Алахьынҵа бзиа змоу ашәҟәыҩҩы: Сергеи Кәыҵниа диижьҭеи 85 шықәса ҵит

34
(ирҿыцуп 17:30 07.11.2020)
Сынтәа 85 шықәса ҵит аԥсуа шәҟәыҩҩы Сергеи Кәыҵниа диижьҭеи. Апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" аҳәаақәа ирҭагӡаны апоет Анатоли Лагәлаа иахьатәи ианҵамҭа иара игәаларшәара иазикит.

Сергеи Андреи-иԥа Кәыҵниа сара даара иџьабаа дуқәа сыдуп. Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет саналга, аусура салагеит агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" аҿы еиҭагаҩыс. Уа шықәсыбжак раҟара аус сухьан еиԥш, Сергеи Андреи-иԥа усҟан ашәҟәҭыжьырҭа "Алашараҿ" аус иуан редактор хадас, сыӡбахә иаҳаит, ажәеинраалақәа зыҩуа поет қәыԥшк агазеҭаҿ аус иуеит ҳәа.

© Foto / предоставлено Анатолием Лагулаа

Уи акәхеит, усҟан уи ашәҟәҭыжьырҭа адиректорс аус зуаз, сара сҩымҭа хәыҷқәа уаанӡа изымԥыхьашәахьаз еицырдыруаз ашәҟәыҩҩы Шьалаодиа Аџьынџьал иеиҳәеит, абри аҷкәын иӡбахә зласаҳаз ала, дҳахәоит, усура даагап ҳәа. Шьалодиа аҳаҭыр ду змаз шәҟәыҩҩын, усҟан агазеҭаҿ усгьы имариаӡамызт ркадрқәа рымхра, аха уи еиԥш иҟаз ауаҩы ианреиҳәа, мап кышьа рзыҟамҵазар акәхап, иақәшаҳаҭхеит!..

Абас ала, сара сшыҷкәынӡаз ашәҟәҭыжьырҭа "Алашараҿы" Сергеи Кәыҵниа ибзоураны редактор еиҵбыс срыдыркылеит.

Сергеи Андреи-иԥа Кәыҵниа диит 1935 шықәса, нанҳәамза жәеиза рзы, Очымчыра араион Аҭара ақыҭан. Уи данҩыҵшәаз инаркны аҵара игәы азыбылуан, дрыԥхьон ашәҟәқәа ирацәаӡаны. Убри азы акәзар ҟалап, иара прозаикк иаҳасабала дышҭышәынтәалахьазгьы, жәохә шықәса инарзынаԥшуа Очамчыра араион ақыҭа школқәа рҿы ирацәаӡаны рҵаҩыс ихы-иԥсы ақәҵаны аус зиуаз, ажәлар рҵеира зиааӡоз.

Иара ихаҭа Аҭаратәи абжьаратәи школ даналга, дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи арҵаҩратә институт афилологиатә факультет. Аҵара қәҿиарала даналга, кыршықәсатәи ирҵаҩратә усурақәа анхиркәша, аԥсҭазааратә ԥышәа ду аниоу, 1976 шықәса рзы диасуеит Аҟәа, Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭаҿ редакторс, ԥыҭрак ашьҭахь редактор еиҳабыс.

Сергеи Андреи-иԥа раԥхьаӡатәи иажәабжь кьыԥхьын 1958 шықәса рзы. Убри нахыс прозаикк иаҳасабала деицгәарҭеит, ажәа лыԥшаахқәа изырҳәеит ҳакритикцәа, ҳлитератураҭҵааҩцәа.

Уи иажәабжьқәа еиҳараӡакгьы изызкыз ақыҭа ԥсҭазаара акәын, уи ииашаҵәҟьаны, инарҵауланы, ибзианы идыруан. Ирлас-ырласны дкьыԥхьуан ажурналқәа "Алашареи", "Амцабзи" агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшьи" рҿы. Сергеи Андреи иԥа Кәыҵниа зынӡа 15 шәҟәы дравторын. Урҭ рахьтә иаарылукаартә иҟоуп ишәҟәқәа: "Азԥшра", "Гунда ԥшӡа", "Амра аныԥхо", "Аԥышәара", "Аӡыхь аҵхра", "Ашҭаҭбаа", "Мшыбзиа сқыҭа", "Набжьоутәи ажәабжьқәа", " Аҿыҭыбжьы", "Насыԥ змоу", иара убасгьы иажәабжьқәеи иромани згәылоу иҩымҭақәа реизга х-томкны.

Иҟалап ҳаԥсуа литератураҿы дыҟамзар Сергеи Кәыҵниа иаҟара ахәыҷқәа ирызкны ирацәаны ажәабжьқәа аԥызҵахьоу даҽа шәҟәыҩҩык.

Сергеи Анреи-иԥа даара аԥышәа змаз, атекстаҿ нбанк кьынаан игылазар, иаразнак ахацәа иқәыԥшуаз, зылаԥш иҵашәоз редактор бзиаӡан! Усҟан, сара исгәалашәоит, ашәҟәҭыжьырҭа аԥсуа ҟәшаҿы аредакторцәа хәҩык ҳаҟан. Дасу ҳзыԥхьоз, аредакциа ззаҳуаз ашәҟәқәа зегьы, ҳнапы ианыҵаҳхлак, иаразнак иара иахь инаагон, иара "илыхәҭа" гәӡа ианахижьлак, акагымкәа ианирыцқьалак, нас ашәҟәҭыжьырҭа адиректор ихаҭыԥуаҩ, апоет Платон Бебиа ирҭон, уи ашьҭахь адиректор Шьалодиа Аџьынџьал, нас урҭ зегьы рнапқәа анақәрҵалак, ашықәстәтәи аплан иаларҵон, уа ианышьақәдрыӷәӷәалак, ишиашаз аҭыжьрахь ицон. Абарҭ зегьы ирхыжьны, атекст гха-ԥхак амамкәа, иахьагырхатәыз иагырханы, аус ахьадулатәыз иадуланы, ашәҟәҭыжьырҭаҿы зегьы еиҿызкаауаз, хадаратәла зҭакԥхықәра ӷәӷәуаз аидара зҟәаҟәа иқәызхуаз, иҟазҵоз, Сергеи Андреи-иԥа иакәын.

© Foto / предоставлено Анатолием Лагулаа

Иахьа аԥсуа шәҟәҭыжьырҭаҿы аус зухьоу рҟынтәи иреиӷьу аредакторцәа рыхьӡ мышкызны аӡәыр иаликаараны дыҟазар, хымԥада, Сергеи Кәыҵниа ихьӡ иаҩысыр, даара исабаԥым ҳәа иԥхьаӡатәуп.

Уи аусураҿы убриаҟара зегьы шкылирышәшәаауазгьы, аусумҭа акы агны ицар, зегьы ирбо-ираҳауа дуацәҳар шилшозгьы, адәахьы шәанеицдәылҵлак, акаҳуажәырҭаҿ, акрыфарҭаҿ, акрыжәырҭаҿ, иаԥхьа уџьыба узҭалаӡомызт! Уи убриаҟара даԥсуан, есымша ауаҩ ҳаҭыр иқәиҵалар иҭахын, ичеиџьика агьама ибар иҭахын, акаҳуажәырҭаҿ диқәшәаргьы, иҩны днеизшәа, дныҳәа-ныԥхьан, пату иқәҵан, димышьҭыр иуӡомызт.

Сергеи Андреи иԥа ихьӡ редактор бзиак иаҳасаб ала анаҩсгьы, шәҟәыҩҩык иаҳасабалагьы даара ихцәажәара, игәаларшәара ахәҭоуп. Уи ахәыҷқәа ирызкны ажәабжь бзиақәа еидызкыло ашәҟәы ссирқәа ҭижьхьеит, иара убасгьы аповестқәа, ҳџьынџьтәылатә еибашьра иазку ароман " Набжьоутәи ахҭысқәа." Ари ароман ҳлитератураҿы иахьынӡахәҭоу ахә шьам, аԥхьаҩцәа аӡбахә бзианы ираҳартә иӡыргам, уи зхароу иахьатәи ҳлитературатә критикеи, алитература аӡыргара зуалу ашәҟәыҩҩцәеи ҳауп.

Сара излаздыруа ала, зегь ҳагха акритик Руслан Қапба ихаирҭәаауеит, хара имгакәа ихиркәшаран дыҟоуп Сергеи Кәыҵниа изку инеиҵыху амонографиа… Иара убасгьы иара иҩыза гәакьа, абаҩхатәра бзиа змаз, иаамҭаӡамкәа зыԥсҭазаара иалҵыз апоет Рауль Лашәриа астатиа бзиаӡа азикхьан ашәҟәыҩҩы ирҿиара.

Иазгәаҭатәуп, Сергеи зынӡа ахӡыргара зламыз, ашьац змырҟьацуаз, аӡәы сибандаз ҳәа ахаан амыцхә зхы шьҭызымхыцыз шәҟәыҩҩын. Уи ишәҟәы бзиақәа реиԥш, ихылҵит ахшара бзиаӡақәа, иӡӷабцәа ҩыџьеи, иҷкәыни. Имоуп амаҭацәа. Абраҟа инаҵшьны иазгәаҭатәуп, уи иԥҳа еиҵбы Гәында Кәыҵниаԥҳа, Аԥсны еицырдыруа поетуп, уаажәларратә усзуҩуп, Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа далауриатуп!

Сара агәра згоит, Сергеи Андреи-иԥа Кәыҵниа ипроза иҵегь аҭҵаара, аӡыргара, ахәыҷқәа ирызку иреиӷьӡоу иажәабжьқәа реиҭаҭыжьра хымԥада ишаҭаху. Уи иҩымҭақәа ирымоуп алахьынҵа бзиа, уаҵәы игылоу аҿар ирҭахны, бзиа ибаны ирыԥхьоит!

34

Есымша исыцу сҩыза: апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара

42
(ирҿыцуп 11:20 23.11.2020)
Апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" аҳәаақәа ирҭагӡаны апоет Анатоли Лагәлаа иахьатәи ианҵамҭа апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара иазикит.

Сара аакласск рҿы стәан Виачеслав Ҷыҭанааи сареи ҳанеибадыр. Усҟан ашәҟәыҩҩцәа лассы-лассы араионқәа рҿы инеиуан, еиҿыркаауан алитературатә семинарқәа. Уаҟа ахәыҷқәа ражәеинраалақәеи ражәабжьқәеи ианырзыӡҩрлак, иргәаԥхоз Аҟәаҟа аредакциақәа рахь иаарыԥхьон. Убасҟан ашәҟәыҩҩы Џьума Аҳәбеи акритик Рауф Ебжьноуи сҩымҭақәа ргәаԥхан, саргьы Аҟәаҟа алитературатә семинар ахь саарыԥхьеит.

© Foto / Из архива Анатолия Лагулаа
Виачеслав Ҷыҭанааи Анатоли Лагәлааи

Ари асеминар иалахәын Аԥсны араионқәа зегьы рҟынтә иалрыԥшааз ахәыҷқәа, астудентцәа. Убасҟан ауп Виачеслави сареи ҳанеибадыр. Уи К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа интернат далгахьан, Аҟәа ақалақь бзианы идыруан, даԥшәымахахьан, ашәҟәыҩҩцәагьы рацәак дырцәыԥхамшьакәа драцәажәон.

Виачеслав иажәеинраалақәа зегь ҿырҳәала идыруан, ибзиангьы дрыԥхьон. Уи аҽны ашәҟәыҩҩцәа ҳҩыџьагьы ҳажәеинраалақәа даара иргәаԥхеит. Асеминар анеилга, Виачеслав даасыдгыланы дсазҵааит, узцыда уара ҳәа. Азныказ сара стәала иаахьымӡӷысшьеит, аха нас иасҳәеит саб дышсыцыз, уи апарк аҿы дысзыԥшны дыштәоу!

- Аҩныҟа дҳашьҭып!- иҳәеит иара, гызмалрак аҵаӡамкәа дааччан.- Уаха сара сҿы уҟаз, ара азеиԥшынхарҭаҿы ауада сымоуп.

Сара азныказ исҳәашаз сақәымшәеит, саангыларцгьы сҭахын, аха саб сицны аҩныҟа сцаргьы цәгьа избомызт, арахь асеминар аҿы сдырҽхәахьан, уи ажәабжь "шыԥхаз" саб изеиҭаҳәара сахыццакуан!

- Аҟәа усырҵоит!- деиҭаасыхлафит иара, - ажәеинраала бзиақәа зыҩуа Аҟәагьы бзианы идыруазароуп!

Саб иҿы ҳнеины иаҳҳәеит иааӡбаз, Виачеслав ихы-иҵыхәа цқьа ианеиликаа, инапы снаниҵан, ҟәрышьқәакгьы наҳаиҭан аҩныҟа дцеит.

Абас ауп ҳаибадырра ахы шакыз, сҩыза, сыԥсҭазаараҿы даара иӷәӷәаны исывагылаз, иахьа сызқәу сымҩа сахымҟьартә ианаамҭаз ацхыраара сызҭаз Виачеслави сареи.

© Foto / Из архива Анатолия Лагулаа
Виачеслав Ҷыҭанаа иҩызцәа рыгәҭа

Уи нахыс, сара ашкол сшалгазҵәҟьа аинститут сҭалеит, хышықәса азеиԥшынхарҭа сыҩнан, иаргьы ешьак еиԥшҵәҟьа илаԥш схын. Иҟоуп иареи сареи ҳаиҩызараҿы ахаан исхамышҭуа ахҭысқәа рацәаны, абраҟа урҭ рахьтә ҩбаҟа-хԥаҟа анысҵоит.

Виачеслав иашьцәеи иаҳәшьцәеи зегьы дреиҳабын. Уи иашьцәа ԥсуаҵас иааӡаз ҷкәынцәан, иара иаԥхьа аҭаацәара алалара рзыгәаӷьуамызт. Арахь иара иани иаби дыхҭаркит, уеиҳабызар, уашьцәагьы мҩакы иқәҵа, урԥырхагамхан, уаргьы шьҭа ухы уаазхәыц ҳәа. Уи иаанагоз еилкаан, ихы дахәар акәын! Виачеслав абри абри лоуп ҳәа аӡәгьы далхны димаӡамызт, иара иҳәашьа аӡәгьы "дҭеимԥшыхәцызт" макьана, анаԥш-ааԥшра акәын дызҿыз!

Исгәалашәоит, хәылԥазык, ҳаашәарыцап, иудыруеи ҳдарҩатә еиӷьхар иҳәан, апроспект ҳаныланы ҳҿынаҳхеит. Ус ҳалаԥш нақәшәеит афиша, усҟан астудентцәеи Аҟәатәи акультуратә хан аҿы еиҿкааз ақәыԥшцәа ртеатри еицымҩаԥыргоз спектакльк цон. Нас ҳаузынкылозма ҳара, ахәаԥшҩы ирольгьы, аҽырбаҩ ирольгьы нагӡо аԥхьаҵәҟьа ҳнатәеит! Виачеслав ихы аасыдикылан исеиҳәеит, уаҟа ихәмаруаз ӡӷабк дшигәаԥхаз. Уи акәхеит, аспектакль анаанҵәа, лҩызцәеи лареи алаф нараҳәо, апроспект ҳаныланы ҳҿынаҳхеит. Лҩызцәа аӡәы, лара лыжәлантә, ҳпоетесса гәлымҵәах, Саида Делԥҳа лакәын, егьи- ажурналист Инна Ҳаџьымԥҳа, лара- иахьа Виачеслав ихәыҷқәа ран, Нонна Делԥҳа лакәын!

Азеиԥшынхарҭаҿы ҳаннеи, урҭ рахьтә сара Саида дыздыруан, иласҳәеит, ҳҩыза лаҳәшьа дшигәаԥхаз, еибаҳардырырц шаҳҭаху!

- Ибзиоуп!- лҳәеит лара,- амала амыцхә дыԥхашьаҩуп, иаҳзеирцәажәар!

- Иаргьы дыԥхашьаҩуп, аха уи ихәшә сара издыруеит, сҳәан, иаразнак рыжәтә хәыҷык аахәан иаазган, азеиԥшынхарҭа аҩбатәи аихагылаҿы дара руада ҳныҩналеит.

Нонна иара усгьы ажәак аалыхәлымшәеит, иаразнак лцәа иалашәеит ҳгәы иҭаз. Аха Саидеи, Иннеи сареи аҭагылазаашьа "еиқәҳархарц" ҳалагеит. Ус ҳаӡбеит, ҳарҭ ҳабжьы рдуны ҳцәажәалап, ажәеинраалақәа ҳрыԥхьалап, уимоу, амҳаҵәқәа ықәықшаны "амузыка" аҳарҳәалап, уи иалагӡаны, издыруада Виачеслав акыр изҳәозар ҳәа! Аха Виачеслав, цас иҟаиҵозшәа, убри аҽны ибыз ихәлашәеит, акызаҵәык ииҳәаз, иаб ԥҳәыс даага ҳәа дшыхҭеикыз ауп, лара дшигәаԥхаз, лара лыда дышхәарҭам, - уаанӡа ииҳәарц игәы иҭаз зегьы шҳәатәыз ихашҭит!

Ҳара еиҭах ҳабжьқәа ҳрыӷәӷәеит, дара зынӡак хьаас иҳамаӡамшәа ҟаҳҵеит, уимоу, Саида дагьыкәашеит, ажәеинраалақәа ҳрыԥхьеит! Виачеслав уи иаҩижьуазма, арыжәтәгьы, иқәыԥшрагь, ҳара ҳазҿызгьы зегьы еилалан, игәы иацрасзар акәхап, уаанӡа иҿаҳәазшәа иваԥсаз инапқәагьы рҟьара далагеит. Аха игәы иҭаз зегьы иҳәарцаз, ҳара иҵегь ҳабжьы еиҵаҳхыр акәын, ҳара иҵегь ҳабжьы еиҵаҳхыр,- акомендант дхалан ҳдәылицон! Ус ҳаӡбеит, уахатәи ҳаиқәшәараҿ ҳаангыларц, уаҳа ацҳамҵарц, уаҵәы ҳаиҭеиқәшәарц. Дара аӡӷабцәагьы гызмалқәамзи, еиҿдырԥшуазар акәхарын, ауха иаҳҳәози адырҩаҽны иаҳҳәози еиқәшәозу еиқәымшәозу! Уаҵәы захьӡыз ҳазегь ҳаиҭеиқәшәеит, еибаҳҳәеит ҭыԥ ԥшӡак ахь ҳаиццарц, ҳаԥсқәа ҳшьарц. Ҳцеит Лбаатәи Ешыра, Виачеслав иҩыза гәакьак иҿы зегьы ҳшеицыз. Уи ауаҩ даара ибзиаӡаны ҳидикылеит, Виачеслав ауха Нонна диҳәеит! Мызк анааҵ, Виачеслави Ноннеи рынасыԥ еиларҵеит!

Ахаан исхамышҭуа ахҭысқәа иреиуоуп: даҽа уахык, усҟан авокзал авараҿы ҩынхәыҷык аҟны қьырала иамхны ҳанхон сҭаацәеи сареи, цхыбжьон ашә асыбжь геит. Сҩагылан иаасыртызар, Славик дҳаш-ҳашуа, иԥсы игәы икылахо, ццакырак, ма ус ӷәӷәак дшақәшәаз мҩашьо, ирласны уҽеилаҳәаны уаала иҳәеит. Ҳабацо сҳәан, ҳабацо умбо, Нонна ахшараиурҭаҿы дааганы дышьҭасҵеит, аҳақьым хадеи уареи ибзианы шәшәшеизыҟоу здыруеит, усызиацәажәароуп иҳәеит. Саргьы ахьышәҭҳәа сҽааиласҳәан, сҿанынасхоз аамҭаз: "Дәрыԥшьҟа ааигәа умцаӡаци?!" ҳәа дсазҵааит. Ҳашԥамцац, иаҳхысыз асабшазы уахьынтәи ҳмааи анысҳәа, нас, ҳацлымҳәа зырҵасыша акгьы ааумгаӡеи, иҳәеит! Ишԥаасымгеи, уааи, акака аажәып сҳәан, аҿаԥарашәа иҟаз ахь ҳнҩналеит. Уи акәхеит, аҩны иҟазгьы цыфақәак анааҳзықәлыргыла, аӡәы имаӡа иҵәахып, ҩбаҟа сааҭ ҳаидхалеит!

Ацхыбжьон, ахшараиурҭаҿы ҳаннеи, Нонна деибга-деизҩыда аҷкәын длоухьан!.. Ахшареилыргаҩ ӡӷаб гәырӷьаҽҳәаша анҳалҭоз, Славики сареи лхы наҳақәылкын:

- Нонна дсыҳәан, хынтә ахԥатәи аихагыла аҟынтә сылбаалышьҭхьеит, - лҳәеит,- цхыбжьон хәшәык иашьҭалан ицан, машәырк рмыхьзааит ҳәа! Ҳарҭ ҳабызқәа ҳрымҭииргьы, алашьцара ҳалубаауазар акәхарын ҳҟаԥшьҟаԥшьӡа ҳшыҟаз!

- Шәарҭарак ҳақәшәеит, аха ҳацәцеит!- ҳҳәеит ҳаргьы ҳаҿамхаӡакәа!

Виачеслав аҩыза изы иԥсы ҭихуан, иахьынӡаилшоз дивагылан. Уи алитератураҿы даара агьама бзиа змаз поетын, ирацәаӡаны аҩымҭақәа ҿырҳәала идыруан. Уи аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы ииҩыз аепиграммақәеи, апородиақәеи, ажәеинраалақәеи, ажурнал "Алашара" адаҟьақәа рҿы ианылахьеит. Ҳаԥсуа поезиа дацәыӡит ҳаԥхьаҩцәа бзиақәа зыргәырӷьашаз, иҵаулан ихәыцуаз, ажәа агьама зныруаз, злафи зҟазшьа бзиақәеи рыла угәырҩақәа ухазрышҭуаз, ахааназ зҭыԥ даҽаӡә иҭыԥ иаламҩашьо ҳҩыза бзиа, ҳашьа бзиа- Виачеслав Ҷыҭанаа.

"Аԥсуа поезиа антологиаҿы" иануп зхатә ҭыԥ аанызкылахьоу иара ицәаҳәақәа – иара иуасиаҭ.

Сҩызцәа, игәыӷуа исзыԥшыз,

Еиқәтәаз сгәеисыбжьы шышәныҩуа,

Исзымҳәаз ажәа, сгәы иҭашыз,

Сызхьымӡаз сашәала сышәҵәыуа!

42

Цуца Аҳəԥҳа: аҵаҩы арҵаҩы ибла дхыԥшылозароуп, лабҿаба еимадазароуп

201
(ирҿыцуп 10:15 22.11.2020)
Нестор Лакоба ихьӡ зху Аҟəатəи ажəабатəи Ашьхарыуаа рышкол аҟны аус зуа, Аԥсны зҽаҧсазтəыз арҵаҩы Цуца Виссарион-иԥҳа Аҳəба аиҿцəажəараҟны дырзааҭгылоит ҳазҭагылоу аамҭазы аҭыԥ змоу аҿкчымазара аҵаҩцəеи, арҵаҩцəеи, аҭаацəеи ишырныԥшыз, иара убас лзанааҭ аҷыдарақəа ртəы.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

- Цуца Виссарион-иԥҳа, адунеи иалаҵəаз аҿкчымазара иахҟьаны ашколқəа рҟны имҩаԥысуаз аҵаратə процесс еиԥҟьоуп, уи уадаҩрақəас ицəырнагазеи, ишԥарныԥшуеи аҵаҩцəа рҵарадырра аизырҳараҿы?

- Ҳəарас иаҭахузеи ари аҭагылазаашьа аҵаҩцəагьы, арҵаҩцəагьы, аҭаацəагьы ирнымԥшырц залшом, ԥсыхəа змам акакəны иҟалеит, аҵарадырра знапы алаку зегьы гəҭыхас иҳамоуп. Онлаин арежим ала, аҭелқəа рыла ахəыҷқəа разыҟаҵара, адҵақəа рыҭара нап аркуп, аха уи еиззырҳауа акакəым. Сара аиҵбыратəи аклассқəа рҟны аус злазуа ала, ибзианы избарҭоуп ахəыҷи арҵаҩи аԥхарра рыбжьазар шакəу, урҭ еснагь еимадазароуп. Ахəыҷы арҵаҩы ила дхыԥшылозароуп, арҵаҩы ахəыҷы ила дхыԥшылозароуп, дихəаԥшуазароуп, аҩышьа, аԥхьашьа инацəкьыс нақəкуа, дырҽеиуа дцозароуп. Ари аҩыза аҭагылазаашьа аԥхьаҟа ҳҳəыҷқəа абакылнаго ҳəа зегьы хьаас иҳамоуп.

Цуца Ахуба
© Фото : предоставлено: Сырмой Ашуба
Аԥсны зҽаҧсазтəыз арҵаҩы Цуца Виссарион-иԥҳа Аҳəба

- Абри аамҭа иалагӡаны шəҵаҩцəеи шəареи аимадара шшəыбжьоу ҳасаб азуны, рҵара аус еихьӡара ҳəа акраманы ижəбома?

- Иҟоуп аҭаацəа рхəыҷкəа напы рыдкыланы, ирыдтəаланы рыдҵақəа рыцҟазҵо. Аха, еиҳараӡак аҭаацəа ирылшаӡом, аус зуа ыҟоуп, хəлаанӡа ахəыҷқəеи аҭаацəеи изеибамбо ыҟоуп. Убри азы ахəыҷқəа еиҳа изцəыуадаҩу еиҳахеит, иззымариоу реиҳа. Ахəыҷы еиҳа аҭакԥхықəра иднаҵоит ашкол аҟны даныҟоу, аҩны даныҟоу днатəоит, днагылоит, уиаҟара ихы дацклаԥшӡом. Иреиҳау аҵараиурҭақəа ирҭоу рҭагылазаашьа хазуп, еиҳа иазҿлымҳаны иазнеиуеит рҵаратə процесс.

- Шəара имаҷымкəа абиԥарақəа еиҵашəааӡахьеит, шəџьабаа акыр ирацəоуп. Иаҳҳəозар, шаҟа шықəса ҵуеи уажəшьҭа шəзанааҭ ала аус шəуеижьҭеи?

- Уажəшьҭа 50 шықəса инареиҳауп ахəыҷқəа нап рыдкыланы рааӡара саҿуижьҭеи. Аҭаацəа змоу ауаҩы иҭаацəа рыда дышхəарҭам еиԥш, ахəыҷқəа рыда ухəарҭаӡам. Абыржəы аҩны ҳаҩнахеижьҭеи, сааҟəымҵӡакəа ахəыҷқəа роуп сзызхəыцуа, сыла ихгылоуп еснагь. Ирҳəоз-ируаз зегьы сгəалашəоит, ашкол аҟны аус анууа ахəыҷқəа бзиа иубароуп, бзиа иумбакəа гəыла-ԥсыла аус рызудулаӡом. Ахəыҷқəа анааԥсогьы ыҟоуп, усҟан лафк нараҳəаны, иаарччаны аусура иналасыргалоит. Ахəыҷы дук иаҳасабала пату-ҳаҭыр иқəҵаны уиацəажəозароуп, уи ахəыҷы имнырырц залшом.

- Шəара шəырҵаҩратə ԥсҭазаараҿы иарбан ҟазшьа ҷыдарақəоу иалышəкаауа, еиҳа зҿлымҳара зышəҭо?

- Еснагь уҽырԥшӡаны ахəыҷы уҽиаҟаратəны уцəажəозароуп, уи лымкаала сацклаԥшуеит. Аԥшьбатəи акласс иалганы маҷк ианеизҳалак, иҟəышхо ианалагалак, уҟазшьа ааԥсахны маҷк иаарымчшəа рацəажəара уалагоит. Убри анаҩсан, актəи акласс аҟны ианааҳго иаҳбарҭоуп, насгьы аҳəыҷбаҳчеи рҭаацəеи рыда уаҩ дзымбац ахəыҷқəа рҟазшьа шхазу, ишəаӡыӡо, иԥхашьо, иҟəиҭ-ҟəиҭӡа ианынатəо аамҭазы уаргьы уҽраҟаратəны ацəажəара уалагозар ауп, есииуа ҳрыциуазароуп ҳəа лафны исҳəалоит зны-зынла. Нас, амшын ацəқəырԥа еиҳа-еиҳа ишеиҳахо еиԥш, хəыҷы-хəыҷла уҟазшьа ааԥсахуа унапқəа нарыкəыршаны ԥхьаҟа иугозар ауп. Ахəыҷы мыцхəы иахьырхəрагьы сҟазшьаӡам сара. Аурокқəа рыбжьара аԥсшьарахь иандəылҵлак, аӡəаӡəала иааганы срацəажəоит, срылабжьоит, рҭаацəа дара гəыӷырҭас ишрымоу, идмырԥхашьарц, аҵара бзианы ирҵарц шырҭаху расҳəоит.

- Акыршықəса ҵуеит шəзанааҭ бзиа ибаны, шəыԥсы ахҭынҵаны, ааԥсарак шəынмырԥшкəа шəааиуеижьҭеи. Иаҳҳəап, егьырҭ ашықəсқəа ирҿырԥшны ҳахəаԥшуазар, раԥхьа аҵара зшəырҵоз ахəыҷқəеи уажəтəи ахəыҷқəеи еиԥшымзаарас, ҷыдарақəас ирымои?

- Ҳəарас иаҭахузеи, ахəыҷқəа аамҭа рҽақəыршəаны ицозар ҟалап, уи азы ахара ҳазрыдҵом. Ахəыҷы дани инаркны дшысабиӡоу ахəыҷбаҳчахь игара, даҽаӡəы диааӡартə еиԥш аҭагылазаашьа аԥҵара, абри сара тəымнапык дааӡазшəа азысыԥхьаӡоит. Урҭ уиаҟара аԥхашьара рылаӡам аҩны иааӡаз ахəыҷқəа реиԥш, рҟазшьақəа еиқəшəаӡом, еиԥшӡам. Ахəыҷбаҳчақəа хымԥада адырра рнаҭоит, иааӡоит, аҩра, аԥхьара, аԥхьаӡара, ажəеинраалақəа ахьыддырҵо рацəоуп. Уажəтəи аамҭазы, шəымбои, аҭелқəа рыҽрыдырцалоит, раамҭа иахнагоит, рҟазшьақəагьы аԥсахуеит. Зҟазшьа зыԥсахыз ахəыҷгьы дгəыгəҭамыжькəа хылаԥшра иуҭароуп. Артист асцена данықəу еиԥш, ахəыҷқəа раԥхьа дыхəмарроуп арҵаҩы.

- Цуца Виссарион-иԥҳа, шəҵаҩцəа рахьтə уажəшьҭа иҟоуп иандуцəоу, иабдуцəоу, зыуаҩыбжара инҭысхьоу. Дареи шəареи шəанеибабо шəгəалаҟазаара зеиԥшрои, цəаныррақəас ишəызҵəырҵуеи?

- Ашкол ианалго, аҵыхəтəантəи аҵəҵəа аныҟало, раԥхьатəи рырҵҩык лаҳасабала еснагь ус расҳəоит: "Арҵаҩы изы еиҳау гəадура ыҟаӡам данубо уивсны умцакəа аԥсшəа аниауҳəо, убри аҟынтə, шəҳавымслан, аԥсшəа ҳашəҳəала" - ҳəа. Аԥсшəа самҳəакəа, сыргəыдмыҳəҳəалакəа исывымсыц сҵаҩцəа.

- Ҳаиҿцəажəара ишьҭнахуа азҵаарақəа рацəоуп, аха ахыркəшамҭазы иҳаҳарц ҳҭахуп шəара шəзеиӷьашьарақəа.

- Сара аҭаацəа рахь, ахəыҷқəа рахь схы нарханы исҳəо убри ауп, абыржəы ҳазҭагылоу аамҭазы агəабзиареи аманшəалареи Анцəа ириҭааит. Агəабзиара аныҟала, зегьы ҟалоит, рхатəы бызшəа рхамшҭуа, рыԥсадгьыл иаԥсаны иаҵагыло аманшəалара Анцəа ириҭааит!

- Иҭабуп ҳаиҿцəажəаразы, аманшəалара шəыцзааит!

Иара убас шәаԥхьа ҟалоит:

201

Емырхәба еиҭеиҳәеит Алакәымҳара ақыҭаҟны имҩаԥысуа аусурақәа ртәы

0
(ирҿыцуп 21:21 23.11.2020)
Гал араион ахада ихаҭыԥуаҩ Беслан Емырхәба арадио Sputnik арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҿы еиҭеиҳәеит Алакәымҳара ақыҭаҟны ицо аиҭашьақәыргыларатә усурақәа ртәы.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Емырхәба Гал араион аҟны аиҭашьақәыргыларатә усурақәа ртәы

"Алакәымҳара ашкол аҟны аусурақәа мҩаԥгатәны иҟоуижьҭеи акыр шықәса ҵуеит. Иҳәынҭқарратәым аиҿкаара ацхыраарала ахыб ԥсахуп, аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит ахыбра аҩныҵҟагьы. Быжь-километрак инацны амҩа аҟаҵара азгәаҭоуп Аберқыҭеи Алакәымҳареи рыбжьара, машьынала амҩасра уадаҩуп", - иҳәеит Емырхәба.

Шәазыӡырҩа аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0