Кьасоу Ҳагба: ауаҩы иԥсҭазаара аҵакы аиуеит, ихы мжьакәа, иус ишахәҭоу дазнеир

44
(ирҿыцуп 14:02 24.10.2020)
Иахьа имшира азгәеиҭоит Самсон Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр актиор, Аԥсны акинемотографцәа реидгыла ахантәаҩы, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы Кьасоу Ҳагба.

Аԥсны Акинематографистцәа реидгыла ахантәаҩы, актиор Кьасоу Ҳагба Sputnik акорреспондент аинтервиу лыҭо, дазааҭгылеит ихәыҷра ашықәсқәеи, ирҿиаратә мҩа шалагази, иаликаауа аспектакльқәеи, инаигӡахьо арольқәеи ртәы.

Наала Гәымԥҳа, Sputnik.

Кьасоу Ҳагба аиицәажәара анхациркыз, гәыблыла ихәыҷратәи ашықәсқәа игәаларшәеит.

"45 шықәса инарзынаҧшуа ақалақь аҟны сшынхогьы, ҧхыӡла ақыҭа ауп избо. Схәыҷреи сқәыҧшреи зегьы сқыҭа иадҳәалоуп. Саныхәыҷыз саб дҳаҧхеит, сан хҩык ахшара ааӡатәыс ҳлоуит. Есымшааира Анцәа диҳәон, игәра лгон. Аџьабаа ӷәӷәаны илбеит ҳааӡараҿы", - иҳәеит иара

Кьасоу Ҳагба қәҿиарала дҭалоит, дагьалгоит Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қырҭтәылатәи Аҳәынҭқарратә Атеатралтә Институт.

© Foto / из личного архива Кьасоу Хагба
Кьасоу Хагба

"Афбатәи акласс ааныжьны сҭалеит уахынлатәи ашкол. Ажәабатәи акласс саналга, исыӡбеит сактиорхарц, сҭаларц Атеатралтә институт. Акино, атеатр, акультура рахь агәыблыра сзыркыз ҳәа исыҧхьаӡо, сызхәаҧшуаз акиносахьақәа, актиорцәа уаҟа рыхәмаршьа атәы ауп. Уи аҩыза алшара ҳаман, лассы-лассы ҳқыҭа иаҭааны афильмқәа ҳдырбон. Раҧхьаӡакәны актиорк иаҳасабала асценахь сцәырҵит Аинститут аҭаларазы аҧышәара анасҭоз амш аҽны. Аҧышәара лыдылкылон Нелли Ешҧҳа. Исыдылҵеит аетиуд ақәыргылара. Мчыбжьык ашьҭахь сааины, ашәарыцараҟны слеи сареи ҳзыниаз ахҭыс ала илыдызгалеит. Уи даара ахәшьара бзиа алҭеит, убас сҭалеит Қарҭтәи Атеатралтә институт", - ҳәа игәалаиршәоит.

Актиор Ҳагба: сзыхьӡаз ахәыҷы намысла, уаҩышәала, ԥсыуала иҟасҵон>>

Кьасоу Ҳагба имаҷымкәан инаигӡахьеит асценатә рольқәа, ихадароу ахаҿсахьақәа. Урҭ рахьтә: Молчалин ("Зыхшыҩ зызрыцҳароу" А. Грибоедов), Аԥсҳа Леон ("Аԥсҳа Леон" А. Агрба), Цезарь ("Иули Цезарь" У. Шекспир), Махаз ("Махаз" Ф. Искандера, ареж. В. Ақаҩба), Тартиуф ("Тартиуф" Мольер, ареж. К. Хачегогу), Лаимен ("Ашьха Морган аҟынтәи хланҵы" А. Миллер, ареж. В. Ақаҩба), Џьонни Паттинмаик ("Адгьылбжьаха Кинишмаҟынтәи ахымхәа" Макдонаха, ареж. В. Ақаҩба). "Кьоџьаа рҭыӡшәа" Гольдони (Исидоро), "Брисбенынтәи аемигрант" Шехаде (Ашькылкҩы, ареж. В. Ақаҩба), "Аӡыцәа шкәакәа" В. Касланӡиа (Зафас, ареж. В. Ақаҩба), "Ацынҵәарах" Б. Шьынқәба (Хамыҭбеи Чачба).

© Foto / из личного архива Кьасоу Хагба
Кьасоу Хагба

"Раҧхьаӡакәны ихадоу ароль сыхәмарит Вампилов ипиеса ала иқәыргылаз аспекталь "Аҭӡамц" аҟны. Уаҟа ихадароу апрокурор ироль насыгӡон. Ари ақәгылара сдипломтә усумҭа акәын, ибзианы ирыдыркылеит. Анаҩс Аҧсны ирацәаны ақыҭақәа ҳарҭааны идҳарбеит", - ҳәа азгәеиҭоит Кьасоу Ҳагба.

1978 шықәса раахыс С. Ҷанба ихьӡ зху Аҧсуа аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иҟаз афольклортә ансамбль "Уарада" дасолистын. 1999 шықәса инаркны 2000 шықәсанӡа Аҧсны Акультура Аминистрс дыҟан. 2002 шықәсазы Аҧсны Аҳәынҭқарра Апарламент адепутатс дыҟан. Кьасоу Ҳагба С. Ҷанба ихьӡ зху Аҧсуа ҳәынҭқарратә драматә театр иаҧхьагылоу актиоруп.

© Foto / из личного архива Кьасоу Хагба
Кьасоу Хагба

Актиор ихаҿы иаанхаз, еиҳа игәалашәарақәа иаарылыҳәҳәо иҟоу Швеицариа иқәдыргылаз аспектакль ауп. Уи атәы ҳзеиҭеиҳәеит актиор.

"Аҧсны Аџьынџьтәылатә еибашьра алагара мызқәак шагыз, Швеицариа атәылаҟны агастрольқәа ҳаман. Уи иреиӷьу агастрольқәа ируакуп сара сзын. Гиульден ипиесала иқәыргылан "Кьоџьаа рҭыӡшәа" заыхьӡыс аспектакль. Иқәиргылеит Валери Михаил-иҧа Ақаҩба. Ари раҧхьаӡатәи Аҧсуа театр аҳәаанырцә ақәгылара акәын. Аспектакль ахы инаркны аҵыхәанӡа аҧсышәала имҩасит. Ахәаҧшцәа аспектакль алагаанӡа ирзеиҭарҳәеит уи аҵакы зызкыз, аҭоурых. Иџьоушьаша, абызшәа шырзеилымкаауазгьы, ахыбра зегьы ҭәын, ҭыҧк ҭацәны усгьы иубомызт. Аспектакль ашьҭахь ахәаҧшцәа зегьы ҳадеизаланы ҳнапынҵамҭа иаҳәон", - ҳәа игәалаиршәоит актиор.

Асцена Кьасоу Ҳагба изыҳәан ҧсҭазаароуп, идунеи шьаҟа ӷәӷәаны иаҵагылоуп.

"Асцена уанықәгыла нахыс, ахәаҧшҩи уареи шәеимадара ацәажәара уалагаанӡа,уҩнуҵҟатәи уҧсҭазаара иахылҵуа ацәанырреи дареи еиқәшәаны ианеилаҵәалак, нас ауп амшын иху аӷбеиҧш уаманы аҿанынанахо. Уроль нагӡаны уаналгалак, ахәаҧшҩы ибла ихубаало аҧхарра иабзоураны, еиҭах сыхәмарындаз ҳәа агәаҳәара узцәырҵуеит. Зегь реиҳа ихадароу, ауаҩы ихы мжьакәа, дызҿу аус ишақәнагоу даназнеиуа, убасҟан ауп иҧсҭазаара аҵакы анаанахәо, алҵшәа анаиуа. Амилаҭ ҟазара - уи ҳара ҳӡырызго, ҳхаҿра, ҳдунеи зегьы идзырбо акакәны иҟоуп", - ҳәа азиҧхьаӡоит иара.

Кьасоу Ҳагба бзиа ибаны, имч-илшара зегьы изанааҭ иазкны, иахьа уажәраанӡа мааҧсарада аус иуеит.

44

Аҵара-лашароуп, аҵарадара –лашьцароуп

186
(ирҿыцуп 12:48 02.12.2020)
Ажьырныҳәа 12 рҟынӡа Аԥсны аҵаратә усҳәарҭақәа рҿы аҵаратә процесс аанкыларазы знапы аҵаҩу аусԥҟа азы лгәаанагара лҳәеит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
Аҵара-лашароуп, аҵарадара – лашьцароуп

Иаахҵәаны, иаҳхысыз аӡын аахыс ҳтәылаҿы аҵара-ааӡаратә процесс аанкылоуп, иҳалаҳәоу апандемиа иахҟьаны. Аамҭа-аамҭала ашколхәыҷқәа ашкол иаҭаауан, аԥхын аԥышәарақәа ҭины иалгаз аушьҭны, егьырҭ класск аҟынтә даҽа класск ахь ииагазаргьы, ҳхы ҳамжьозар, иара усгьы ихьысҳаз аԥсуа ҵара зынӡа аҩаӡара лаҟәит.

Ачымазара чмазароуп, агәабзиара хадоуп, аха иҟоуп изызхәыцтәу азҵаатәқәа. Аабыкьа проектк инадҳәаланы Арасаӡыхь ақыҭаҿы сыҟан, уаҟа дызбеит хҩык ахшара ирану ԥҳәыск. Лара лажәақәа рыла "ахәыҷқәа зынӡа ашкол ахь иныҟәом, онлаин захьӡу аурокқәагьы ақыҭаҿы еиҿкаашьа амам". Ан лгәы иаланы илҳәеит актәи акласс ахь ицаз лыҷкәын макьаназы аԥхьареи аҩреи шьҭкааны ишимам, лара ишылцәыуадаҩу уи изы арҵаҩра аныҟәгара.

"Аиҳабыратәи аклассқәа рҿы итәу егьырҭ ҩыџьа схәыҷқәа рхала иадтәалоит ашәҟәы, аха зегь акоуп, амаҭәарқәа зегьы рхала аҵара рцәыуадаҩуп. Аиҵбы итәы даара сгәы снархьуеит, уи ирҵара сҽазысшәоит, аха сыҩнусқәа сырхашәаланы ишақәнагоу исызирҵом, насгьы, арҵаҩы лзанааҭ сара исымам". Ан ишылҳәаз ала, акласс аҿы ахәыҷқәа маҷҩуп, лара лгәаанагарала, ақыҭаҿы аҵара рҵалар ауан, уи ачымазара дара рҿы иҿианы излаҟам ала.

Анкьа асовет аамҭазы ҳашкол аҿы икыдын Александр Суворов иҳәамҭа: "Аҵара-лашароуп, аҵарадара-лашьцароуп". Иазгәасҭарц сҭахуп асовет аамҭазы, ашколхәыҷқәа асабшагьы аҵара шаҳҵоз, иахьынӡасгәалашәо, нас аибашьра ашьҭахь, амҽышеиԥш асабшагьы ԥсшьарамшхеит аҵаҩцәа рзы.

Сынтәа, аҵарашықәс ҿыц ианалага ашколқәа аадыртызаргьы, зегь акоуп COVID-19 аҽанарӷәӷәа дырҩагьых акарантинтә аамҭа ҳаларҳәеит абҵара 24-нӡа, аха Аԥсны ахада иусԥҟала, аԥкрақәа ирыцҵоуп иааиуа ашықәс ажьырныҳәа 12 рҟынӡа, аепидемиатә ҭагылазаашьа ҭышәынтәалахаанӡа.

Агәабзиара хадоуп, аха аҭаацәа рахьтә имаҷҩым аҵаратә процесс аиԥҟьара иаргәамҵуа. Слацәажәеит зыхьӡ зырзар зҭахым ан зыхшара а-7-тәи акласс рҿы дтәоу. Уи аԥҳәыс илҳәеит "аматематикеи англыз бызшәеи рзы азыҟаҵаҩ (репетитор) лахь схәыҷы дсышьҭуеит ахә ахшәааны. Мчыбжьык аҩ-маҭәарк рзы 1400 мааҭ сшәоит. Сааҭк маҭәарк 350 мааҭ иаԥсоуп" ҳәа. Зыхьӡ зымҳәо ан лгәаанагарала, еиӷьуп ҽааны, ахәыҷқәа иахьтәаз акласс аҿы иртәаны апрограмма иахрыжьыр. "Егьаурым шықәсык рцәыӡыр, аибашьра анцоз саргьы шықәсык сцәыӡит, аха акымзарак смыхьит. Онлаин ҳәа изҿу асистема маншәалам, зны атехника еихәлашәоит, зны алашара ыҟам. Сара аус зуеит, убри аҟынтә, схәыҷы аҵараҿы даҵахоит, маҭәарцыԥхьаӡа арепетитор игара сылшом", - лажәа хлыркәшеит ан.

Абар, иҭыҵит Аԥсны аҵарадырра аминистр Инал Габлиа идҵа "иаанкылазааит аҵаратә процесс ажьырныҳәа 12, 2021 шықәсанӡа, Аԥсны ахада иҟаиҵаз ақәҵара инақәыршәаны" ҳәа. Иахьа ахәыҷқәа ибжьарыжьуа аҵара ахарҭәаара иадҳәаланы азҵаарақәа исҭарц сҽазысшәеит аминистр Габлиа аҭел изасра, аха абонент аҭак ҟаимҵеит, анаҩс, уи ипресс-маӡаныҟәгаҩ Аслан Қәҭелиа сыҽимаздеит, уи исиҭаз аҭак абас иҟоуп "Аминистр адҵа ҟаиҵеит аҵара апроцесс х-хырхараҭак рыла иацҵахарҵ, ишиашоу ицо, иҭаҩтәу аефир (онлаин), нас, заа ианҵо авидеоурокқәа, иара убас, латәарадатәи аформа (заочная)".

Аслан Қәҭелиа иажәақәа рыла аспециалистцәа ҭелла рыҽрымардоит араионқәа рыҟәшақәа реиҳабацәа, арҭ адҵақәа аелектронтә почтала ирзырышьҭуеит. "Ари асиcтема макьана иалагалам, иаларгалараны иҟоуп" иҳәеит аминистр ипресс-маӡаныҟәгаҩ.

Иаҳҳәап, ашьха қыҭақәа рҿы абри онлаин система аус арушьас иамоу азы, амаӡаныҟәгаҩ исҭаз азҵааразы абас иҳәеит "иахьатәи аамҭазы Аԥсны ахада иқәҵара ыҟоуп, ақәҵара иқәныҟәатәуп, убри инамаданы ашколқәа зегьы аркуп ҳәа ауп ишаҳәо ақәҵара".  Иҷыдоу ашколқәа, ақыҭа школқәа рзы макьана лкаак ҟаҵаны иҟам ишеилыскааз ала, аҵара ибжьажьу ахарҭәаарзы. "Ҳара зегь раԥхьа иахьатәи аамҭазы ихадараны иҳаԥхьаӡо аҵаҩи арҵаҩи ргәабзиара ахьчароуп", иазгәеиҭеит Қәҭелиа.

Ажәакала, ақалақь школқәа рҿы ицәгьамкәа ибзиамкәа онлаин, ма арепетиторцәа рсистема аус ауазар, ақыҭа школқәа адабла рысны иҟоушәа иаанханы иҟоуп схатә гәаанагара сҳәозар.

Абри азҵаара ҭҵаауа сыҽимаздеит Гәылрыԥшь араион аҵараҟәша аиҳабы Дмитри Габлиа. Сара аҵара ачынуаҩ исҭеит егьырҭ ирысҭаз азҵаарақәа, насгьы, иара иакәзар ақыҭа школқәа рызҵаара шԥаиӡбрыз ҳәа инаҵшьны игәаанагара ҭысҵааит. "Ақыҭа школқәа рҿы аҵаҩцәа рхыԥхьаӡа шырацәам ижәдыруа ауп. Аклассқәа рҿы, жәаҩык, ма быжьҩык ахьыҟоу ыҟоуп. Ақалақь школқәа рҿы ишыҟоу иҟаӡам, ҩажәаҩык аҵаҩцәа класск аҿы иахьтәоу шамаха иуԥылом. Сгәанагарала, имаҷу акомплеттә школқәа рҿы, анапрыцқьагақәа, антисептикқәа, ашоурашәагақәа злаҳамоу ала, хәҷы- хәҷы иоужьзар ҟалон", - иҳәеит Габлиа.

Ақалақь школқәа рахь ҳгьежьуазар, ара иқәынхогьы зегьы рматериалтә лшара еиԥшым, сзацәажәоз аҭаацәа рахьтә агәынамӡара змоу рацәаҩуп "иҟоуп арепетиторра аҳасабала, ахәыҷқәа ргәыԥ еизганы маӡала аԥара зырҳауа ауаа. Уи сара исылшом, амаҭәарқәа зегьы онлаинла иузҵом", - лгәы каҳаны аҭак сылҭеит, дырҩагьых зыхьӡ зымҳәо ан.

"Амшә иакыз, дад, имҳәеи". Аамҭа уадаҩуп, аҭаацәа зегьы ирылшом, иаахтны ргәаанагара аҳәара, иҟалоит, нас рыхшара ирԥырхагахар ҳәа ишәозар, мамзар, изыуадаҩхазеи иааҭкааны аҭаацәа зыргәамҵуа арзара?! Ишԥаныԥшри ҳҵара асистема сынтәа ибжьажьу аҵарашықәс, ҳәа сзазҵааз ан исалҳәеит "ҿыц дахьтәаз акласс аҿы дыртәаны дахрыжьыр еиҳа еиӷьуп, ҳхы ҳжьар аасҭа" ҳәа.

Гәылрыԥшь араион аҵараҟәша аиҳабы Дмитри Габлиа иакәзар, ари азгьы агәаанагара имоуп "Ажьырныҳәа 12 рнаҩсан асабшагьы ахархәара аманы, насгьы аԥхын аҵара ашықәс ахыркәшара маҷк инаханы иҟалар, ибжьажьу ахарҭәаара алшоит. Ҳгәабзиара ҟалар, зегьы ҳрыхьӡоит", иҳәеит Дмитри Габлиа позитивла дхәыцуа.

Сызҵаарақәа шьҭыхны аҭел сылзасит, Қь. Агрба ихьӡ зхыу Џьырхәатәи абжьаратә школ адиректор Дифа Габниаԥҳа. Иахьа аҵара аминистрра ирыднагало ах-системак рахьтә, лара лгәаанагарала дара ирзыманшәалоу латәарадатәи ауп, ақыҭаҿы аинтернети, акомпиутерқәеи, аҭелқәеи рыла излеиқәшәам ала. Габниаԥҳа лгәаангарала, ари апандемиа ҳалаҳәоижьҭеи, рышкол аҿы аҵара аанкылара аҭахымызт, ашкол иҭоу аҵаҩцәа рхыԥхьаӡара амаҷра азы. Џьырхәатәи ашкол аҿы арҵаҩцәагьы, аҵаҩцәагьы еилаҵаны рхыԥхьаӡара 80-ҩык иреиҳам. Аҵаҩцәа 56-ҩык ыҟоуп, зегь иреиҳау акласс аҿы 10-ҩык тәоуп, зегь иреиҵоу акласс аҿы ҩыџьа.

Нас ҳазхәыцып, иаԥсазма ахәыҷқәа аҩныҟа рышьҭра, иахьатәи атехнологиақәа ақыҭаҿы иахьыҟам азгәаҭаны? "Ҳара иҳаман аминистрреи, араион аҵара ҟәшеи аҟынтәи иҳарҭаз арзҩыдатәқәа, амедиеҳәшьа дҳамоуп ахәыҷқәа ашоура рымоу рымаму гәазҭо. Еиԥҟьарада аҵара ҳҵар ҳалшоит, избанзар, Анцәа иџьшьаны, ачымазара зынӡа иҟаӡам Џьырхәа ақыҭан", лҳәеит ашкол адиректор. Габниаԥҳа исалҳәеит, иахьа ирыдгалоу латәарадатәи асистема дара рышкол аҿы рацәак мҵуазаргьы ишалагалоу. Мчыбжьык ахь знык, ҩашала арҵаҩцәа еизаны, ахәыҷқәа дҵас ирырҭо хәшьадны, аҭаацәа ҭелла ирзырыцҳауеит, анаҩс, инагӡоу адҵақәа аҭаацәа арҵаҩцәа ирзааргоит.

Иахьатәи санҵамҭа ҭҵаауа еилыскааз атәы сҳәозар, иара усгьы ихьысҳаз ҳҵара асистема, аҩаӡара албаара иаҿуп аҿкчымазара анцәырҵ нахыс.

Ақалақьи ақыҭеи рылшарақәа злеиԥшым ала, ҳбызшәа ахьеиқәдырхо ҳәа ҳзызхәыцуа ақыҭа школқәа апандемиа акыр шьҭахьҟа иаршәит, иҷыдоу азнеишьа азыԥшааны иахьыҟамлаз иахҟьаны.

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.

186

"Ламыси чеиџьыкеи згым аҩнаҭа": абырг Ардауан Ҭаниа изкны

442
(ирҿыцуп 17:24 29.11.2020)
Ачеиџьыкеи асасдкылареи згым абиԥарақәа еиҵазааӡахьоу Ҭаниаа рыҩнаҭа аҭоурых ҳагәылалырԥшуеит Sputnik аколумнист Сусанна Ҭаниаԥҳа.

Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik

Иарбан ҭаацәаразаалак ашьақәгылара амҩаҿы идырҳауеит рхатәы ԥышәа, ироуеит рхатәы ҭоурых, изнысыз амҩа, ирхыргахьоу амаҟәмабарақәа, иара убас рыҩнаҭа зырлашаз агәырӷьарақәа.

Жәаҳәарада, аԥсҭазаара зны иладароуп, зны иҩадароуп – абзиагьы ацәгьагьы аҽухьнагӡоит. Аха убарҭ ауадаҩрақәа риааиразы ихадароуп аҭаацәа ргәы еизыбылны, ҳәатәеиқәшәарыла реицынхара. Хык еицҭадыршәуа ианыҟала ӡи-мцеи ирылсуеит.

© Foto / из архива семьи Ҭаниа
Ҭаниа Ардауан Џьоџьа-иԥа

Рыҩнаҭа уанаҭаауагьы, урҭ рҟәаҟәа иқәлахьаз агәырҩақәа наҟ хара инаԥхьацаны, гәаартыла иуарҳәоит "Бзиала уаабеит!". Убас акыр аԥсҭазаара иԥнашәахьоу, аха згәыцқьареи зыуаҩреи нацәак аҟарагьы змырӡыз ԥсыуа ҭаацәарак рыӡбахә шәзеиҭасҳәарц сҽазысшәоит.

Ԥақәашь ақыҭа. Ҩ-мҩакы иахьреихагаларҭоу. Ари аҭыԥ ҳаракыра иаԥну ашҭа ҭбаа-ҭыцә сапыншәахшәа иҟәашкакараӡа иқәубаауеит ачеиџьыкеи асасдкылареи згым абиԥарақәа еиҵазааӡахьоу Ҭаниаа рыҩнаҭа.

© Foto / из архива семьи Ҭаниа
Џьоџьа Ҭаниеи иԥшәмаԥҳәыс Сониа Ԥачлиеи

Ари аҩнаҭа ашьаҭа зкыз Ҭаниа Даӷәыӷәи уи иԥшәма ԥҳәыс Месхьиаԥҳа Ҵисеи ахшара рацәа рыман, хҩык аҭыԥҳацәеи быжьҩык арԥарцәеи – Ҭамшьыгә, Цина, Уска, Иџьгәа, Мелтон, Уарҭан, Џьоџьа, иара убас рхәыҷқәа днарываргыла ажәытә ҵас инарықәыршәан анхаҩы иҭаацәараҿы ааӡара бзиа иоуит аҭауад жәла иалҵыз Маршьан Ардашьыл.

Ҭаниа Даӷәыӷә ишьа-ида иалҵыз ихшара дреиҵабын Џьоџьа, уи аџьынџь аизырҳареи ԥхьаҟа аҩнаҭаҿы аԥшәымара аанкыларази агәыӷрақәа идырҳәалон. Аха ԥхьаҟа иҟалаша абаудырхуеи! Аџьџьаҳәа жәларык ахшара ахьеизҳауаз Ҭаниаа рҭаацәараҿы ирыздыруамызт раԥхьаҟа изакәытә аамҭа цәгьақәоу ирзыԥшыз.

© Foto / из архива семьи Ҭаниа
Џьоџьа Ҭаниа иқәыԥшра

Зқәыԥшра аамҭа иҭагылаз Ҭаниаа рыҷкәынцәа рҟнытә 1937 шықәсазы иҟалаз аполитикатә ӡыблара иаҿаҵахәхеит Мелтони Ардашьыли. Урҭ харада ахара рыдҵан хабарда ибжьадырӡит. Иахьа уажәраанӡагьы рыԥсырҭа-рыжырҭа уаҩы издырӡом. "Зхәы иаҭҳәаны изфоз" ари аҭаацәара иалиааз рыҷкәынцәа рҭахара ршьапы рыҵнаҟааит.

Ирыхьыз агәаҟра ргәы шҭнашьаазгьы, агәырҩа анеиҩс гәырӷьара узымааир залшом, ари агәараҭаҿы "Радедашәа" нҭаҩит. Аишьцәа иреиҵабыз Џьоџьеи Сониа Зафас-иԥҳа Ԥачлиеи рынасыԥ еиларҵеит. Убас "еҵәак анкыдшәалак даҽа еҵәак кыдлоит" шырҳәо еиԥш, аҩнаҭа иааӡаз, харада ирӡыз арԥарцәа Мелтони Ардашьыли рхаҭыԥан илахьынҵахеит ари аҩнаҭаҿы даҽа ҵеик иира. 1940 шықәсазы жәабранмза 15 рҽны аҵеи иира шьақәзырӷәӷәоз ахысыбжь аҳауа иналаҩҩит. Диит аҩнаҭа иаҵәҩаншьапхашаз, иаҳәшьцәа хәыҷқәа Кәырка, Лилушьа, Светлана инарывагылашаз аҵеи Ардауан.

© Foto / из архива семьи Ҭаниа
Ҭаниа Ардауан Џьоџьа-иԥа

Аха аҭаацәа ииз аҵеи ианеигәырӷьоз "аҩысҭаа дрыхәаччозаарын". Зыԥшьҩы ахшара згәазхара измааӡацыз, изымбацыз Џьоџьа Ҭаниа иҭаацәа реиԥш дук хара имгакәа Аԥсны иқәынхоз аҭаацәарақәа инарылыҩҩит аибашьра шыҟалаз атәы зҳәо ажәабжь.

Аҭынч ԥсҭазаараҿы анхара-нҵыра адагьы аҽқәа рааӡара, аҽыбӷаҟазара иазҟазаз Џьоџьа афронт аҭахрақәа рзы иазирхеит инапала ииааӡаз иҽыҩ ццышәқәа. Анаҩс, иани иаби абыргцәеи ахәыҷы ԥшқацәеи "бзиала" ҳәа нараҳәаны егьырҭ иқыҭауаа дранылагыла дцеит афронт ахь. Хәышықәса дуӡӡа 1941-45 шықәса рзы ицоз Аџьынџьтәылатәи еибашьра ду аҿы иҿахҵәеит Џьоџьа Ҭаниа иԥсҭазаара. Уи дышҭахаз атәы зҳәо ашәҟәы иҭаацәа ирзааит аибашьра ашьҭахь, аха иахьагьы иԥсыбыҩ рымаӡам.

Ардон Џьоџьа-иԥа иаб дигәалашәомызт, избанзар аибашьра данҵаз шықәсык акәын ихыҵуаз. Сониа Ԥачлиаԥҳа лыԥшьҩык лыхшара раб иҭахара рынлмырԥшырц илымшо зегь ҟалҵон, лыбаҩ дацәаашьомызт, ҳәарада андугьы абдугьы амаҭацәа нап рыгрыжьуамызт, аха аибашьра ашьҭахьтәи аамҭазы даара ахныҟәгара цәгьан.

© Foto / из архива семьи Ҭаниа
Ҭаниа Ардауан Џьоџьа-иԥа

Зыԥсадгьыл ахьчаразы иҭахаз Ҭаниа Џьоџьа иԥа Ардауан деиҳацыԥхьаӡа инубаалон иаб илаз иреиӷьыз иҟазшьақәа: аџьынџь агәы азыбылра, анхара-нҵыра азгәышьра, аԥсуара абзиабара, уимоу иаб иҟазшьақәеи иԥшреи рнаҩсгьы илалеит аҽааӡара абзиабареи, аҽыбӷаҟазареи. Иахьа уажәраанӡагьы уи еихаиҳауеит, еизирҳауеит абжьыуаа рҟны апату ду зқәу уи иҩнаҭа атрадициақәа.

Иумҳәарц залшом Ардауан еснагь иарӷьажәҩаны ивагылоу иԥшәмаԥҳәыс Ҭамрико Ҷкадуаԥҳа лыӡбахә. Дара ҳәатәеиқәшәарыла, рыжәҩа еибыҭа ирааӡеит ԥшьҩык аԥсуа ԥҳәызбацәа Ирма, Ира, Илона, Инесса. Ҭамрико дызланагалаз аҭаацәараҿы Инга ҳәа зыхьӡ ршьаз аҩнаҭа аизҳазыӷьара, ачеиџьыка ахьӡ хара анеиҩраҿы лџьабаа рацәаӡоуп.

Аԥсуара иагәыцәыз, иахәышҭараз ари аҩнаҭа иалиааз аҭыԥхацәагьы хаҵамԥҳәысны еизҳауан. Убас Ардауан агәыбжьанытәи иԥҳа Илона Ҭаниаԥҳа лаб аҽықәтәара, аҽыбӷаҟазара иҿылҵааит дхәыҷаахыс. Лаб инапаҵаҟа 11 шықәса анылхыҵуаз инаркны аҽырыҩрақәа дрылахәын. Акырынтә Очамчыра араиони уи анҭыҵи аԥхьахәтә ҭыԥқәа лгахьан. Ардауан Ҭаниа дызлыҵыз Ԥақәашь ақыҭа ахьӡ ҭызгаша аҽыҩқәа рааӡара инапы алакын уажә ааигәанӡа.

Ҳәарада, ас еиԥш иҟаз аԥсуа хаҵа Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьраан аганахь дызгылозма. Усҟантәи аамҭазы 53 шықәса ирҭаз, Ардауан Џьоџьа-иԥа аибашьцәа қәыԥшцәа днарыцны дцоит еибашьра. Далан ԥшьышәҩык инарзынаԥшуа аибашьцәа еидызкылоз Ԥақәашьтәи абаталион.

© Foto / из архива семьи Ҭаниа
Ҭаниа Ардауан Џьоџьа-иԥа дызлаз Ԥақәашьтәи абаталион

Абџьар зыцәмаҷыз аибашьцәа ақыҭа иалганы игаз амҩақәеи уи аҳәаақәеи рыхьчаразы акыр аџьабаа рбеит, убарҭ дреиуоуп ҳастатиа афырхаҵагьы. Ҭаниа Ардон Џьоџьа-иԥа аиааира даԥылеит дызлахәыз абаталион аҟны.

© Foto / из архива семьи Ҭаниа
Ҭаниа Ардауан Џьоџьа-иԥа Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьра ашықәсқәа раан

Аԥсуа ҵас иалааӡо, изгәылыжжуа Ардон Џьоџьа-иԥа акырынтә Аԥсны ахы-аҵыхәа ачарақәеи акомпаниақәеи зырԥшӡахьоу ҭамада ҟазоуп. Иара қәрала ԥшьынҩажәи жәаба шықәса шихыҵуагьы, иқәра зынӡа инубаалом, анхара-бзазара инапы алакуп, ихшыҩ ҵҳафыруп, деилҟьоуп. Ԥақәашь ақыҭа иагәадуроу абырг, аб, абду Ҭаниа Ардон Џьоџьа-иԥа изеиӷьаҳшьап агәабзиара, аԥсуа ишықәсынҵыра ду. Иагымзааит Ҭаниаа рыҩнаҭа зыхьӡ хара инеиҩхоу аламыси ачеиџьыкеи.

442
Сборная Абхазии инвалидов-ампутантов по футболу в Турции

"Ҿыцымҭала ацәажәашьа сҵеит": зылшарақәа ԥку Алхас Амԥар иҭоурых

37
(ирҿыцуп 15:18 03.12.2020)
Махашьахала зылшарақәа ԥку рымш азгәарҭоит ԥхынҷкәын 3 рзы. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеран, "Агәымшәаразы" амедал занашьоу, аҩбатәи агәыԥ аинвалид, Аԥснытәи Еизгоу аинвалидцәа ампутантцәа ршьапылампылтә команда амбахьчаҩ Алхас Амԥар иҭоурых шәыдаагалоит.

Алхас Амԥар 17 шықәса ракәын ихыҵуаз иашьцәеи иҩызцәеи дрыцны иԥсадгьыл ахьчара даназгыла. Ажәыларақәа жәпакы рҿы гәымшәарыла ихы ааирԥшуан. Аҵыхәтәантәи, Аҟәа агаразы аҽазышәара анымҩаԥыргоз Алхас аӷа ихымца иарӷьа жәҩеи имгәеи ирықәшәоит. Уи нахыс арԥыс иарӷьанапы имыхәо иалагоит.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Ишырҳәо еиԥш арыцҳара ахала иааӡом. Аибашьра ашьҭахь шықәсык ааҵуаны, Алхас Пицунда чарак аҟны дшыҟаз, аҭаца лаагараан ахысра ианалага ахы ихәда иақәшәоит, дзымцәажәо даанхоит.

"Сарӷьа напы аус ахьамуаз гәнызгон изызӡари, сыбжауаҩны схы сыԥхьаӡон, ҿымҭӡакәа сгәырҩон. Аха сзымцәажәо саналага уи еиҳагьы еицәахеит. Ашкол аҿы аԥсшәа арҵаҩыс аус зуаз санду Вера Мархолиаԥҳа хәышықәса аҩны дааны ҿыц ацәажәашьа слырҵон. Ақәыԥшра аамҭа иҭагылоу изы еиҳагьы иуадаҩызшәа сгәы иаанагоит аинвалидра. Усҟан акалашәа ухы уацклаԥшыр ануҭаху, аԥҳәызбацәа уанреиҽырбо абас агра ануоулак аԥсҭазаара агьама ацәыӡуеит. Сара разҟны исыԥхьаӡоит убарҭ аамҭақәа раан исыцеибашьуаз сҩызцәа сааигәа иахьыҟаз, сгәы ахьдырӷәӷәаз, схы агәрагара ахьсырҭаз, насгьы Анцәа иахь исымаз ахаҵара ахьысцәымӡаз", - илахьынҵа далацәажәоит Алхас Амԥар.

© Foto / Саида Жьиԥҳа
Алхас Амԥар

Ахәрақәа рышьҭахь бжьышықәса ааҵуаны, Алхас иҭагылазаашьа данашьцыла, ихьаақәа анеиқәтәа, маҷк ацәажәарагьы даналага уск иҽазикарц иӡбоит. Азнык азы аинвалид изымариамызт аилазаараҟны ашьақәгылара, аха аҩны атәарагьы уаҳа илшомызт. Алхас дрыдыркылоит обиектк аҟны ахьчаҩс, уи ашьҭахь Аҳәынҭқарратә хьчара амаҵзура ажәабатәи аҟәшахьы диасуеит. Уаҟа жәашықәса иуалԥшьақәа наигӡон.

"Уамашәа ижәбаргьы, ажәабатәи аҟәшаҟынтә санца аусура салагеит Пицундатәи абжьаратә школ №1 аҟны аҩбарҵәыра арҵаҩыс. Ари инапы ихәом, ахәыҷқәа идирҵозеи ҳәа аӡәызаҵәык исзыимҳәеит. Дара аҵаҩцәа ракәзаргьы, сыбжьы ҭыганы сызцәажәом азы аҭынчра аԥҵаны ирасҳәоз зегьы гәныркылон", - иажәа иациҵоит Алхас.

15 шықәса раԥхьа, Алхас Амԥар Пицунда аинвалидцәа-ампутантцәа ршьапылампылтә турнир шымҩаԥысуаз машәыршәа ибеит. Убасҟан игәы ҿнакааит алаба зҽанҵаны зызшьапык ала ампыл иасуаз ауаа аниба. Иара иеиԥш зымаха-зышьаха еибгамыз ахацәа аԥсҭазаарахь ирымаз агәазыҳәара даршанхеит. Иагьиҭаххеит хаҭала рыцхәмарра.

"Аинвалидцәа-ампутантцәа ршьапылампылтә команда азыҟаҵаҩ Џьамал Барцыц, иара уи аамҭазы Афедерациагьы дахагылан сыгәҭакы аниасҳәа, мап сцәыимкит. Амала сгәы сҽаниҵеит дара рыԥҟарақәа рыла зызшьапык змам иоуп ампыл иасуа, зшьапқәа еибгоу, аха зызнапык хҵәоу, мамзаргьы измыхәо амбаҿы ддыргылоит ҳәа. Ажәакала сақәшаҳаҭхеит", - аспорт ду ахь дшиасыз игәалашәоит Алхас.

Сборная Абхазии инвалидов-ампутантов по футболу в Москве
Фото предоставлено Джани Чан-оглы
Сборная Абхазии инвалидов-ампутантов по футболу в Москве

Аинвалидцәа-ампутантцәа Аԥснытәи еизгоу ршьапылампылтә команда дацны Алхас Амԥар жәларбжьаратәи атурнир далахәын Грозныи ақалақь. Уа ихәмаруаз жә-командак рахьтә дара ахәбатәи аҭыԥ ааныркылеит. Шықәсык зны Аԥсны еиҿкааз атурнир аҟны ахԥатәи аҭыԥ ианаԥсаха аҳәынҭқарра ҳамҭас алшара рырҭеит Ҭырқәтәыла, Сҭампыл ақалақь рымԥсшьарамшқәа рхыргарц.

"Сҭампылтәи ҳамшқәа исхамшҭуа ахҭысқәа рыла иҭәын. Ҳџьынџьуаа есыҽны аԥсуа қыҭақәа рахь ааԥхьара ҳарҭон. Дареи ҳареи ҳгәы иҭалаз аԥхарра иахьагьы исыцуп", - игәалашәоит иара.

15 шықәса раԥхьа Аԥснытәи еизгоу аинвалидцәа-ампутантцәа ршьапылампылтә команда 20-ҩык ахәмарыҩцәа рыла ишьақәгылазҭгьы, иахьа рхыԥхьаӡара жәаҩыкгьы ыҟам. Аӡәырҩы аибашьраҿы ироуз ахәрақәа ирхырҟьаны адунеи рыԥсаххьеит, егьырҭ рықәрақәа цеит. Изылшоны иҟоу аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥыргоит, аха иахьазы апандемиа иахҟьаны аҩны иҟоуп.

Сборная Абхазии инвалидов-ампутантов по футболу в Турции
Фото предоставлено Джани Чан-оглы
Сборная Абхазии инвалидов-ампутантов по футболу в Турции

Алхас Амԥар иарӷьанапы ахьимыхәоз, насгьы дахьзымцәажәоз иразҟы ианыԥшыр ҳәа дацәшәон. Аха ишырҳәо еиԥш алахьынҵа узацәцом, 18 шықәса раԥхьа Алхас Амԥар иԥсҭазаара ицеиҩылшоит Гәдоуҭатәи аҭыԥҳа, аҳақьым Ирма Барцыцԥҳа.

"Ԥсуаҵас иахьысҳәо ԥшӡам, аха Барцыцԥҳа дарӷьажәҩаны дансывагыла ҿыцымҭала сизшәа схы збеит. Лара сыграқәа зегьы анлыдылкыла, урҭ иҟамшәагьы сҟалеит. Есыҽны анцәа иҭабуп ҳәа иасҳәоит сыԥсҭазаара ахьааирҳәыз, хҩык ахәыҷқәа сахьрабхаз", - инасыԥ далацәажәоит иара.

Алхас иԥшәмаԥҳәыси иареи аԥеи, ҩыџьа аԥҳацәеи рааӡоит. Ирма Барцыцԥҳа Гагра араион дыззымдыруа дыҟамзар ҟалап. Лара аус луоит араионтә хәшәтәырҭаҿы акардиологс.

Алхас иҭаацәа дрыхӡыӡаауеит. Иԥшәмаԥҳәыс ҳаҭыр лықәиҵоит. Ииашацәҟьаны аԥсуа ҭаацәарақәа рҿы аламала иуԥылаӡом ахаҵа иԥҳәыс аусура дышьҭны, иара ахәыҷқәа дрыдтәало. Ҳәоуеиқәшәарыла реицынхара иабзоуроуп, Алхас иахьа игәабзиара дахьахамшшаауа. Ибжьы акәзаргьы, ишьцылахьоу уи шыцқьам рызгәаҭаӡом.

Аҭагылазаашьа ихы иархәаны, Алхас аинвалидра змоу ауаа ргәы кармыжьарц, агәрагара рцәымӡарц, ԥхьаҟа ицаларц рабжьеигоит ихатәы ԥышәа гәаҭаны.

37