Ҳшыхәыҷызнатә ҳаӷацәа рхаҿқәа ҳбахьан: арҵаҩы Фатима Лыхәԥҳа лҭоурых

327
(ирҿыцуп 21:11 21.11.2020)
Аԥсны амилаҭ-хақәиҭратә ҵысра зышколтәи, зыстуденттәи, зусуратә шьаҿақәеи ирныԥшыз, 31 шықәса Гагратәи абжьаратә аԥсуа школ №1 аҟны аԥсуа бызшәеи, алитературеи, аԥсуареи рырҵаҩы Фатима Лыхәԥҳа еиҭалҳәеит урҭ аамҭақәа раан иҟаз аԥынгылақәеи иахьатәи лусуреи ртәы.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Фатима Заур-иԥҳа Лыхәԥҳа аҵара лҵон О. Демерџьиԥа ихьӡ зху лқыҭа Оҭҳаратәи абжьаратә школ аҟны. Аԥсны Аџьынџьтәылатәи аибашьра алагаанӡа, Оҭҳара ақыҭан ашәанцәа рацәаҩны инхон. Убри азы ари ашкол ҩ-секторкны - аԥсуеи, ақырҭуеи ҳәа еихшан. Аҩ-милаҭк рхәыҷқәа аилибамкаарақәа рыбжьалахьан, ақырҭцәа ҵҟа-ҵҟала имҩаԥыргоз аполитика хәашь иахырҟьаны.

"Сара ашкол санҭаз 80 ашықәсқәа ралагамҭазы Оҭҳаратәи ашкол аҿы аҵара рҵон хәышәҩык иреиҵамкәа аҵаҩцәа. Ашәанцәеи ҳареи есқьынагьы ацтәқәа ҳаман. Зны-зынла убас сгәы иаанагоит аԥсуаа рахь ацәымыӷра мгәарҭа ишыҟаз ршьа иалалахьан ҳәа. Еихагылак аҿы аҵара шеицаҳҵозгьы, аҳәаа ҳабжьан, иахысыр ҳуамызт, ҳаргьы уахь ҳнеиуамызт. Усҟан афбатәи акласс аҿы итәаз, 12 шықәса зхыҵуаз ҳаҷкәынцәа ахацәа нагацәа реиԥш рхы аадырԥшуан. Аԥсуаа рзы ажәа хәахәак ашәанцәа рхы иаҭәаршьар иаразнак ирҿагылон", - ақырҭцәа Аԥсны хаԥышәала ианныҟәоз аамҭақәа лгәалашәоит Фатима Лыхәԥҳа.

Фатима Лыхәԥҳа лышколтә аамҭақәа раан директорс дрыман Рикәа Кәакәасқьыр. Лыкласстә напхгаҩы иакәын Заканбеи Патхвариа. Аус зуаз арҵаҩцәа реиҳараҩыкгьы ахацәа ракәын азы, алеишәеи, аихьӡарақәеи рганахьала ашкол аԥхьагылара аман. Аҩ-милаҭк реизыҟазаашьақәа ртәы умҳәозар.

"Ақырҭуа политика асекта иаҩызан. Аҵара ҳацызҵоз ашәанцәа ргәы ацԥыҳәаны аԥсуа бызшәеи, Аԥсны аҭоурыхи, агеографиеи зҿлымҳара арҭон. Иабардыруаз ахәыҷқәа лымкаала арҭ амаҭәарқәа шҵатәу рҭаацәара ирыҵарымҳәозҭгьы, аҩны апропаганда мҩаԥырамгозҭгьы. Абарҭ адыррақәеи, насгьы рхыԥхьаӡара арацәареи аибашьраан рхы иадырхәеит Оҭҳаратәи ашәанцәа", - инаҵылшьит арҵаҩы.

Фатима Лыхәԥҳа илгәалашәоит, ашәан хәыҷык егьа диашамзаргьы ԥсыуа рҵаҩык ма ҵаҩыки иареи аимак рыбжьалар ақыҭа иаланхоз имилаҭ зегьы адгылара ширҭоз. Уи збоз аԥсуаа рхәыцрақәа рҿы ицәырҵхьан аӷа иҿаԥшылара.

Фатима Лыхәԥҳа ашкол даналга дҭалоит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет, афилологиатә факультет, аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҟәша. Иара убарҭ аамҭақәа раан аԥсуа-ақырҭуа еиҿыхарақәа рхы еиҳагьы иҵырхуа ианалага.

"Раԥхьаӡа сара аекономикатә факультет алсхит, аха уи ашықәсан ақырҭуа сектор акәын иҟаз аҟнытә, афилологиатә факультет, аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҟәша сҭалеит. Ари амаҭәар ахьсықәҿиоз сышколтә рҵаҩцәа Валери Қардиеи Белла Кәакәасқьырԥҳаи ирыбзоуроуп. Аиаша шәасҳәап, знызаҵәыкгьы сахьымхәит. Владимир Анқәаб, Анатоли Зыхәба, Шоҭа Арсҭаа, Гьаргь Гәыблиа уҳәа реиԥш иҟаз алекторцәа хазынақәа рнапы ҳахьаныз насыԥ дуун", - лажәа иацылҵоит Фатима Заур-иԥҳа.

Фатима Лыхәԥҳа курск аҿы аҵара лыцылҵон апоетесса Саида Делԥҳа. Аԥҳәызба лыӡбахә ҳәауа, Фатима инаҵылшьит дышқәыԥшызгьы лыхшыҩ шшәхьаз, лдунеихәаԥшышьа шыҳаракыз.

"Саида ауниверситет аҿы алитературатә кружок еиҿкааны илыман. Ҳкурс азы лара дҿырԥшыган. Дҳаракны даҳԥхьаӡон. Уамашәа иубаша, Аԥсны уаҵәтәи аԥеиԥш лдыруан. Даара ҳажәлар рзы ицәыӡ дууп лара леиԥш иҟаз ауаҩ ҟәыш аибашьраан лҭахара", - илгәалашәоит ажәабжьҳәаҩ.

1989 шықәсазы Фатима Лыхәԥҳа ауниверситет даналгоз аан, аҩ-милаҭк рыбжьара еиҭа аиҿыхара ӷәӷәақәа ҟалеит. Ақырҭуа студентцәа аԥсуа ҿар ауниверситет ахь иаармышьҭуа аҿагыларатә акциақәа мҩаԥырго иалагеит.

© Foto / фото из архива Фатимы Лухба
Фатима Лыхәԥҳа лыстудентра ашықәсқәа раан

"Ҳара аҩбатәи асмена аан ҳаԥхьон. Ашьыжь инеиз ақырҭуа студентцәа ҳаамҭазы идәылымҵӡеит. Убасҟан ауниверситеттә комҿар еидгыла ахантәаҩы Закан Маршьан ҟәышрыла ихы ааирԥшит. Аҩ-ганк аҿар еиламларц, насгьы аҵараиурҭа аԥхасҭа арымҭарц азы, афилармониаҿы аизара ҟалоит ҳәа ихҭҳәааз алаҳәара ҟаиҵеит. Ақырҭцәа ииашоу џьшьа, аԥсуаа ҳаԥхьа инеины итәарц, нас ҳнармышьҭарц еибарыҩны уахь ицеит. Аудиториа анҭадарцәы ҳҭыԥқәа аанаҳкылеит. Уи ашьҭахь ҳара иааҳмышьҭуа ҳалагеит. Ажәакала аҩ-милаҭк иҳабжьаз ацәымыӷра убраҟа еиҳагьы иааԥшит", - еиҭалҳәоит арҵаҩы.

Уахи-ҽни ҳаишьцәоуп, ҳаиҩызцәоуп ҳәа зҽыргызмалны аԥсуа ҿар ирацәажәоз ақырҭцәа, убасҟан аурыс театр аԥхьа амлашьра итәеит.

"Есқьынагьы аԥсуа иаҳаҭыр аларҟәра акәын изышьҭаз. Ҳацкыс еиӷьызшәа рхы рбон. Аҵараҵараҿгьы ԥсыуак аԥхьагылара имазар, аԥынгылақәа ирҭон. Аха зегь акоуп, усҟантәи аидеологиа ҽакын. Аԥсуа ҿар раӷацәа ирцасны аҵарагьы рҵон, рхгьы бзианы имҩаԥыргон. Зегь рыла раԥсуара аԥхьа идыргылон", - иацылҵоит лара.

Фатима Лыхәԥҳа, Баграт Шьынқәба иҩымҭа "Ахаҳә еиҩса" ала лнапхгаҩы Џьулетта Адлеиԥҳа лҟны адипломтә усумҭа хьчаны, аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс раԥхьатәи лшьаҿақәа ҟалҵоит амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара иалиааз Гагратәи абжьаратә аԥсуа школ №1 ахь. Усҟан ара директорс дыҟан аҵараиурҭа ашьаҭаркыҩцәа иреиуаз Ҳараз Ҳаџьараҭ-иԥа Чамагәуа.

"Сара арҵаҩы изанааҭ сгәазырԥхаз, Аҟәа апрактика санахысуаз зурокқәа срылатәаз Ирина Лакәарԥҳа лоуп. Убраҟоуп арҵаҩи аҵаҩи ицқьоу реизыҟазаашьақәа ахьызбаз. Гаграҟа санаа, исылҭаз аԥышәа схы иархәаны раԥхьатәи ашьаҿақәа ҟасҵеит. Рыӡбахә сымҳәар ҟалом абраҟа иарӷьажәҩаны исывагылаз, аусура саазыԥхьаз ашкол адиректор Ҳараз Чамагәуа, арҵаҩцәа Лиусиа Агрԥҳа, Лили Гәынԥҳа, Венера Ҳагԥҳа, Анна Аргәынԥҳа, Ҭамара Анқәабԥҳа, Ҷыҷка Барцыцԥҳа", - илгәалашәоит Фатима Заур-иԥҳа.

Гагратәи абжьаратә школ №1 ԥсыуа школ заҵәуп ақалақь аҿы. Арҭ аҭыӡқәа рҟны аҵаратә процесс амҩаԥгара инаваргыланы, наџьнатәгьы ҳмилаҭтә хеиқәырхагатә зҵаарақәагьы рыӡбон. Фатима Лыхәԥҳа шаҳаҭра луоит, аурокқәа рышьҭахь амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара активистцәа ажәлар рызҵаарақәа рыӡбаразы ишеизалоз. Урҭ еибырҳәозгьы еилыркаарц маӡала ақырҭцәа ааны икылԥшлон. Аха Ҳараз Чамагәуеи Борис Кьахьыриԥеи апартизанцәа реиԥш акәын аус шыруаз.

Аԥсны Аџьынџьтәылатәи аибашьра аналага, изныкымкәа аӷацәа аԥсуа школ рблырц аҽазышәарақәа мҩаԥыргахьан. Аха нас ирыӡбазаап, дара аиааир аҩыра амхны, "ақырҭуа школ" ҳәа анҵара. Анцәа иџьшьаны ргәахәтәы иахьымӡеит, аха рыгәҭакы еиқәнархеит ашкол ахыбра.

"Аԥсны Аџьынџьтәылатәи аибашьра аналага, Ҳараз Чамагәуа Нхыҵ-Кавказ ицаны ахатәгәаԥхаҩцәа абрахь ихьазырԥшыз дреиуан. Даара илагала ӷәӷәоуп иара убри аус аҿы. Иазгәасҭарц сҭахуп 1992 шықәсазтәи ҳаушьҭымҭацәагьы аӡәырҩы, рықәра шмаҷызгьы, аҩны рыҽԥхьамккәа аԥсадгьыл ахьчара ишазгылаз. Даҽакалагьы рхы аадырԥшрымызт Ҳараз Чамагәуа ииааӡаз абиԥара ҿа. Еиуеиԥшым аамҭақәа раан Гагратәи аԥсуа школ иалгаз 17-ҩык ари аибашьра рыԥсы ахҭнуп", - лажәа иацылҵоит арҵаҩы.

Гагратәи аԥсуа школ шьаҟаны иаҵагылаз Ҳараз Чамагәуа аибашьра аналага мызқәак рышьҭахь машәырла иԥсҭазаара ҿахҵәоит. Иара иҟамзаара ииаҭымхаз ахәыҷқәа реиԥш ирныԥшуан аколлективи аҵаҩцәеи. Анаҩс, аԥсуа школ дахагылеит адырра ҳараки, ауаҩреи злаз Илиа Канџьариа.

"Ашкол ԥсыс иахаз Ҳараз Чамагәуа иҭахара шҵабыргыз ҳадаҳкылар ҳҭахӡамызт. Абык, мҩақәҵаҩык иаҳасабала ҳазҿаԥшуаз ауаҩы даныҟамла илашьцеит зегьы ҳзы. Аха, иҟаҳҵарызеи, ҳгәы ҿаҳҳәеит. Илиа Канџьариа инапхгарала ҩаԥхьа ашкол аԥсҭазаара амҩа ианылеит. Усҟан даара ирацәаҩны ашкол иаднакылеит аибашьра иалҵыз ахҵәацәа. Аҵаҩцәа рнаҩс, арҵаҩцәагьы аусура иааит. Аштатқәа шыҟамызгьы, даргьы чак ахә роурц азы ирыцеиҩаҳшеит, ҳрыцхраауан фатәыла, шәҵатәыла. Уи аԥхьаҟа уалафахәыда акраамҭа ҳаҟан, аха аӡәгьы аҽԥныҳәа ҟаҳамҵеит, Аԥсны зҭагылаз агәаҟра еилаҳкаауан", - ҳәа азгәалҭоит арҵаҩы.

© Foto / фото из архива Фатимы Лухба
Фатима Лыхәԥҳа лоушьҭымҭацәеи лареи

Фатима Лыхәԥҳа аибашьра ашьҭахь ашкол аҿы ахәыҷқәа ирызналго далагеит аԥсуара маҭәарк аҳасабала. Хәыҷи дуи рымчала еизган шәкы рҿынӡа аекспонатқәа, иаартын уи иазалхыз акласс-музеи. Аԥсуа шәақь, апатефон, шәышықәса иреиҳау ауарҳал, аҳаҟьа, амҿы, аиха, анышәаԥшь, аба уҳәа ирылху аԥсуа ибзазара иузаҟәымҭхо иадҳәалаз амаҭәарқәа иахьагьы еиқәырханы ирымоуп.

© Foto / фото из архива Фатимы Лухба
Фатима Лыхәԥҳа аԥсуара аурок аҿы

Гагратәи аԥсуа школ №1 аинвестпрограмма инақәыршәаны ҿыц иргылан. Сынтәа раԥхьаӡакәны, акапиталтә усурақәа рышьҭахь арҭ аҭыӡқәа рҿы игеит раԥхьатәи аҵәҵәабжьы. Арҵаҩы лгәы лнархьуеит рызхара ашкол иҩнаԥшаанӡа акарантин ахьрыларҳәаз, аха ауаа ргәабзиара аԥхьа игылоуп азы, азеиԥш ԥҟарақәа ирықәныҟәоит.

Раԥхьатәи аҵәҵәабжьы: гагратәи ашкол аргыларақәа рышьҭахь ашәқәа аанартит>>

"Ҳашкол аргылара ахьынӡацоз ҳгәы хыҭхыҭуан, знык ҳаклассқәа рахь ҳазнеинда ҳәа ҳаҟан. Адунеи иалаҵәаз ачымазара ҳагәҭакқәа ирԥырхагахеит, аха зегь акоуп, ҳус ҳазымхынҳәыр ҟалаӡом", - лҳәоит арҵаҩы.

© Foto / фото из архива Фатимы Лухба
Ашкол адиректор Хана Гәынԥҳа, арҵаҩцәа Фатима Лыхәԥҳа, Инга Шармаҭԥҳа, Флора Быџьԥҳа, Ларина Гәымԥҳа

Фатима Лыхәԥҳа аџьшьара лылҭоит Гагратәи аԥсуа школ №1 иахьатәи адиректор Хана Гәынԥҳа. Ҟазшьала, хәыцшьала Ҳараз Чамагәуа даниеиԥшнылшьылогьы ыҟоуп.

Фатима Заур-иԥҳа ари аколлектив лҭаацәара реиԥш илзааигәоуп. Лара акыр шықәса аус лухьан Татиана Мықәԥҳагьы лнапхгарала. Арҵаҩы лажәақәа рыла, аԥсуа школ аҿы иҷыдоу аҳауа ыҟоуп. Дарбанзаалак ари ахыбра иадҳәалоу ааӡара ҳаракы змоу, зыԥсадгьыл, зыжәлар, зхатәы бызшәа иазхәыцуа, иаҭаххар, зхы иамеигӡо иоуп.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

327

Аҵара-лашароуп, аҵарадара –лашьцароуп

78
(ирҿыцуп 00:16 02.12.2020)
Ажьырныҳәа 12 рҟынӡа Аԥсны аҵаратә усҳәарҭақәа рҿы аҵаратә процесс аанкыларазы знапы аҵаҩу аусԥҟа азы лгәаанагара лҳәеит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Иаахҵәаны, иаҳхысыз аӡын аахыс ҳтәылаҿы аҵара-ааӡаратә процесс аанкылоуп, иҳалаҳәоу апандемиа иахҟьаны. Аамҭа-аамҭала ашколхәыҷқәа ашкол иаҭаауан, аԥхын аԥышәарақәа ҭины иалгаз аушьҭны, егьырҭ класск аҟынтә даҽа класск ахь ииагазаргьы, ҳхы ҳамжьозар, иара усгьы ихьысҳаз аԥсуа ҵара зынӡа аҩаӡара лаҟәит.

Ачымазара чмазароуп, агәабзиара хадоуп, аха иҟоуп изызхәыцтәу азҵаатәқәа. Аабыкьа проектк инадҳәаланы Арасаӡыхь ақыҭаҿы сыҟан, уаҟа дызбеит хҩык ахшара ирану ԥҳәыск. Лара лажәақәа рыла "ахәыҷқәа зынӡа ашкол ахь иныҟәом, онлаин захьӡу аурокқәагьы ақыҭаҿы еиҿкаашьа амам". Ан лгәы иаланы илҳәеит актәи акласс ахь ицаз лыҷкәын макьаназы аԥхьареи аҩреи шьҭкааны ишимам, лара ишылцәыуадаҩу уи изы арҵаҩра аныҟәгара.

"Аиҳабыратәи аклассқәа рҿы итәу егьырҭ ҩыџьа схәыҷқәа рхала иадтәалоит ашәҟәы, аха зегь акоуп, амаҭәарқәа зегьы рхала аҵара рцәыуадаҩуп. Аиҵбы итәы даара сгәы снархьуеит, уи ирҵара сҽазысшәоит, аха сыҩнусқәа сырхашәаланы ишақәнагоу исызирҵом, насгьы, арҵаҩы лзанааҭ сара исымам". Ан ишылҳәаз ала, акласс аҿы ахәыҷқәа маҷҩуп, лара лгәаанагарала, ақыҭаҿы аҵара рҵалар ауан, уи ачымазара дара рҿы иҿианы излаҟам ала.

Анкьа асовет аамҭазы ҳашкол аҿы икыдын Александр Суворов иҳәамҭа: "Аҵара-лашароуп, аҵарадара-лашьцароуп". Иазгәасҭарц сҭахуп асовет аамҭазы, ашколхәыҷқәа асабшагьы аҵара шаҳҵоз, иахьынӡасгәалашәо, нас аибашьра ашьҭахь, амҽышеиԥш асабшагьы ԥсшьарамшхеит аҵаҩцәа рзы.

Сынтәа, аҵарашықәс ҿыц ианалага ашколқәа аадыртызаргьы, зегь акоуп COVID-19 аҽанарӷәӷәа дырҩагьых акарантинтә аамҭа ҳаларҳәеит абҵара 24-нӡа, аха Аԥсны ахада иусԥҟала, аԥкрақәа ирыцҵоуп иааиуа ашықәс ажьырныҳәа 12 рҟынӡа, аепидемиатә ҭагылазаашьа ҭышәынтәалахаанӡа.

Агәабзиара хадоуп, аха аҭаацәа рахьтә имаҷҩым аҵаратә процесс аиԥҟьара иаргәамҵуа. Слацәажәеит зыхьӡ зырзар зҭахым ан зыхшара а-7-тәи акласс рҿы дтәоу. Уи аԥҳәыс илҳәеит "аматематикеи англыз бызшәеи рзы азыҟаҵаҩ (репетитор) лахь схәыҷы дсышьҭуеит ахә ахшәааны. Мчыбжьык аҩ-маҭәарк рзы 1400 мааҭ сшәоит. Сааҭк маҭәарк 350 мааҭ иаԥсоуп" ҳәа. Зыхьӡ зымҳәо ан лгәаанагарала, еиӷьуп ҽааны, ахәыҷқәа иахьтәаз акласс аҿы иртәаны апрограмма иахрыжьыр. "Егьаурым шықәсык рцәыӡыр, аибашьра анцоз саргьы шықәсык сцәыӡит, аха акымзарак смыхьит. Онлаин ҳәа изҿу асистема маншәалам, зны атехника еихәлашәоит, зны алашара ыҟам. Сара аус зуеит, убри аҟынтә, схәыҷы аҵараҿы даҵахоит, маҭәарцыԥхьаӡа арепетитор игара сылшом", - лажәа хлыркәшеит ан.

Абар, иҭыҵит Аԥсны аҵарадырра аминистр Инал Габлиа идҵа "иаанкылазааит аҵаратә процесс ажьырныҳәа 12, 2021 шықәсанӡа, Аԥсны ахада иҟаиҵаз ақәҵара инақәыршәаны" ҳәа. Иахьа ахәыҷқәа ибжьарыжьуа аҵара ахарҭәаара иадҳәаланы азҵаарақәа исҭарц сҽазысшәеит аминистр Габлиа аҭел изасра, аха абонент аҭак ҟаимҵеит, анаҩс, уи ипресс-маӡаныҟәгаҩ Аслан Қәҭелиа сыҽимаздеит, уи исиҭаз аҭак абас иҟоуп "Аминистр адҵа ҟаиҵеит аҵара апроцесс х-хырхараҭак рыла иацҵахарҵ, ишиашоу ицо, иҭаҩтәу аефир (онлаин), нас, заа ианҵо авидеоурокқәа, иара убас, латәарадатәи аформа (заочная)".

Аслан Қәҭелиа иажәақәа рыла аспециалистцәа ҭелла рыҽрымардоит араионқәа рыҟәшақәа реиҳабацәа, арҭ адҵақәа аелектронтә почтала ирзырышьҭуеит. "Ари асиcтема макьана иалагалам, иаларгалараны иҟоуп" иҳәеит аминистр ипресс-маӡаныҟәгаҩ.

Иаҳҳәап, ашьха қыҭақәа рҿы абри онлаин система аус арушьас иамоу азы, амаӡаныҟәгаҩ исҭаз азҵааразы абас иҳәеит "иахьатәи аамҭазы Аԥсны ахада иқәҵара ыҟоуп, ақәҵара иқәныҟәатәуп, убри инамаданы ашколқәа зегьы аркуп ҳәа ауп ишаҳәо ақәҵара".  Иҷыдоу ашколқәа, ақыҭа школқәа рзы макьана лкаак ҟаҵаны иҟам ишеилыскааз ала, аҵара ибжьажьу ахарҭәаарзы. "Ҳара зегь раԥхьа иахьатәи аамҭазы ихадараны иҳаԥхьаӡо аҵаҩи арҵаҩи ргәабзиара ахьчароуп", иазгәеиҭеит Қәҭелиа.

Ажәакала, ақалақь школқәа рҿы ицәгьамкәа ибзиамкәа онлаин, ма арепетиторцәа рсистема аус ауазар, ақыҭа школқәа адабла рысны иҟоушәа иаанханы иҟоуп схатә гәаанагара сҳәозар.

Абри азҵаара ҭҵаауа сыҽимаздеит Гәылрыԥшь араион аҵараҟәша аиҳабы Дмитри Габлиа. Сара аҵара ачынуаҩ исҭеит егьырҭ ирысҭаз азҵаарақәа, насгьы, иара иакәзар ақыҭа школқәа рызҵаара шԥаиӡбрыз ҳәа инаҵшьны игәаанагара ҭысҵааит. "Ақыҭа школқәа рҿы аҵаҩцәа рхыԥхьаӡа шырацәам ижәдыруа ауп. Аклассқәа рҿы, жәаҩык, ма быжьҩык ахьыҟоу ыҟоуп. Ақалақь школқәа рҿы ишыҟоу иҟаӡам, ҩажәаҩык аҵаҩцәа класск аҿы иахьтәоу шамаха иуԥылом. Сгәанагарала, имаҷу акомплеттә школқәа рҿы, анапрыцқьагақәа, антисептикқәа, ашоурашәагақәа злаҳамоу ала, хәҷы- хәҷы иоужьзар ҟалон", - иҳәеит Габлиа.

Ақалақь школқәа рахь ҳгьежьуазар, ара иқәынхогьы зегьы рматериалтә лшара еиԥшым, сзацәажәоз аҭаацәа рахьтә агәынамӡара змоу рацәаҩуп "иҟоуп арепетиторра аҳасабала, ахәыҷқәа ргәыԥ еизганы маӡала аԥара зырҳауа ауаа. Уи сара исылшом, амаҭәарқәа зегьы онлаинла иузҵом", - лгәы каҳаны аҭак сылҭеит, дырҩагьых зыхьӡ зымҳәо ан.

"Амшә иакыз, дад, имҳәеи". Аамҭа уадаҩуп, аҭаацәа зегьы ирылшом, иаахтны ргәаанагара аҳәара, иҟалоит, нас рыхшара ирԥырхагахар ҳәа ишәозар, мамзар, изыуадаҩхазеи иааҭкааны аҭаацәа зыргәамҵуа арзара?! Ишԥаныԥшри ҳҵара асистема сынтәа ибжьажьу аҵарашықәс, ҳәа сзазҵааз ан исалҳәеит "ҿыц дахьтәаз акласс аҿы дыртәаны дахрыжьыр еиҳа еиӷьуп, ҳхы ҳжьар аасҭа" ҳәа.

Гәылрыԥшь араион аҵараҟәша аиҳабы Дмитри Габлиа иакәзар, ари азгьы агәаанагара имоуп "Ажьырныҳәа 12 рнаҩсан асабшагьы ахархәара аманы, насгьы аԥхын аҵара ашықәс ахыркәшара маҷк инаханы иҟалар, ибжьажьу ахарҭәаара алшоит. Ҳгәабзиара ҟалар, зегьы ҳрыхьӡоит", иҳәеит Дмитри Габлиа позитивла дхәыцуа.

Сызҵаарақәа шьҭыхны аҭел сылзасит, Қь. Агрба ихьӡ зхыу Џьырхәатәи абжьаратә школ адиректор Дифа Габниаԥҳа. Иахьа аҵара аминистрра ирыднагало ах-системак рахьтә, лара лгәаанагарала дара ирзыманшәалоу латәарадатәи ауп, ақыҭаҿы аинтернети, акомпиутерқәеи, аҭелқәеи рыла излеиқәшәам ала. Габниаԥҳа лгәаангарала, ари апандемиа ҳалаҳәоижьҭеи, рышкол аҿы аҵара аанкылара аҭахымызт, ашкол иҭоу аҵаҩцәа рхыԥхьаӡара амаҷра азы. Џьырхәатәи ашкол аҿы арҵаҩцәагьы, аҵаҩцәагьы еилаҵаны рхыԥхьаӡара 80-ҩык иреиҳам. Аҵаҩцәа 56-ҩык ыҟоуп, зегь иреиҳау акласс аҿы 10-ҩык тәоуп, зегь иреиҵоу акласс аҿы ҩыџьа.

Нас ҳазхәыцып, иаԥсазма ахәыҷқәа аҩныҟа рышьҭра, иахьатәи атехнологиақәа ақыҭаҿы иахьыҟам азгәаҭаны? "Ҳара иҳаман аминистрреи, араион аҵара ҟәшеи аҟынтәи иҳарҭаз арзҩыдатәқәа, амедиеҳәшьа дҳамоуп ахәыҷқәа ашоура рымоу рымаму гәазҭо. Еиԥҟьарада аҵара ҳҵар ҳалшоит, избанзар, Анцәа иџьшьаны, ачымазара зынӡа иҟаӡам Џьырхәа ақыҭан", лҳәеит ашкол адиректор. Габниаԥҳа исалҳәеит, иахьа ирыдгалоу латәарадатәи асистема дара рышкол аҿы рацәак мҵуазаргьы ишалагалоу. Мчыбжьык ахь знык, ҩашала арҵаҩцәа еизаны, ахәыҷқәа дҵас ирырҭо хәшьадны, аҭаацәа ҭелла ирзырыцҳауеит, анаҩс, инагӡоу адҵақәа аҭаацәа арҵаҩцәа ирзааргоит.

Иахьатәи санҵамҭа ҭҵаауа еилыскааз атәы сҳәозар, иара усгьы ихьысҳаз ҳҵара асистема, аҩаӡара албаара иаҿуп аҿкчымазара анцәырҵ нахыс.

Ақалақьи ақыҭеи рылшарақәа злеиԥшым ала, ҳбызшәа ахьеиқәдырхо ҳәа ҳзызхәыцуа ақыҭа школқәа апандемиа акыр шьҭахьҟа иаршәит, иҷыдоу азнеишьа азыԥшааны иахьыҟамлаз иахҟьаны.

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.

78

"Ламыси чеиџьыкеи згым аҩнаҭа": абырг Ардауан Ҭаниа изкны

415
(ирҿыцуп 17:24 29.11.2020)
Ачеиџьыкеи асасдкылареи згым абиԥарақәа еиҵазааӡахьоу Ҭаниаа рыҩнаҭа аҭоурых ҳагәылалырԥшуеит Sputnik аколумнист Сусанна Ҭаниаԥҳа.

Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik

Иарбан ҭаацәаразаалак ашьақәгылара амҩаҿы идырҳауеит рхатәы ԥышәа, ироуеит рхатәы ҭоурых, изнысыз амҩа, ирхыргахьоу амаҟәмабарақәа, иара убас рыҩнаҭа зырлашаз агәырӷьарақәа.

Жәаҳәарада, аԥсҭазаара зны иладароуп, зны иҩадароуп – абзиагьы ацәгьагьы аҽухьнагӡоит. Аха убарҭ ауадаҩрақәа риааиразы ихадароуп аҭаацәа ргәы еизыбылны, ҳәатәеиқәшәарыла реицынхара. Хык еицҭадыршәуа ианыҟала ӡи-мцеи ирылсуеит.

© Foto / из архива семьи Ҭаниа
Ҭаниа Ардауан Џьоџьа-иԥа

Рыҩнаҭа уанаҭаауагьы, урҭ рҟәаҟәа иқәлахьаз агәырҩақәа наҟ хара инаԥхьацаны, гәаартыла иуарҳәоит "Бзиала уаабеит!". Убас акыр аԥсҭазаара иԥнашәахьоу, аха згәыцқьареи зыуаҩреи нацәак аҟарагьы змырӡыз ԥсыуа ҭаацәарак рыӡбахә шәзеиҭасҳәарц сҽазысшәоит.

Ԥақәашь ақыҭа. Ҩ-мҩакы иахьреихагаларҭоу. Ари аҭыԥ ҳаракыра иаԥну ашҭа ҭбаа-ҭыцә сапыншәахшәа иҟәашкакараӡа иқәубаауеит ачеиџьыкеи асасдкылареи згым абиԥарақәа еиҵазааӡахьоу Ҭаниаа рыҩнаҭа.

© Foto / из архива семьи Ҭаниа
Џьоџьа Ҭаниеи иԥшәмаԥҳәыс Сониа Ԥачлиеи

Ари аҩнаҭа ашьаҭа зкыз Ҭаниа Даӷәыӷәи уи иԥшәма ԥҳәыс Месхьиаԥҳа Ҵисеи ахшара рацәа рыман, хҩык аҭыԥҳацәеи быжьҩык арԥарцәеи – Ҭамшьыгә, Цина, Уска, Иџьгәа, Мелтон, Уарҭан, Џьоџьа, иара убас рхәыҷқәа днарываргыла ажәытә ҵас инарықәыршәан анхаҩы иҭаацәараҿы ааӡара бзиа иоуит аҭауад жәла иалҵыз Маршьан Ардашьыл.

Ҭаниа Даӷәыӷә ишьа-ида иалҵыз ихшара дреиҵабын Џьоџьа, уи аџьынџь аизырҳареи ԥхьаҟа аҩнаҭаҿы аԥшәымара аанкыларази агәыӷрақәа идырҳәалон. Аха ԥхьаҟа иҟалаша абаудырхуеи! Аџьџьаҳәа жәларык ахшара ахьеизҳауаз Ҭаниаа рҭаацәараҿы ирыздыруамызт раԥхьаҟа изакәытә аамҭа цәгьақәоу ирзыԥшыз.

© Foto / из архива семьи Ҭаниа
Џьоџьа Ҭаниа иқәыԥшра

Зқәыԥшра аамҭа иҭагылаз Ҭаниаа рыҷкәынцәа рҟнытә 1937 шықәсазы иҟалаз аполитикатә ӡыблара иаҿаҵахәхеит Мелтони Ардашьыли. Урҭ харада ахара рыдҵан хабарда ибжьадырӡит. Иахьа уажәраанӡагьы рыԥсырҭа-рыжырҭа уаҩы издырӡом. "Зхәы иаҭҳәаны изфоз" ари аҭаацәара иалиааз рыҷкәынцәа рҭахара ршьапы рыҵнаҟааит.

Ирыхьыз агәаҟра ргәы шҭнашьаазгьы, агәырҩа анеиҩс гәырӷьара узымааир залшом, ари агәараҭаҿы "Радедашәа" нҭаҩит. Аишьцәа иреиҵабыз Џьоџьеи Сониа Зафас-иԥҳа Ԥачлиеи рынасыԥ еиларҵеит. Убас "еҵәак анкыдшәалак даҽа еҵәак кыдлоит" шырҳәо еиԥш, аҩнаҭа иааӡаз, харада ирӡыз арԥарцәа Мелтони Ардашьыли рхаҭыԥан илахьынҵахеит ари аҩнаҭаҿы даҽа ҵеик иира. 1940 шықәсазы жәабранмза 15 рҽны аҵеи иира шьақәзырӷәӷәоз ахысыбжь аҳауа иналаҩҩит. Диит аҩнаҭа иаҵәҩаншьапхашаз, иаҳәшьцәа хәыҷқәа Кәырка, Лилушьа, Светлана инарывагылашаз аҵеи Ардауан.

© Foto / из архива семьи Ҭаниа
Ҭаниа Ардауан Џьоџьа-иԥа

Аха аҭаацәа ииз аҵеи ианеигәырӷьоз "аҩысҭаа дрыхәаччозаарын". Зыԥшьҩы ахшара згәазхара измааӡацыз, изымбацыз Џьоџьа Ҭаниа иҭаацәа реиԥш дук хара имгакәа Аԥсны иқәынхоз аҭаацәарақәа инарылыҩҩит аибашьра шыҟалаз атәы зҳәо ажәабжь.

Аҭынч ԥсҭазаараҿы анхара-нҵыра адагьы аҽқәа рааӡара, аҽыбӷаҟазара иазҟазаз Џьоџьа афронт аҭахрақәа рзы иазирхеит инапала ииааӡаз иҽыҩ ццышәқәа. Анаҩс, иани иаби абыргцәеи ахәыҷы ԥшқацәеи "бзиала" ҳәа нараҳәаны егьырҭ иқыҭауаа дранылагыла дцеит афронт ахь. Хәышықәса дуӡӡа 1941-45 шықәса рзы ицоз Аџьынџьтәылатәи еибашьра ду аҿы иҿахҵәеит Џьоџьа Ҭаниа иԥсҭазаара. Уи дышҭахаз атәы зҳәо ашәҟәы иҭаацәа ирзааит аибашьра ашьҭахь, аха иахьагьы иԥсыбыҩ рымаӡам.

Ардон Џьоџьа-иԥа иаб дигәалашәомызт, избанзар аибашьра данҵаз шықәсык акәын ихыҵуаз. Сониа Ԥачлиаԥҳа лыԥшьҩык лыхшара раб иҭахара рынлмырԥшырц илымшо зегь ҟалҵон, лыбаҩ дацәаашьомызт, ҳәарада андугьы абдугьы амаҭацәа нап рыгрыжьуамызт, аха аибашьра ашьҭахьтәи аамҭазы даара ахныҟәгара цәгьан.

© Foto / из архива семьи Ҭаниа
Ҭаниа Ардауан Џьоџьа-иԥа

Зыԥсадгьыл ахьчаразы иҭахаз Ҭаниа Џьоџьа иԥа Ардауан деиҳацыԥхьаӡа инубаалон иаб илаз иреиӷьыз иҟазшьақәа: аџьынџь агәы азыбылра, анхара-нҵыра азгәышьра, аԥсуара абзиабара, уимоу иаб иҟазшьақәеи иԥшреи рнаҩсгьы илалеит аҽааӡара абзиабареи, аҽыбӷаҟазареи. Иахьа уажәраанӡагьы уи еихаиҳауеит, еизирҳауеит абжьыуаа рҟны апату ду зқәу уи иҩнаҭа атрадициақәа.

Иумҳәарц залшом Ардауан еснагь иарӷьажәҩаны ивагылоу иԥшәмаԥҳәыс Ҭамрико Ҷкадуаԥҳа лыӡбахә. Дара ҳәатәеиқәшәарыла, рыжәҩа еибыҭа ирааӡеит ԥшьҩык аԥсуа ԥҳәызбацәа Ирма, Ира, Илона, Инесса. Ҭамрико дызланагалаз аҭаацәараҿы Инга ҳәа зыхьӡ ршьаз аҩнаҭа аизҳазыӷьара, ачеиџьыка ахьӡ хара анеиҩраҿы лџьабаа рацәаӡоуп.

Аԥсуара иагәыцәыз, иахәышҭараз ари аҩнаҭа иалиааз аҭыԥхацәагьы хаҵамԥҳәысны еизҳауан. Убас Ардауан агәыбжьанытәи иԥҳа Илона Ҭаниаԥҳа лаб аҽықәтәара, аҽыбӷаҟазара иҿылҵааит дхәыҷаахыс. Лаб инапаҵаҟа 11 шықәса анылхыҵуаз инаркны аҽырыҩрақәа дрылахәын. Акырынтә Очамчыра араиони уи анҭыҵи аԥхьахәтә ҭыԥқәа лгахьан. Ардауан Ҭаниа дызлыҵыз Ԥақәашь ақыҭа ахьӡ ҭызгаша аҽыҩқәа рааӡара инапы алакын уажә ааигәанӡа.

Ҳәарада, ас еиԥш иҟаз аԥсуа хаҵа Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьраан аганахь дызгылозма. Усҟантәи аамҭазы 53 шықәса ирҭаз, Ардауан Џьоџьа-иԥа аибашьцәа қәыԥшцәа днарыцны дцоит еибашьра. Далан ԥшьышәҩык инарзынаԥшуа аибашьцәа еидызкылоз Ԥақәашьтәи абаталион.

© Foto / из архива семьи Ҭаниа
Ҭаниа Ардауан Џьоџьа-иԥа дызлаз Ԥақәашьтәи абаталион

Абџьар зыцәмаҷыз аибашьцәа ақыҭа иалганы игаз амҩақәеи уи аҳәаақәеи рыхьчаразы акыр аџьабаа рбеит, убарҭ дреиуоуп ҳастатиа афырхаҵагьы. Ҭаниа Ардон Џьоџьа-иԥа аиааира даԥылеит дызлахәыз абаталион аҟны.

© Foto / из архива семьи Ҭаниа
Ҭаниа Ардауан Џьоџьа-иԥа Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьра ашықәсқәа раан

Аԥсуа ҵас иалааӡо, изгәылыжжуа Ардон Џьоџьа-иԥа акырынтә Аԥсны ахы-аҵыхәа ачарақәеи акомпаниақәеи зырԥшӡахьоу ҭамада ҟазоуп. Иара қәрала ԥшьынҩажәи жәаба шықәса шихыҵуагьы, иқәра зынӡа инубаалом, анхара-бзазара инапы алакуп, ихшыҩ ҵҳафыруп, деилҟьоуп. Ԥақәашь ақыҭа иагәадуроу абырг, аб, абду Ҭаниа Ардон Џьоџьа-иԥа изеиӷьаҳшьап агәабзиара, аԥсуа ишықәсынҵыра ду. Иагымзааит Ҭаниаа рыҩнаҭа зыхьӡ хара инеиҩхоу аламыси ачеиџьыкеи.

415