Зыеҵәахә камшәо апоет: Рауль Лашәриа игәалашәара иазкны

100
(ирҿыцуп 17:30 19.12.2020)
Апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" иацҵо, Анатоли Лагәлаа иҳадигалоит аԥсуа поет, аиҭагаҩ, иара иҩыза Рауль Лашәриа игәалашәара иазку анҵамҭа.

Ҳаԥсуа литератураҿы абаҩхатәра бзиа змаз, иахьа иҳалагылам апоетцәа анаҳгәалаҳаршәо, хымԥада иӡбахә ҳәатәуп Рауь Лашәриа. Уи даныҷкәынӡаз инаркны, иаразнак поетк иаҳасабала деицгәарҭеит, иҩымҭақәа акьыԥхь аҿы ицәырҵит, ираҳаит иара иаԥхьаҩцәа. Уи ус шакәу агәра удыргоит раԥхьатәи иажәеинраалақәа:

Адунеи ду сзыԥшуп илахҿыхӡа,

Адунеи ду ахы сгәанарԥхоит…

Аха сара сыблақәа ирхымҵӡо,

Исҭахы-исҭахым избалоит…

Рауль Лашәриа диит Очамчыра араион Кәтол ақыҭан анхаҩ нага, Ӡыкәыр Лашәриа иҭаацәараҟны 1941 шықәса рзы. Уи 1961 шықәса рзы Аҟәатәи арҵаҩратә институт аԥсуеи англыз бызшәеи рзанааҭ ала афилологиатә факультет дҭалоит, ибзиаӡангьы ихиркәшоит. Уи нахыс, арра дахысны данаа ашьҭахь аус иуан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь", ажурналқәа "Амцабз", "Алашара", "Аԥсуа Телехәаԥшра", агазеҭ "Еҵәаџьаа", ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алитфонд адиректорс уҳәа акырџьара.

© Foto / из семейного архива
Рауль Лашәриа

Рауль инарҵаулан аҵара змаз поетын, уи идыруан, дрыԥхьахьан адунеитә литератураҿы иреиӷьӡоу аҩымҭақәа. Иара илшон англыз бызшәахьтә ишиашоу ажәеинраалақәа аԥсшәахь реиҭагара, иаҳҳәап, апоет-акритик Владимир Аҵнариа анемец бызшәахьтә ишиашоу ажәеинраалақәа шеиҭеигоз еиԥш!..

Аиҭагара атәы анаҳҳәа, сара ибзианы исгәалашәоит, Рауль агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" аҿы еиҭагаҩыс аус аниуаз, ТАС иаанашьҭуаз аматериалқәа зегьы, акьыԥхьҩы дналхагыланы, акалами ақьаади мкӡакәа ишиашаз ишеиҭеигоз!.. Уи аҩыза зылшоз аиҭагаҩцәа Аԥсны даара имаҷҩын, уи аҟыбаҩ дуӡӡа аҭахын…

© Foto / иҭаацәаратә архив аҟнытә
Рауль Лашәриа Аԥсуа телехәаԥшра аартраан

Аибашьра ашьҭахь, аԥсуаа абжаҩык еиуеиԥшым амалқәа ианырхьынҳалоз, иара иԥшәмаԥҳәыси иареи Аҟәа ашәҟәыҭирҭа дәқьан аадыртит, ԥшаашьа змамыз ашәҟәы ссирқәа рыԥшааит, иқәыргылан хәыбжала ирҭииуан, шаҟараантәгьы дара рхарџьала иаахәан, ҳара ҳаннеилак ҳамҭас иҳарҭахьааз!..

Уи иԥсадгьыл даара бзиа ибон, дазгәдуун, еиуеиԥшымыз амитингқәа рҿы дықәгыломызт, дцәажәомызт, аха иҩымҭақәа рҿы иҟан уи ижәлари иԥсадгьыли рхьаа, ргәырҩа, ргәырӷьара…

Исыгәҭасуаз сара ҭымра-ҭымра,

Сырцәымӷыз, сдыргылоз хара…

Аԥсынра исыхьнагӡашам еиҭымрак,

Чҳашьа змам зегь зычҳаз Аԥсынра!..

Ирхыччоз агәыӷрақәа исымоу,

Иашьклаҳәуаз амц са сҿара!..

Аԥсынра иснарбоит сара сымҩа,

Чҳашьа змам зегь зычҳаз Аԥсынра!..

Раули сареи хәышықәса ажурнал "Алашара" аредакциаҿы аус еицаауан. Иара аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс дыҟан, сара апроза аҟәша аредакторс. Усҟан аибашьра аԥхьа акомпиуторқәа ыҟамызт, аинтернет ыҟамызт, иара иус хада, аредакциа аҩнуҵҟа ажурнал ианылоз аҩымҭақәа зегьы рыԥхьара анаҩсгьы, атипографиа дахылаԥшлар акәын, нбанк нааны ицар ибар акәын!.. Урҭ зегьы иара дрызҟазан, икылиршәшәаауан, иара знык илаԥш зхигаз, уи угәы рҭынчны акьыԥхьразы амҩа иқәуҵар ауан!.. Избанзар, уи дшыҷкәынӡаз агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшьи" "Аԥсуа телехәаԥшреи" дрыӡрыжәит, драаӡеит,

аматериал аредакциа азушьа, аус адулашьа идырҵеит…

© Foto / иҭаацәаратә архив аҟнытә
Рауль Лашәриеи ателехәаԥшраҿы аус ицызуаз иҩызцәеи иареи

Иазгәаҭатәуп, уи "Аԥсуа телехәаԥшра" анаадырт аҽны инаркны уа редактор хадас акыр шықәса аус шиуз, ажурналистцәа реилашыра дшалагылаз.

Аха Рауль аус ахьиуаз иарбан маҵуразаалакгьы, апоезиа ицын, уи шәымҭак иадамхаргьы иаанимыжьцызт… Уи ициит, насгьы иара даара иааиџьушьашаз, апоетцәа ражәеинраалақәа рацәаӡаны ҿырҳәала идыруан, уи иҳәар ҟалон амашьынаҿы, аиҩызцәа ҳахьааиқәшәоз ачара хпыҿқәа рҿы, иара убасгьы апоетцәа ирлас-ырласны имҩаԥыргоз аиԥылара дуқәа рҿы, ашколхәыҷқәа рҿы.

  • Рауль Лашәриеи ателехәаԥшраҿы аус ицызуаз иҩызцәеи
    © Foto / из семейного архива
  • Сергеи Агындиа, Рауль Лашәриа, Анатоли Лагәлаа, Енвер Ажьиба
    © Foto / из семейного архива
  • Рауль Лашәриа, Валери Дауҭиа, Енвер Ажьиба
    © Foto / из семейного архива
  • Рауль Лашәриеи иҩызцәеи
    © Foto / из семейного архива
1 / 4
© Foto / из семейного архива
Рауль Лашәриеи ателехәаԥшраҿы аус ицызуаз иҩызцәеи

Уи иажәеинраалақәа убриаҟара аԥсуа-цәа рхан азы, рҵара, ргәынкылара мариан, иаразнак рҽузааигәартәуан!.. Исгәалашәоит, усҟан ҳара ашкол ҳҭан, Рауль агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" аҿы икьыԥхьит усҟан амц зҳәоз, аҵарҭыша згоз ирҿагылаз, ирҿаԥызыххаауаз, арубрика "Ажыцба Қәыц" аҿы ҟәыдырԥаҩык илызкыз аочерк. Иахьагьы схаҿы иаанханы иҟоуп уи злалагоз, апоет ихьӡиртәыз аԥшҩы илызку ацәаҳәақәа;

Ната, ибжьаша дыбҭоуп,

Аԥара ҟаԥшьқәа иџьыба иҭоуп,

Анцәа ду ихьӡала дыршәа,

Аԥарагь меигӡарахда иршәа!..

Рауль дпоет-лирикын. Уи абзиабара иазку иажәеинраалақәа ахаа-цәа рыҟәнуп, угәы иԥхаӡа иҭалоит, угәалашәараҿгьы иаанхоит… Уи абаҩхатәра змоу апоет раԥхьатәи иҟазшьақәа иреиуоуп, избанзар, убри алоуп, ашәышықәсқәа анҵлакгьы, иара ихьӡ камыршәкәа изларҳәало…

Иаҳгәалаҳаршәап Рауль заатәи илирикатә жәеинраалақәа иреиуоу руак:

Абысҭа былшо ахәара?!

Абысҭа былшар ахәара,

Иахамшәалоу бырҽхәара,

Бан ибзылуп анхәара,

Баб ибзиуп абхәара,

Абысҭа былшар ахәара!..

Сара исгәалашәоит Раули сареи раԥхьаӡатәи ҳаибадырра. Усҟан сара ажәбатәи акласс аҿы стәан, ажәеинраалақәа рацәаны изыҩуан азы, саб, издыруада, абри акыр илҵуазар ҳәа, аредакциақәа рҿы снеигон, сыдирдыруан ашәҟәыҩҩцәа!.. Ииашаҵәҟьан, даара гәыблыла сыздызкылаз, исԥылаз апоетцәа анысгәаласыршәо, есымша саԥхьа даагылоит Рауль!.. Уи дызҿыз иусқәа зегь наҟ инышьҭеиҵан, дзыҩнатәаз икабинет ашә ааиркын, стетрад еиҵәа хәыҷы ахы инаркны аҵыхәанӡа даԥхьеит… Нас, саб иахь ихы наирхан: " Ианкәа, иудысныҳәалоит, уҷкәын ажәеинраала бзиақәа иҩуеит, иаарласны агазеҭ аномерқәа ирнаҳҵоит…" иҳәеит!.. Сара сахьтәаз зны сыԥхашьеит, зны амҵәыжәҩақәа соуит, саб уи гәазҭаз, дҩагылан, Рауль иҭабуп идуӡӡан уусқәа зегь ныжьны уахьҳхаҵгылаз ҳәа иеиҳәеит. Сара ахаан исхашҭуам уаҟатәи гәыблылатәи ҳаиԥылара, ҳаицәажәара, шаҟа смаршәа кны, џьара сгәы иамыхәашаз, ицәызҟьашаз ак иамхамҳәарц дышсацәажәоз Рауль!..

Рауль Лашәриа

Раули сареи ҳаиҩызара атәы аҭоурых салацәажәозар, уи даара ирацәоуп, уахыки-ҽнаки иуҳәаша ыҟоуп!.. Аха абраҟа исгәаласыршәар сҭахуп сара сзы ахаан хашҭшьа змам, даҽа хҭыс бзиак сҩыза гәакьа идҳәалоу!..

Сара сажәеинраала хәыҷқәа еидызкылоз раԥхьаӡатәи сышәҟәы ҭыҵит сшыҷкәынӡаз, 1982 шықәса рзы. Усҟан алитературатә ԥсҭазаара уажәаҵкысгьы ицәқәырԥон, иҟан даҽа гәыбылрак, даҽа знеишьак… Шамахаӡак аҿар рҩымҭақәа даара игәамԥхакәа ус асахьаз измырҽхәоз, кыр шықәса раахыс ажурнал "Алашара" апоезиа аҟәша аиҳабыс иҟаз, абри ашәҟәы аҭыҵра дақәныҳәеит, агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь"

ианиҵеит инеиҵыхыз истатиа. Нас, усҟантәи аинститут афилологиатә факультет аҟны еиҿкааз акружок аҿы аилыргара мҩаԥыргеит, даара ажәа ԥшӡақәа сарҳәеит. Уи даҽа ҭоурыхуп…

© Foto / предоставлено семьей Рауля Ласурия
Владимир Касланӡиа, Мушьни Лашәриа, Руслан Қапба, Рауль Лашәриа

Изхысҳәаауа, абасеиԥш раԥхьатәи сышәҟә хәыҷы ахцәажәара бзиақәа анымҩаԥыс, сзааӡаз сқыҭа Ҷлоуаагьы ирҭаххеит ашәҟәы аӡыргара мҩаԥыргарц! Уи сара ианысзаарыцҳа, изықәдыршәаз аҽҳәара аҽны сҩыза Сергеи Агындиа даашьҭаҳхын, усҟан Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ еиҿкааз алитературатә пропаганда абиуро адиректор Алик Џьапуа ҳаԥхьа днагылан Ҷлоу Акультуратә хан аҟны ҳнеит.

Уа ҳахьнеиз, ачараҵәҟьа ҳзура рҽазыҟаҵан иҟан!.. Ари аҷкәын ҳқыҭа иалҵыз иоуп, дҳарԥхашьозма рҳәан, ҿык-бзык иаанагоз зегьы еиқәдыршәеит, астол унацәа узаламҵо архиара иаҿын!.. Нас, аԥсуа литература ашкол арҵаҩы Марина Џьапуаԥҳа днасыдгылан, исалҳәеит, ҳара ҳҽазыҟаҳҵонаҵы, уҩызцәа иҵегь ааигәа ақыҭақәа рҿы аӡәыр дыҟазар, дааугар даара ибзиахон, ҳәа. Ари зегьы ирызҟазаз, ҳаԥсуа поетцәа ражәеинраалақәа даара ирацәаны ҿырҳәала издыруаз, усҟан ҳашәҟәыҩҩцәа реидгыла ацхыраараҿы, апропагандаҿы арӷьажәҩара азызуаз, Алик Џьапуа ианиаҳа, иҳәеит иаразнак, Кәтолҟа, Рауль Лашәриа иахь ҳцоит, уи иахьа хәашоуп, аҩныҟа дмаакәа ҟалаӡом ҳәа!..

Уи акәхеит, ахуҳәа, сааҭбжак ала, Кәтол, Рауль иашҭаҿы ҳгылан!.. Уи иан, иаҳәшьа, иара зегьы амхырҭа иҭан, хәба-фба уардын ҿыхны иалажьын. Алик ҳаззааиз анреиҳәа, иан иаразнак Раульгьы ажәак аҳәаха иамраӡакәа, уҩыза еиҵбы ари аҩыза аиԥылара бзиа имазар, уаха қәак шԥаури, аџьықәреи уаҵәы иалаҳгап, уиццароуп лҳәеит!.. Уи акәхеит, Раульгьы ҳаԥхьа днагылан, иҽааибыҭаны, Ҷлоуҟа дҳацааит!..

Ауха ҳаиԥылара шаҟа ибзиан имҩаԥысыз, изакәытә поезиатә хәылԥазыз еиҿыркааз Ҷлоуаа, уи хадаратәла изырԥшӡаз сҩызцәа, еиҳараӡакгьы иахьагьы сгәы иҭымҵәаауа иҭоуп Рауль Лашәриа иажәа ԥха, иажәа раз… Хашҭра зқәым сҩыза бзиа Рауль!..

© Foto / архив аҟнытә
Рауль Лашәриа иҭаацәеи иареи

Рауль аибашьраан иҭаацәа зегьы, иаҳәшьа заҵә, иан, иӡӷабцәа ахҩык, иԥшәмаԥҳәыс, ҳпоет иаб иҩны Кәтол иҟан. Урҭ уантәи шаҟантә ахҵәара рықәшәаз, ирхыргаз ааӡаб аиҭаҳәара даара ицәгьоуп, зегьы иреиӷьны ианыԥшуеит иара ипоезиа. Апоет иажәеинраала "Агәилқәа" уанаԥхьалак, иубоит иаҳхысны ицаз аибашьра шаҟа ҳацҟьаз, ҳаӷәыхыз, аха аԥшӡара агәаҭара шҳалшо, уи ҳшеиқәнархо… Абра иаазгоит уи ацыԥҵәаха…

Аибашьра шыҟаз агәилқәа ирыздырӡом,

Ирыздырӡом агәилҭрагь минала ишҭәу.

Рыԥшӡара шрымац ирымоуп, идырӡӡом,

Қәыԥшра лахҿыхроуп макьана изтәу…

Аԥсҭҳәа иахажьу мариала иахыҵӡом,

Ашәеиқәа иалоуп макьана Аԥсынра…

Ирыздырӡом агәилқәа, рыцҳа, ирыздырӡом,

Ҳҵеицәа ршьа шакәу изыршәҭыз дара…

Рауль Лашәриа иҭижьхьан апоезиатә шәҟәқәа: "Аҵх ҵәца", "Аеҵәақәа зҿало аҵла", "Урашан", "Абзиабара ашықәс", "Сымшра амацәаз", "Асааҭ ахыц", "Сдоуҳа ашҭа", "Аԥшақәа ргәил", "Ашьанеи агәыԥшқеи", "Сырмеи агәили", "Иалкаау", "Слахьынҵа аҿаԥхьа".

© Foto / предоставлено семьей Рауля Ласурия
Рауль Лашәриа. Иалкаау

Уи аԥсшәахь еиҭаган иҭижьит ҳ-Џьынџьтәылатә еибашьра аҭоурых инарҵаулан изҳәо ашәҟәы: "Урҭ игәыҭшьаагаз амшқәа."

Иҳәатәуп инаҵшьны, Рауль Лашәриа ишҭижьхаз ахәыҷқәа ирызку ажәеинраала ссирқәа. Наҟ-наҟ сара агәра ганы сыҟоуп, урҭ ишрыхәҭоу асахьақәа рыцҵаны, хазы шәҟәны иҭыжьзар, иреиӷьӡоу, ахәыҷқәа ирызку ашәҟәы ссирқәа рылҵуеит!..

© Foto / предоставлено семьей Рауля Ласурия
Рауль Лашәриеи иԥҳа Еланеи

Абра иаазгар сҭахуп, Рауль Лашәриа иԥҳаиҳаб, ажурналист бзиа Елана Лашәриаԥҳа илзикыз ажәеинраала ахәҭак:

Елана

Зегь маншәалоуп, лҭыԥи-лҭышәи,

Зегьы лмоуеи - дзызгәыкуа!..

Аха сналышьҭуам ашәиҭышәи,

Исыкәлыршоит лнап хәыҷқәа!..

Сыкәа дҭала, смаӷра дҭала,

Еилсыргартә ажәак мҳәаӡо,

Аҩны сандәылҵуа шьыжьымҭанла

Сыхьҵәуароуп уи дызҿӡоу!..

Ах, Елана, сгәы сыбмырхьын,

Бықьыԥшәыԥра шьҭа иазхоуп!..

Ирацәоуп уажәнатә ибнырхьоу,

Уажәнатә ибдыруа рацәоуп!..

Заа дҳацәцеит апоет, ҳҩыза гәакьа Рауль Лашәриа, аха уи ипоезиа ҳара иҳацуп, уаҵәы игыло ахьыбҿар уи ишәҟәқәа ирыхӡыӡаауа, иргәаԥханы ишрыԥхьо, ҳлитератураҟны наӡаӡа аԥсҭазаара бзиа шроуа агәра ганы сыҟоуп!..

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

100

Аламыс азышәаҳәаҩ: Миха Лакрба диижьҭеи 120 шықәса ҵит

40
(ирҿыцуп 17:17 19.01.2021)
Ажьырныҳәа 19 рзы 120 шықәса ҵит диижьҭеи Аԥсуа милаҭтә драматургиа ашьаҭа зкыз Миха Лакрба. Апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" иацҵо, апоет Анатоли Лагәлаа ианҵамҭа арҿиаҩы игәалашәара иазкуп.

"Иҟоуп убас аԥсыуа ажәак - Аламыс ҳәа. Даара акыр аҵанакуеит, даараӡагьы акыр аанагоит аԥсуа ихы-игәаҿы уи ажәа кьаҿ… "Аламыс" ҳәа аԥсуаа зыӡбахә рымоу ажәа ԥсыс ирхоуп нҵәара зықәӡам, иссиру жәлар рҳәамҭақәа, ражәақәа".

Миха Лакрба

Аԥсуа литература ауасхыршьҭаҵаҩ Дырмит Иасыф-иԥа Гәлиа аӷьараҳәа иааивагылаз алитераторцәа қәыԥшқәа раԥхьа дгылан ашәҟәыҩҩы Миха Лакрба. Уи данҩыҵшәа инаркны иаразнак ибызшәа агьама икит, ижәлар иреиӷьӡаз рфольклор "аԥсы" шҭаз дахьӡеит, алитературатә ԥсҭазаарахь аиагара дашьҭалеит. Усҟан уи ирҿиамҭақәа рышьаҭа зықәиргылоз, ибаӷьаӡа уасхыр ӷәӷәак злаҟамыз ала, игәы камыжькәа, иҟаз иҽанраалан, ихатәы мҩа ылхны дцалар акәын… Зегь раԥхьаӡа иргылан, даара ишыуадаҩызгьы, ибаҩхатәра ҿымцәаарц азыҳәан, уи иақәнагоз, ашьеи-адеи еизырсуаз аҵара бзиа иҵар акәын, иреиӷьӡаз адунеитә классикатә литература аҳракыраҿ иҟаз адуқәа зегьы илаԥш рхигар акәын, иҩныҵҟатәи иԥсҭазаара иазааигәаитәыр акәын…

Аҵарауаҩ ду Шалуа Иналиԥа излаигәалаиршәо ала, Миха дук мырҵыкәа иаб Аҳмаҭ даныԥсы ашьҭахь, уи иан лыҷкәынцәа рааӡара лылымшо даналага, иара Михеи иашьеиҳаб Ваниеи Аҟәа иааганы Ашьхарыуаа рышкол аҿы аказенҵара (апансион) иалҭеит, аԥсуаа егьырҭ аӡәырҩы реиԥш, иаргьы дааӡаны ишьапы дықәзыргылаз, абри ашкол иазикит ашәҟәыҩҩы иновеллақәа ҩба: "Раԥхьатәи ашәҟәы" нас "Асалам наӡа" Уи даналга, Миха Аҟәатәи ареалтә учильишьче дҭалеит.

Убри нахыс Миха Лакрба алитература агьама икуа далагеит, ирацәаны дрыԥхьоит ашәҟәыҩҩцәа дуқәа рырҿиамҭақәа. Аизарақәа рҿы дықәгыланы дцәажәоит, ажәахә бзиақәа ҟаиҵоит. Иара убри инаркны иҽазикуеит аҩрагьы. Зны еиҳа ажәеинраалақәеи апублицстикатә-патриоттә статиақәеи иҩуан. Раԥхьаӡатәи иԥышәақәа ркьыԥхьуан агазеҭ "Аԥсны" адаҟьақәа рҿы.

Раԥхьаӡа Миха Лакрба алитературатә гәыбылра изыркыз ирҵаҩцәа: Дырмит Гәылиеи, Самсон Ҷанбеи, Виқтор Стражиови, Иван Запорожскии роуп. Ҷыдала Дырмит инапхгареи, иусуреи, иҩымҭақәеи акыр рылшеит Лакрба иааӡараҿы. Иаргьы уи ихашҭӡомызт. "Бзиа дызбоит Дырмит", - иҳәон лассы-лассы.

© Foto / предоставил Анатолием Лагулаа
Миха Лакрба

Ҳара ибзиан иаадыруеит ақырҭуа меншевикцәа Аԥсны иахаԥаны ианыҟаз 1917-1921 шықәсқәа рзы, даара ахаԥсыра бааԥс ддырбон аԥсуаа. Ажәлар рхаҭарнакцәа иреиӷьыз зегьы ари хьаас ирыман, иахьынӡарылшоз маӡа-аргама иаҿагыланы иқәԥон.

Ашәҟәыҩҩы Миха Лакрба иакәзаргьы ари аамҭа цәгьа иара ишилшоз даҿагылон, ҩнуҵҟала дбылуан, ижәлар рҟынӡа инаигарц ииҭахыз ирмаананы, амала дара еилыркаартә жәеинраалала инаигон. Иаҳгәалаҳаршәап, "Д. Гәлиа иахь", "Аԥсадгьыл", "Абахҭаҿы" иажәеинраалақәа, истатиақәа. Усҟан уи игәы иҭаҵәҟьаз аҳәара гәаӷьыуацәан азы, Лакрба аполитикатә гәрамгара бааԥс иҟаз дацәшәаны, иҩымҭақәа "аԥсуа" ҳәа аԥсевдоним рыҵаиҩуан. Убас ихьӡ рҩашьаны иаҵаҩуп 1920 шықәсазы "Аԥсны" ианылаз ажәамаана "Аӡыцәеи, аԥсыӡи, ауаҩи." Иаагап ажәеинраала шеибгоу абраҟа.

Аӡыцәа ӡысуа ишнеиуаз,

Ԥсыӡ дук акит.

Аԥсыӡ шьарда мыцхәы иԥаҭԥаҭит,

Даара цәгьаӡа аҽашәеит.

Аха амалаӡа иааԥсеит,

Аӡыцәа иахәхеит.

Уи аамҭазы даахықәгылт,

Наҟтәи иааиуаз аӡхықә аӡәы.

Аӡыцәа иауз лабҿаба ианиба,

Ииҳәара изымдыруа даанхеит.

Иаԥхьаҟа аҟәараҿы ԥсыӡ хәыҷык,

Иаацәырҟьаны ус аҳәеит:

- Ҳара ҳгәаҟра ҳазмырҳәауа убри ауп,

Аӡы аҵаҟа- аӡы ҳҿаҵәоит.

Аӡ хыхь- иаразнак ҳаԥсуеит…

- Еҳ, - иҳәеит уи ауаҩы, -

Даара шәрыцҳауп шәарҭ аԥсыӡжәла,

Шәгәы иҭоу шәҿы ишәзарҳәауам,

Шәаӷацәа ишырҭаху ишәылахәмаруеит,

Шәара шәеиԥш игәаҟуа,

Аԥсыӡ уаҟәыҵ, жәларык здыруеит…

Ари аҩыза ажәеинраала усҟантәи аамҭазы акьыԥхьра даара игәаӷьыуацәан, зынӡа иаармариан уақәдырӡуан. Аха Миха ижәлар рҟынӡа инеир иҭахын ирзыԥшыз ашәарҭара, убри азы, еиуеиԥшымыз алитературатә жанрқәа ихы иаирхәон…

Ашәҟәыҩҩы илаԥш ҳәаа ирҭбаауан, иԥсадгьыл ахь ихьеирыԥшыр иҭахын акыр зылшоз, зажәа акраанагоз аурыс интеллигенциа. 1934 шықәсазы М.Лакрба Асоветтә шәҟәыҩҩцәа Актәи Реизара Ду аҟны дыҟан, дазыӡҩруан, иԥсы ҭанаҵгьы ихашҭӡомызт А.М.Горки усҟан иҟаиҵаз ажәахә. Иара уа, Москва дшыҟаз, СССР Ашәҟәыҩҩцәа Реидгылахь дрыдыркылоит, арекомендациа ирҭоит В.Шкловскии, Г.Мдивани, М.Залкаи ( аинрал Лукач). Уи ауаа рҳаны иман, даара еиҩызцәа дуқәан акиносценарист бзиа Кл. Минци иареи, акырынтә Аԥсныҟа еицаахьан, акинофильм "Адгьыли аџьанаҭи" азы акиносценариа еицырҩуан.

Урҭ ашықәсқәа рзы иҩит даҽа жәеинраала ссиркгьы- "Д. Гәылиа уахь." Иҟалап ари ажәеинраала иацназгоз усҟан ҳлитератураҿы даара имаҷызҭгьы. Избанзар, ашәҟәыҩҩы ибон Д. Гәылиа иҵакы ҳаԥсуа жәлар рыԥсҭазаараҿы, уи иҭахын усҟан зхы ҩышьҭызхыз ҳаинтеллигенциа зегьы реиԥш, ҷышәрак здыруаз зегьы деицгәарҭар, ивагылар, иџьабаа ицеиҩыршар… Иааҳгап уи ажәеинраала ссир ацыԥҵәаха:

Аԥсны ала хҩоуп, алымҳа дагәоуп,

Лашарак зааиуам, илашьцоуп.

Иазылухт амҩа, маҷӡак угуп,

Лашара иааиша рацәаӡоуп…

Уԥшишь! Иубома амра гылоит,

Уажәнатә ицәывҵыҷҷоит иара!..

Убас хәыҷы-хәыҷла иҿыхоит,

Ҳара ҳазҽеихар, ҳ-Аԥсынра!..

Уаӡәуп ихнымҳәкәа ус инеиуа,

Макьана иҳамоу хырҽхәарас,

Уажәа ауп еҵәас иаҳзышеишеиуа,

Уажәа ауп иҳамоу гәыӷырҭас…

Ари ажәеинрааала усҟан иаразнак Аԥсны зегь ирылаҵәеит. Изныз агазеҭ ажәлар ахьааизоз ҷышәрак здыруаз ауаа ирзрыԥхьон, аӡәыр ҳаиқәирхозар, аӡәыр ҳаимырӡуазар, Дырмит иакәхоит, рҳ́әон!..

Ашәҟәыҩҩы М.Лакырба иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы, даныԥсышаз аламҭалаз, деиҭазыхынҳәит Дырмит ду ихьӡ, уи иԥсҭазаара ҳмилаҭ зегьы реиԥш, дара ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа рзгьы иаанагоз:

© Sputnik / Томас Тхайцук
Миха Лакрба

"Д.Гәлиа еснагь ҳара иҳабжьигон аҵара ҳҵаларц, ҳдырра иазҳарҳаларц, ҳажәлар ҳрыхәарҭаны ҳҟаларц. Иаҳирҵон ҳара аԥсуа бызшәа, уи иурокқәа ракәын ҳара зегьы иреиӷьаҳшьоз. Ашәҟәыԥхьареи алитературеи рыбзиабара ҳалаирҵәон. Ҳхатә ҩымҭақәа рзы атемақәа ҳаиҭон. Аклассикатә ҩымҭақәа рцыԥҵәахақәа аԥсышәала еиҭаагон. Аԥсуа жәлар рашәақәа ирылхны аинсцинировкақәа ҟаҳҵон, нас иқәҳаргылон урҭ иара иеиҿикааз агәыԥ аҿы…"

М.Лакрба хыԥхьаӡарала имҷӡоу иажәеинраала ссирқәа иреиуоуп илирикатә жәеинраала "Абахҭаҿ". Ари ажәеинраалаҿ иаарыԥшу алирикатә фырхаҵа итрагедиа анаҩысгьы, усҟантәи аамҭаз, акыр игәаӷьыуацәаз, азеиԥштә символикагьы аҵубаауеит.

Изури, исҳәари, амчыда?

Адунеи шәҭит, ааԥынроуп.

Агәырӷьара салыхәдоуп, амыжда,

Сбахҭаҿ енагь илашьцоуп…

Сықәлацәа ааԥын еигәырӷьоит,

Амшаԥ иаԥылоит хара,

Аамҭа иалачоит, еиҽырбоит,

Гәыӷрада сыӡӡеит сара.

Асаби, кыка зыгхаз еиԥш,

Сымала сҵәуо сҭатәоуп.

Изури, исҳәари, ахәаша,

Сбахҭаҿы енагь илашьцоуп.

Ԥсы зхоугьы, ԥсы зхамгьы ирықәыԥхо,

Амра зегь ҳзыҳәан ишеит.

Цәывҵа лашаракгьы саҭәамхо,

Амра ду са исыԥхеит…

Шәхаан шәшыԥсыхрагьы жәдыруазар,

Сҽыхәа шәкәадыр, исзаажәга.

Адунеи шәымала ишәымамзар,

Соушәыжь, лашарак сшәырба.

Аҵарауаҩ Ш. Инал иԥа излазгәеиҭо ала, ажәеинраалақәа уи иҵегьы ирацәаны имҩыкәа дыҟам, аха апоезиаҿы игәаԥхарақәа зларацәаз ала, апоезиатә гьама бзиа злаимаз ала, ииҩыз даараӡа игәы азҭамзар, ауаа рахь ицәыригаӡомызт, иаԥсам ҳәа уаҩы имырбаӡакәа, иԥыжәжәаны икаиԥсон. "Изҩит ҳәа сгәы иамыхәаз сеигӡом, сгәы дууп уи азы",- иҳәоит иара.

М.Лакрба даара акыр илшеит, иуҳәар ауеит ашьапы икит ҳәа аԥсуа милаҭтә драматургиа. 1940 шықәсазы уи иҩуеит акомедиа "Гечаа рҵыхәтәа", адырҩашықәсан "Сабыда игәаҩара." Иара убри ашықәсазы қәҿиарала иқәдыргылеит урҭ аҩбагьы Аҟәатәи аԥсуа театр асценаҿы.

Аџьынџьтәылатә Еибашьра Дуӡӡа ианалага, М. Лакрба шәымҭакгьы даанымхакәа иара ихатәгәаԥхарала даҳәаны дцоит еибашьра. Зқьи жәшәи ҩнҩеижәи акы шықәса ииун мзазы, зны аибашьратә трибунал аҿы аус иуан, нас адивизиатә газеҭ "На штурм врага" аредакциаҿы дыҟан, ақалақь-фырхаҵа Севастопль ахьчараҿы амца қьоуқьад далагылан. Аибашьраҿы уи ихигаз ҳәашьак амам, аха ианеилга, ихәрақәа шыӷәӷәазгьы, иԥсадгьыл ахь дхынҳәит. Уимоу, зныкгьы аӷа инапаҵаҟа днеихьан, ддырбаандаҩхьан, аха иҩызцәеи иареи хаҵарыла ибналан ирыцәцеит.

© Sputnik / Томас Тхайцук
Книги Михи Лакрба

Аибашьра анеилга ашьҭахь, аԥсҭазааратә ԥышәа ду имаз ихы иархәаны, ҩнапыкла ашәҟәҩыра далагеит. Аха ҩышықәсаҟа ааҵуаны, зқьи жәшәи ҩнҩеижәи бжьба шықәсазы, ииуль хәба рзы, харада ахара иқәҵаны, дыкны дҭаркит, Воркута ахгара иқәырҵеит. Иара убраҟагьы, арыцҳара сақәшәеит ҳәа игәы камыжькәа, аҩра даҿын. Аҵыхәтәан, егьшихарамыз анеилыркаа, аребилитациа изыруит, иԥсадгьылахь дхынҳәит, 1955 шықәса рзы.

Ашәҟәыҩҩы аамҭа рацәаны ицәыӡит, игәамбзеирақәа дыркит, аха аԥсҭазааратә ԥышәа рацәаны иоуит. Уи инеиԥынкыланы аусура даналага, 1955 шықәса рынахыс ауп. Адунеи дадыруа дҟазҵаз иновеллақәа анаԥиҵаз, жәашықәса рыҩныҵҟа ауп, зқьи жәшәи ҩынҩеижәи жәохәи, зқьи жәшәи хнҩеижәи фба шықәсеи рыҩныҵҟа. Арҭ ашықәсқәа рзы уи инеиԥынкыланы аус иуит, идраматә усумҭақәеи, иновеллақәеи раӷьырак зегьы аниҩыз убасҟан ауп.

Аԥсуа театр аҿы иқәдыргылеит иҭоурыхтә драма "Данаҟаи", асценариа иҩит идакументалтә фильм "Аԥсны- ишәҭыкакаҷуа тәыла ҿацәуп." Урысшәала иҭижьуеит акыр шықәса аус здиулоз иновеллақәа, 1961 шықәса рзы иҩит "Прометеи имца" ( Аламыс) ҳәа апиеса, аԥсуа театр аҭоурых иазку ашәҟә ду.

© Sputnik / Томас Тхайцук
Книги Михи Лакрба

Идуу дарбан шәҟәыҩҩзаалакгьы, ихьӡ шьҭызхуа, шәҟәыҩҩык иаҳасабала ижәлар рҿы ахааназ дынзыжьуа, ҩымҭак изаанхоит… Миха Лакрба, Аԥсынгьы, уи анҭыҵгьы, ихьӡ рҳәартә, атәым бызшәақәа рахь деиҭаргартә дҟазҵаз, дышьҭызԥааз, иновеллақәа роуп. Уи урҭ аԥсышәалагьы урысшәалагьы иҩит, иҟоуп нас аԥсшәахь зеиҭагара дахьымӡаз, аха абаҩхатәра бзиаӡа змаз, Д.И.Гәлиа ихьӡ зхыу Аҳәынҭқарратә премиа алауриат Џьума Аҳәба урҭ ҟазарыла аԥсшәахь иеиҭеигеит, ирзынижьит ирымаз аколарит…

Лакрба, иара ихаҭа иҳәон еиԥш, аламыс ԥсыс ирхоуп нҵәара зықәӡам, иссиру жәлар рҳәамҭақәа, рашәақәа: "Аԥсуаа ҳмаҷуп, ҳамч арбаӷьк аҵоукыр иагоит, аха ҳаламыс ҩышә камбашь-уӷә аурхаргьы иузырҵасуам, избан акәзар, ажәаԥҟаны ишыҟоу еиԥш, еиҳагьы иӷәӷәоуп аламыс. Абри еиԥш иҟаз аламыс ауп ашәа ззиҳәоз Миха Лакрба."

Миха Лакрба адраматургиа ановеллисти деимаркуан. Аха уи идраматә ҩымҭақәа здыруа еиҳарак аԥсуа ԥхьаҩцәа роуп. Иажәабжьқәа ракәзар, урҭ рыӡбахә хара инаганы иҟоуп, бзиа ибаны ирыԥхьоит амилаҭқәа зегьы.

Ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа еиҭагоуп иара убасгьы зынӡа 27 аҳәаанырцәтәи абызшәақәа рыла. Урҭ иреиоуп адунеиаҿ еицырдыруа абызшәақәа: аурыс, аерман, афранцыз, англыз, анемец, аиспан, аҭырқә, акореиа, аболгар, аполиак, авенгер, араб уҳәа убас ирацәаӡаны.

Миха Лакрба иԥсы ҭанаҵы иҩымҭақәа зегьы еидкыланы иҭыжьны ила иамбагәышьеит. 2009 шықәса рзоуп уи иҩымҭақәа зегьы х-томкны ианҭыҵыз. Актәи атом - ановеллақәа ирызкуп, аҩбатәи атом - адраматургиатә рҿиамҭақәеи, аԥсуа театр аҭоурыхи, аҵыхәтәантәи, ахԥатәи атом- ажәеинраалақәа, астатиқәа, асалам шәҟәқәа уҳәа убас егьырҭ аматериалқәа.

© Sputnik / Томас Тхайцук
Миха Лакрба

Аҵыхәтәан, рацәак идуум абри сыстатиаҿы иаазгар сҭахуп Миха Лакрба иажәабжьқәа араб бызшәахь иеиҭазгаз Беируттәи алитератор Николаи Тавиль, 1959 шықәсазы Москватәи ашәҟәҭыжьырҭа "Советская литература на иностранных языках" ахьӡала иааишьҭыз ашәҟәы: "Ҳшәыҳәоит, даара ҳшәыҳәоит, францыз бызшәала иаҳзаашәышьҭырц Миха Лакрба иаԥсуа жәабжьқәа. Урҭ ажәабжьқәа даара интересс иҟаҵаны ирымоуп ҳара ҳтәыла иқәынхо, ауаажәлар рахьтә хәҭак. Араб ԥхьаҩцәеи ашәҟәыҩҩцәеи рыҟнытә асалам ҳазишәҭ иссирӡоу ановеллақәа равтор!.."

Ҳарҭ, аԥсуа шәҟәыҩҩцәа, сынтәа Миха Лакрба ишихәҭоу, Аԥсны зегьы аҵанакуа 120 шықәса ихыҵра ииубилеи ҳзымҩаԥгаӡом адунеи зегьы аҿы иҟоу ачымазара бааԥс иахҟьаны. Аха ахааназ, дарбан ԥхьаҩызаалакгьы, Аԥсынгьы, уи анҭыҵгьы, илашаӡа игәы иҭазаауеит Миха Лакрба ихьӡ ԥшӡа, иҩымҭа хазынақәа!

40
Циала Чкадуа

Уус бзиа ианумба, узҿу зегьы башахоит: Циала Ҷкадуаԥҳа лиубилеи иазкны

53
(ирҿыцуп 15:23 18.01.2021)
Ажьырныҳәа 18, 1956 шықәса рзы диит Аԥсны зҽаԥсазтәыз артистка Циала Иван-иԥҳа Ҷкадуа. Уи лиубилеи аҽны илызку анҵамҭа ҳадылгалоит Sputnik акорреспондент Наала Гәымԥҳа.

Наала Гәымԥҳа, Sputnik

Циала Иван-иԥҳа Ҷкадуа – ахореограф, Аԥсны зҽаԥсазтәыз артистка, зхәыҷаахыс акультура агьама зкхьаз, амузыка иазааигәаз аҭаацәа дрылиааит, лыԥсҭазаара иашьагәыҭхартә еиԥш анырра лнаҭеит.

"Сҭаацәа ашәаҳәара-акәашара, амузыка иазааигәан цәгьала. Ахәылбыҽха ҳанынатәоз агәылацәа мҩахыҵуан ҳаҩныҟа, санду дтәаны ачамгәыр рзалырҳәон, сабду ашәа иҳәон. Сани сашьеиҳаби агитара адырҳәон, сашьеиҵби сареи акәашара бзиа иаҳбон. Абас, еснагь ашәаҳәареи акәашареи атмосфера ахьыҟаз салиааит. Сызҭаз Ԥақәашьтәи абжьаратә школ аҟны еиҿкаан ашәаҳәареи акәашареи рыкружокқәа, саргьы уа салан. Акәашара раԥхьаӡа исзырҵоз Радион Бигәаа иакәын. Уи агәыбылра ӷәӷәа сиркит", - ҳәа лхәыҷра ашықәсқәа лгәалалыршәоит Циала Иван-иԥҳа.

Аҟәатәи акультура-ҵаралашаратә ҵараиурҭа ахореографиатә ҟәша даналга, аус луан Аҳәынҭқарратә акәашаратә ансамбль "Шьараҭын" аҿы. 1980 шықәса рзы дҭалоит Москватәи Акультура аинститут, дагьалгоит 1984 шықәса рзы. Аус луан аҵаралашаратә ҵараиурҭаҿы жәлартәи аклассикатәи кәашарақәа рырҵаҩыс.

"Москватәи Акультура аинститут саналга, ирҭаххеит сааӡаҩцәа уаҟа сааныркыларц. Усҟан уа аҵара иалгоз хышықәса уаҟа аус иур акәын, мамзар иурҭаӡомызт адиплом. Едуард Бебиа иалеиҵеит арзаҳал сҵара саналгалак Аԥсныҟа сдырхынҳәырц. Ирацәаны ишсыҳәозгьы, саанымгылаӡеит, сыԥсадгьыл ахь схынҳәит", - ҳәа лҳәоит артистка.

1993 шықәса рзы ақырҭуа-аԥсуа еибашьра аамҭаз Циала Ҷкадуаԥҳа еиҿылкаааит ахәыҷтәы хореографиатә гәыԥ "Абаза". Ари агәыԥ иахылҿиааит ахәыҷтәы хореографиатә ансамбль "Абаза", анаҩс аҳәынҭқарратә статус зауз.

"Сара еснагь исҭахын, сазхьаауан абалеттә школ аԥҵара, иагьсылшеит. Аха хара имгакәан аибашьра иалагеит. Усҟан сҭаацәа сыманы Аҟәа ҳалҵны Пицунда ақалақь ахь ҳцеит. Убраҟа ахәыҷқәа ргәы мҿыӷьырц азыҳәан, аамҭагьы цәгьан, аибашьра цон, хыбрак аҟны еидкыланы акәашара дсырҵо салагеит. Ус анацәа рхәыҷқәа рыманы исыдҵаало, инеиуа иалагеит. Сыгәгьы иҭамызт коллективк аԥысҵоит ҳәа, сара сызҿыз бзиа избоз аус акәын. Аибашьра ашьҭахь Аҟәаҟа ҳанаа, аҭаацәа сыҳәеит азыҟаҵарақәа ирыцҵахарц. Убас акәашаратә гәыԥ аԥҵахеит. Раԥхьаӡатәи ҳконцерт мҩаԥысит 1994 шықәсазы, Нури Кәарҷиа напхгара зиҭоз арҿиаратә ҩны аҟны. Ансамбль ахьыӡ "Абаза" азҭаз Нури Кәарҷиа иоуп", - ҳәа гәахәарыла дазааҭгылоит Циала Чкадуаԥҳа.

Циала Чкадуаԥҳа лансамбль "Абаза" лыманы гастроль ҳасабла атәылақәа, ақалақьқәа ирацәаны дырҭаахьан. Урҭ рхыԥхьаӡараҟны иҟоуп: Урыстәыла еиуеиԥшым ақалақьқәа, Франциа, Германиа, Польша, Швециа, Финлиандиа, Чехиа уҳәа.

© Foto / Предоставлено Циалой Чкадуа
Ансамбль "Абаза" ҵҩа змам аԥхьахәқәа ирыԥсахахьеит

"Раԥхьатәи ҳгастрольқәа 1996 шықәсазы имҩаԥган Польша. Уахь ҳцареи ҳақәгылареи аполитика цәгьа иаԥырхагахеит. Ҳҳәынҭқарра ихьыԥшым ҳәынҭқарраны иахьазхаҵамыз аҟынтә, аҳәааҟны ҳаурмыжьуа иалагеит, аԥынгылақәа ҟалеит, ақырҭцәа арзаҳал аларҵахьан ҳақәымгыларц азыҳәаны. Ари заҳаз Владислав Арӡынба ицхыраарала иаҳаулак аҳәаа ҳахыҵит. Уаҟа ҳақәгылара даара иргәаԥхеит, напеинҟьалара ҳамҩаԥыргеит. Иреиҳау адиплом ҳаԥсахеит, ари раԥхьаӡатәи иааиран ҿыц иаԥҵаз ҳансамбль азыҳәаны", - ҳәа илгәалалыршәоит Циала Чкадуаԥҳа.

© Foto / Предоставлено Циалой Чкадуа
Ансамбль "Абаза" аҽазыҟаҵарҭа

Зегь реиҳа илхамышҭуа Циала Иван-иԥҳа лгәалашәараҿы иаанхеит 2010 шықәсазы Польша имҩаԥысуаз афестиваль.

"Аконцерттә программа сахьахәаԥшыз, Аԥсны ҳәа џьаргьы иарбаӡам. Ари цәгьа исгәамԥхеит. Амҩаԥгаҩ дааԥхьаны сиазҵааит, ус иҳәеит уаҟа "Қырҭтәыла, "Абаза" ҳәа ҳшану. Зынӡа мап скит, ус ҳара ҳшықәымгало атәы агәра дсыргеит. Анаҩс зегьы акоуп, ҳ-Аԥсны ахьӡала ауп ҳшықәгылаз. Цәгьа ргәы иахәеит ҳақәгылара, игыланы рнапы ҳзеинырҟьон. Афестиваль аркра ҳара иҳадыргалеит, афестиваль азыркуа гран-при иаԥсахаз роуп. Уи даара ҳгәы иахәеит. Ақәгылара ашьҭахь, амҩаԥгаҩ аҭамзаара шьҭаҵо иҳалҳәеит аҩбатәи аҭыԥ шакәу ҳзыԥсахаз. Уи зегьы зыхҟьаз ақырҭқәа имҩаԥыргоз аполитика акәын. Хьтәы ԥшшәыла иҟаз астатуетка, аԥшәы ргаманы иааганы иҳанаршьеит. Аха уи усҟаҟ ҳалахь еиқәнамҵеит, ҳара иаҳдыруан аиааира усгьы ҳара ҳшаԥсахаз", - ҳәа лгәалашәарақәа ҳацеиҩылшоит Ҷкадуаԥҳа.

© Foto / Предоставлено Циалой Чкадуа
Хьтәы ԥшшәыла иҟаз, аха Қырҭтәыла аполитика ҟьашь иахҟьаны зыԥштәы рыԥсахыз "Абаза" ианашьаз аԥхьахә

Иахьатәи аамҭазы Циала Чкадуаԥҳа гәыблыла лус дазнеиуеит, ахәыҷқәа акультура агьама дыркра дазааԥсоит, урҭ рықәҿиарақәа лара лзыҳәан акырӡа аҵанакуеит.

  • Ансамбль Абаза Шәачатәи афестиваль аҿы
    Ансамбль "Абаза" Шәачатәи афестиваль аҿы
    © Sputnik
  • Ансамбль Абаза актәи аҭыԥ ааннакылеит Геленџьик имҩаԥысуаз афестиваль Планета звезд аҟны
    Ансамбль "Абаза" актәи аҭыԥ ааннакылеит Геленџьик имҩаԥысуаз афестиваль "Планета звезд" аҟны
    © Foto / Астанда Шапковская
  • Акәашаратә ансамбль Абаза аҟазара ҭырқәтәылатәи ахәаԥшцәа аршанхеит
    Акәашаратә ансамбль "Абаза" аҟазара ҭырқәтәылатәи ахәаԥшцәа аршанхеит
    © Sputnik / Сырма Ашәԥҳа
  • Ансамбль Абаза
    © Foto / Предоставлено Циалой Чкадуа
  • Ансамбль Абаза Дербент ақыҭаҿы аконцерттә программа рыманы иқәгылеит
    Ансамбль "Абаза" Дербент ақыҭаҿы аконцерттә программа рыманы иқәгылеит
    © Sputnik / Сырма Ашәԥҳа
  • Ансамбль Абаза Аԥсны афестиваль аҟны
    © Foto / Предоставлено Циалой Чкадуа
1 / 6
© Sputnik
Ансамбль "Абаза" Шәачатәи афестиваль аҿы

Циала Иван-иԥҳа акәашарақәа рықәыргыларақәеи асолотә номерқәа рынагӡареи рзы акыр аконкурсқәа дырлауреатхахьеит.

Диплом. Гранд при в номинации народный танец.
© Sputnik / Томас Тхайцук
Аноминциа амилаҭтә кәашара" аҟны Гран-при аиааиразы ансамбль "Абаза" ианашьаз адиплом

Иахьа лара Аҳәынҭқарратә хәыҷтәы хореографиатә ансамбль "Абаза" асахьаркыратә напхгаҩыси акәашарақәа рышкол "Абаза" адиректорси дыҟоуп. Ари аус аҟны длывагылоуп лыԥшәма - ансамбль ахореограф хада, Аԥсны Зҽаԥсазтәыз артист Аршба Алықьса Николаи-иԥа. Лырҿиаратәи лырҵаҩратәи усуразы Циала Иван-иԥҳа Ҷкадуа илыхҵоуп Аԥсны зҽаԥсазтәыз артистка ҳәа ахьӡ.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

53

Река ақыҭа афельдшер: ажәлар рзы даара иуадаҩу аҭагылазаашьа шьақәгылеит

224
Река ақыҭа афельдшер Ламара Ҳашԥҳа-Қәычбериа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит аҿкычымазара змоу ауаа рҭагылазаашьа атәы, насгьы илҳәеит ақыҭақәа рҿы амбулатортә ҭыԥқәа раартра азҵаара ишазхәыцтәу.
Река ақыҭа афельдшер: ажәлар рзы даара иуадаҩу аҭагылазаашьа шьақәгылеит

"Ақыҭаҿы уажәазы 14-ҩык инарзынаԥшуа ачымазцәа ыҟоуп. Зегьы аҿкы рыхьны иҟоуп ҳәа ишьақәыргыланы иҟам, аха асимптоматикала иароуп уҳәар алшоит. Ахәшәқәагьы аиура цәгьахеит. Рыхәқәагьы еиҳахеит. Абри ачымазара ҟалеижьҭеи ахәшә 10 мааҭк иаԥсазҭгьы, 30 рҟынӡа инеит. Ажәлар рзы даара иуадаҩу аҭагылазаашьа шьақәгылеит. Ачымазаҩцәа рҟны мнеишьа сымаӡам, аҩны аҟара бжьазаргьы снеироуп, иага ихаразаргьы ус. Мышкы иалагӡаны 9-ҩык ауаа акапельница рзықәсыргылоит. Урҭ шьҭа мчыбжьык ҵуеит ирзыҟасҵоижьҭеи, дара алгар, нас еиҭа иззыҟаҵатәу ҟалоит. Река ақыҭа адагьы, Бедиа, Патрахәыҵа, уҳәа еиҭа ақыҭа ссақәа рҿгьы ачымазаҩцәа сымоуп. Ачымазара шысхызгахьоугьы, сҽацәысахьчоит, ҳәарада. Иаҭаху зегьы ҟасҵоит, сықәра злаҟоу ала еиҭа исыхьыргьы ауеит, еиҭа ачымазара ӷәӷәақәа схызгахьеит, абарҭ зегьы снарҿыԥшны зынӡа сзашьҭоузеи ҳәа схы сзыҟаҵом. Иара иааиуа зегьы ишахәҭоу иааиуеит. Ҳара ҳашшәо еиԥш даргьы шәоит", - ҳәа еиҭалҳәеит афельдшер.

Ламара Ҳашԥҳа-Қәычбериа илҳәеит ажьырныҳәамза мацара иалагӡаны 226-ҩык ауааԥсыра шлыдылкылахьо, урҭ рыбжаҩык атәым қыҭақәа рҟнытә иаауеит.

"Иҟоуп аҭагылазаашьақәа схала иаҭаху анрасҳәо, избанзар зегьы ақалақь аҟынӡа изцаӡом", - ҳәа азгәалҭеит афельдшер.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.

Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

224