Абырфынбӷьыц еиԥшыз ауаҩы: Терент Ҷаниа игәалашәаразы

50
(ирҿыцуп 15:41 05.02.2021)
Жәабран 3 рзы зыԥсҭазаара иалҵыз аԥсуа поет, ашәҟәыҩҩы, апублицист Терент Ҷаниа дылгәалалыршәоит Sputnik аколумнист, акыр шықәса аус ицзухьаз Светлана Ладариаԥҳа.

Аҵыхәтәантәи аамҭақәа даара агәыхь зцу ракәны иҟалеит ҳаԥсуа культураз, ҳаԥсуа литератураз, ҳаԥсуа ҭҵаарадырраз, инеизакны – Ҳаԥсуараз ахатәрақәа ҳацәцара иахьаҿу. Ҳала ишабо ииасны, хнырҳәышьа амамкәа ицоит аепоха Ду. Аамҭа аԥслымӡ аиԥш унацәкьарақәа ирыбжьышәшәоит ҳәа ззырҳәогьы абасеиԥш иҟоу аамҭа акәзар ҟалап. Инеишьҭагыланы рымҩа иқәлеит ҳхатәрақәа, ҳхыбаҩқәа, ҳамҩақәҵагақәа.

Инарцәымҩа дықәлеит Терент Михаил-иԥа Ҷаниа.

…Ашәҟәҭыжьырҭаҿы ҳредактор хада Сергеи Андреи-иԥа Кәыҵниа аусумҭақәа еихшаны ианҳаиҭоз, сара Терент Ҷаниа иажәеинраалақәа реизга саԥхьа астол инықәиҵеит, "баԥхьа, ибоуа азҵаарақәа рзы абар автор иҭел" ҳәа хыхь аномер нақәыҩны. Аамҭақәак рышьҭахь исызцәырҵыз азҵаарақәа автори сареи рҭыԥ еицықәаҳҵарц аҭел сизасит Терент Михаил-иԥа. Иара усҟан апартиа аобком аҟәшақәа руак аҿы аус иуан. Дааит ианиҳәаз аамҭаз.

Ашә данаахыҵ инаркны, сара усҟантәи сықәра иахьмырԥшкәа, ихы насаҟаратәны, днасыдтәаланы, иҩымҭақәа реилыргара дсыцалагеит. Иҟан, жәаҳәарада сара еиӷьуп ҳәа ишысыԥхьаӡаз ала ианириашоз, иҟан дсықәшаҳаҭымкәа иахьишьуаз, аха иахьагьы исгәалашәоит "абригьу?.." ҳәа ибжьы ҭымгакәа, акарандашь нақәкны дышҵаауаз. Анцәа иџьшьаны, исылшеит ирласны аилкаара изҵаареи, иҵаашьеи, илаԥши ирҳәоз "алакьысра аҭахым" ҳәа шакәыз. Ишәаџь ансаҳа абарҭ аминуҭқәа сгәалашәан, еиҭахгьы анцәа иҭабуп ҳәа иасҳәеит усҟан исиҭаз аилкааразы.

Усҟан анапылаҩыра ашьҭахь ианыркьыԥхьлак х-екземплиаркны иҳазнаргон аԥхьатә: автор, аредактор, акорректор рзы. Изныкымкәа ҳаиднагалеит уи сызҿыз ашәҟәы. Днеиуан Терент Михаил-иԥа аредакторцәа ҳахьтәаз ауадахь, ишьи-ишьи еиқәҵо, акала даҳԥырхагахар ҳәа дшәо, адунеи аҭынчра амаа иара иакәызшәа изкыз. Еснагьгьы схаҿы иааиуаз "абырфын бӷьыц деиԥшуп ззырҳәо абри иҩыза иакәзар ҟалап" ҳәа акәын.

Терент Михаил-иԥа Ҷаниа

Аамҭақәак рышьҭахь Терент Михаил-иԥа ҳашәҟәҭыжьырҭа адиректорс днарышьҭит. Иахьеи-уахеи иаабоз иакәхеит. Аԥсҭазаара зны-зынла знык-ҩынтә иубаз, узыҿцәажәаз ауаҩы, дышԥабзиоу ҳәа ззуҳәаз, инеибанеиԥшны убла дыхгылар аҽакала данунарбогьы ыҟоуп. Заҟантә иара сара схаҭа сақәшәахьааз уи аҩыза аҭагылазаашьа. "Абри ауаҩ аԥсҳа диеиԥшуп" ҳәа зегь рыла исгәаԥхоз ауаҩы иаалырҟьаны хымҩаԥгашьак ма иҳәаз ажәак ала зынӡа аҽакала дызбахьааз... Аха, мап... Терент Михаил-иԥа знызаҵәыкгьы усеиԥш гәаанагарак сзынимыжьит. Аколлектив аилазаара зегьы еиҵбыз, еиҳабыз ҳәа акәымкәа инеибынеиԥшны ҳаҭырқәҵарала даҳзыҟан, ишырҳәо еиԥш, иаԥхьа ҳаргыланы ҳаибон.

Награждение писателя Терента Чания орденом Ахьӡ аԥша III степени
© Sputnik / Рада Ажиба
2017 шықәсазы аԥсуа литература арҿиараҿы илагалазы Рауль Ҳаџьымба апоет Терент Ҷаниа ианеишьеит "Ахьӡ-аԥша" аорден III аҩаӡара.

Аибашьра ашьҭахьтәи аамҭақәа рызгьы иара иакәхеит адунеи аҟны изаҵәыкны иҟаз аԥсуа шәҟәҭыжьырҭа аиҭашьҭыхра зықәшәаз. Уи имариаз усмызт. Аибашьра аамҭеи ауааи убас иаԥсахит, зынӡаск иузеидымкыло. Иааит "абырфын бӷьыц еиԥшыз" ауаа иртәымыз аамҭа. Аха убри аангьы Терент Михаил-иԥа илиршеит иламыс, ицқьара, итатара, иажәа хаа аԥыжәара аҭара.

Ҩбаҟа шықәса раԥхьа еиҭах снапы ианырҵеит иажәеинраалақәа реизга аредакциа азура. Аимхәыц ахыц ианахышәшәо аиԥш аҽазныкгьы Терент Михаил-иԥеи сареи ҳаиқәшәарақәа шьҭахьҟа сдыргьыжьит. Иамамкыкәа иара итәы аргара илыршаны, сара исҳәаз еиӷьны иахьибозгьы иҩаӡара ду иахьмырԥшкәа иаразнак иақәшаҳаҭра исеилдыркааит асеиԥш иҟоу ауаа шмаҷу, аамҭа егьа ицәгьазаргьы, рыҽшеиҭарымкуа.

Агәахәара ду сымоуп маҷк иадамхаргьы урҭ раамҭа сахьаҵанакыз, рымҩаҿ сахьырԥылаз, рхы-рыԥсы иалырхыз рҩымҭақәа аԥхьаҩцәа ирызнеиаанӡа сара снапы иахьыҵыҵыз.

Ааигәа ашәҟәҭыжьырҭаҿы сылаԥш нақәшәеит ҳредактор Марина Тәанԥҳа лаԥхьа иқәыз Терент Михаил-иԥа еизгоу иажәеинраалақәа. Урҭ акьыԥхьрахь имнеицт. Иареи лареи еиԥыланы аханатә еиԥш аус еицадырулараны иҟан. Агәра згоит иара даныҟам ашьҭахь адунеи азна ишылцәыцәгьахо аредакциа рзура, заҟа аҭакԥхықәра лхы иадылҵо.

Терент Михаил-иԥа зыбжьы умаҳаӡо, аха зыҟазаарала аҭакԥхықәра уаҵазыргылоз дреиуан…

Ауаҩы дыԥсӡом, агәалашәара ыҟанаҵы. Еиҳаракгьы агәалашәара лаша…

50

Амца зыцраз апоет: Владимир Анқәаб изкны

54
(ирҿыцуп 10:52 09.03.2021)
Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет Владимир Анқәаб игәалашәара иазкны анҵамҭа ҳадигалоит апоет Анатоли Лагәлаа.

"Владимир Анқәаб ихаҭа амцабз иаҩызаз патриотын. Ус сҳәеит ҳәа, ашәҟәыҩҩы даншәҟәыҩҩха, дпатриотзароуп, мап анакәха, дабатәи шәҟәыҩҩу? Аха Владимир Анқәаб афанатизмра иазааигәан ипатриотизмра".

Никәала Ҳашыг

Ааигәа диижьҭеи 93 шықәса ҵит еицырдыруа аԥсуа поет, апатриот, аҵарауаҩ Владимир Анқәаб. Уи 1970 шықәсазы ииҩыз иавтобиографиа Дырмит Гәлиа имемориалтә музеи аҿы иҟоуп. Уаҟа иҩуеит: "Сара, Анқәаб Владимир Платон-иԥа, сиит Гагра ақалақь аҿы, аха сахьиз исзымҳаит, иахьсызҳаз аҵара ҵарҭа смоуит, аусурҭа ахьсоуз иара атәы ҟаҵатәхеит, сҭагылазаашьа сылшарақәа еиҩнашеит. Абас, адунеи саақәлеижьҭеи, сыԥсҭазаара еиқәҟьашароуп излоу".

Бзиа ибоит уигьы Аԥсны,

Аха ҳаиқәшәом ҟазшьала.

Бзиа ибоит аҭыԥԥхақәа рзы,

Са сгәы еисуеит уи ашьала!..

Усҟан сара Аԥснытәи аҳәынҭқарратә институт санҭла, Владимир Анқәаб афилологиатә факультет аҿы рҵаҩыс дҳаман, убри инаҷыдангьы, иҩуаз аҿар зегьы иара иакәын ҳамҩақәызҵоз, илаԥш ҵар ҳхын… Уи зырҿиара зегьы зыжәлар ирызкыз, ианаҭахыз аамҭаз ихы рықәҵатәызар, зхы рықәызҵоз, зыԥсеиԥш змилаҭ бзиа избоз поетын…

Уи иҩыза бзиа, ашәҟәыҩҩы Никәала Ҳашыг апоет изку игәалашәарак аҿы ишазгәеиҭо еиԥш, иара еснагь ибызшәа дазгәыдуун, уи заҭәазымшьоз ауаа анибалак, хатә хьаак еиԥш, игәы инархьуан.

Владимир Анқәаб

Владимир Анқәаб драӷан зхатәыбызшәа тәамбарала иазыҟаз ауаа. Уи, ихәыҷқәа ракәым, имаҵуар лагьы ԥсыуа хьӡын иахьӡыз - Фыраҷа, уигьы аԥсышәала акәын дшацәажәоз!.. Ихыхәмарны алаф илызхуазгьы ыҟан, аха, узырччаша, урҭ алафҳәаҩцәа рыхшара раҵкысгьы, Фыраҷа еиҳа аԥсшәа еилнакаауан!

Абас дыҟан апоет Владимир Анқәаб - апоет, зыԥсадгьыл ашьала згәы еисуаз апоет-апатриот. Уи игәахәтәы дзахьымӡакәа, иҿахәы нагӡаны изымҳәакәа, иԥсҭазаара далҵит, аха уи иҭынхеит иажәа, ижәлар ирзынижьит идоуҳатә уасиаҭ. Уи рызкуп иахьатәи аҿар, уи рызкуп ес-еиҵагыло абиԥарақәа. Ус анакәха, уи дҳалагылоуп иахьагьы. Апоет ԥсра иқәӡам, уи ижәлар дрыцуп еснагь.

© Foto / Анатоли Лагулаа
Владимир Анқәаб

Иаҳгәалаҳаршәап апоет заатәи ипоезиа аҟынтәи цәаҳәақәак:

Жәҩан исзаҟәымгауа сыблақәа,

Сгәы аҩада исыхоит хара.

Тәашьас исымои сымгылакәа,

Ажәлар сырԥазар сара…

Уи аигаӡаргьы сыԥсҭазаара,

Ажәҩанахь сҽыҳарак снаԥшыртә.

Абшьҭрала исмоузаргь уи аҟазара,

Амҵәыжәҩа счаԥароуп сыԥрыртә…

Сгәы шаԥшаԥуа исыма уа сҩагахар,

Сыжәлар уи сгәы сааха ирызҭых,

Имыцәоу мчы змоу лашарбагаха,

Ирзаҳарак искрын уаҟа ишьҭых!

Владимир Анқәаб есымша ибылуаз, амца ԥеиԥеиуа изкыз поетын. Уи астудентцәа даара бзиа дырбон, иара икабинет аҿы алекциақәа дрылганы даннеилак, атәаха, аԥсшьахаҵәҟьа ирҭаӡомызт, ак зыҩуаз зегьы иара ишә илагылан ртетрад хәыҷқәа кны.

© Foto / Анатоли Лагулаа
Владимир Анқәаб

Сара ахаан исхашҭӡом, астудентцәа ҳажәеинраалақәак реилыргараҿы шаҟа дгәырӷьаны, сажәеинраалақәа сымхны, иара иаԥхьашьала, ибжьы ырҳаракны, иԥшӡаны сажәеинраалақәа сахьаркны дышрыԥхьаз! Арҭ ажәеинраалақәа равтор, иара дыҷкәынцәоуп азы дыԥхашьаны ишахәҭоу дызрыԥхьаӡом, акәымзар, иҵегь шәнапқәа еинышәҟьон, иҳәеит, дрыԥхьаны данаарылга!

Убри нахыс ауп, Борис Алмасхан-иԥа Гәыргәлиеи иареи аинститут аҿы иҭыҵуаз анапылаҩыратә журнал "Арҩашгьы" редакторс сыҟаҵаразы иахьеиқәшаҳаҭхаз… Саргьы усҟан алитературатә журнал аҭыжьразы ԥышәак шсымамызгьы, сақәшаҳаҭхеит, хышықәса рыҩнуҵҟа х-номерк еицыҭҳажьит сҩызцәеи сареи… Уи зегьы зыбзоураз Владимир Платон-иԥа иакәын…

Владимир Анқәаб еибахеибафо инеиуаз аӡиас иаҩызаз иԥсҭазаараҿы дзыхьӡаз, иаԥиҵаз ишәҟәқәа иахьа ҳаԥхьаҩцәа дыргәырӷьоит, ирылаҵәахьеит. Урҭ иреиуоуп: "Сышьха ӡиас", "Бзыԥ аԥшаҳәа", "Сыбзиабара", "Абрыскьыл", "Сышьха хыҵырҭа", "Асхыс", иажәеинраалоу ароман "Абрыскьыл", иажәеинраалоу ароман "Ааԥыни анаҟәеи", " Сышьха ӡиас", "Амшын аҿықәан", "Иҩымҭақәа х-томкны".

Иара убасгьы аҭҵаамҭақәа "Аԥсуа новеллақәа. Акритикатә-еилкааратә очеркқәеи, астатиақәеи, арецензиақәеи", "Аԥсуа проза ашьақәгылареи аҿиарамҩақәеи".

Сара акырынтә апоет Владимир Анқәаб азал дуқәа рҿы иажәеинраалақәа данрыԥхьоз сизыӡыҩрхьан, уи ипоезиа згәаԥхоз рнапеинҟьара дуқәа слымҳала исаҳаит, сылала избеит. Ҳара уи истудентцәа даара ҳгәы иладуун иажәеинраалақәа ҿырҳәала дрыԥхьо данықәгылоз, "Анцәа диныҳәааит, рацәа даԥсыуа хаҵоуп!" ҳәа иагьараан изырҳәо саҳахьан уи изыӡыҩруаз, абасеиԥш иҟоу ацәаҳәақәа данрыԥхьоз:

Бзиа избоит сара Аԥсны,

Сыԥсадгьылоуп, насгьы

Сызҳаит сан дсымамкәа, -

Убри сан лцынхәрасгьы…

Владимир Анқәаб ирҿиамҭақәа даара ажәлар ишырзааигәаз зегь раԥхьагьы агәра узырго иреиуоуп уи ихцәажәахьоу ашәҟәыҩҩцәеи акритикцәа хатәрақәеи рыстатиақәа улаԥш анрыхужьлак. Урҭ иреиуоуп: Шалуа Ҵәыџьба, Шамил Ԥлиа, Руслан Қапба, Борис Гәыргәылиа, Артур Аншба, Владимир Аҵнариа, Алықьса Гогәуа, Никәала Ҳашыг, Сергеи Зыхәба, Витали Амаршьан, Екатерина Бебиа, Даур Занҭариа, Диана Аџьынџьал, Ахра Анқәаб уҳәа убас ирацәаҩӡаны.

© Foto / Анатоли Лагулаа
Владимир Анқәаб

Апоет еицырдыруа иажәеинраалақәа рыԥхьара уанналагалак, иаразнак ургәылархалоит, избанзар, урҭ уара иузааигәоуп, уара иутәуп, уара иуциит. Иаҳгәалаҳаршәап, ажәеинраала "Ҳашьцәа абазацәа шәахь" алагамҭа:

Анык лоуми ҳазхылҵыз,

Ҳзааӡаз анык лкыкахшоуп.

Ҳашьцәа гәакьақәа,

Абаза жәлар, сшәыкәыхшоуп!

Мамзаргьы аиԥыларақәа зегьы рҿы шамахак иара есымша дзыԥхьоз ажәеинраала "Сан, бабаҟоу?":

Адунеиаҿ зегь реиҳа исцәымӷуп азҵаара,

Иансарҳәо: "Арԥыс, узҷкәында уара?"

Схахьызгара смоуа, имцаха ацара,

Сыӷрала исылнахуеит аԥхӡы сара…

Владимир Анқәаб ирҿиамҭақәа иаарылыҳәҳәо иажәеинраалоу ироман "Абрыскьыл" даара дазааҭгыланы, инарҵаулан дахцәажәахьеит, ахәшьара бзиагьы аиҭахьеит Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩы Алықьса Гогәуа. Абраҟа иааҳгоит уи истатиа бзиа аҟынтәи цәаҳәақәак:

"Абарҭқәа дырны ауп аԥсуа поет Владимир Анқәаб дацԥыҳәаны нап заиркыз Абраскьыл ду изкны ароман. Уи акыраамҭа заӷьа илымшоз ала бзиа ибаны, аус адиулон ижәлар гәакьа иаԥырҵаз афольклортә хаҿсахьа дуӡӡа литературатә символтә хаҿсахьаны аҟаҵаразы. Абаа ду еиԥш аамҭа амшын иахьалагылаз, уи аҭынха "аҭӡамцқәа" иара аамҭа ацәқәырԥа акырӡа ишашәазгьы, ԥсреи-ҵахареи зықәӡам ар ирыхьчо ацитадель аиԥш, амшын иалыҳәҳәо, зегьы ирбарҭан инхаз аепос ашьаҭа, агәыцә, афилософиатә ҵакы ду ауп".

Владимир Анқәаб иажәеинраалоу ироман "Абрыскьыл"

Аҵыхәтәан, Владимир Анқәаб изку сыстатиа кьаҿ хыркәшо иазгәасҭар сҭахуп, уи изкны сара даара гәыблыла санстудентыз жәеинраала хәыҷык шызҩхьаз. Усҟан, иара ҩынҩажәижәаба шықәса анихыҵыз акәын, ииубилеи азгәарҭон дахьиз, дахьааӡаз Хәаԥ ақыҭан. Ажәлар уахь инаԥхьаз даара ирцәаҩын, ашәҟәыҩҩцәа, аҵарауаа, Аԥсны аиҳабыра. Аиубилеи анҵәамҭаз ажәа сырҭеит:

"Апоет ирҵаҩцәа аӡәы жәеинраалак ихьӡынҩылан иҩит, иахьа даҳзамԥхьакәа дҳашьҭуам!" - ҳәа лафкгьы хааӡа инацҵаны.

Сара сҩагылан, уи аҿаца-ҿацаҳәа саԥхьеит, итәаз ажәларгьы иргәаԥхеит, анапеинҟьара бзиагьы аиуит. Иара, аиубилиар, Владимир Анқәаб иаԥсуа маҭәа, ихылԥарч ԥшӡа, длаша-лашо дҩагылан иҿааихеит сара сахь, нас сыжәҩа инапы нықәикын, ҿааиҭит:

"Абри сҩыза қәыԥш иоуп, агәра згоит дышпоетхо!" - ҳәа.

Уи иажәақәа сара иахьагьы ихааӡа сгәы иқәуп, иҳәашьа убриаҟара агәы аҵан. Амала, рыцҳарас иҟалаз, иахьа иара изкны сзыԥхьаз ажәеинраала сцәыӡхьеит, аха сгәалашәараҿы ахааназ инхеит исхамышҭӡо уи аҵыхәтәантәи акуплет. Абар иаргьы!

Еицырҳәалоит, насыԥ змоу қыҭоуп,

Арҿиаҩ иашәақәа рхыҵхырҭа Хәаԥ!

Апоет данпоетха, бџьарла деибыҭоуп,

Жәларык дырхылҵит, Владимир Анқәаб!

© Foto / Анатоли Лагулаа
Владимир Анқәаб

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

54
Презентация книги Алексея Гогуа Ас ду

Абзиабара, анасыԥ, аразҟыдара: аҳәса рлахьынҵақәа Алықьса Гогәуа ипрозаҿы

153
(ирҿыцуп 15:36 08.03.2021)
Жәлар рышәҟәыҩҩы Алықьса Гогәуа ипрозаҿы аҳәса рлахьынҵа аарԥшышьа шилшаз азы лгәаанагара дазааҭгылоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Ааԥын аҽеиҩшамҭазы ииз Жәлар рышәҟәыҩҩы Алықьса Гогәуа даԥылоит 89-тәи иирамш. Аԥсуа проза иара иҩымҭақәа ирҿырԥшны қәрала еиҳазаргьы, исҳәарц сҭахуп афилософиатә, ауаажәларратә мотивқәа шьагәыҭс измоу ипроза ду зегь шьхаҵас ирылыҳәҳәоит ҳәа.

Ашкол санҭаз, бжьаратәла 45 шықәса раԥхьа, ргьама скит ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа. Ҽнак зны саб ибиблиотекаҿы иаалысхит сықәра уамак иаҵанамкуаз ароман "Аси амацәыси". Усҟан ашәҟәыԥхьара хшыҩзышьҭра аман, ашкол аҿы дҵас иҳамамызгьы ҳаԥхьон. Ари ароман идеиаси хықәкыси иамаз уамак исзеилымкаауазаргьы, ашәҟәыҩҩы исиужет арҵәишьеи, ахаҿқәа реизыҟазаашьеи срымҽханакит. Жәиԥшь шықәса зхыҵуаз аҭыԥҳа сыхшыҩ аромантикатә цәқәырԥа иаанахәаны иҟан, убри аҟынтә, араҟа иагәылсны ицоз абзиабаратә мотив аҿиашьа, трагедиала ахыркәшашьа сгәы ааснархьит.

Саԥхьон аҵх иаасымнахаанӡа. Ироман афырԥҳәызба Аишьа лхәыцрақәа уртәыртәуан: "Илдыруан уи аҽакала дшылзыҟаз. "Абзиабара" ҳәа игәаӷьны лҿы илызҭамырӡоз ажәа зынӡагьы идылкыломызт уи, избанзар, иара изы лара лгәы имҩашьахуа иалшоз иаабац ажәа гәырҿыӷьга "аҳаҭыр" акәын. Саланахалон саԥхьацыԥхьаӡа, Аишьа леиԥш сшыбарџьеиуаз аҵх агәы еиҩнашон. Аишьа дзызхәыцуаз Амаршьан (Ардашьыл) дыхәны лыҩны данаанага, нас лыбзиабара ԥхьакны, уи данихылаԥшуаз уҳәа, апрозаик Гогәуа иааирԥшуа аҭоурыхтә-политикатә хҭысқәа раҵкьыс абзиабара аарԥшышьа акәын сзызхәыцуаз усҟан.

© Sputnik / Илья Питалев

Иҵӡоузеи, аха иахьагьы, уи ароман исзыннажьыз асахьақәа сыбла иаахгылоит. Ихәны ишьҭаз Ардашьыли Аишьеи реизынхара Гогәуа иаахтны даҽаӡәы ишизымҳәара ишҭихыз: "Ус лқьышә инахьысит уи иқьышәқәа. Дзықәгылаз аӷәра лыҵышьшь инаскьаанӡа, иаразнак дааҭрысит, лҽааимылхын аҭӡамц ахь днаскьан, наҟ лҿы рҳәны акраамҭа дгылан". Ас иаахтны иҳәаз ахаҵеи аԥҳәыси ирызкыз ароманқәа ԥсышәала сырмыԥхьацызт.

Ашәҟәыҩҩы иааирԥшуаз амчрақәа реидысларақәа рҵакы уамак игәаамыгӡакәа, Аишьеи Ардашьыли рроман шԥанҵәари ҳәа сышәҟәы сиарҭа ихәыҵакны аҵх згон. Сан рыцҳа лыбжьы саҳауан "алашара ырцә, ашьыжь бызгылаӡом" ҳәа. Абас, раԥхьаӡа агьама скит ашәҟәыҩҩы иҩымҭақәа. Слаӷырӡышон уи анҵәамҭаҿы автор иааирԥшуаз асахьақәа срызхьаауа, ареволиуциа иахҟьаны Аишьа лразҟы ахьхыбгалаз ҭынчра снаҭомызт: "Забџьар шьҭаҵаны зыҽрызҭаз рахьгьы, ирхәыз рахьгьы, иршьыз рахьгьы – џьаргьы дыҟамызт уи … Ардашьыл".

Саныҩеидас ашәҟәыҩҩы Гогәуа егьырҭ иҩымҭақәа лаԥшықәҵаны са стәала иҭысҵаауан, иагьрыдызбалеит, аԥҳәыс лхаҿсахьа аарԥшраҿы илшарақәа шаҳараку.

Ашәҟәыҩҩы инапы иҵиххьо ироманқәа еиҳаркгьы "Аҽыкәаҳа", "Асду" рҿы иааирԥшуа аҭоурыхтә ҵакы змоу ахҭысқәа инарҷыданы, апрозаик аԥҳәыс лразҟы, уи ллахьынҵа аарԥшра даҽа ԥсыуа шәҟәыҩҩык ишилымшара дазнеиуеит. Есқьынагьы иџьасшьоит, аԥсуа хдырра ду ныҟәызго ашәҟәыҩҩы-афилософ абас гәызианрала дышԥазыҟоу астереотипқәа еилаганы абзиабара аҳаҭыраз имҩахҟьо аԥсуа ԥҳәыс лхьаршшара.

Ҿырԥштәыс иааҳгар ауеит ароман "Аҽыкәаҳа" аҟны автортә хьаҵрақәа рҿы Гогәуа Медеиа илзикыз ахәыцрақәа. Лтәыла иақәлаз алегионцәа раԥхьагыла бзиа дызбаз аҭыԥҳа лзы "лара акгьы лнарбомызт аҩыз еиԥш лыуаажәлар ршьа иаҵашьшь изжәуаз анцәахша ииарҭа тата" иҳәоит автор Медеиа лыбзиабара лиааины иҟалҵаз ашьаҿазы. Ароман автортә хьаҵрақәа рҿы Гогәуа длазҵаауеит Медеиа "Ишԥабгәаӷьи бзықәгылаз адгьыл иакәхшоз быуаажәалар?" ҳәа. Автор ҭакс иоуз "исыздыруам, исыздыруам, уи уаҩгьы иагьиздыруам иагьизеилкаауам" ауп.

Гогәуа ироманқәеи иажәабжьқәеи рҿы иааирԥшуа аҳәса трагедиатә хаҿқәоуп: Елана, Аишьа, Макрына, Аҳкәажә, Агра уҳәа, рызегьы еидызкыло аразҟыдароуп. "Деидырӷәӷәала дызкыз, лԥагьара ԥагьазтәуаз лтәыла аламыс, аԥҟарақәа, ақьабызқәа аалыхшәеит амра ицәдыршәлаз ауалыр ауадахәқәа анахышәшәо еиԥш", - иҳәоит абзиабара аҳаҭыраз зыԥсадгьыл знаԥхаз Медеиа лзы, аха иара убри аамҭазы, иара дазхәыцуеит уи лзырҟаҵаз абзиабара ду даҽа мҩак шылнамҭаз. "Зны ахәхәаҳәа дҿырҳасуа дҩагылан "шәысҭ" иҳәан, уи ауԥшәыл длыгәҭасны иҩызцәа днарылаижьит" иҳәоит апрозаик абзиабара иарҩашьыз абазгаа роуԥшәыл Византиатәи аибашьҩы дышлызныҟәаз аарԥшуа. Гогәуа Медеиа лшьоурала ириашоит, ажәа кьынаак лзымҳәаӡакәа "иаразнак илхыԥсааит абриаҟарааамҭа илдылсны иҟаз аҩы" бааԥсы. Уаҳагь уаҩ даалзыбзиамхаӡакәа, Византиаа рынцәахша иԥсырҭа иарбаны зҿыналырхаз (аҟама Е.К) дааихнахт".

Ашәҟәыҩҩы Алықьса Гогәуа ирҿиамҭақәа рҿы иҵегь ҳара иаҳзааигәо аамҭа иақәло аҭоурыхқәа рҿгьы, аԥҳәыс ллахьынҵа дазыхынҳәуеит. Акыр иҵаулоуп иажәабжь "Ашьацәгьа" аҿы иааирԥшуа аԥҳәыс лхаҿсахьа. Араҟагьы, иара длаирҟәуам, аԥсҭазаара аԥҟарақәа рықәныҟәара уамак иақәымшәаз, аха ицқьаз аҭыԥҳа. "Ашьацәгьа" иамыԥхьаҵ ицәыӡыз даара ирацәоуп. Автор ицәыригоит, ауҳәансҳәанқәеи, абз бааԥсқәеи аԥҳәыс лразҟы иаԥырхагахар шалшо, иара убри адагьы, аԥсуа ԥҳәыс абзиабара ду наунагӡа лгәаҵаҿы иҵәахны илымазарц шлылшо.

Автор ари ажәабжь иҩит 1986 шықәсазы, аха, иааирԥшуа аамҭа маҷк инаскьоуп ижәытәӡатәимзаргьы. Усҟантәи атрадициагьы уажәтәиқәа раҵкьыс акыр иџьбаран. "Даныӡӷабыз дыҭҳаца, уажәы-уажәшьҭан гәырӷьара дук дазыԥшушәа, лыблақәа ҭбааханы, икәеицеиуа ианырбалак, лахә-лахәы илышьклаԥшуа иалагон". Автор иҩымҭаҿ ахҭысқәа реишьҭагылашьа еизаданы иҟам.

Ажәабжь далагоит Ашьацәгьа (Агра) лыхшара лаҟараханы лмагана кны аԥҳә анлырххуаз, аха угәуҽанӡамкәа, уиаигоит лара данқәыԥшӡазтәи ахҭысқәа рахь, анаҩс, уи хьымӡхыхганы хаҵа данырышьҭуаз аамҭахь: "Лара ахьымӡӷ згаз, ахҳәаа зауз, зцәа зтәымкәа, хымыз-ԥшьымыз зхыҵуа аҩны итәоу длеиԥшны дыршьеит". Иџьбараз атрадициақәа рцәаҳәа маҷк иацәхьаҵыз аҭыԥҳа, ачараҿы илбаз аԥшӡа иахьеи-уахеи дышизхәыцуаз ауп, хаҵа дшырышьҭыз.

Беременная женщина
© Фото : freestocks.org

Лара аҩнра ҳәа данцагьы, ани ачараҿы илбаз изхәыцра дауаҟәыҵхуаз: "Иахьа ҭацара луанаҵы уажәы-уажәы лаԥхьа дааиуан, аха димбаӡошәа аҽаџьара дыԥшуан, ус дааиуан, дааиуан, диасуан, дааиуан, диасуан" лхәыцрақәа рҿы. Знык ада илымбацыз ахаҿсахьа дазхәыцуа, лмагана ҟьо амхырҭа дахьҭагылаз аҳәҳәабыжь ллымҳа иааҭасуеит Агра. "Хыхь аԥсыжраҿы ҵәуабжьқәак гоит"- ибжьа ааиргоит змагана зҟьоз лхаҵагьы. Аԥсыжрахь инхалеит рҩыџьагьы, Ашьацәгьа лцәа ианырхьан анышә иамардоз дазусҭаз. Аҭоубыҭ иҭаз аԥшӡа ихы-иҿы шыхҩазгьы, ачабра иҿаршәыз иалылбааз ала илдырит уи Иара шиакәыз, "ихәдагьы - убас иҭыхәхәа" мшаҽны ишылбаз иҟан.

Избан сыздыруам, аха Гогәуа иҩымҭақәа рҿы иааирԥшуа аҳәса рхаҿсахьақәа насыԥдоуп, ихьанҭоу аидара иаҵоуп. Дара иҟарҵалакгьы, ашәҟәыҩҩы лахь риҭоны убом, идеиалҵас иааирԥшуеит зехьынџьара инеибеиԥшны. Ааԥын иалиааз ашәҟәыҩҩы, ипроза хьанҭоуп зҳәо ыҟазаргьы, абызшәа здыруа иаҵрымбаар алшом ула ихымслозаргьы, ицәаҳәақәа амузыка шрыҵо. Иаҳҳәар ауеит прозала иҩу апоезиа ҳәа. Гогәуа апоезиа дшаҿымгьы, ироманқәа рҿы иаацәыригоит адәахьала шамаха иумбо апоезиа:

_Бабацои ас шаанӡа

Ибысуа аԥшахәхәа?-

Ҳазхара баабаанӡа,

Бабацои бкахәхәа?

Акыр ихьшәаноуп снапаҿы ианааи, иахьа сыззааҭгылаз ажәабжь "Ашьацәга", 2006 шықәсазы иҭыҵыз 5-томкны иҟаз апрозаик иҩымҭақәа реизга иагәылан. Араҟа шамаха уи аамҭазы ииҩхьаз зегь анын. Гогәуа ипрозаҿы иааирԥшуа аҳәса зегь ирымоуп ирзеиԥшу ҟазшьак – абзиабара аҳаҭыраз ауаа рылахь аиура.

Ааԥын иалиааз ашәҟәыҩҩы, уамак ала иныруеит, аԥсуа ԥҳәыс лыԥсабара абзиабара имҩахнаҟьар шалшо, абжьааԥнытәи аҵасқәа рымҩаԥгареи, аԥсуара аԥҟарақәеи рыҽҭагӡара акәымкәа, аҳәаақәа ргәашәқәа ҭаԥыххааса абзиабара зҽазҭо аҳәса рыпсихологиа аарԥшра акыр дазҟазоуп, уи азы ашәҟәыҩҩы иаҳасабала агәаӷьрагьы имоуп.

"Шәанбалагеи аҩра?", - сиазҵааит зны сара Гогәуа, - "Ашкол санҭаз исгәаԥхоз аӡӷаб аӡы дагеит", - убри ахҭыс исзаанагаз атрагедиа иарҵысит сышәҟәыҩҩратә ԥсабара",- иҳәеит иара. Ас иаартны имаӡа ахьсымеидаз даарагьы иџьасшьеит, даарагьы сеигәырӷьеит.

© Foto / предоставлено Елеонорой Когониа
Ашәҟәыҩҩы Алықьса Гогәуеи ажурналист Елеонора Коӷониаԥҳаи

Алықьса Гогәуа дыздыраанӡа срыԥхьахьан иҩымҭақәа рӷьырак, хаҭала ҳаибадырит 1989-тәи ашықәсқәа рзы. Уи аамҭазы иара ахәыҷтәы журнал "Амцабз" редактор хадас дыҟан, аха амилаҭтә хақәиҭратә қәԥара ҵәатәышьаҟасгьы даман. Аредакциа ахьыҟаз ахыбраҿы иҟан ашәҟәыҩҩцәа реидгылагьы, жәлар рфорум "Аидгыларагьы", убрахь неирҭас иҳаман аҿаргьы. Уи аамҭазы алитература алацәажәара аҵкьысгьы, ҳмилаҭ рлахьынҵа азхәыцра иазкын ҳанеиқәшәоз ашәҟәыҩҩы дызлацәажәоз, аха сара сзыҳәан, еиҳагьы ихадан иара иаԥиҵоз ахаҿқәа рызхәыцра.

Аибашьра ашьҭахь акырынтә аинтервиу имысххьан ашәҟәыҩҩы, даара акыр иаартны ҳаицәажәон, убарҭ ҳаицәажәарақәа ирыбзоураноуп уи ишәҟәыҩҩра ахыҵхырҭаҿ абзиабара иахылҵыз атрагедиа шыҟаз шеилыскааз. Хыхь сызлацәажәо ажәабжьқәа акырынтә срыԥхьахьеит, аха ҿыц иаасыртыцыԥхьаӡа, раԥхьа санаԥхьаз еиԥш исыцрасуеит аразҟыдареи, абзиабареи ирыдҳәалоу алахьынҵақәа ирхылҵуа амца.

Иажәабжь "Ашьацәгьа" мыцхәы иласыз, аха цәгьарак згәы иҭамыз аԥҳәызба илызкуп. Иамыԥхьац изы еиҭаҳәашьак амоума, ачараҿ илгәаԥхаз арԥыс дишьҭалан архәара лҽавакны инеиуаз аҭыԥҳа лышьҭахь илхьырҳәоз дазымхәыцкәа иҟалҵоз ашьаҿа. Гогәуа, уи ала иаҳирбоит абзиабара амца аҭыԥҳа дшышьҭнаԥаауа, хақәиҭра дук шылнаҭо. "Лара лылаԥш даԥшааит, иара илаԥшгьы",- ачараҿы илбаз, иаразнак дзытҟәаз ахаҿсахьа иацыз аԥхарра даанахәан, ажәлар днарылҟьан дишьҭалеит лразҟы дазааигәахарц: "Лара дыҿҟьаҿҟьо, рқыҭеи нырцәтәи ақыҭеи еиҩызшо, иагьдуцәам, иагьыхәыҷцәам аӡиас аԥаҩ дынхықәыххылеит. Иара идырдыруа иҟаз ацҳаҵәры дықәлахьан…".

Ашәҟәыҩҩы иаҳасабала дадгылом аԥҳәызба ауҳәансҳәанқәа ирыхҟьаны лразҟы анырҿаҟәо. Иҩымҭақәа ҳаргәылаԥшуа ҳҿааҳхар, иааџьаҳшьаратәы аԥсуа ԥҳәыс илызку амотивқәа ргәылыҳәҳәоит. Алықьса Гогәуа дыпрозаикуп, аха ироманқәа рҿы ҳара иаҳԥыхьашәоит ажәеинраалатә формала иҟоу автортә хьаҵрақәа:

Быбла еиқәарақәа

Еиԥшхеит аӡыжь,

Быхцә аԥарақәа

Бықәуп еиужь…

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

153

Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра арратә госпиталь аҭыԥ ахь амҩа иқәлеит

0
(ирҿыцуп 12:21 09.03.2021)
2020 шықәса жьҭаара 20 рзы аусура иалагаз Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра арратә мобилтә госпиталь ашәахьа хәажәкыра 1 азы Аԥсны аусура хнаркәшеит.

АҞӘА, хәажәкыра 9 - Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра арратә госпиталь, 2020 шықәса жьҭаара 20 рзы Аԥсны аусура иалагаз аҭыԥ ахь амҩа иқәлеит арратә техника аколонна иаланы.

Урыстәылатәи амедусзуҩцәа ҩымш рышьҭахь арратә техника аилазаара иаланы, 800 километра амҩа иахысны есқьаангьтәи ргыларҭа ҭыԥ иазыхынҳәуеит, Ставропольтәи атәылаҿацәахь.

Аколонна амҩатә ныҟәара ашәарҭадара ахылаԥшра арҭоит Аладатәи арратә округ арратә автоинспекциа.

Амобилтә медицинатә ҟәша аилазаара иалахәын шәҩык рҟынӡа амедусзуҩцәа, 30 ак арратә техника.

Аԥсны ауааԥсыра аҿкчымазара рацәыхьчаразы иҟанаҵаз аҳәарала Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра арахь иаанашьҭит хырхарҭарацәалатәи амобилтә госпиталь шә-иарак зкышаз, ареспубликаҿ акоронавирустә инфекциа аҿагылара аҭаразы 2020 шықәса жьҭаара 20 рзы.

Иарбоу аамҭа иалагӡаны амбулатор-консультациатә цхыраара рыҭан хнызқьи быжьшәҩык инареиҳаны Аԥсны ауааԥсыра, амбулатортә дкылара рыҭан 3,3 нызқьҩык, астационартә – 450-ҩык рҟынӡа.

Иара убасгьы агоспиталь алабораториаҿ 18 000 рҟынӡа клиникатә ҭҵаара мҩаԥган, урҭ рҟынтәи 5,3 нызқь ПЦР-тест, 2 000 рентгенограмма.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0
Атемақәа:
Аҿкычымазара – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау