Қьар злам ареволиуциа, ма "ажәлар рызгәаҟразы"

188
(ирҿыцуп 22:06 12.01.2021)
Амчра анапахьы аагаразы Аԥсны аамҭа-аамҭала имҩаԥысуа ахынҭаҩынҭарақәа қьар шрылам, Америкаа реимакра "аԥсуа хаҿра аман" ҳәа зылԥхьаӡо азы лгәаанагара дазааҭгылоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Аԥсны аҵыхәтәантәи ареволиуциа шықәсык ахыҵит. Аибашьра ашьҭахь имҩаԥысхьо ахынҭаҩынҭарақәа, ареволиуциақәа зегьы ибзианы исгәалашәоит, убри аҟынтә урҭ хра злоу ҳаԥсҭазаара иазаанагаз акрыҟазар сазхәыцып сҳәан…

Аҵыхәтәантәи ҳреволиуциа шықәсык ахыҵра акгьы агымкәа, Америка имҩаԥысыз 45-тәи апрезиденттә алхрақәа рылҵшәақәа реимакра иахҟьаны, Дональд Трамп идгылаҩцәа Капитолии ахәаҿы иҟоу Аконгресс илақәлан, ҳара ишыҟаҳҵалоз еиԥш, асенатцәа руадақәа инарыҩналан еилаԥыххаа иргеит. Ашьыжь ажьырныҳәа 6 рзы урҭ аазырԥшуаз афотосахьақәа феисбуктәи ацәаҳәаҿы ианаацәырҵ, азныказы ҳара ҳфотоархив акәызшәагьы ааснарбеит, ЕАА абираҟ сылаԥш иааҵашәаанӡа.

Аԥсуа револиуциақәа рахь сиасуазар, аҵыхәтәантәи ҩба- 2014, 2020 шықәсқәа рзы имҩаԥысыз акыр еиԥшуп, избанзар, атәыла иахагылаз Ахадацәа ԥхьатәара рышьҭразы рполитикатә аоппонентцәа еиҿыркааз акциақәа ирызкын.

2004-тәи ахҭысқәа сгәаласыршәозар, "Аиааира игеит Сергеи Багаԥшь" ҳәа усҟан Алхратә комиссиа хада иҳанаҳәаз иамаркуа иалагеит усҟан амчраҿы иҟаз. Акризис ду ҿеит, Аԥсны ахада иусурҭа ахыбрахь инеиразы аҩ-гәыԥк еиҿагылан, ахыбра иажәланы иалхыз ҳәа ишьаз идгылаҩцәа аҩнуҵҟа иҩналеит, (Ҳаџьымба идгылаҩцәа уаанӡа Иреиҳаӡоу аӡбарҭа иақәлахьан). Убри ахҭысқәа раамҭазы иҭҟьаз ахы дҭанархеит аҵарауаҩ Ҭамара Шьаҟрылԥҳа. Лара усҟан Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба зыхьӡ иҳәаз акандидат Рауль Ҳаџьымба идгылаҩцәа дреиуан.

Ишышәгәалашәо еиԥш, 2005 шықәсазы еиҭаҳалаҳәан алхра ҿыцқәа, аоппонентцәа Багаԥшьи Ҳаџьымбеи еидгыланы алхрақәа рахь инеит, (Ҳаџьымба ахада ихаҭыԥуаҩ иаҳасабала). Азныказшәа акризис нҵәарашәа ааҳнарбан, аха убасҟан зхы ыҵызхыз аҽеиҩшара иахьанӡагьы аҭыԥ амоуп.

Ҳаџьымба иакәзар иҿҳәара нҵәаанӡа 2009 шықәсазы атәыла ахада ихаҭыԥуаҩ иҭыԥ ааныжьны ԥхьатәара дцоит, анаҩс аоппозициатә қәгыларақәагьы хадара рзиуеит. Аполитикцәа ирыбжьыԥсааз амилаҭтә хақәиҭратә қәԥара иахаҭарнакыз Ҭамара Шьаҟрыл лҭахара иазку ашьауӷатә ус уаҳагьы ахабар ыҟам, "ақьаад шкәакәа" ҳәа Багаԥшь усҟан иҳалеиҳәаз ацәаҳәа иахыԥхьаӡалахазар акәхап...

Ареволиуциақәа идеиала иззыҟало, ауаажәларра рыԥсҭазаара аиӷьтәра акәушәа иҟоуп, аха аԥсҭазаара иаҳнарҵаз ала ҳцәажәозар, мчрак ықәганы даҽа мчрак ааира, аресурс ҳәа изышьҭоу, амазара азааигәахара акәхеит.

Аҵыхәтәантәи аҩ-револиуциак мҩаԥсит ԥсыҭбарада, аха зегь акоуп, апрезидент ихыбра ашәқәеи асаркьақәеи ԥҽны рыҩналара ада изеилымгеит. 2004-тәи ахҭысқәа ртәы ҳҳәозар, раԥхьатәи Аԥсны ахада Владсиалав Арзынба икабинет еилаҟәыбаса ишьҭарҵеит, уа иҩназ ақьаадқәа еиларҩынтны, арыжәтә џьбарақәа рҿакны иахьыржәуаз акадрқәа зымбацгьы дыҟоуп сгәахәуам. Абас ҳарзыҟоуп ҳара ҳҳәынҭқарра асимволқәа.

Анаҩсан, ибзианы иаҳгәалашәо 2014-тәи ахҭысқәа ракәзар, Қырҭтәыла атәылауаа аԥсуа паспортқәа рыҭара ҿыҵгас иҟаҵаны, ауаа рацәа злахәыз акциақәа мҩаԥган. Маи 27, 2014шықәса рзы, апартиа "Жәлар ракзаара Афорум", нас урҭ ирыдгылаз "Иаку Аԥсны" уҳәа рхаҭарнакцәа, имҩаԥыргеит аизара ду.

© Sputnik / Томас Тхайцук

Хымԥада, асаркьақәа еилаԥыххааны ада, даҽакала аԥсуа револиуциа шԥаҟалоз. Ишысгәалашәо ала, ахыбра аҩнуҵҟа иҩналеит адгылаҩцәа, аидысларақәа ҟалеит, аха ԥсыҭбарада еилгеит. Аԥсны ахадас иҟаз Александр Анқәаб, Апарламент аганахь ала, амҩа изылхны доурышьҭит, аурысқәа иртәыз Гәдоуҭатәи арратә базаҿ иҭыԥ ылихит акризис ыҟанаҵы. Знык аусурҭа ахыбра анаанужь, ҳара ҳҿы уаҳа хынҳәышьа шумоуа еилкаауп. Мышқәак рышьҭахь, Анқәаб лаҵарамза раԥхьатәи амш азы ԥхьатәара дцеит. Акы заҵәык, аҵыхәтәаны ишыҟалаз еиԥш, апрезидент иуада аӡәгьы иԥимҽкәа, амчра ааныркылеит аоппозициаа, нас алхарақәа мҩаԥысит.

2014-тәи ареволиуциа аидеиақәа ртәы ҳҳәозар, апаспортқәа инарыдҳәаланы ишақәнагоу аусҭҵаара мҩаԥганы, ашьауӷатә ус иақәыршәо дҳаздыруам, "атомқәа еизганы аӡбарҭаҿы ишьҭоуп" шҳаҳауаз хәышықәса цеит. Ус анакәха, ареволиуциа аҟаҵаразы Қырҭтәыла атәылауаа ҳпаспортқәа рыҭара уи баша ҵаҵӷәын. Аамҭа-аамҭала ахылаԥшратә палата ажәлар ирыланаҳәоз афинанстә еилагарақәа рҵыхәала амчра ахаҿрала Аԥсны апрокуратура акгьы алымшеит, дҵасгьы иамамызт сгәахәуеит.

Егьырахь, ахархьуаа рыԥсҭазаара еиӷьхеит аҳәарагьы акыр иуадаҩуп, ажәакала, ҳара ҳсистема аус шауц иауан. 2004 шықәса раахыс ҷан-ҷаны еибафоит амчреи аоппозициеи "ажәлар рызгәаҟра" ахьӡҵаны.

© Sputnik / Михаил Воскресенский

Хәышықәса еиԥмырҟьаӡакәа иалхыз Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба иоппонентцәа иқәдыргылон иџьбараз азҵаатәқәа, имҩаԥыргон еиуеиԥшымыз акциақәа, амҩаркра, Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра ажәлара, абарбалбылра уҳәа еиуеиԥшымз аполитикатә хҭысқәа мҩаԥысуан, аха Ҳаџьымба ииулак зныктәи иҿҳәара наигӡеит. Уи аамҭазы, мааныла дыриааины Аԥсныҟа дхынҳәхьан, депутатсгьы далырххьан Александр Анқәабгьы, иара убас, 2014 шықәса кандидатс иқәгылаз Ҳаџьымба иоппонент Аслан Бжьаниагьы Апарламент аҿы дыҟан, иеиԥмырҟьаӡакәа аполитикатә қәԥарагьы мҩаԥигон еидыз аоппозициатә мчқәа ҵәатәышьаҟасгьы дрыман.

Ажәакала, хәышықәса аполитикцәа ҳгәы дырҿыӷьуамызт, уажәы-уажәы иааиҿаххуан. 2019 шықәсазы ҳазыԥшын Аԥсны ахәбатәи ахада иалхра. Абас ҳашнеиуаз, ицәырҵит ахԥатәи ареволиуциа ҵаҵӷәыс иаиуз, апрезидентрахь акандидат ҳәа аоппозициаа зықәгәыӷуаз Аслан Бжьаниа "ахәшә иҭаны даԥырырхырц изныҟәеит" ҳәа мшаԥы 19, 2019 шықәсазы ицәырҵыз ажәабжь. Иаалырҟьаны, игәы бааԥсхеит Аслан Бжьаниа. 2019 шықәсазы абри ахҭыс аҵыхәала алхрақәа ирнахан, аха Бжьаниа игәабзиара ахьыуашәшәыраз иахҟьаны дагхеит алхратә компаниа. Аоппозициатә мчқәа кандидатс дықәдыргылеит Алхас Кәыҵниа. Нанҳәа 25 рыҽны имҩаԥысит алхрақәа. Аиҭаҳәарагьы аҭахым, уи алҵшәақәа еимактәыс ишыҟалаз, алхрақәа рзы азакәан а-19 –тәи ахәҭаҷ аҿы "аӡәгьы дысҭахым" захьӡыз ацәаҳәа еизнагаз абыжьқәа ахьыргара анырмоу. Абри иахҟьаны, усҟан бжьыла еиҳахаз Рауль Ҳаџьымба иҭоубашьҭаҵара шымҩаԥигахьазгьы, Иреиҳаӡоу аӡбарҭаҿы аус иамн 2019 шықәса алхрақәа рылҵшәа.

Аоппозициаа рхада Аслан Бжьаниа иакәзар, акырынтә иҳәахьан, иара дшадымгыло мчыла амчрахь анеира, азакәан амҩақәа рыла аҭыӡшәа аӡбара дшадгылаҩу. Абҵара 22, 2019 шықәсазы Аҟәа ақьафурҭа "Сан-Ремо" аҿаԥхьа аҽнышьыбжьон хҩык ауаа иреихсит- ҩыџьа "аӷьычцәа нагақәа" ирхыԥхьаӡалаз Асҭамыр Шамбеи Алхас Аҩӡбеи иаразнак рыԥсҭазаара иалҵит, ақьафурҭа аусзуҩ Доминика Ақырҭаа ԥыҭк ашьҭахь, ахәшәтәырҭаҿы. Ари акыр игәаӷьуацәаз, акыр имӡышәаз хҭысын. Зегь реиҳа ихлымӡаахыз, уи иалахәын "Аԥсны ахада дзыхьчоз ауааԥсыра" ҳәа ицәырҵыз аверсиа. Усҟантәи ахҭысқәа рахь сгьежьуазар, Аԥсны ахада иаразнак ари аус ақәҿимҭит, ашәарҭадара амаҵзуара аилазаара еизиимгеит. Иҭахаз Шамбеи Аҩӡбеи ргәакьацәа аԥсуа револиуциа ҵәатәышьаҟас иаҵагылеит.

Ганкахьала Иреиҳаӡоу аӡбарҭаҿы алхрақәа рылҵшәа аҩынтә раан иахәаԥшуан, даҽа ганкахьала апрезидент иусурҭа аԥхьа ажәлар еизаны ԥхьатәара дцарц азы акциақәа мҩаԥыргон. Аӡбарҭаҿы аӡбамҭа адкылаха роуаанӡа, ашәқәеи асаркьақәеи ааилаԥыххааны, уаанӡа ишыҟарҵалац еиԥш, апрезидент иусурҭа ҭыԥ аоппозициатә мчқәа иааныркылеит, Ҳаџьымба иусурҭа ҭыԥ аанижьит, аӡбарҭагьы "алхрақәа рылҵшәа аԥырхуп" ҳәа аӡбамҭа аднакылеит.

Абасала, ажьырныҳәа 12, 2020 шықәсазы Рауль Ҳаџьымба ирезиденциа иакәшан игылаз ажәлар ирыларҳәеит ԥхьатәара дышцаз. Арҭ ахҭысқәа ҵаргәас дроуит "Сан-Ремо" аҿаԥхьа зҭынха дыршьыз Ахра Аҩӡба, Аслан Бжьаниа данаиааи "адунеижәларбжьаратәи аусқәа рзы бжьгаҩыс" иигаз, иахьазы ԥхьатәара ицахьо.

Уажәшьҭа сырзаҭгыларц сҭахуп, аҵыхәтәантәи ареволиуциа ҵаҵӷәыс иаҵаз ҩ-хҭыск – Аслан Бжьаниа ахәшә иҭара, "Сан-Ремо" аҿаԥхьа иҟалаз ауаҩшьра. Рыҩбагьы иахьазы рыӡбахә ҳаҳауам. Аслан Бжьаниа иакәзар, "иранасыжьит" иҳәеит ахәшә изҭаз, дара рхаҭарақәа шьақәыргылам, аԥсуа телехәаԥшра аинтервиу анеиҭоз. Ауаҩшьрақәа ртәы акәзар, апрокуратура уи азы макьана иҿыцу акгьы ҳанамҳәацт. Абасала, ареволиуциақәа рымҩаԥгаразы рхы иадырхәо атемақәа аамҭа аӡыбылра иагарашәа збоит. Аслан Бжьаниа далырхаанӡа, идгылаҩцәа "уи ахәшә иҭара аус ҭҵаатәуп, ари иаанаго ҳагәқәа ашҳам рыҭароуп" зҳәоз, иахьа азҵаатәы ргәаладыршәом. Ауаҩы ахәшә иҭаны иаԥырхра аҽазышәара - игәаӷьыуацәоу цәгьоуроуп, ус анакәха, уи ҭҵаатәуп, ацәгьара ҟазҵазгьы даарԥштәуп.

Ԥсаҭала ҳцәажәозар, иахьатәи амчра аамҭа уадаҩ иақәшәеит. COVID-19 аҽарӷәӷәеит, ҳабнақәа абылра иалагеит, ҳалашара амч каҳаит, аекономика акәзар ихьысҳан усгьы, ажәакала, амчра иалуго хаара-бзара ыҟамкәа акризис ду ҳанҭагылеит, аҿкычымазра захьыз рыхәышәтәра акыр ахарџь ду аҭахны. Абиуџьет акәзар, урысшәала еилацәажәо ҳдепутатцәа ирыдрымкылеит, ҵыԥхтәи ацәынхақәа рыла ашықәс ҿыц ҳанҭалеит.

Қьарс иалоузеи нас мчыла апрезидентцәа ахҳәаны, мамзаргьы, ақәыӷәӷәара ду ҟаҵаны, ахархьуаа рхы иархәаны ҳполитикцәа имҩаԥырго ареволиуциақәа? Макьаназы сара сзы иҵакыдоуп ари аҩыза аҳәынҭқарра аргылара. Зегь реиҳа ишәарҭоуп ажәлар реиҿаргылара, аҳәынҭқарра асимволқәа рԥыххаара .Апрезидент иуада иҩналаны аҵыхәтәантәи ареволиуционерцәа имҩаԥыргаз аԥхасҭа, аселфиқәа уҳәа, уи ҳара ҳҳәынҭқарра ахаҿра еицанамкуазар уаҳа бзиак иазҳәам. Апрезидент иуадагьы, аус ахьиуа ахыбрагьы иара ихатәӡам, уи Аԥсны ахада иусурҭа ҭыԥуп. Ахадацәа рҽрыԥсахуеит, ҳара ҳхымҩаԥгашьа аҭоурых идамыӷаны иазынхоит, ҳаӷацәа ргәы иаахәоит, зынӡа ҳнибарҵәаргьы рзеиӷьуп.

Ажьырныҳәа 6 рзы Америка имҩаԥысыз ахҭысқәа рфотосахьақәа Facebook аҿы ианцәырҵ, ҳхаҿра ишеиԥшыз еилыркааит аԥсуаа. "Аԥсуаа Вашингтон инеима?", "Аԥсуа десант США" уҳәа, акыр рхы иахлафааит аԥсуаа. Аиумор змо, зхы ахлафаашьа здыруа ыҟазар, ҳҳәынҭқарра аԥеиԥш амазар ауеит сгәахәит сара сахьаԥхьоз, убри алагьы сгәы ҟычо. Зегь реиҳа исгәаԥхеит "Ковид-19 иахҟьаны иаԥҵоу аԥкрақәа рҵыхәала америкаа дара ртәылаҿы ареволиуциа мҩаԥыргар акәхеит" ҳәа сзыԥхьаз алаф.

Аиашазы, дара рнапы ахьымнеиуаз ыҟамызт ҳәа зегь дара гәҩарас ишрымаз, ареволиуциа ацәаара ргәашә иаалагылт ЕАА анапхгара. Даара иџьасшьаз, дара иртәу аинформациатә хархәагақәа рҿы "Трамп идгыларазы ари ҟазҵаз аурысқәа роуп" ҳәа рполитикцәа ицәырыгаз атема ауп. Иаҳәац аҳәоит рымҳәои. Урҭ ирыхьлакгьы аурыс ибз аҵоуп ҳәа азырҳәоит.

Аҵыхәтәантәи аԥсуа револиуциа иахыҵит шықәсык. Иҵыхәтәантәихар бзиан, избанзар, аԥсҭазаара иҳаилнарrааит ажәлар уи қьарс ирзалоу акгьы шыҟам. Иахьа аҿкычымазра аҽахьарцәгьаз азы, аԥкрақәа ирыцҵоуп жәабран 10-нӡа. Ашықәс ҿыцазтәи аныҳәақәа ақьафурҭақәа рҿы инеиужьны ишазгәарҭоз сазааҭгылозар, амчра акыр иԥсыҽуп, иҭрыжьуа ақәҵарақәа рхылаԥшра аус аҿы. Асоциалтә ҳақәа рҿы иаҳбоз авидеонҵамҭақәа ишьақәдырӷәӷәоит апрезидент иҭижьыз ақәҵара акашәа имбакәа, ақьафурҭақәа рҿы агәырӷьаратә хәылԥазқәа шымҩаԥысуаз. Аҵыхәтәантәи аинформациа ҳаԥшны ҳцәажәозар, ҳҳақьымцәа иаарзышьҭымхуа аҟынӡа ачымазцәа рацәаҩхеит, ашықәс ҿыц ҳанҭала раԥхьатәи жәымшы рыла 19-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.

Ҽаанбзиала даҽа зныкгьы Sputnik Аԥсны аԥхьаҩцәа, агәабзиара шәоуааит зегьы!

188
Юбилей Академии наук Абхазии - 20 лет

Лашәриа: сыԥсҭазаара алитература иазкын, уаҳа ҽакы хадарас иалхны исымамызт

22
(ирҿыцуп 15:56 16.01.2021)
Аԥсны Жәлар рпоет, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа ахантәаҩы, иреиҳаӡоу аҳәынҭқарратә ҳамҭа "Ахьӡ-Аԥша" аорден I аҩаӡара занашьоу, Пушкин имедал иаԥсахахьоу Мушьни Лашәриа ажьырныҳәа 16 рзы имшира азгәеиҭоит.

Мушьни Лашәриа диит 1938 шықәса, ажьырныҳәа 16 рзы аԥсуа қыҭа Кәтол, ажәабжьҳәаҩыс хара зыхьӡ рдыруаз анхаҩы Ҭаиа Лашәриа иҭаацәараҿы. Мушьни Лашәриа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 10-11 шықәса анихыҵуаз аамҭазы, аа-класск змаз Кәтолтәи ашкол данҭаз. Sputnik иаиҭаз аинтервиуқәа руак аҟны иара иазгәеиҭеит:" Сара поет-лирикк иаҳасабала сжанр ала аусура иацысҵоит. Астраномиатә аамҭа арҿиара иадҳәалам, аамҭа ҭацәы амазаара иаанагаӡом улатәаны ак уҩуеит ҳәа. Уи азы иаҭахуп акомпонентқәа рацәаны. Сара саанхоит споет-лирикны, иахьынӡасылшогьы..."

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik 

- Мушьни Таииа-иԥа, шәылаԥш ахара инаӡоит, шәажәа акрыԥхылнадоит. Исҭахуп шәныҳәаԥхьыӡ, шәзеиӷьашьара ҳауаажәлар рҟынӡа инажәгарц.

- Ҳазҭалаз Ашықәс Ҿыц, ҳанацәа, ҳабацәа, ҳашьцәа, ҳаҳәшьцәа, ҳауаажәлар зегьы ирыдысныҳәалоит. Иҳалоу ачымазараҿкы иахьцаз иахьааз ҳамбо ибжьаӡааит, ахабар зхабару уаҳа иҳамбааит сынтәарнахыс. Аныҳәа ду алԥха ҳаҳәоит, Анцәа ду илԥха ҳаҳәоит, ҳиашьапкуеит, даҳхылаԥшааит ҳҳәоит, иҳагу-иҳабзоу ҳанаижьааит, ҳаҭаимҵааит. Ҳарҭгьы ҳазыхиазааит иара иԥҟарақәа рықәныҟәара. Иахьынӡауала гәыцқьала-ԥсыцқьала аҟазаара, абри ауп зегь раԥхьаӡа сыуаажәлар ирзеиӷьасшьо. Абас еиԥш иҟоу имариам аамҭақәа раан, ауаҩы дзакәу, иуаҩра, инамыс, иҳалалра еиҳа инарҵауланы иааԥшуеит. Ажәытәтәи аԥшьаҩыраҿы иануп: "иузааигәоу, иуԥну бзиа дба"-ҳәа. Уи ҭӡык аҟны иуцынхо иакәзар ҟалоит, инаскьаны игылоу иакәзар ҟалоит, аха убри ауаҩы ибзиабара еиҳау акымзарак ыҟам ари адунеи аҿы. Аихаҵгылара жьрацәарала аума, гәыбылрала аума, ҩызарала- ҭахрала аума, сара уажәшьҭа сықәрагьы маҷӡам, абар 84 шықәса сырҭалоит, абри аԥсҭазаараҿы избахьоу иреиҳау ирыцкыу абри акәны сахәаԥшуеит. Схаҭагьы сымҩаҿы ауадаҩрақәа изныкымкәа-иҩынтәымкәа срықәшәахьан, исзааигәаз исызгәакьаз ауаа сҿырхуан, рхы-рыԥсы сыхҭнырҵон, убриала иахьагьы сшьапы сықәгылоуп. Аихаҵгылара, наҟ-ааҟтәи агәыбылра маҷӡак ауп иаҭаху ҳәа уҳәар ауеит иара, аха убри амаҷра аҿы аду ыҟоуп, убри анагӡара ҳалшо Анцәа ҳҟаиҵааит, абзиара шәымазааит сыуаажәлар ҩаԥхьа.

- Шәыԥсҭазаара ԥсыс иахоу шәырҿиара ауп, шәажәа сахьарк ауп, уи шәаԥхьаҩцәа еилыкка иаҳдыруеит. Ҳазҭагылоу аамҭазы шәырҿиара ахырхарҭа аганахь ала иҳашәҳәарц ишәылшои, гәҭакқәас ишәымои?

- Зыԥсы ҭоу, зшьапы еихызго, змахәар зшьахәар аус ауа, зыхшыҩ цқьоу ауаҩԥсы, ҳәарас иаҭахузеи, аҳасабқәа имоуп, агәҭыхақәа имоуп, дзырхәыцуа рацәоуп. Ашәҟәыҩҩы, арҿиаҩы иакәзар, уи ҳәарада еиҳагьы. Сыԥсҭазаара алитература иазкын, изаҟаразаалак уаҳа даҽакы хадарас иалхны исымамызт, иаасылшоз ахәыҷы аԥсуа литература аҿиара, ҳпоезиа арҿиара, мамзаргьы еиҭазгома, схатәы аԥысҵома, абри иазыскит. Исылшаз сылшеит, ицаз ашықәс азы еиҭаган салгеит иагьыскьыԥхьит абиблиа ажәытәӡатәи ахәҭа, аԥсалмқәа, Аҳ Дауҭ иашәақәа, даҽакала иуҳәозар, Анцәа изку, Анцәа ибзырӡы иазку ашәақәа. Дук хара имгакәа иҭыҵран иҟоуп абарҭ Аԥсалмқәеи, уаанӡа еиҭазгахьаз Аҿатә уасиаҭи шәҟәыкны рыҩбагьы. Убри даара гәаҳәарала сазыԥшуп. Ааигәа иаԥысҵаз споемақәа руак "Ашаеҵәа" аурысшәахь аиҭагара аус аиҿкаара саҿын. Дук хара имгакәа "Молодая гвардиа" аҟны атираж нагӡаны иҭыҵып ҳәа сгәы иаанагоит мызкы ҩымз рыҩныҵҟа. Аԥсныҟа иаараны иҟоуп, ирзысшараны иҟоуп. Уи еиҭеигеит еицырдыруа аурыс поет, аиҭагаҩ, уаанӡатәи сҩымҭақәа акымкәа-ҩбамкәа еиҭазгахьаз Михаил Синельников.

- Ҿыц зыҩра шәаҿу аҩымҭақәа рыӡбахә ҳашәҳәар ҟалоума?

- Ааигәа иаԥысҵеит ҳабацәа ирызку апоема "Ҳхылҵшьҭра". Зны Пушкин иҩуан "отродословня" ҳәа, иабацәа ирызкны, дызхылҵыз ишьҭра, ихы-иҵыхәа иазкны. Дарбан уаҩԥсызаалак, иабацәа рыхьӡ рыжәла, абиԥарала, абшьҭрала 5-6 анеиқәиԥхьаӡо ыҟоуп. Баграт Шьынқәба, 10-15 абшьҭра рҟынӡа еиқәиԥхьаӡон. Саргьы сықәрахь санынаскьа ихьаазго салагеит ҳабацәа рабацәа, ҳара ашәҟәҩыра ҳамамызт, ианымызт ана-ара рҭоурых, ус зеиԥш ажәаноуп ишаҳҳәо. Анцәа иџьшьаны, аԥсуа жәлар рашәақәа ирыбзоураны, ҳабацәа ирызкуа ашәақәа, аҳәамҭақәа акымкәа-ҩбамкәа еиқәханы иҟоуп. Аха, хаз-хазы игоу, а-5-тәи, а-10-тәи, а-15-тәи ашәышықәсақәа рзы инарылыҳәҳәоз ауаа, ахацәа рыԥсҭазаара рнысымҩа хадарала иугозар, ибжьаӡны иҟоуп. Таииа Лашәриа Хәыблыхә-иԥа сизааҭгыланы, иара иҿганы инысымҩа, иабшьҭра, урҭ зҭагылаз ауадаҩрақәа, амыҟәмабарақәа ирызкны поемак зҩит, рацәакгьы идуум рацәакгьы икьаҿым иара. Убри ааигәа агазеҭ "Еҵәаџьаа" ианысҵеит, ажурнал "Аҟәа" ахь аиагара саҿуп. Уаанӡатәи сеиҭагаҩцәа Москватәиқәа аиҭагара иаҿуп. Саԥхьа иқәуп, абыржәы сызхатәоу астол аҿы, "5 томов русской поэзии" ҳәа Евгени Евтушенко еиқәиршәаз.

Аурыс поезиа зқьышықәсатәи апоетцәа аӡәаӡәала иаирбоит, убри дахьӡеит иара иԥсы анҭаз. Зеиԥш хыс иамоуп "Поет в России больше чем поет, Десять веков русской поэзии" - ҳәа. Томк ҩба-хԥа кьыла иҟоуп, уамашәа иԥшӡаны, иӷәӷәаны еиҿкааны иҭыжьуп, аурыс поезиа аҭоурых зегьы уаныԥшылоит, уаԥхьоит. Сара зны даараӡа аџьабаа баны исылшоз ала, Аԥсуа поезиа антологиа еиқәсыршәеит. Ԥыҭк анҵы сҽазыскит урысшәала убри аналаг аҟаҵара. Аха, имариамхеит, сызҿыз рацәан. Уажәгьы сгәы азхьуеит, агәаҳәара сымоуп, еизызгахьоу аматериал даараӡа ирацәоуп аԥсуа поетцәа рҩымҭақәа урысшәала еиҭагоу, рыцҳарас иҟалаз, даараӡа ирацәоуп еиҭагам. Убарҭқәа еицырхырааны егьины абри сажәымҭыҽха абас еиԥш иҟоу ашәҟәы аҭыжьра "Аԥсуа поезиа антологиа урысшәала", ҳаамҭазы акы ԥнаҟо, акы аанаго, абри гәаҳәарас исымоуп. Ҳәарада, ирацәоуп сҩызцәагьы саргьы ҳнапы злакыу, агазеҭ "Еҵәаџьаа" аҭыжьра, ажурнал "Аҟәа" аҭыжьра, Аԥсуаҭҵааратә институт аҟны аусура уҳәа.

- Шәгәаҟынтә иаауа цәаҳәақәак шәырзаԥхьарц ҳҭахуп.

- Абри ашәышықәса ҳанҭалоз, азқьышықәса уҳәаргьы ауеит, убасҟан изҩыз ацәаҳәақәа рахьтә:

"Зқьышықәса умаз Аԥсны, ҽа зқьышықәса раамҭа уҭала

Ужәлар, уҩнра еибганы, уҟаз наӡаӡа лыԥхала!

Ҳабацәа рабацәа зны, абраҟа рыҵәҩаншьап адырсит,

Уԥыршәон ӡи-мцеи еисаны, азқьышықәсқәа рымҩа уахысит…"

- Иҭабуп, Мушьни Таииа-иԥа, ҳаиҿцәажәаразы! Ҽаанбзиала шәнеиааит!

22

Аҽрыцқьара, аҵарԥхьара, аныҳәара: Ажьиаа рҭаацәара Ажьырныҳәа шымҩаԥыргаз

217
(ирҿыцуп 18:58 14.01.2021)
Џьырхәа ақыҭан Ажьиба Иури иҩнаҭаҿы сынтәа имҩаԥыргаз Ажьырныҳәа аҿырԥштәала ари аныҳәа аҽазыҟаҵареи анаҩс уи амҩаԥгашьеи ирыдҳәалоу акәамаҵамақәа ртәы ҳзеиҭалҳәоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.

Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik

Арҭ амшқәа рзы Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо аҧсуа ҭаацәарақәа Ажьырныҳәа мҩаԥыргоит. Традициала ишаԥу еиԥш, џьоукы аныҳәа анақәшәо амза 13 аухазы иныҳәо дыҟоуп, иҟоуп ажьира шәахьеи ԥшьашалеи иаҵагыло. Ҳара зыӡбахә ҳамоу Џьырхәа инхо Ажьиаа рҭаацәараҿы (Ажьиба Золотинск-иԥа Иури иҩнаҭа) аныҳәара мҩаԥыргоит иара анақәшәо аухазы иарбан мшызаалакгьы.

Дара рыҩнаҭаҿы абиԥарала ахьи аихеи аус адызулоз ыҟан, урҭ иахьагьы Ажьиреи Ахьиреи ирымҵаныҳәоит, аҩбагьы рымоуп. Ахьира амаа зку аиашьа еиҳабы Анатоли Ажьиба иоуп. Иури иакәзар, хазы анхара даналага, иаҿигаз Ажьира заҵәык ауп, уи ауп дзымҵаныҳәогьы. Ажьырныҳәа ахаҭа амш ааиаанӡагьы уи аҽазыҟаҵарақәа далагоит.

Аҽрыцқьара

Адоуҳатә ҽрыцқьара изныкымкәа аӡбахә ҳҳәахьеит. Ажьырныҳәа аԥыларагьы адоуҳатә ҽрыцқьарала иалагоит. Аԥхьа игылоуп ҳәарада аныҳәаҩ ихаҿы – Ажьира, ма Ахьира амаа зкыу, аҭаацәа, ажәлантә зныҳәо. Аныҳәара мҩаԥызго аҩнаҭа ахаҵа аиҳабы Иури Ажьиба иоуп. Уи Ажьырныҳәа аламҭалаз ӡык наиқәиҭәоит, иҽирыцқьоит, иажәа раӡаны дцәажәоит, арыжәтә аҿы иҽникылоит. Иара ихаҭа иазгәеиҭоит абас: "Абри аныҳәара сагьналагоит, абас акы сакуашәа, сда еилыԥсаауа сааҟалоит, сагьналгоит – иаргьы насхыҵуеит. Ари Ҳаиҳа зымчу иҟынтә иаауа акоуп, дад, уи аныҳәара зегьы ирыхәҭам, иақәнагоу ҳәа иҟоуп", - иҳәоит Иури (Тыка) Ажьиба.

Уаҵәуха ныҳәаны еиԥш, иахьагьы рҽыдрыцқьоит, ӡык нарықәырҭәоит Ажьира иаҵагыло аҭаацәа зегьы. Ари аныҳәара иаԥхьанеиуа ихымԥадатәу ритуалуп.

Аҵарԥхьара

Ишдыру еиԥш, аныҳәа ихадароу ашьтәа – аџьма-шьтәа ауп (аханатә шьтәас иҟаз ауаса акәын ҳәа зҳәо аҵарауаа ыҟоуп) – Шьашәы Ахьаҳ Ду ихьӡала, аха иҟоуп ацә, ма аӷаац зшьуагьы. Убас, Жьиаа рҭаацәараҿы аныҳәа аухазы шьтәас иршьуа ацә ауп, иара убас арбаӷьқәа аҭаацәа алахәылацәа рыцыԥхьаӡа – Шьашәы-рбаӷь ҳәа ззырҳәо. Абарҭ изыхныҳәаран иҟоу ашьтәақәагьы аҽрыцқьара иахысуеит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Изыхныҳәаран иҟоу арбаӷьқәа аныҳәа аламҭалаз иҵадырԥхьоит, аҽрыцқьара иахысуеит.

Ажьырныҳәа ааигәахара хымш-ԥшьымш шагу зшьа карҭәаран иҟоу ашьтәа аҩны иҵадырԥхьоит. Аҵарԥхьара анаҳҳәо, уи иаанаго ашьтәа хазы иҭакны (аҩызцәа ирылаҵаны акәымкәа) ирбоит, акраҿарҵоит. Убасҵәҟьа иҵадырԥхьоит изыхныҳәараны иҟоу арбаӷьқәагьы. Убри алагьы изыхныҳәаран иҟоу ашьтәақәагьы аҽрыцқьара аетап иахысуеит уҳәар ауеит. Ашьтәа ианахныҳәо аламҭалазгьы аҿы ӡык нақәҭәаны ирыӡәӡәоит. "Уажәы абзара уҳарбоит, нас агәи-агәаҵәеи уҳарбоит" ҳәа ражәа иалаҵаны ирҳәоит, аныҳәа ашарԥазы ианныҳәо.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ашьтәа ианахныҳәо аламҭалазы аҿы ӡык нақәҭәаны ирыӡәӡәоит.

Аныҳәа ахаҭа

Ажьира иаҵагыло зегьы еицны иара аҭыԥ ахь инеиуеит. Аныҳәаҩ ишахәҭоу еиԥш ала дрықәныҳәаны (аныҳәара аимпровизациатә ҟазшьа амоуп, зҽызымԥсахуа ажәақәа шалоугьы) ашьтәа ишьуеит. Нас аҷкәынцәа наицырхырааны ашьтәа ацәа ахырхуеит, ахәҭақәа еиҿыхны ачуан иҭаҵаны иржәуеит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ашьтәа аныршьлак, ацәа ахыхны, еиҿыхны, ачуан иҭаҵаны иржәуеит.

Убасҵәҟьа хазы арбаӷьқәагьы ҟарҵоит. Егьырҭ аҩнрақәа рҟынтәи аҩн ду ахь иаауа аҭаацәарақәа (Иури иҷкәынцәа, иҭацацәа, имаҭацәа) досу рмарҭхәқәагьы ааргоит: рыцыҧхьаӡа арбаӷьқәеи, ашылеи, аџьыкхыши, ацәеи. Аныҳәаҩ иара убас ирхиоит ацәашьқәа досу иааргаз рцәашьхәқәа рыла.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Аныҳәаҩ ажьира иамҵаныҳәо иааргаз рцәашьхәқәа рыла рыцыԥхьаӡа ацәашьқәа ҟаиҵоит.

Изыхныҳәо зегьы анымазеихалак, ахәылԥаз, ажьира иаҵагыло зегьы еицны ажьирахь инеиуеит. Аныҳәаҩ аԥхьа ашьтәа агәи-агәаҵәеи зхоу ажьраҳаратә-ҵәы изнапык аҿы икны, егьи инапала ацәашьы кны дныҳәоит. Иара абраҟа ихдыртлоит аҭыԥ аҿы иҵоу аҳаԥшьа-ҩы, иара уи аҩы алагьы иныҳәоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ажьираҿы аныҳәараан

Иазгәаҭатәуп аҭыԥ ахь ишаарго ашьтәа ацәагьы. Иара дзыхныҳәаз ашьтәа агәи-агәаҵәеи маҷк-маҷк намхны, аҩы нақәҭәаны, аџьыкхыш лақәырҳәҳәы "Ачбеи Чачбеи" ирызку аритуал мҩаԥигоит, нас егьырҭгьы агьама дирбоит. Ацәашьы наганы асаҟәа ашьапаҿы икыдиҵоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Ианныҳәалак, ацәашьқәа асаҟәаҿы икыдырҵоит, ажьира змам адәахьы аҵлашьапаҿы, аҩны абарҵа ашьаҟаҿ, ма аҭӡамц аҿы иадыркуеит.

Анаҩс арбаӷьқәагьы ргәи-ргәаҵәеи араса-ҵәқәа инархаҵаны досу хаҭа-хаҭала изтәу ихьӡ наҳәаны дрықәныҳәоит, досу ицәашьгьы наихигоит, урҭгьы уаҟа ибылуеит. Изыхныҳәо арбаӷьқәагьы рыхқәеи ршьаԥқәеи еиламырҩашьакәа иара уа инаргоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Арбаӷьқәагьы ргәи-ргәаҵәеи араса-ҵәқәа инархаҵаны досу хаҭа-хаҭала изтәу ихьӡ наҳәаны дрықәныҳәоит аныҳәаҩ.

Аныҳәаҩ зегьы данрықәныҳәалак ашьҭахь, досу иарбаӷь агәи-агәаҵәеи агьама дирбоит. Уи ашьҭахь ажьира иаҵагылоу зегьы аҳаԥшьа-ҩы рызҭаҭәаны инадиркуеит, урҭгьы "Алԥха-агәыԥха" ҳамаз ҳәа рхы иақәныҳәоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Жьиаа рҭаацәараҿы ажьира иаҵагылоу изызҳауа аҿар.

Ажьираҿы иныҳәаны ианалгалак, ркәац, рыкәтыжь рыманы аҩныҟа иааиуеит, аҳаԥшьаҩгьы заҟа рҭаху нҭыганы иааргоит. Аҩны ианыныҩнало, аҩнаҭа аҭацацәа (ари Ажьира иаҵагылам) рԥылоит "Алԥха-агәыԥха шәымазааит!" ҳәа иныҳәаныԥхьо. Наҟ-ааҟ еиқәгәырӷьо еибаныҳәоит.

Аҩнаҭа аҭацацәа дара рыҩнраҿгьы ажьира рыманы иҟазар, хазы аҩны аган аҿы, ҵлак амҵан рарбаӷь рыманы инеины рхы иақәныҳәоит. Убас ҟалҵоит Иури иаҳәшьа Лиуда Ажьиба Уаҭҳара аҩнра ҳәа дахьыҟоу. Лара ҵлак ашьапаҿы днеины, ларбаӷь, лчашә, лцәашьы, лҩы наганы лныхахә ахьӡала дныҳәоит. Уи дахьыҟоу аҩны уажәы иныҳәо лыҷкәын аиҳабы шиакәу ала, "бныхахә алԥха бымазааит" ҳәа длықәныҳәоит.

© Foto / Предоставлено Эсмой Тодуа
Иури Ажьиба иаҳәшьа Лиудмила Ажьиԥҳа Уаҭҳара аҩнра ҳәа дахьыҟоу ҵлак ашьапаҿы днеины, ларбаӷь, лчашә, лцәашьы, лҩы наганы лныхахә ахьӡала дныҳәоит.

Абарҭ ақьабзқәа рышьҭахь  зегьы аишәачарахь иниасуеит. Араҟа ихымԥадатәуп иара убас, изыхныҳәаз ашьтәеи арбаӷьқәеи рыбаҩқәа еизганы акы иахьамҟьашьыша ҭыԥк аҿы ижны анышә аҭара. Ари аныҳәара аухашаанӡагьы агәылацәа еиҭанеиааиуеит, еибаныҳәоит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

217

Аԥсны аоперштаб: уахыки-ҽнаки рыла 108 коронавирус хҭыс ҿыци ԥсҭбараки

4
(ирҿыцуп 23:42 16.01.2021)
Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 506-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.

АҞӘА, ажьырныҳәа 16 – Sputnik. Акоронавирус зцәа иалаз, ҩ-ганктәи аполисегментартә гәыҵәкра змаз ахаҵа иԥсҭазаара далҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы, ажьырныҳәа 14 рзы.

Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 102-а, урҭ рахьтә 90-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 27-ҩык, ибжьаратәуп - 40-ҩык.

Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 36-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 26-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 26-ҩык, амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 57-ҩык апациентцәа.

Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 10486-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 8190-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 152-ҩык.

Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

 

4