиаа рҭаацәара Ажьырныҳәа шымҩаԥыргаз

208
(ирҿыцуп 18:58 14.01.2021)
Џьырхәа ақыҭан Ажьиба Иури иҩнаҭаҿы сынтәа имҩаԥыргаз Ажьырныҳәа аҿырԥштәала ари аныҳәа аҽазыҟаҵареи анаҩс уи амҩаԥгашьеи ирыдҳәалоу акәамаҵамақәа ртәы ҳзеиҭалҳәоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.

Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik

Арҭ амшқәа рзы Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо аҧсуа ҭаацәарақәа Ажьырныҳәа мҩаԥыргоит. Традициала ишаԥу еиԥш, џьоукы аныҳәа анақәшәо амза 13 аухазы иныҳәо дыҟоуп, иҟоуп ажьира шәахьеи ԥшьашалеи иаҵагыло. Ҳара зыӡбахә ҳамоу Џьырхәа инхо Ажьиаа рҭаацәараҿы (Ажьиба Золотинск-иԥа Иури иҩнаҭа) аныҳәара мҩаԥыргоит иара анақәшәо аухазы иарбан мшызаалакгьы.

Дара рыҩнаҭаҿы абиԥарала ахьи аихеи аус адызулоз ыҟан, урҭ иахьагьы Ажьиреи Ахьиреи ирымҵаныҳәоит, аҩбагьы рымоуп. Ахьира амаа зку аиашьа еиҳабы Анатоли Ажьиба иоуп. Иури иакәзар, хазы анхара даналага, иаҿигаз Ажьира заҵәык ауп, уи ауп дзымҵаныҳәогьы. Ажьырныҳәа ахаҭа амш ааиаанӡагьы уи аҽазыҟаҵарақәа далагоит.

Аҽрыцқьара

Адоуҳатә ҽрыцқьара изныкымкәа аӡбахә ҳҳәахьеит. Ажьырныҳәа аԥыларагьы адоуҳатә ҽрыцқьарала иалагоит. Аԥхьа игылоуп ҳәарада аныҳәаҩ ихаҿы – Ажьира, ма Ахьира амаа зкыу, аҭаацәа, ажәлантә зныҳәо. Аныҳәара мҩаԥызго аҩнаҭа ахаҵа аиҳабы Иури Ажьиба иоуп. Уи Ажьырныҳәа аламҭалаз ӡык наиқәиҭәоит, иҽирыцқьоит, иажәа раӡаны дцәажәоит, арыжәтә аҿы иҽникылоит. Иара ихаҭа иазгәеиҭоит абас: "Абри аныҳәара сагьналагоит, абас акы сакуашәа, сда еилыԥсаауа сааҟалоит, сагьналгоит – иаргьы насхыҵуеит. Ари Ҳаиҳа зымчу иҟынтә иаауа акоуп, дад, уи аныҳәара зегьы ирыхәҭам, иақәнагоу ҳәа иҟоуп", - иҳәоит Иури (Тыка) Ажьиба.

Уаҵәуха ныҳәаны еиԥш, иахьагьы рҽыдрыцқьоит, ӡык нарықәырҭәоит Ажьира иаҵагыло аҭаацәа зегьы. Ари аныҳәара иаԥхьанеиуа ихымԥадатәу ритуалуп.

Аҵарԥхьара

Ишдыру еиԥш, аныҳәа ихадароу ашьтәа – аџьма-шьтәа ауп (аханатә шьтәас иҟаз ауаса акәын ҳәа зҳәо аҵарауаа ыҟоуп) – Шьашәы Ахьаҳ Ду ихьӡала, аха иҟоуп ацә, ма аӷаац зшьуагьы. Убас, Жьиаа рҭаацәараҿы аныҳәа аухазы шьтәас иршьуа ацә ауп, иара убас арбаӷьқәа аҭаацәа алахәылацәа рыцыԥхьаӡа – Шьашәы-рбаӷь ҳәа ззырҳәо. Абарҭ изыхныҳәаран иҟоу ашьтәақәагьы аҽрыцқьара иахысуеит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Изыхныҳәаран иҟоу арбаӷьқәа аныҳәа аламҭалаз иҵадырԥхьоит, аҽрыцқьара иахысуеит.

Ажьырныҳәа ааигәахара хымш-ԥшьымш шагу зшьа карҭәаран иҟоу ашьтәа аҩны иҵадырԥхьоит. Аҵарԥхьара анаҳҳәо, уи иаанаго ашьтәа хазы иҭакны (аҩызцәа ирылаҵаны акәымкәа) ирбоит, акраҿарҵоит. Убасҵәҟьа иҵадырԥхьоит изыхныҳәараны иҟоу арбаӷьқәагьы. Убри алагьы изыхныҳәаран иҟоу ашьтәақәагьы аҽрыцқьара аетап иахысуеит уҳәар ауеит. Ашьтәа ианахныҳәо аламҭалазгьы аҿы ӡык нақәҭәаны ирыӡәӡәоит. "Уажәы абзара уҳарбоит, нас агәи-агәаҵәеи уҳарбоит" ҳәа ражәа иалаҵаны ирҳәоит, аныҳәа ашарԥазы ианныҳәо.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ашьтәа ианахныҳәо аламҭалазы аҿы ӡык нақәҭәаны ирыӡәӡәоит.

Аныҳәа ахаҭа

Ажьира иаҵагыло зегьы еицны иара аҭыԥ ахь инеиуеит. Аныҳәаҩ ишахәҭоу еиԥш ала дрықәныҳәаны (аныҳәара аимпровизациатә ҟазшьа амоуп, зҽызымԥсахуа ажәақәа шалоугьы) ашьтәа ишьуеит. Нас аҷкәынцәа наицырхырааны ашьтәа ацәа ахырхуеит, ахәҭақәа еиҿыхны ачуан иҭаҵаны иржәуеит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ашьтәа аныршьлак, ацәа ахыхны, еиҿыхны, ачуан иҭаҵаны иржәуеит.

Убасҵәҟьа хазы арбаӷьқәагьы ҟарҵоит. Егьырҭ аҩнрақәа рҟынтәи аҩн ду ахь иаауа аҭаацәарақәа (Иури иҷкәынцәа, иҭацацәа, имаҭацәа) досу рмарҭхәқәагьы ааргоит: рыцыҧхьаӡа арбаӷьқәеи, ашылеи, аџьыкхыши, ацәеи. Аныҳәаҩ иара убас ирхиоит ацәашьқәа досу иааргаз рцәашьхәқәа рыла.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Аныҳәаҩ ажьира иамҵаныҳәо иааргаз рцәашьхәқәа рыла рыцыԥхьаӡа ацәашьқәа ҟаиҵоит.

Изыхныҳәо зегьы анымазеихалак, ахәылԥаз, ажьира иаҵагыло зегьы еицны ажьирахь инеиуеит. Аныҳәаҩ аԥхьа ашьтәа агәи-агәаҵәеи зхоу ажьраҳаратә-ҵәы изнапык аҿы икны, егьи инапала ацәашьы кны дныҳәоит. Иара абраҟа ихдыртлоит аҭыԥ аҿы иҵоу аҳаԥшьа-ҩы, иара уи аҩы алагьы иныҳәоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ажьираҿы аныҳәараан

Иазгәаҭатәуп аҭыԥ ахь ишаарго ашьтәа ацәагьы. Иара дзыхныҳәаз ашьтәа агәи-агәаҵәеи маҷк-маҷк намхны, аҩы нақәҭәаны, аџьыкхыш лақәырҳәҳәы "Ачбеи Чачбеи" ирызку аритуал мҩаԥигоит, нас егьырҭгьы агьама дирбоит. Ацәашьы наганы асаҟәа ашьапаҿы икыдиҵоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ианныҳәалак, ацәашьқәа асаҟәаҿы икыдырҵоит, ажьира змам адәахьы аҵлашьапаҿы, аҩны абарҵа ашьаҟаҿ, ма аҭӡамц аҿы иадыркуеит.

Анаҩс арбаӷьқәагьы ргәи-ргәаҵәеи араса-ҵәқәа инархаҵаны досу хаҭа-хаҭала изтәу ихьӡ наҳәаны дрықәныҳәоит, досу ицәашьгьы наихигоит, урҭгьы уаҟа ибылуеит. Изыхныҳәо арбаӷьқәагьы рыхқәеи ршьаԥқәеи еиламырҩашьакәа иара уа инаргоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Арбаӷьқәагьы ргәи-ргәаҵәеи араса-ҵәқәа инархаҵаны досу хаҭа-хаҭала изтәу ихьӡ наҳәаны дрықәныҳәоит аныҳәаҩ.

Аныҳәаҩ зегьы данрықәныҳәалак ашьҭахь, досу иарбаӷь агәи-агәаҵәеи агьама дирбоит. Уи ашьҭахь ажьира иаҵагылоу зегьы аҳаԥшьа-ҩы рызҭаҭәаны инадиркуеит, урҭгьы "Алԥха-агәыԥха" ҳамаз ҳәа рхы иақәныҳәоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Жьиаа рҭаацәараҿы ажьира иаҵагылоу изызҳауа аҿар.

Ажьираҿы иныҳәаны ианалгалак, ркәац, рыкәтыжь рыманы аҩныҟа иааиуеит, аҳаԥшьаҩгьы заҟа рҭаху нҭыганы иааргоит. Аҩны ианыныҩнало, аҩнаҭа аҭацацәа (ари Ажьира иаҵагылам) рԥылоит "Алԥха-агәыԥха шәымазааит!" ҳәа иныҳәаныԥхьо. Наҟ-ааҟ еиқәгәырӷьо еибаныҳәоит.

Аҩнаҭа аҭацацәа дара рыҩнраҿгьы ажьира рыманы иҟазар, хазы аҩны аган аҿы, ҵлак амҵан рарбаӷь рыманы инеины рхы иақәныҳәоит. Убас ҟалҵоит Иури иаҳәшьа Лиуда Ажьиба Уаҭҳара аҩнра ҳәа дахьыҟоу. Лара ҵлак ашьапаҿы днеины, ларбаӷь, лчашә, лцәашьы, лҩы наганы лныхахә ахьӡала дныҳәоит. Уи дахьыҟоу аҩны уажәы иныҳәо лыҷкәын аиҳабы шиакәу ала, "бныхахә алԥха бымазааит" ҳәа длықәныҳәоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Иури Ажьиба иаҳәшьа Лиудмила Ажьиԥҳа Уаҭҳара аҩнра ҳәа дахьыҟоу ҵлак ашьапаҿы днеины, ларбаӷь, лчашә, лцәашьы, лҩы наганы лныхахә ахьӡала дныҳәоит.

Абарҭ ақьабзқәа рышьҭахь  зегьы аишәачарахь иниасуеит. Араҟа ихымԥадатәуп иара убас, изыхныҳәаз ашьтәеи арбаӷьқәеи рыбаҩқәа еизганы акы иахьамҟьашьыша ҭыԥк аҿы ижны анышә аҭара. Ари аныҳәара аухашаанӡагьы агәылацәа еиҭанеиааиуеит, еибаныҳәоит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

208
Саида Жиба

Жьиԥҳа Sputnik азы: сырҿиара ӡырнагеит, алшара ҿыцқәа снаҭеит

166
(ирҿыцуп 11:31 14.01.2021)
Жәларбжьаратәи аинформациатә маҵзуреи арадиои Sputnik аҿы 2020 шықәсазтәи сусура салацәажәо иазгәасҭарц сҭахуп, сырҿиаратә мҩа аӡыргараҿы акырӡа ишсыцхрааз, алшара ҿыцқәа шыснаҭаз.

Sputnik, Саида Жьиԥҳа

Жәларбжьаратәи аинформациатә маҵзуреи арадиои Sputnik ахь 2020 шықәсазы иаасышьҭыз раԥхьатәи материалын Ҭырқәтәыла имҩаԥысыз, ҳџьынџьуаа ирызкны иҭыжьыз ашәҟәы-альбом "Амра ашәахәақәа" аӡыргара иазкыз. Анаҩс Sputnik алшара снаҭеит арадио аҟны алацәажәара. Убас, Аԥсныҟа саныхынҳә, апресс-центр аҿы Sputnik Аԥсны анапхгара исзеиҿыркааит аӡыргара. Ари аусмҩаԥгатә абзоурала ашәҟәы-альбом "Амра ашәахәақәа" аӡбахә алаҩит ҳтәыла зегьы.

Апандемиа аамҭазы Sputnik ахь иаасышьҭуаз иреиуахеит акоронавирус атема зныԥшуаз анҵамҭақәагьы. Зегь раасҭа аԥхьаҩцәа ахҳәаа ззыруз акәхеит "Сшәишәи акоронавирус ишақәӡыз" захьӡыз аколонка. Уи иацыз агәамҵреи аччархәреи ажәлар еиуеиԥшымкәа ирыдыркылеит.

Адунеи иалаҵәаз ачымазара ҳабзазара иаланагалаз аԥкырақәа ирхырҟьаны ишысҭахыз еиԥш аус сзымуит аҟнытә, аиҳарак аколонкақәа ракәын изыҩуаз сынтәа. Аԥхьаҩцәа ибзианы ирыдыркылеит аҭыԥҳацәеи арԥарцәеи рлахьынҵа иазкны, иҟалахьоу ахҭысқәа шьаҭас измаз "Ан лҳақ узгом", "Аԥшӡа насыԥда дшаанхаз", "Аԥҳәыс лыпату" захьӡыз уҳәа акьыԥхьымҭақәа.

Убас иалскаауа материалуп Леуант Қәинаӡеи Спирдон Адлеибеи аиашьара шрыбжьалаз иазку. Уи абзоурала забду идҳәалаз ажәабжь еиҭазҳәаз Цандрыԥшь аҳаблан инхо Инна Бенделианԥҳаи ари анҵамҭа иаԥхьаз Ҭырқәтәылатәи ҳџьынџьуаҩ Еџье Џьаԥраԥхаи аиуара шрыбжьаз аанарԥшит. Рҩыџьагьы аибабара рыбжьанаҵеит. Уи, хымԥада, ихҭыс дуны исыԥхьаӡоит.

2020 шықәсазы Sputnik иаднакылаз сусумҭақәа рахьтә х-нызқьҩык инареиҳаны аԥхьаҩцәа зауз акәхеит Жәларбжьаратәи ахәыҷқәа рыхьчара амш аҽны исышьҭыз, Гагра ҩыџьа-ҩыџьа аԥсуа хәыҷқәа реициира иазкыз ажәабжь.

Сынтәа Sputnik иснаҭеит алшара арадио аҿгьы схы ԥысшәарц. Азыӡырҩцәа ирыдызгалеит апоетесса Белла Барцыцԥҳа слыҿцәажәаны аус здызулаз "Гагра анцәахәы дшамаз", "Асаӡқәа аныха ишамҵаныҳәоз", "Аҭырас ныҳәара" уҳәа захьӡыз аҭоурыхқәа.

Sputnik асаит аҟны аԥхьаҩцәа ирыдызгалеит ашәҟәы ҟаԥшь иану Лӡаатәи акәуақәа ирызкыз аматериал. Хаҭала Лӡаатәи ахәыҳаракырақәа сырҭааит абиолог Умар Џьакониа сицны. Ажәакала, Sputnik иабзоураны сыблала избеит адгьылбжьарамшынтә акәуақәа рнызарҭа ҭыԥқәа. Аҽны сара сзы иҿыцыз аартрахеит Лӡаатәи ахәыҳаракырақәа руак Аҵангәара ҳәа изышьҭаз аҭоурых аилкаара. Уи иазку анҵамҭа аԥхьаҩцәа алшара шәыман, иахьагьы шәаԥхьарц шәылшоит Sputnik асаит аҟны.

"Ҳанашә Аҭрышбеи Ӡызлани Гагра ишеиқәшәаз" захьӡыз, Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаҩ Озқан Чкок ианду лҟынтә иаҳаны исзеиҭеиҳәаз ахҭыс аԥсуа ҵарауаа рыбжьарагьы аинтерес цәырнагеит.

Амаҭқәа знапы иазыршьцылоз Калдахәара инхоз Ӡаби Сымсымԥҳа лҭоурых Sputnik асаит аҿы ианцәырҵ, иаршанхаз аԥхьаҩцәа аӡәырҩы ҭелла рыҽсымаданы ииашаҵәҟьазма ҳәа исызҵаауан. Анқәабԥҳаки Ԥачлиаԥҳаки рандуцәагьы амаҭ абызшәа шырдыруазгьы сеилдыркааит ари анҵамҭа ианаԥхьа.

Sputnik иӡырнагеит сынтәа аус здызулоз "Ицәажәо аҭыӡқәа" захьӡу апроект ҿыц. Уи азкуп иахьа уажәраанӡа Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо еиқәханы иҟоу, шәышықәса ирҭысхьоу аԥсуа кәасқьақәа раарԥшреи, рыԥшәмацәа рҭоурых аҭҵаареи. Sputnik ажурналист Алхас Манаргьиеи сареи ҳанеиҿцәажәа ашьҭахь, ирацәаҩхеит акәасқьақәа змоу рзы адырра сызҭаз арадиозыӡырҩцәа.

"Ицәажәо аҭыӡқәа" апроект аҳәаақәа ирҭагӡаны аекспедициа мҩаԥызгонаҵы Sputnik асаит азы аматериалқәагьы срышьҭан. Убас Гәдоуҭа араион, Ҟәланырхәа ақыҭан Гьаргь Аргәын икәасқьа анҭысхуаз, аԥшәма исирбеит амҳаџьырра аамҭақәа раан Ҭырқәтәылаҟа иахнагаз, иабду иаб иҟынтә еиқәырханы имаз ашәақь. Уи аҭоурыхгьы згәаҵанӡа инеиз аԥхьаҩцәа маҷҩым.

Sputnik аҿы уажәшьҭа сара схатәы аԥхьаҩцәа сымоуп азы, уи еиҳагьы аҭакԥхықәра сыднаҵоит. Иахьа аҿкы чымазара иахырҟьаны сусураҿы аԥынгылақәа сызцәырҵуазаргьы, дара раҳаҭыр баны есыҽны сазҿлымҳауп аинтерес зҵоу, ргәы шьҭызхуа, изырхәыцуа аҭоурыхқәа реилкаара.

2020 шықәса згәалаҟазаара бжьнамхыз аӡәы дыҟамзар ҟалап, аха ҳара ҳгәыӷрақәа ҿыцәаара рықәым. Ҳазҭалаз 2021-тәи ашықәс ҿыц азы доусы абзиарақәа шәзыԥшыз. Еснагь шәыҩнаҭақәа рҿы аччабжь галааит. Ажәабжь ссирқәа шәыԥсҭазаара дырлашааит. Ҽаанбзиала!

166

Ҳашыг апандемиа аамҭазы ажурналистцәа русуразы: аибашьраан еиԥш

0
(ирҿыцуп 11:36 16.01.2021)
Аԥсны ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩы Руслан Ҳашыг арадио Sputnik аефир аҿы 2020-тәи ашықәс аихшьаалақәа ҟаиҵеит, еиҭеиҳәеит апандемиа аамҭазы ажурналистцәа русура атәы.
Ҳашыг апандемиа аамҭазы ажурналистцәа русуразы: аибашьраан еиԥш

"Ачымазара ҿкы иадҳәалаз аинформациатә усура, уи аҽазыҟаҵара, уи агәҽанызаара, аҳәынҭқаратә усбраҭақәа еиҿыркаауаз аусура зегьы аинформациала еиқәыршәатәын. Ачымазара ыҟоуп ҳәа ажурналистцәа аусурахь имнеиуа, рхы хьчара мацара иашьҭамызт. Дара рнапынҵақәа зегьы нарыгӡар акәын, уи иахылҿиаауаз ауадаҩрақәа ҳасаб рзуны. Ашықәс еихшьаала иазгәасҭарц сҭахуп, Аԥсны ажурналистцәа аус ахьыруазаалакгьы, аибашьра аамҭа шыҟаз еиԥш, аидгылара ҟаҵаны, аицхыраара ҟаҵаны ихадароу ахықәкы, ажәлар ирдырыц ирықәнагоу аинформациа рызнагараҿы даара аџьабаа рбеит. Акырӡа аусбараҭақәа русура аанкылан, аха зда ԥсыхәа амам ҳәа еиқәырыԥхьаӡо, урҭ рхыԥхьаӡараҿы аԥхьа игыламзар, рыгәҭаны игылан Аԥсны амассатә информациатә хархәагақәа", - еиҭеиҳәеит Ҳашыг.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.

0
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау