Зашәақәлацәа ирылагылоу апоет: Иуа Қоӷониа изы ажәа

59
(ирҿыцуп 16:15 28.03.2021)
Хәажәкыра 13, 1904 шықәсазы диит апоет Иуа Коӷониа. Апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" аҳәаақәа ирҭагӡаны ашәҟәыҩҩы Анатоли Лагәлаа иахьатәи ианҵамҭа апоет гәлымҵәах игәалашәара иазикит.

Сымҩа маҷым, ихароуп,

Сгәы иҭақәоугьы крырҭахқәоуп.

Сыгәҭыхақәа рацәаӡоуп,

Саҟәыҵыргьы ԥхашьароуп.

Иуа Коӷониа

Иахьа 117 шықәса ҵит диижьҭеи апоет гәлымҵәах Иуа Коӷониа. Ҳаԥсуа литератураҿы ишыҷкәынӡаз иҳаԥхаз ҳпоетцәа гәыҿкаагақәа рыӡбахә анаҳгәалаҳаршәо, зегь раԥхьа дҳаргылоит иара. Уи дзыхьӡаз, аамҭа кьаҿӡала иаԥиҵаз иҩымҭақәа уанрыԥхьалак, агәра угоит, даҽа ԥыҭрак иааиаӡазҭгьы, даара акыр шыҟаиҵоз, ҳлитература ширбеиоз, иахьа гәадурыла ҳзыхцәажәо ирҿиамҭақәа раҵкысгьы еиҳаӡаны ишаԥиҵоз.

© Foto / архив семьи Когония
Иуа Коӷониа иҩызцәеи иареи

Анцәа ҳпоет илахь абаҩхатәра ҟаимаҭ ананиҵоз, ақәра бзиа анимҵеит, зынӡа иркьаҿит. Иара ицәа иалалаз ачымазара бааԥс заа иԥсҭазаара ахьыҿнахҵәаз аҟараҵәҟьа ихьаан иаҳзынхеит, уи ихи иԥси рықәҵаны ииҩуаз иҩымҭақәа Москвантәи данааргоз уа иахьырцәынхаз. Иахьа уажәраанӡагьы урҭ аӡәы цәаҳәак имԥыхьамшәакәа гәырӡ-шашәаӡ иӡит.

Еҳ, аамҭа, аамҭа,

Уабацои уԥырны!

Исцәуӡоит есымша,

Асааҭқәа жәпакы.

Уабацои амш,

Рҩашҵас уласны.

Уабацои, аҵх,

Уцәыҵашьшь уҽӡаны.

Ех, аамҭа, аамҭа,

Умгәаҟын уара,

Исцәумган асааҭқәа,

Лассы-ласы уара!

Иуа Коӷониа ихьӡ ԥсра-ӡра ақәымкәа иеиқәзырхақәаз иреиуоуп ипоемақәа, еиҳараӡакгьы "Хмыҷ шәарыцаҩ ныҟәаҩи" "Абаҭаа Беслани." Уи ипоемақәа раԥхьаӡа акәны данрыԥхьоз иазыӡҩрыз ашәҟәыҩҩы Мушьни Аҳашба иҩуан:

"Аҽцәыргара захьӡук Ваниа иҭахӡамызт. Аизараҿы итәақәаз ари гәарҭан, иҳәауа иалаган иҩымҭақәа аки-ҩбеи дырзаԥхьеит. Даԥхьеит "Абаҭаа Беслан…" Сара, сара моу зегьы ари анҳаҳа… нахыс Ваниа ҳҩызцәа дахьрылаз мра-лашараҵас дрылыԥхаауа акәын дшаабауаз…"

Иаҳгәалаҳаршәап "Абаҭаа Беслан" аҟынтәи ҩашьара зқәым сахьақәак:

Хәыԥшӡак аҿы дышиацәажәоз лара,

Ажәаԥшӡала длыхәаччо ацк шиҳәоз иара.

Аԥша ҟәанда хааӡа ишрысуаз дара,

Ашәаԥыџьаԥ мацара шырзыӡҩруаз убра.

Иуа Коӷониа данцәырҵ, традициа дук ыҟамызт ҳаԥсуа литератураҿы дызҿыԥшшаз. Апоет Мушьни Лашәриа иазгәеиҭоит: "Аԥсуа фольклор мацара акәӡам, Иуа Коӷониа шьаҟас иҵагылоу. Апоет имоуп дзықәгылаша даҽа уасхыр ӷәӷәак- Аԥсны жәлар рпоет Дырмит Гәлиа иҩымҭақәа. Тематикалеи, иҩышьа аформаҿи, Иуа Коӷониа иҩымҭақәа рҿы иубоит апоет ҿа еиҳабы имҩа дшану, апоетикатә ҟазара шиҿиҵаауа, дшихьыԥшу. Иуа Коӷониа иҩымҭақәа уанрыԥхьо, урҭ Дырмит Гәлиа иҩымҭақәа иҿырԥшшәа, иҿҵааны, итрадициала ишҩу иаразнак угәы азымҩарц, иузымдырырц залшом. Дырмит Гәлиа зқьи жәшәи жәаҩа шықәсазы иҭижьыз ашәҟәы излалаго ажәақәа: "Аҳы, сышәҟәы, уеиҵамхан, гәышьамхыла укамҳан!" Ара апоетцәа аҩыџьагьы ирҳәарц ирҭаху, еизааигәоуп, формала еиԥшуп, ражәақәаҵәҟьагьы акыр еиқәшәоит. Дырмит Гәлиа диҿыԥшуан, аха иара имҩа дықәын".

Қьафла дышԥаҟаз!" захьӡу Иуа Коӷониа иажәеинраалагьы Дырмит Гәлиа иҩымҭа "Хәаџьан- ду" даара еиԥшуп. Ҳхәыҷы аахыс иаҳдыруа Дырмит Гәлиа иажәеинраала замана "Ааԥынқәа" аҟынтә иаагап ҩ-куплетк:

Идыды-мацәысны,

Имцабз-лашараны,

Иқәаршҩы шәпаны,

Икаҭәеит ҵаҟа.

Дгьыл рыԥсаҳәаганы,

Ҳаскьын аагаганы,

Баҳча рыԥшӡаганы,

Иҟалеит иара."

Иуа Коӷониа дышқәыԥшӡаз иԥсҭазаара дшалҵызгьы, уи ибаҩхатәреи, игәыбылреи иаразнак ишьҭыркааит, ҳаҭыр ду ақәырҵеит уи иаамҭа иатәыз апоетцәа реиԥш, иара ишьҭахь игылаз апоетцәагьы. Убри азы акәзар ҟалап, ҳаԥсуа литератураҿы иара изку ажәеинраалақәа раҟара хыԥхьаӡарала ԥсуа поетк изкны ирацәаҩны изҩым. Абраҟа еиқәысыԥхьаӡар сҭахуп урҭ авторцәа рыхьыӡқәа: Леуарса Кәыҵниа, Оҭар Демырџь-иԥа, Баграт Шьынқәба, Алықьса Лашәриа, Шамил Ԥлиа, Мушьни Лашәриа, Џьота Тапаӷәуа, Мушьни Миқаиа, Платон Бебиа, Борис Гәыргәлиа, Витали Амаршьан, Рушьбеи Смыр, Рауль Лашәриа, Геннади Аламиа.

Урҭ рахьтә абра иаазгоит даара гәыблыла иҩу, деиқәхазҭгьы, ҳаԥсуа литературазы зымҽхак аҭбаареи, аҵаулареи здырхьаз апоетцәа ражәеинраалақәа рцыԥҵәахақәа: Иаҳҳәап, Леуарса Кәыҵниа шаҟа игәы кылнаблаазеи асеиԥш иҟоу апоет ицәыӡра:

Икыдшәеит ҳаеҵәа, уаҳа иԥхаӡауам,

Алашара ацәыӡит, наӡаӡа иаабаӡауам,

Аԥсуа литература шәҭык ахшәеит,

Аԥсуа литература еҵәак ацәҭашәеит…

Мамзаргьы, иара Иуа Коӷониа ипоезиа даара зырҿиараҿы мҵәыжәҩа бзиас изауз, ишьҭнаԥааз, Аԥсны жәлар рпоет иашаҵәҟьа Баграт Шьынқәба:

Ҳгәыла исеиҳәон: - дад уаҳҭаа,

Дад, уаҳзаԥхьап "Абаҭаа",

"Хмыҷ шәарыцаҩ ныҟәаҩы"

Иаднагалоит аӡәырҩы.

Урҭ сырзаԥхьарц "Абаҭаа",

Сҽазыҟасҵоит сара заа.

Сышәҟәы ҭызгоит еиқәырҷаб,

Афҭил сҩахоит акәаҷаб.

Иуа ипоезиа убриаҟара ажәлар ирзааигәан, убриаҟара ирласны ирылаҵәеит, ирцәыӡны иҟаз дара ртәык рзыхынҳәызшәа игәырӷьан ирыдыркылеит. Насгьы иазгәаҭатәуп, усҟан ҳажәлар апоезиазы, алитературазы ишӡышоз, ҿыцбарах ишырбоз, рызхара еигәырӷьан ишырымбацыз. Насгьы, ажәлар рҟынтәи ишԥха-ԥхаз ишаагаз уи ипоемақәа зегьы шамахамзар, рсиужет дара ишыртәыз, иара апоезиатә цәа шахеиҵаз, амҵәыжәҩақәа шеиҭаз! Убри азоуп, урҭ рыбзиабара иара ипоезиаҿ мацара изырзаанымкылоз, иара апоет ихаҭарахьы изиасуаз… Иаҳгәалаҳаршәап, иара иеиԥш зыжәлар бзиа ирбоз, ргәы ирзалымхуаз апоет Алықьса Лашәриа Иуа изкны ииҩыз ажәеинраала аҟынтәи цәаҳәақәак. Уи ажәеинраала иахьӡуп "Апоети сареи ҳаицәажәара."

Зны цхыбжьонынӡа ҳқыҭа салан,

Ахи аҵыхәеи еимдо…

Цәыӡ? Мап!

Сара споетуп, игәасҭон ҳқыҭа ишазҳаз,

Аԥша хаа сындо…

Ус сшааиуаз снадгылт,

Иуа иҳаҭгәын,

Ажәабжьқәак наиасҳәарц,

Сара исҭахын…

Иуа Коӷониа ипоезиа аҷараҳәа ашә аанартит ауаа рыгәқәа рҿы, еиҳараӡакгьы уи даара диқәгәыӷуан, сус хьанҭаҿы дсывагылап ҳәа дхәыцуан Дырмит Гәлиа. Убри азоуп уи иԥсра игәы зимнаҟьаз, иагьзиҩыз усҟан иҭыҵуаз агазеҭ "Еҵәаџьаа" аҟны абарҭ реиԥш ацәаҳәақәа: "Далгоит иҵара, ҳаԥсуа литература ирҿыхоит ҳәа ҳашиеигәырӷьоз, иҟалазеи?! Иҟалазеи, дычмазаҩуп ӷәӷәала рҳәоит. Ари иара дыздыруаз зегьы дыдбжьны ирылаҩит, ргәы канажьит, рнапқәа рываҳаит, еиҳарак аԥсуа литература амҩаԥгара знапы алакыз. Уажәы иҳаҳаит дыԥсит ҳәа, ари зынӡа агәкажьга."

Шәара шәазхәыц, усҟан уажәеиԥш еимадара дук злаҟамыз ала, ираҳаз ажәабжь бааԥс шаҟа ргәы ҿнаҟьаз, шаҟа иқәгәыӷуаз аӡәы ҳәа иҩаҵхахаз апоет қәрахьымӡа.

"Иуа инышәынҭраҿ" захьӡу апоет Мушьни Лашәриа иажәеинраалагьы абас, ажәлар рахь ихы нарханы агәра диргоит, иара иахьа дҳалагылагәышьам аха, ипоезиа шҳацзаауа…

О, сшәыкәыхшоуп араҟа иааиуа,

Ицо уи изқәа ҭыԥ баны.

Дшәыԥшаала, дхароума Иуа?

Уи дыҟоуп ҳажәлар рыгәҭаны!..

Апоет иахь ирымоу агәбылра, абзиабара, ус мариала ирзыҵәахӡом апоетцәа. Урҭ ипоезиаҿы ирыԥшаауеит ҳажәлар ргәаӷь, рфырхаҵара, ргәымшәара, раԥсуара, иссиру рбызшәа ахаара-бзаара, ҳажәлар иреиӷьӡоу рҟазшьа хазынақәа, ргәамч, иҿымцәаауа рхәышҭаара. Иаҳгәалаҳаршәап апоет Мушьни Миқаиа уи изикыз ажәеинраала "Апоет ибжьы" аҵыхәтәантәи акуплетқәа:

Уажәшьҭа убжьы нҭыганы усзаԥхьа жәеинраалак,

Уҿара абжьы хаа акаҩҳәа исырҳа!..

Еилыхха, ашьха рҩаш еиԥ еинҭәалан,

Са сгәы инықәхаҽап шәаамҭа ашәахәа…

Сқыҭа ашаеҵәа, исызгәакьоу хаҭала,

Ақәра хьымӡа дсацәажәоит ибжьы гәыкӡа…

Апоет инышәынҭраҿ стәоуп сара схала,

Ахәылԥаз аԥсымра каԥхоит иҭааӡа…

Насыԥ дууп апоет иажәа ижәлар рҿы ианынхо, урҭ егьа аамҭа бааԥс иҭагыларгьы, егьа еибашьреи хҵәареи ирылаԥшыргьы, иҭахо ирыцҭахо, ииуа ирыциуа, рбызшәа иаланы, рқьышә иқәкны, уи ахаара иазгәыҳәуа, есымша ианрыцу, иаарцыршәар, иангәхьаарго, ианамыртәо, ианамырҭынчуа.

Аҵыхәтәан, исгәаласыршәар сҭахуп, апоет-атрибун, зыԥсҭазаара зегьы цәқәырԥа- ӷьыкеиԥш изхызгаз, зҭахашьагьы гәыҿкаагахаз Борис Гәыргәылиа Иуа изикыз иажәеинраала анҵәамҭа:

Издыруада, иужәша аӡыхьгьы,

Ахы ыҵнамхызар зынӡа…

Аха иаанхеит уажәа ӡыхьны,

Угәҭыха адгьыл иахьыгӡа…

Иуа Коӷониа ипоезиа зцу, иаԥхьо, ҿырҳәала издыруа, згәы шьҭнахуа, амҵәыжәҩақәа знаҭо, шаҟа ирацәаҩхо аҟара, убриаҟара аԥсҭазаарагьы агьама аиуеит, ацәыха-цәыфарақәа ирцәыхарахоит, уарыцқьоит, уарлахҿыхуеит, агәашьамх узҭанаҵоит, ашьабысҭа ашьамхы уҵанаҵоит, ахьшьыцба алаԥш уханаҵоит, ашьха кьышәкьышәрақәа урзааигәанатәуеит!

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

59

Ахӡыргара иашьҭам: апоет, апрозаик, адраматург Валери Касланӡиа изкны

67
(ирҿыцуп 17:33 11.04.2021)
"Алашара ҳзырбо ауаа" апроект иацҵо, шәаԥхьарц ишәыдаагалоит Анатоли Лагәлаа апоет, апрозаик, адраматург Валери Касланӡиа изкны иазирхиаз анҵамҭа.

Валери Касланӡиа ҳаԥсуа литератураҿы иахьынӡахәҭоу ицәыргам, аха абаҩхатәра бзиа змоу поетуп, прозаикуп, драматургуп, иара убасгьы ахәыҷқәа рзы аҩымҭа шьахәқәа даара ирацәаны иаԥиҵахьеит. Иаразнак иазгәасҭоит, апоет иреиӷьу ихәыҷтәы рҿиамҭақәа рзы Таиф Аџьба ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа шианашьоу. Уи даҽазныкгьы агәра ҳнаргоит апоет иаԥиҵахьоу ирҿиамҭақәа ҳажәлар ишырзааигәоу, ишрыцу, дара раԥхьаҩцәа шрымоу.

© Foto / предоставлено Елеонорой Когониа
Арӷьарахьынтә армарахь: Таиф Аџьба, Валери Касланӡиа, Валикәа Шамба, Арсен Киут, (1965).

Иара дравторуп ирацәаӡаны ажәеинраалақәа, апоемақәа, ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи, алакәқәеи. Даара иқәҿиоит абзиабаратә, алирикатә жәеинраалақәа. Абар урҭ руак:

Знымзар зны

Сыԥхыӡ далҵхьан, ҳа ҳаицәыӡхьан,
Исыздыруамызт лхабар.
Сқәыԥшра хыхны сыԥсы иалаз,
Ҳаиниеит лакәҵас ҩаԥхьа абар.

Ҳа ҳаилаҵәеит жәада, хаала,
Ас ҳаизааигәаны ҳҟамлац.
Лара дқәыԥшуп, сара сқәыԥшуп,
Қәыԥшроуп, уаҳа ҽак ҳамбац!

Ацәа салҵит сқәыԥшра шсымаз,
Иауам, сзалҵуам са сыԥхыӡ…
Сара усҟан убас сраҳаҭын,
Гәҩарак соуаанӡоуп дшысцәыӡ…

Зегь акоуп са сиарҭа сҽылак,
Сгәалаҟара анарх згоит.
Насыԥ бымаз, ԥхыӡ исҭааз,
Знымзар зны саргьы сыббоит!..

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа

Аԥсуа поет Валери Платон-иԥа Касланӡиа инысымҩа ааркьаҿны абас иҟоуп: диит иара абҵара 23 1943 шықәсазы, Очамчыра араион Кәтол ақыҭан. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы хәа ахьӡ ихҵан 2018 шықәсазы. Таиф Аџьба ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианаршьеит 2016 шықәсазы. Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла далоуп 2003 шықәса раахыс. Дыҩуеит аԥсышәала.

Иаб Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡаан дҭахеит, иаб иашьа, еицырдыруа актиор Леуарса Касланӡиа диааӡеит. Уи иҟнытә иоуз аныррала алитература дазҿлымҳахеит.

"Саб иашьа Леуарсан Касланӡиа атеатр садиԥхьалон. Аспектакльқәа анцоз сигон, апиеса ҿыцқәа анеилдыргоз саргьы снеигон. "Отелло" даныхәмаруаз, аспектакль алагара 2-3 сааҭ шагыз атеатр ахь днеиуан. Ихала агрим ҟаиҵон, сара сидтәаланы сихәаԥшуан. Нас Отелло ишәҵатәқәа рыла иҽеилаҳәаны асценахь ацәырҵырҭаҿы днеиуан, нас длеиҩеиуа ироль иҽалаирхалон. Избон саб иашьа уажәраанӡа исацәажәоз шиакәмыз, уантәи ахԥатәи аиарус ахь сишьҭуан: "Ԥшьаала утәаны аспектакль уахәаԥшла" ҳәа насаҳәаны. Саб иашьа хәба-фба пиеса еиҭеигахьан. Ҽнак даасыԥхьан, сааиваиртәан: "Уааи, абри иусырбо уаргьы еиҭага, саргьы еиҭазгоит, еиҳа еиӷьны еиҭазго даабап!" - иҳәеит", - игәалаиршәалоит Валери Касланӡиа.

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа ишәҟәы "Алакә ԥхыӡ"

Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Ашьхарыуаа рышкол далгеит 1965 шықәсазы, иара убас А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет 1970 шықәсазы. Асовет аррамаҵура дахысуан. Аусура далагеит агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" ("Аԥсны" аредакциаҿы, аԥхьа еиҭагаҩыс, нас алитературатә усзуҩыс. 20 шықәса инареиҳаны аус иуит Аԥсны акультуреи аҭоурыхи рбаҟақәа рыхьчаразы аусбарҭа ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс. Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы аус иуеит "Аԥсныҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы" редакторс.

Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1961 шықәса инаркны. Авторс дрымоуп ажәеинраалақәа, апоемақәа, апиесақәа еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы. Аханатә еиԥш, иҩымҭақәа рнылоит ажурналқәа "Алашара", "Амцабз", "Аҟәа – Сухум", агазеҭқәа "Аԥсны ҟаԥшь", "Аԥсны", "Аамҭа" уҳәа егьырҭгьы.

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа ишәҟәы "Аҵлақәа шәҭуеит"

1989 шықәсазы Валери Касланӡиа ипиеса "Апҟа шкәакәа" иалхны Самсон Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны аспектакль ықәдыргылахьеит. Ипиеса "Ахеилага" акәзар, иқәыргылан Шәарах Ԥачалиа ихьӡ зху Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә театр аҟны 2012 шықәсазы.

Аҭыжьымҭақәа: аԥсышәала: Аҵәаҵлақәа шәҭуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983; Амш хазына. Ажәеинраалақәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1986; Алакәԥхыӡ. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989; Анҷа-кәынҷа. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Ацуфарақәа. Аҟәа – Маиҟәаԥ, 2004; Иҿыцбараху адунеи ҩаӡаҿ. Ажәеинраалақәа. Апоема. Алакәқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 2010; Жьакәыр гәымшәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011; Иалкаау. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи алакәқәеи, апиесақәа. Аҟәа, 2014.

  • Валери Касланӡиа ишәҟәқәа
    © Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
  • Валери Касланӡиа ишәҟәқәа
    © Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
  • Валери Касланӡиа ишәҟәқәа
    © Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
  • Валери Касланӡиа ишәҟәқәа
    © Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
1 / 4
© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа ишәҟәқәа

Иара убасгьы, араҟа иазгәаҭатәуп Валери Касланӡиа иповест "Аџьныш лымҩа" азы ҵыԥх ажурнал "Алашара" апремиа дшалауреатхаз.

Валери Касланӡиа, хыхь ишазгәаҳҭаз еиԥш, ахәыҷқәа ирызкны даара аҩымҭа ссирқәа аԥиҵахьеит. Уи ибызшәа цқьоуп, ихаауп, ахәыҷқәа џьабаа дмырбаӡакәа ахьхьаҳәа аҵара рзымариоуп. Иаагап, усеиԥш иҟоу жәеинраалак:

Акәырҷыжь-агәаргәалеи

Акәыр-акәыр, акәырҷыжь,
Исыргәаргәарып зны уааныжь.
Сыҩуа снықәлап амӡырха,
Уԥшы угыланы насҭха.

Снеиуеит акәыр кәараҵо,
Ашьҭа ашьац аҿы ианҵо.
Амҩа ылгоуп, шьҭа уара,
Амаа усҭоит ауаара.

Улаха-ҩаха, нас абас,
Унагәыҵас, унагәҭас.
Зныкыр уақәтәахьоу Дамеи,
Акәырҷыжь-агәаргәалеи?!

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа ишәҟәы "Амш хазына"

Валери згьама ҭбаау, акыр адунеитә литература иаԥхьахьоу, изнырхьоу, уи иреиӷьу атрадициақәа ҳаԥсуа литературахь ииазго, иалазааӡо поетуп, прозаикуп. Уи ипсихологиатә, ифилософиатә жәеинраалақәа рҿы иубоит автор шаҟа инарҵаулан дхәыцуа. Ишьҭихуа атема ҟары-ҵәарыла акәымкәа, даара изааигәоу, дзызхәыцхьоу, иԥсҭазаара иагәылсхьоу, дкыдызҟьахьоу, мамзаргьы дзырԥеиԥеиуа акакәзароуп. Иаагап ус иҟоу автор иажәеинраалақәа руак:

Ажәеи аамҭеи

Лагамҭеи нҵәамҭеи
Аамҭа иамаӡам.
Аҵхи амши
Башаӡа ҳаржьоит.
Сахьак усгьы
Иаман иҟаӡам.
- Инҵәазар аамҭа? -
Зныхгьы сгәы иснарҳәоит.
Зегь зымчу,
Улеишәа шԥаџьбароу!
Иурхәашоит, иурӡуеит
Зегь неибеиԥш!
Аха иуасҳәоит,
Упара шгәасҭахьоу,
Узаҿагылом Ажәаҟәыш
Аԥеиԥш.

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа иҩымҭақәа реизга

Валери даара иқәҿиан иааирыԥшуеит ажәа аԥсы ахьҭоу, агәаӷь ахьыҟоу, насгьы аԥсуа цәа ахаҵаны, ҳара иаҳтәны, агәы ҭыӷьӷьа аԥсышәа цқьала ицәажәоит иажәа. Убри азоуп уи иҩымҭақәа иаашьҭухлакгьы, даара ибзиан иудыруа, зыгәра уго, иԥушәахьоу уҩыза гәакьак иеиԥш гәаартыла изуацәажәо, уаргьы уи аҳалалра, аразра угәы-уԥсы зегьы аҭаны узазыӡҩруа. Ҳаԥхьап, убас иҟәандаӡа, игәырԥшаагаха, ԥсҭазаара дуӡӡак зхызгаз абырг бзиа илызку ажәеинраала:

Апсҭазаара ахықәаҿ

Аҭакәажә
Ашҭа дықәтәоуп
Лымала.
Амырхәага лгәыҵаԥхоит,
Ԥхаррада.
Аԥсабара шәҭышны игылоуп,
Иԥштәыдаха.
Адунеи ҭәуп
Шәаҳәабжьыла
Идагәаӡа.
- Сишь! Игазеи?
Арахь ӡәыр ҿиҭу
Здыруада?..
Еиҭах ҭынчроуп,
Иҭацәыроуп,
Акгьыҟаӡам.
Нас иарбану,
Иԥсыршьаган
Маӡа-аргама,
Даашьҭызхло?..

Сара хықәкыс исымамызт ашәҟәыҩҩы инарҭбаан ипоезиеи ипрозеи рыхцәажәара, урҭ рыҵаулара аҟынӡа албаара, раартра, насгьы уи ипрозеи идраматургиеи хазы рзааҭгылара аҭахуп, уи ҳаԥсуа критика иазынҳажьып, хымԥада, инарҭбаау ацәажәара иаԥсоуп.
© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа. "Иалкаау"

Сара агәра згоит, иагьысҭахуп Валери Касланӡиа иеиԥш иҟоу зажәа хатәроу ашәҟәыҩҩцәа ҳаԥхьаҩцәа ибзиан ирылаҵәарц, ирдыруазарц, избанзар, апоет узвымсша аҩымҭа бзиақәа ааган уаԥхьа ианықәиҵа, уара уавсзар, иузгәамҭазар, уи уара иугхоуп, доуҳатә культура дук уцәыӡит, уаԥсыуаны ушьақәгылараҿы уи ахьузымдыруа даара иуԥырхагахо иалагоит, иуныԥшуа иалагоит, уара иутәу, иузааигәаӡоу, зшьа улоу, ма ушьа злоу аӡәы думбар ушыҟало еиԥш… Ус анакәха, даарттәуп, иԥхьатәуп апоет Валери Касланӡиа, уи ихьтәы шәындыҟәра иҭоуп зқьы маӡа, ҳара ҳаԥсҭазаараҿы цҳаны иҳазхыло, маакыраны иҳаураны иҟоу, ашәарҭара ҳалызго, шыцтә лабашьаны иаҳзыҟало, ашьха цаӷьцаӷьқәа ҳарҿызго.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

67

Иалысхуа дсымаӡам, мамзаргьы аҭыԥантәи алхрақәа рызхәыцра

186
(ирҿыцуп 16:22 08.04.2021)
Мшаԥы 11 рзы Аԥсны имҩаԥгахоит аҭыԥантәи ахаланапхгараҭаратә усбарҭақәа рахь алхрақәа. Акандидатцәеи алхыҩцәеи рзы ихадароу ҳәа илԥхьаӡо азы лгәаанагара дазааҭгылеит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Уажә аабыкьа, ҳашә аҵәҵәабжьы геит. Ашәа анааҳарт абӷьыцқәа зку аҿар ылагылан. "Ҳкандидат шәыбжьы ишәҭоума?",- иааҩныҩит агәылацәеи ҳареи ҳзеиԥш ҭыԥ. "Макьана иҳаздыруам", - шәзазҵааи, ҳҳәеит ҳаргьы. "Иҳаԥхьаӡоит шаҟаҩ рыбжьы ҳаураны иҟоу", - еицҿакны аҭак ҟарҵеит дара.

Шәазхәыц, ркандидат илагьы ҳҭамԥшыцт, ихьӡи ижәлеи, ифоти, аус ахьиуеи ада даҽа информациак ҳамам, аҭак ҟаҵашьас иҳамоузеи абжьы иаҳҭоу иаҳамҭоу. Уаанӡагьы, хынтә афлаерқәа кны агитаторцәа ҳзаахьан, уаҟа иану анысымҩеи афото хазынақәеи роуп.

Аҟәа сынхоижьҭеи уажәшьҭа маҷ ҵуама, аха уажәада зынӡа исзымдыруа акандидатцәа ықәымгылацызт. Уаанӡатәи иаҳдырқәоз рзы ҳгәы наӡоуп сзымҳәозаргьы, ақалақьуаа ирдыруаз, ауаажәларратә усқәа рҿы зхы алызкаахьаз ракәын еиҳарак иалырхуаз. Абарҭқәа рыдагьы, дара аиԥыларақәа мҩаԥыргон алхыҩцәа адгаланы, ауаа рацәа ахьынхоз аҩнеихагылақәа рҿы инеины ацәажәарақәа мҩаԥыргон. Сара сыбжьы ахьасҭо алхырҭатә ҭыԥ №7 аҿы иқәгылоуп хҩык акандидатцәа: Нодар Шьоуа, Милана Ҭарԥҳа, Беслан Кәыҵниа. Аԥхьатәиқәа ҩыџьа ирхыҵуеит 28 шықәса, аҵыхәтәантәи зегь иреиҳабу 37 шықәса. Исымоуп зегь рфотоқәа, рыхҩыкгьы аҳәынҭқарратә усбарҭақәа рҿы аус руеит. Исызхома ари аинформациа алхра ҟасҵарц азы, аҭыԥантәи адепутат ианидҳәало? Мап сҳәоит иаразнак, избанзар, издыруазарц сҭахуп акандидатцәа хықәкыс ирымоу, ирыԥсахырц ирҭахыу ҳақалақь ԥсҭазаараҿы.

Закәанла иазгәаҭам, аҭыԥантәи алхрақәа рҿы иқәгыло аканадидатцәа рзы ателедебатқәа рымҩаԥгара, аха даҽа мҩакы аԥшаарагьы иаламгеит акандидатцәа. Апандемиа иахҟьаны алхыҩцәа еизганы аиԥылара ду амҩаԥгара рҭахымхеит сгәахәын, сдаҟьа аҟынтә аҳәара ҟасҵеит ҳкандидатцәа ма феисбук аҿы ишиашоу ицо хәыдаԥсадалатәи аефир мҩаԥганы рыбжьы ҳдырҳарц, аха иахьанӡагьы ҿымҭроуп.

© Sputnik / Михаил Воскресенский

Аҿар амҩа рыҭатәуп анырҳәо, иаҿагыло сакәымзаргьы, еилыскаарц сҭахуп ауаажәларратә усқәа рҿы урҭ аҿар ԥышәас ирымо, изкандидатцәоу рԥышәа аизырҳара азы акәу, мамзаргьы ажәлар ирхаҵгыларц акәу. Уажәшьҭа зусура хзыркәшо ақалақьтә депутатцәа ирхаҭарнаку хҩык аабыкьа имҩаԥыргаз апресс-конференциаҿы "Аизара мчы дук амам" рҳәазар, иахьа иқәгыло ргәаанагара хымԥада еиҳагьы хшыҩзышьҭра аҭатәуп, ас еиԥш иҟоу азҵаатәқәа зцәырҵуа азы. Апресс-конференциа мҩаԥызгаз Асҭамыр Қәҭарба, Инна Кәарҷиаԥҳа, Дмитри Маршьан ражәақәа рыла "русура арекомендациатә ҟазшьа мацароуп иамоу".

Алхҩы лаҳасабала, еилыскаарц сҭахын иԥсахтәузеи "ахаланапхгаратә усбарҭақәа" ирызку азакәан аҿы? Мҩақәас иҟоузеи, аҭыԥантәи амчрақәа русураҿы адепутатцәа анырра ду ҟарҵо иҟаларцаз уҳәа, исызцәырҵуа азҵаарақәа рацәоуп. Иара убас, акыр ихадоуп сара сзы, акандидатцәа аҳәынҭқарратә бызшәа рдыруоу ирзымдыруоу, азакәан ԥықәслара дук рнамҭозаргьы. Макьаназы аҩныҟа иаҳзааргаз, еилаарцыруа иҟоу афлаерқәа зегьы урысшәалоуп ишҩу. Ишеилыскааз ала, скандидатцәа зегьы асоциалтә ҳа феисбук аҿы иҟоуп, аха ҩынтә ааԥхьара иҟасҵаз аҭак смоуӡеит. Акы заҵәык, ицәырҵит, акандидат Милана Ҭарԥҳа аԥсышәала ицәажәо лвидеонҵамҭа. Аӡыргара ӡыргароуп, азҵаарақәа рҭак аиура алхҩы изы -уи хазуп. Ус акәзаргьы, аманитор аҟынтә атекст иаԥхьан изҳәоз аҭыԥҳа дазусҭаз лабҿаба избеит.

Ажәакала, иахьа "дыҷкәына бзиоуп, ма саҳәшьаԥа иоуп" зҳәаз еиԥш иҟоу аԥсуа еилкаарақәа қьар рылам, уи ииасхьо аамҭахь иныжьны, алхыҩцәа иалырхуа иацәажәара алшара роуратәы ианыҟамла, адепутатцәа рымчра еиҳагьы ихьысҳахоит. Ус иҟалар алшоит, адепутат адиплом адагьы, агәаӷьреи, амилаҭтә хдырреи рзы дӷьацаӡа дыҟамзар.

Сахьынхо иқәгыло акандидатцәа ихазынаӡазаргьы здыруада, аха иахьазы сазыхиам алхра, исҭахӡам агха ҟасҵарц. Уажәы аҳәара сцәыуадаҩуп, ҳаԥхьа ишьҭоу алхрақәа рылҵшәа шыҟалаша, ауаа неирц азы, агәылацәа, азлацәа, ауацәа уҳәа рыцхыраара ахархәара аиургьы ауеит, аха ҳабжьы шраҳҭо еиԥш ауп ҳшынхо шырҳәо еиԥш, анаҩстәи ҳақалақьтә ԥсҭазаара еиӷьхара амоур, ҳарҭ алхыҩцәа иаҳхарогьы рацәоуп.

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

186

Ахра Аҩӡба лаҵара 5 рҟынӡа дшыбаандаҩыц даанхоит

3
(ирҿыцуп 13:20 14.04.2021)
Мшаԥы 2 рзы Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Ахра Аҩӡба лаҵара 5 рҟынӡа ибаандаҩра аҿҳәара иацнаҵеит.

АҞӘА, мшаԥы 14– Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Аԥсны Иреиҳаӡоу аӡбарҭа ахашшааратә коллегиа Аҟәатәи ақалақьтә еизара Ахра Аҩӡба лаҵара 5 рҟынӡа ибаандаҩра аҿҳәара иахьацнаҵаз азы ахьчаратә ган Иреиҳаӡоу аӡбарҭахь инанашьҭыз ашшыԥхьыӡ иақәшаҳаҭымхеит.

Ахра Аҩӡба даанкылан хәажәкыра 4 рзы. Азинхьчаратә усбарҭақәа русзуҩцәа хәажәкыра 4 рзы Ахра Аҩӡба дахьынхоз аҩнаҟны иаадырԥшит иҵәахыз абџьар, аџьаԥҳаны, ахархәага ҷыдақәа, арадиодырраҭара мҩаԥызго ашьақәгылақәа. Ашьаус хацыркын уаанӡа еиқәшаҳаҭханы абџьари аџьаԥҳани азакәаншьаҭа рымамкәа раахәара, рыҵәахра, рымҩангара, рныҟәгара ахьымҩаԥыргоз азы.

Хәажәкыра 7 рзы Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Ахра Аҩӡбеи ихьчаҩцәа: Талех Гасанов, Аслана Гуатижев, Андреи Локтионов, Станислав Культа мызкы – мшаԥы 5 рҟынӡа ҭакрала ирхыргарц аӡбамҭа аднакылеит.

Мшаԥы 1 азы Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Станислав Культа, Андреи Локтионов, Аслан Гуатижев рырбаандаҩратә ҿҳәара аҽа мызкы ацнаҵеит, 2021 шықәса лаҵара 4 аҟынӡа. Убри аан аус аҽа лахәылак – Талех Гасанов иганахь ала Апрокуратура хада азыҳәа иақәшаҳаҭымхеит.

Мшаԥы 2 рзы Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Ахра Аҩӡба лаҵара 5 рҟынӡа ибаандаҩра аҿҳәара иацнаҵеит.

3
Атемақәа:
Ахра Аҩӡба иаанкылара