Гумиста

Ҳанацәа рныҳәаԥхьыӡ ҳаиқәнархеит: Роберти Варлами Ҳаразиаа реибашьратә мҩа

181
(ирҿыцуп 13:32 15.03.2021)
Хәажәкыра 15-16 рзы Аԥсны иргәаладыршәоит 1993 шықәсазы арҭ амшқәа рзы Аҟәа ахақәиҭтәразы имҩаԥгаз Марттәи ажәылареи уи иалаӡыз ҳахьчаҩцәеи. Ари ажәылара иалахәыз ҩеишьцәа рԥацәа Роберти Варлами Ҳаразиаа ргәалашәарақәа ҳадылгалоит Sputnik акорреспондент Наала Гәымԥҳа.

Наала Гәымԥҳа, Sputnik

Март 15-16, 1993 шықәса рзы, Гәымсҭатәи афронт аҟны имҩаԥган Қырҭтәылатәи архәҭақәа рҟынтә Аԥсны аҳҭнықалақь ахақәиҭтәразы арратә операциа. Имҩаԥгаз ажәылара иалҵшәаны, Аԥснытәи архәҭақәа рнапаҿы иааргеит астратегиатә ҵакы змаз, Аҟәа азааигәара иҟаз аҳаракырақәа. Аха, аҵыхәтәантәи аиҿахысрақәа рнаҩс, Аԥснытәи архәҭақәа шьҭахьҟа ихьаҵыр акәхеит. Аибашьра аветеранцәа излазгәарҭо ала, Аҟәа ахақәиҭтәразы имҩаԥгаз Марттәи ажәылара, зегь реиҳа иуадаҩыз жәыларан. Уи ажәылараҿы иҭахеит 222-а аԥсуа ар аибашьцәа, шәҩыла ироуит ахәрақәа, 23-ҩык хабарда ибжьаӡит.

Лыхны ақыҭа ииз, иааӡаз ҩыџьа аишьцәа рԥацәа Роберти Варлами (Џьубеи) Ҳаразиаа аибашьра ахы инаркны аҵыхәанӡа хьаҵрак ҟамҵакәан иалагылаз аибашьцәа иреиуоуп. Ирылахәын имҩаԥысуаз ажәыларақәа зегьы. Аибашьра ианалага аҽныҵәҟьа, абџьар кны иҩагылеит Роберт иашьцәа гәакьацәа хҩыки иареи, убас Варламгьы иашьцәа днарывагылеит.

"Аҩнусқәа ҳшырҿыз ауп ишҳаҳаз аибашьра ишалагаз атәы. Ҳҽааидкыланы ҳдәықәлеит еибашьра. Аха абџьар ҳәа акгьы ҳамамызт: аҳәызба, ашәақь уҳәа иаҳбоз, иаҳԥыхьашәоз шьҭаҳхит. Амҩа ҳанықәла, ҳгәаҳҽанырҵеит аҭагылазаашьа шшәарҭаз ала. Аҟәа ҳҩеит, "Ацҳа ҟаԥшь" ҳәа иахьашьҭаз ҳаизеит. Роберти сареи ацҳаҟны ҳаанхеит. Ақырҭуа вертолиот ала хыхьынтә ауаа ирылахысуа иалагеит, бџьарла даара ҳхьысҳан", - ҳәа ҳаиҿцәажәара ахы наиркит Варлам (Џьубеи) Ҳаразиа.

Усҟан 75 шықәса ирҭагылаз Роберт иаб иҽааидкыланы, ҳԥацәа ҳрывагылоит, сыжәгароуп еибашьра ҳәа акомандир иҟны дҩеит, аха мап ицәикит, иқәра иахҟьаны.

Ҳцәажәара иазыӡырҩуаз Роберт иан лгәы иамузт, ларгьы лгәалашәара ҳацеиҩылшеит: "Варлам иани сареи ҳгәы ҵәыуа, шаҟантә ажәабжь хлымӡаах ҳмаҳандаз ҳәа Анцәа ҳиҳәахьазеи уи аамҭа еиқәаҵәа аан. Ларгьы саргьы ҳаԥшьҩы ԥацәа агәар инҭыҵны ицеит еибашьра, иҟаҳҵахуаз, рыԥсадгьыл рыхьчар акәын. Уахык ҳацәа раҳаҭны ҳацәахьазма, ҳазшаз иоуп зегьы зыбзоуроу, ҳрыцҳаишьеит, сикәахшоуп, еибга Аиааира рыманы ихынҳәит", - лҳәоит Роберт иан Шамониа Барганџьиаԥҳа.

Анаҩс ражәабжь иацырҵеит аибашьцәа.

"Аишьцәа иҳаӡбеит ҳҽаҳшарц, ҳазынтәык џьара ҳаицыҟалар ицәгьахоит, ари еибашьроуп, уашьа дувыршьаар угәы даҽакала иҟалоит азы. Варлами сареи ажәыларатә бригадаҟны ҳаҟан. Иӡбахә сҳәар сҭахуп Алик Ҳаразиа. Гәымшәарала, ҳаԥхьа дгыланы, дыԥсыр шауаз шидыруазгьы, дцеит. Усҟан Аҟәа уалало иҟамызт, ақырҭцәа алан, ус изшәарҭазгьы, ҩымш рыла ашьхала зегьы еимданы дааит Алик", - ҳәа иҳәоит Роберт Ҳаразиа.

Роберти Варлами ирыцеибашьуаз рҩызцәа, рықәлацәа ирҳәоит шаҟа гәкамыжьра аадырԥшуаз, ашәара закәыз шырзымдыруаз. Ахәра акырынтә ишиоухьазгьы, Варлам зынӡа схы ԥхьаскып ҳәа игәы иҭеимкыцызт, аҳақьымцәа мчыла дрымҵны иашьцәа дрывагылан.

"Ианвартәи ажәылараан даара асы ӷәӷәаны илеит, амашьынақәа зныҟәаӡомызт, амашьына дуқәа рыла акәын изынеиааиуаз, уигьы шәарҭан. Ажәылара алагамҭаз аҩны сааны сыҟан. Ус сҩызцәа сышьҭаланы иааит, ажәылара ргәы ишҭаркыз атәы сарҳәеит. Амҩа ҳақәлаанӡа, сан аишәа аалырхиан, дҳақәныҳәаны ҳнаулыжьит. Роберт иҟны ҳахьааиз, уи иангьы ус дҳақәныҳәеит. Амҩа ҳшықәыз алашарбагақәа дырԥсит, ԥыҭк ҳаныҩаскьа, ҳмашьына ҳналбаан ҳҿынаҳхеит. Еиқәырццакны аицхысра иалагеит, ақырҭцәа иоурышьҭыз арҭҟәацга, иааины ҩ-метрак ҳаԥхьа инкаҳаит, аха иԥымжәаӡеит, уи даара инашанахеит, ҳанацәа рныҳәаԥхьыӡ ҳаиқәнархеит, рразҟы ҳаҵанакит", - ҳәа иҳәоит Варлам Ҳаразиа.

Марттәи ажәылараан ахәра шимазгьы, Варлам Ҳаразиа ахәышәтәырҭаҟны даанымгылакәа дцоит еибашьра.

Роберт Ҳаразиа даара ахысра дазҟазан. Ицәгьаз аҭыԥқәа, иахьшәарҭаз атәарҭақәа рҟынтәи деибашьуан. Марттәи ажәылараан Роберт иҩызцәа иманы "Аҩны иаҵәа" ҳәа иахьашьҭаз иҟан.

"Усҟан иҳарҳәеит ҳҭыԥқәа аанмыжькәа ҳтәазарц, аԥшыхәцәа неины ацхыраара ҳарҭар акәын, аха ус изалымҵӡеит, унеиртә иҟамызт, иакәшаны аӷацәа тәан. Ауха уа ҳаанхеит. Ҵхагәҭаны маҷк иааихсыӷьт ахысбыжьқәа, аха ирацәан аԥсҭбарақәа. Ԥшыхәра ҳцар акәын ашьыжь. Ҳзыҩназ аӷәтәы ҩны амца азыркуаз абомбақәа ақәрыжьуа иалагеит. Амца ыцәаанӡа ҳаԥшыр акәхеит, ашьҭахь ахәцәа ҳаманы ҳдәықәлеит. Ҳшааиуаз, ашәарҭара ҳҭагылеит, иахьабалак иакәшаны итәан, аӡы ҳҭалеит, еицыз ҳаицәхҟьеит. Сҩызцәа Рауф Шарамбаиеи Чепиа Ремзики иҳаулак аҩада амҩа ылганы ҳнырт", - ихьанҭоу игәалашәарақәа ҳзеиҭеиҳәоит Роберт.

Варлами Роберти ҭабиак еицҭатәан. Ацҳа аминақәа аҵаҵаны иҟарҵахьан заа, џьара шәарҭарак ҟалар иԥыржәарцаз.

Аамҭак азы Роберт дшьуп ҳәа рзаарыцҳаит рҩызцәа. Уи атәы игәаларшәо, Роберт ихаҭа иҳәоит:

"Усҟан ҳгәыԥ "Аҩны иаҵәа" ҳәа иахьашьҭыз ҳаҟан, ҳҭыԥ еиҭаҳкыртә еиԥш аҭагылазаашьа ҳамамызт. Аҩныҟа иаарыцҳаит сҭахеит ҳәа. Ари заҳаз саб шьапыла Аҟәаҟа иҿынеихеит, Афон днеихьан еиԥш, адабла исны ахәышәтәырҭахь днаргеит. Сара ишаасаҳаз еиԥш, сыԥсы шҭаз агәра исыргарц сҩеит ахәышәтәырҭахь", - ҳәа иҳәоит Роберт...

© Foto / предоставлено Робертом Харазия
Руфбеи Шарамбаиа, Роберт Ҳаразиа

Ирацәоуп ирхыргаз аибашьцәа, аха ргәымшәара атәы алацәажәара хӡыргарак иадырҳәалоит...

Акыраамҭа иззыԥшыз Аиааира амш аҽны Егры иҩеины иҟан. Аха аибашьцәа ражәақәа рыла, зегьы акоуп ргәы ҭынчӡамызт, агәҽанызаара аарԥшлатәын аҵыхәтәанынӡа.

Рцәажәара хыркәшо, ирҳәеит акызаҵәык гәазыҳәарас ирымоу - шьала, лаӷырӡыла иаагоу ҳиааира атәы еилкааны, аҿар рбызшәа, рҵас, рқьабз пату ақәырҵарц.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

181

Згәы заԥысуаз: Абзагә Гәыргәлиа игәалашәаразы

267
(ирҿыцуп 13:36 19.04.2021)
Мшаԥы 19 рзы, иԥсы ҭаны дыҟазҭгьы, 54 шықәса ихыҵуан Леон иорден акавалер, 25 шықәса дшырҭагылаз фырхаҵарыла зыԥсадгьыл зхы ақәызҵаз Абзагә Борис-иԥа Гәыргәлиа.

Зҩыза гәакьа игәалашәара зыԥсҭазаара зегь иагәылганы иаазго Sputnik аколумнист Алексеи Ламиа Абзагә игәалашәара иазкны иҩыз ажәабжь "Бисмарк" ала ҳаргәылаирԥшуеит афырхаҵа қәыԥш иԥсҭазаашьеи, иҟазшьеи, урҭ ирылҵшәахаз – хьыӡла-ԥшала иҭахареи.

"Б И С М А Р К"

Ус иҟалагәышьеит - аибашьра ахьеибашьраз мацаразы адагьы, иара ҳхатә шьоурак иаҩызахеит ҳашҭаҿ еибааӡаз аҷкәынцәа ҳзы. Ҳәарада, ажәлар зегь реиԥш, ахықәк ҷыда шҳамазгьы, мчыла абџьар аӡәгьы иаҳиркуамызт. Аха аибашьра алагамҭазҵәҟьа фырхаҵарыла Абзагә Гәыргәлиа данҭаха, ишԥаҟаҳҵари ҳәа уаанӡа маҷк илакҩакуаз рзгьы зегь ӡбахеит.

Иара ҳара аиҩызцәа ҳаҩнуҵҟа иҳамаз аԥхьагылаҩцәа дыруаӡәкын. Адау игәаӷь изҭан. Иҟазшьа ҿырԥшыгала зегьы даарылукаартә дыҟан. Аха дыхжәацәан, зегьы рзы дмаксималистын, уи ауп, сара сгәаанагарала, илахьынҵа ҿахызҵәазгьы. Ус сызхәыцуа шәасҳәап. Ауаҩы ашкәакәеи аиқәаҵәеи рыда уаҳа даҽа ԥшшәык ыҟаӡам ҳәа ианизҳауа, зехьынџьара зегь реиҳа иуадаҩу ахыдҵақәа иҿаԥхьа ианықәиргыло, мышкымзар-мышкы ус иҟоу ауаҩы илахьынҵа убриаҩызак дҭанаргылоит, схы шԥамҩаԥызгари ҳәа хәыцшьа аныҟамло.

© Foto / предоставлено Алексеем Ломия
Абзагә Гәыргәлиа иҩызцәа рыгәҭа

Абзагә идыруан Аԥсны иабацәа урҭ рабацәа рыдгьыл шакәыз, Иԥсадгьыл шакәыз. Убриаҟынтә, ҳәараҭахума, ақырҭуа имагә ҟьашь аҳәаа ианахыс, адгьыл иҵазаргьы, автоматк ԥшааны, актәи амшқәа инадыркны аибашьра ахьеилашуазҵәҟьа алалара ада даҽа хымҩаԥгашьак ихаҿгьы имааит.

Ус иҟаз рацәаҩын, аха аибашьра мышкала ишнымҵәоз зхаршҭны ижәылоз, зегь реиҳа иуадаҩыз, ухаҿы иузаамгоз акәзаргьы, арратә дҵа анагӡара сцарым ҳәа мзызк, хшыҩҵакк иашьҭамыз, ашәареи агәаҽанызаареи зхаршҭны, фырхаҵарыла акәзаргьы, аха уеизгьы зыԥсра зыԥшаауаз сгәалашәараҿы ирацәаҩӡам… Уи аҵкысгьы инацҵаны исҳәар сылшоит - ус иҟаз ари аибашьраҿы еиқәхашьа рымаӡамызт!

© Foto / предоставлено Алексеем Ломия
Абзагә Гәыргәлиа иҩызеи иареи

Абзагә инаиваргылан, убас иҟаз ҳәа рыӡбахә сҳәар сылшоит Хасик Бганбеи Арзамеҭ Ҭарбеи. Исҳәо арҵабыргуеит урҭ аибашьра анҵәамҭанӡа изымнеикәа фырхаҵарыла иахьҭахаз…

Абзагә дызлаз агәыԥ аҿаԥхьа иқәдыргылаз адҵа аханатәгьы ишхыбгалоз убарҭан. Усҟан еибганы ихынҳәыз исзеиҭарҳәаз ауп исҳәо. Ҩажәаҩык инарзынаԥшуа, рацәак имеибашьыцыз, бџьарлагь маҭәалагь рацәак еиқәыршәамыз аԥсуа еибашьцәа аӷа дахьтәаз инахараны иагәылаларцаз ишьҭын. Дҵаны иқәгылан шьхала, Аҟәа иахыкәшан, аԥсуа гвардиа ахьтәаз, Агәыӡера иазгәаҭаз аҭыԥ аҟны инеины, ақырҭцәа аналала нахыс аҵәахырҭаҿ еидкыланы ишьҭаз абџьар агара. Анаҩс – ахынҳәра, иаҭаххар еибашьрыла, амҩан агыруа қыҭақәа рҿы, мхедрионаа ирықәырҵартәеиԥш, аҭыԥантәи ауааԥсыра урҭ цәымӷс ишьҭырхыртәеиԥш ақәыларақәа реиҿкаара. Уи азы агәыԥ иалан ҩыџьаҟа ибзиаӡан ақырҭшәа зҳәоз...

© Foto / предоставлено Алексеем Ломия
Абзагә Гәыргәлиа иҩызцәеи иареи

Шәхаҿы ишәзаагама аҭагылазаашьа заҟа ишәарҭаз? Аха Абзагә иеиԥш иҟаз хьаҳәхьачарада ицеит. Актәи амш аҽныҵәҟьагьы, ирхаҩоз ианырҿашәагьы, ишхыбгалоз еилкааз усын, аха иара иеиԥш иҟаз убасҟангьы ԥхьаҟа ҳцоит ҳәа иаҿын. Амацәаз ианҭаркгьы, аӷацәа рыкәшаны, шәыҽҳашәҭ ҳәа анрарҳәа, Абзагә иоуп уи иаҿагылаз, рыҽрырҭар, рыԥсҭазаарақәа еиқәхар шалшозгьы! Аха уи дақәшаҳаҭхазҭгьы, иара ахьӡи-ахьымӡӷи рзы имаз агәаанагара иааҳәны иаҿагылон. Уи акәхеит, иара изы иҵыхәтәантәихаз, мчла еиҟарамыз ари аиҿагылараҿ дҭахеит!

© Foto / Предоставлено Алексеем Ломия
Абзагә Гәыргәлиа

Абзик имаксимализм сазыхынҳәырц сҭахуп. Иара еснагь зегьы рҿы иреиӷьыз дашьҭан. Иаҳҳәап, ихьанҭаз асовет аамҭазы амашьына аахәара аныуадаҩыз, Абзик иҭаацәа рыгәшәымшә ҳәаны, иҿыцӡа иҟаз "шестиорка" рааирхәеит ("Жигули" ВАЗ-2106 амодель), афбатәи арныҟәага зықәгылаз (иззымдыруа рзы, еиуеиԥшым амч змаз арныҟәагақәа рықәгыланы иҭыҵуан амодельқәа). Атранзисторҵәҟьа аман! Иара цәгьалаҵәҟьа бзиа ибон имашьына. Даараӡа игәцаракны ианиӡәӡәоз узхара узахәаԥшуамызт. Асаркьеиԥш иуҿаҷҷо иҟаиҵон, абарбалқәа аҩнуҵҟалаҵәҟьа иӡәӡәон, амашьына аҵаҵәҟьа аҵиӡәӡәаауан! Зегь иреиӷьыз аџьынсқәа! Зегь иреиӷьыз аботасқәа (акроссовкақәа рзы ус ҳҳәон)!

© Foto / предоставлено Алексеем Ломия
Абзагә иан Нелли Чычԥҳаи иаб Борис Гәыргәлиеи рыбжьара

Усҟантәи аамҭаз еицырдыруаз "Соломенные псы" захьӡыз афильм аҟны афырхаҵа хада ироль назыгӡоз Дастин Хоффман иҭаацәа рыхьӡ раб иџьынџь аҿы ишихьчоз данахәаԥш нахыс, Абзик усҟантәи аамҭаз зеиԥшыҟамыз аҩны Кәтол идмыргылар имуит, ашьацԥшшәы ақәырԥыҟҟаны, аԥенџьырқәа аихацқәа рҭаргыланы. Зегьы џьашьатәыс ирыман, ақыҭараҿ ари аҩыза абаҭахыз ҳәа. Аха иара иоуп ус зҭаххаз. "Сара сыҩны уаҩ изымго абаагәара иаҩызазароуп!" – ак узиаҭамкуа аҭак риҭеит.

© Foto / предоставлено Алексеем Ломия
Гәыргәлиаа рыҩны. Кәтол

Аха зегьы иреиӷьыз дшашьҭаз аазырԥшыҵәҟьоз ила акәын. Уи зшьа цқьаз доберманын. Абзик лымкаала убарҭ алақәа шигәаԥхоз дырны, Урыстәылантәи иашьеиҳаб Ахра изааигеит. Абзик краамҭа дхәыцуан иахьӡиҵара ҳәа. Аҵыхәтәаны Бисмарк аҿы даангылеит. Ала ахылҵшьҭреи Отто фон Бисмарк ихаҭа иаҳаҭыри рзы акәхап. Аԥхьа иаагны, ашьапқәа па-паны, ласбеиқәаҵәак акәын. Усҟантәи аамҭақәа рзы арҭ алақәа мбатәбаран, издыруаз маҷҩын. Усҟан еиҳа пату зқәырҵоз алашәарыцақәеи ахьчалақәеи ракәын. Уи ааӡара Абзагә имч-илша зегь ақәиҵеит, игәацԥыҳәаны, далашыҩкны дазнеит. Зегьы-зегь иреиӷьу – Бисмарк азы! Зегь иреиӷьу афатә, зегь иреиӷьу ахәыдхаҵақәа! Алаҵақәа зегь ианаамҭоу инақәыршәаҵәҟьаны! Аԥсыӡ-шша, ахәыжә цырцырларц! Шаҟаамҭа далихуааз адоберман алымҳаҵәқәа ишахәҭоу еиԥш ихызҵәҵәашаз?!

© Foto / предоставлено Алексеем Ломия
Абзагә Гәыргәлиа иҩызцәа рыгәҭа

Инамыцхәны иадибалоз аџьабаа иԥылеит Абзик, рацәак хара имгакәа Бисмарк зыԥшӡара ухнахуаз лахеит, агәышԥы ҟьаҟьаны, абӷартәашьа еилыхха, еилаарцыруаз ахәыжә еиқәаҵәа! Харантә улаԥш иҵашәон. Амч ду шалаз ҩашьомызт. Дара шԥеизыҟаз?!

Абзик илахьынҵа ианымызт абык иаҳасабала аԥсҭазаара абара, аха аԥа диман! Уи, жәаҳәарада, иԥшӡа Бисмарк акәын! Ҳгәы ԥшаауан ила ианазҿиҭуаз, ибжьы ырхааны ахьӡ анеицеикуаз. Уи шәаҳәароушәа, инеиҵыхны, актәи ацыраҿ ақәыӷәӷәара ҟаҵо: "Бииииисмарк! Уааи сара сахь!" Убриаҟара бзиабареи хаареи алеиҵеит убри ала, ицәа ианыруазшәа ихатә хшара рааӡара лахьынҵас ишимоуаз...

Абзагә дҭахеит 1992 шықәса нанҳәа 24 рзы Шьрома ашьха ашьапаҿы. Аханатә анышә дамардеит Ареспубликатә хәышәтәырҭа иахьаҵанакуа аԥсыжырҭаҿ. Нас, згәы разыз ауаа рыцхыраарала, дыҵхны Кәтолҟа дыргеит, анышә дамардарц. Усҟан ауп ианыргаз Бисмаркгьы. Уигь, агәакьацәа зегь реиԥшҵәҟьа, Абзик даҵәыуон. Теть Нелли (Абзик иан, Чычԥҳа Нелли) излалҳәоз ала, акраамҭа анышәынҭраҿ иҷаԥшьон. Кәтол аӷацәа иргоит ҳәа ашәарҭара аныҟала, иаланхоз зегьы аҩада Џьгьардаҟа ианахыргагьы, Бисмарк, анышәынҭра ахьчозшәа, аҩны иахын.

Ҳара – Абзик иҩызцәа – аибашьра цонаҵы Кәтол ацара ҳаргәаҟуан, ҳҩыза иҳаҭгәын аҿаԥхьа ҳхырхәарц. Уи ҟаҵашьа змамыз акакәын. Аха иааит Аиааира зцыз 1993 шықәсазтәи цәыббрамза! Краамҭа ҳаззыԥшыз анҵәамҭа! Аҟәа ахақәиҭтәра! Аӷа шәыргәындарыла ибналара! Аҩ-фронтк реиԥылара! Иҳауит уи аҩыза алшара!

Ҳаԥхьаҟа ана-ара ицәырҵуаз аӷацәа ыҟазар ауан аҟынтә, амҩеихдаҿы ашәамахьцәа зланхо Аҭара ақыҭа ҳабжьаланы, амҩаду ҳахыкәшаны, Кәтолҟа ҳцеит. Амҩан хәба-фба километра ҳнаскьацыԥхьаӡа, аԥсуаа ахьгылаз агәаҭарҭатә ҭыԥқәа ҳнарыдгылон. Ҳәарада, ҳаангылон, ҳгәыдибаҳәҳәалон, ҳгәыдибакылон, хырԥашьа змамыз Аиааира амш еидаҳныҳәалон. Ҳаҭҵаауа иҳахәаԥшуан - ишԥа нас, Газ-2410 шкәакәа ҳақәтәан, амашьына аԥхьатәи аган аҿы аԥсуа бираҟ ахаргылан, ҳхаҭақәа армаҭәа бзиала ҳаибыҭаны, автоматқәа рыла ҳаиқәных, ҳабжаҩык аподствольникқәа кны. Зхы иақәиҭтәыз аҳҭнықалақь аҟынтәи ҳаауан! Ажәабжь бзиа ааҳгон! Уи хашҭшьа амам!

© Foto / Предоставлено Алексеем Ломия
Абзагә Гәыргәлиа иҳаҭгәын. Кәтол

Абар, Анцәа иџьшьаны, – Кәтол! Абар – Абзик иҳаҭгәын! Ҳакәшан ҳнатәан, ҳҵәыуон, уаҳа акагьы… Краамҭа, ҿымҭ… иаҳгәалаҳаршәон… ҳхәыҷра… ҳҽеидкыланы амшын ахь ҳашцоз, мҩабжара ҳҽеилыхуа, аԥсшьаҩцәа ҳархыԥо, ҵаҟатәи ҳамаҭәа мацарала аӡы ҳаҽшалаҳажьуаз… ҳгәырӷьаҵәа хәмаршақә ҳшеибашьуаз… Издыруадаз усҟан, уи аԥсҭазаараҿгьы ишахыстәхоз… Аҩнашҭақәа рыла ҳаиҿагылан ҳшеисуаз… Хәмаррас крыҟазар зегьы ҳшыхәмаруаз, хоккеиҵәҟьа ԥкьаҭымпылла… ингургестәи аҩнаҿаԥхьа уаҩ дахьахымыз ҳҽыҵәахны, иҳазҳаит ҳәа ҳазгәдуны аҭаҭын ҳанахоз… ҳаԥсҭазаара актәи ашьаҿақәа… аԥхьатәи аиааирақәа… аԥхьатәи алахьеиқәҵарақәа…

Абзик иангьы иабгьы ыҟан уа, иҭынхацәа. Аха ҳара ҳнеира зегь реиҳа еигәырӷьаз Бисмарк акәзар ҟалап! Иҿахҵәаз аҵыхәа ршәшәо, агәырӷьара ҳәаак амамызт! Абжьааԥны злеишәа цәгьаз, зымԥан уназмышьҭуаз, уажәы аӡәаӡәала инаҳадгылан игәыбзыӷуан!

Амш ахәларахь ахы хан, цәыббрамза ҳашҭагылазгьы, ахьҭа ҿан. Аԥацхахь ҳнеит. Амца ҳакәшан ҳнатәеит, теть Нелли лбысҭаушьа ҳахәаԥшуа! Лара ҿи лаӷырӡи еиқәылхуамызт. Ҳазегь ҳаԥсы ҭаны ҳбара дшеигәырӷьазгьы, лхьаа ҳарҿыцзар акәхап…

Ахаан исхамышҭуа! Шамахамзар Абзик иҳаҭгәын иадымҵуаз Бисмарк аԥацха иааҩналан, ҳазегь ҳҿы иааины, ахы ҳшьамхы инықәҵо, иқәыԥсычҳауан. Ауаҩ иеиԥш… мап, ауаҩ иаҵкысгьы еиҳаны. Ҳацыԥхьаӡа – Абзик иҩызцәа – иҳанаҳәон агәаҟра ду ишақәшәаз, хнырҳәышьа змам ацәыӡ шамаз…

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

267

Ахаҵамԥҳәыс: Хана Ҭаркьылԥҳа Хышаа рабиԥарак шеиқәлырхаз

479
(ирҿыцуп 19:49 18.04.2021)
Амҳаџьырра ашықәсқәа раан Ҭырқәтәылаҟа иахнагаз Хышаа рҭаца Хана Ҭаркьылԥҳа Аԥсныҟа ахынҳәра шлылшази, рабиԥара шеиқәлырхази ртәы аҭоурых дазааҭгылоит Саида Жьиԥҳа.

Амҳаџьырра ашықәсқәа раан ҳажәлар реиҳарак Ҭырқәтәылаҟа иахнагеит. Ахьҭеи, амлеи, ачымазара бааԥси ирзымиааиз атәым дгьыл рызқәаҭыԥхеит ршьапы анықәдыргыла нахыс. Ауадаҩрақәа ирҿагылаз, иахьа уажәраанӡа урҭ ирхылҵшьҭроу рыжәла иацырҵоит уаҟа. Аԥынгылақәа шыҟазгьы, аамҭак ашьҭахь зџьынџьдгьыл ахь аара зылшазгьы ҟалеит. Урҭ дреиуан Хышаа рҭаца Хана Ҭаркьылԥҳа. Лара лысабицәа лыманы Аԥсныҟа дхынҳәит, уи алагьы Хышаа рабиԥарак рыԥсадгьыл аҿы рышьаҭа аларкит. Ари аҭаацәаратә ҭоурых еиҭеиҳәеит Хышаа ирхылҵшьҭроу арԥыс қәыԥш Осман.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Хышаа рыжәла аҭоурых ду амоуп. Сажәабжьҳәаҩ Осман излеиҭеиҳәо ала, аҭауадцәа Мқанаа қыҭа мҩак аҟны ҩыџьа асабицәа шыцәаз рбеит. Руаӡәы, дара ишырҟазшьаз еиԥш, инапқәа ихы иаҵаҵаны дыцәан, егьи игәыҵаԥсаны. Еицыз Мқанаа руаӡәы, аҭауадцәа реиԥш ицәаз ааӡара дигоит, дхышын азы Хышба ҳәа ажәла ииҭоит, аҩбатәи – анхацәа дриҭоит. Уи нахыс Мқанааи Хышааи аишьцәа ҳәа еибабоит.

"Аиҳабацәа изларҳәо ала, ҳара шьҭрала ҳ-Калдахәаратәқәоуп. Уаҟа "Қәаса иӡы" ҳәа иҵҵуаз аӡбахә ззымдыруадаз. Иара Қәаса ҳәа иҟаз сабду иабду иакәын. Ақыҭаҟны даара ҳаҭыр иқәын, аимак-аиҿак аӡбаразгьы идҵаалоз рацәаҩын", - иҳәоит амаҭа.

Амҳаџьырра ашықәсқәа раан, Қәаса Хышба ихылҵшьҭра рыԥсадгьыл нырмыжьыр ада ԥсыхәа ҟамлеит. Иԥа Лаз идунеи иԥсаххьан, аха иԥшәмаԥҳәыс Хана Ҭаркьылԥҳаи, ҩыџьа рхәыҷқәеи (аԥеи аԥҳаи), апап иԥҳа хәыҷи, Қәаса иԥа еиҵби Ҭырқәтәылаҟа иахнагоит, ишеицыз атәым дгьыл аҟны иӡхыҵуеит. Ахҵәацәа зегь реиԥш амлеи, ахьҭеи, ачымазареи рыхго рыԥсҭазаара мҩасуан.

Ҽнак зны, Хана Ҭаркьылԥҳа илааӡоз апап иԥҳа ӡыхьк ахықәан лыхәда аџьар шхшьыз рбеит ҭырқәцәақәак. Уи иахырҟьаны гәыбӷан лоуа далагеит. Хана лхаҭа лакәзаргьы, атәым дин мап ацәылкхьан. Лабхәында еиҵбы изныкымкәа иҭаца илабжьеигахьан аҭырқәцәа ажәа раҭаламкырц, аха аԥҳәыс аҟазшьа џьбара лыман, аӡәы иҿаԥхьа лхы лалырҟәуамызт. Хышықәса ааҵуаны, Хана ахәыҷқәа лыманы анышь ала амшын дхылеит. Шаҟа мши ҵхи аӡы дхыз еилкаам, аха аԥҳәыс илылшеит Аԥсныҟа ахынҳәра, дыӡхыҵит Рҩаԥшь ҳәа иахьашьҭоу Лӡаа ақыҭа азааигәара. Лабхәында еиҵбы иакәзар хабарда дыбжьаӡуеит.

"Рҩаԥшь Хана Ҭаркьылԥҳа ланшьа дынхон. Иаҳәшьаԥҳа Ҭырқәтәылантәи нышьала Амшын еиқәа еихҵәаны дааит ҳәа аниаҳа изхаҵомызт. Ишҵабыргыҵәҟьаз анеиликаа, ажәабжь бзиа иазҳәаз ауардын ацәқәа аҵакны ҳамҭас ииҭеит. Хана ланшьа изааигәара, Лӡаа ақыҭаҿы анхара далагеит", - аҭоурых иациҵоит Осман.

© Foto / Из семейного архива Османа Хышба
Шьҳаӷәан Хышбеи Мусҭафа Жьибеи

Хана лԥа Шьҳаӷәан Хышба адоуҳатә школ далгоит. Анаҩс ақыҭаҟны уадак змаз ашкол иргылоит, апап дааԥхьаны ақыҭауаа рхәыҷқәа аҵара дырҵара иҽазикуеит. Ари аус аиҿкаара ахарџь ацын азы иуардын ацәқәа аҵакны иҭиуеит. Игәылацәа "аҩны иаша имаӡам, иара ашкол иргылоит" ҳәа дҵәылырхуан. Ашықәсқәа анҵы, уадак змаз Шьҳаӷәан ихыбра иавадыргылоит даҽа школк, уи иахьа 122 шықәса ахыҵуеит.

Хана Ҭаркьылԥҳа еиқәлырхаз Хышаа рабиԥара амҳаџьырра анаҩс ирнырит 37-тәи ашықәсқәеи, Аџьынџьтәылатәи аибашьра Дуи, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьреи ирыцыз ауадаҩрақәа. Аха абарҭқәа зегьы ириааины Аԥсны аҭоурых аҟны зышьҭа нзыжьыз иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылгаз Хышаа ирхылҵшьҭроу маҷҩым.

© Foto / Из семейного архива Османа Хышба
Дорофеи Шьҳаӷәан-ип,а Хышба

Сталини Бериеи имҩаԥыргоз аполитика иахырҟьаны аҭакра иқәҵан, анаҩс анцәа имчала ихы дақәиҭтәын Шьҳаӷәан иԥа Дорофеи. Хана лмаҭацәа иреиуоу Андреи Хышба Македониа аконцлагерь аҟны хышықәса дыҭҟәаны дыҟан Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду еилгаанӡа. 1992-1993 шықәсқәа раангьы фырхаҵарала рыԥсадгьыл рыхьчон Хана лыбзоурала еиҵагылаз Хышаа рабиԥара ҿа.

© Foto / Из семейного архива Османа Хышба
Андреи Шьҳаӷәан-ип,а Хышба

"1980-тәи ашықәсқәа раан, сабду иаб Дорофеи Хышба аҩны идикылеит Ҭырқәтәылантәи раԥхьаӡакәны Аԥсныҟа иааз Хышаа рхаҭарнакцәа. Урҭ еиҳабыс дрыцын Зеҳни Хышба. Асасцәа ирзеиҭаҳәан Хана Ҭаркьылԥҳа иаалырԥшыз ахаҵамԥҳәысра атәы. Ҭырқәтәылатәи Хышаа ари аҭоурых иаршанхеит", - аиҳабацәа рҟынтә иаҳахьоу ажәабжь еиҭеиҳәоит Осман Хышба.

© Foto / Из семейного архива Османа Хышба
Осман Алиас-иԥа Хышба

Иҟамзар ҟалап Аԥсны ҭаацәарак аҭоурыхтә ӡыблара зкьымсыз. Осман Хышба иажәабжь иҳанаҳәоит арыцҳара иаӡрыжәаз ҳажәлар зегь акоуп рџьынџьдгьыл аҟны ишаԥшәымацәоу. Абраҟоуп иахьыҟоу иахьатәии уаҵәтәии рԥеиԥш.

479
Милиция

Аԥсны арепатриациазы уаанӡатәи аминистр Беслан Дбар иԥшаара рылаҳәоуп

2
(ирҿыцуп 16:26 23.04.2021)
Аԥсны Апрокуратура хада ашьаусԥшааратә усбарҭа ашьаус хацнаркит Арепатриациа уаанӡатәи аминистр Беслан Дбар иганахьала Аԥсны азакәанԥҵара анагӡашьа ахылаԥшразы аусбарҭа Апрокуратура хадахь инанашьҭыз аматериалқәа рҵаҵӷәала.

АҞӘА, мшаԥы 23 - Sputnik. Аԥсны арепатриациазы уаанӡатәи аминистр Беслан Дбар иԥшаара рылаҳәоуп ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.

Апрокуратура хада аусҭҵааратә усбарҭа иара убасгьы ирыланаҳәоит ИАЕ ИАЕ "РемСтрой2012" адиректор Амиран Лакербаиагьы иԥшаара рылаҳәоуп ҳәа.

Ашьаусԥшаара адыррақәа рыла, Дбар амаҵзуратә ԥаршеитә усмҩаԥгатәқәа ҟаиҵеит, гәыԥҩык ауаа - ЗҲәА "РемСтрой 2012" адиректор Амиран Лакербаиеи Арепатриациазы афонд атехникатә хылаԥшра анџьныр Денис Ақаҩбеи иареи - заанаҵ еицәажәаны мҽхакы ҭбаала абиуџьеттә ԥарақәа рӷьычра хықәкыс иҟаҵаны мцҳәарала, ишԥаршеиз заанаҵ идырны ишьақәиргылеит амаҵзуратә документқәа.

Аԥсны Апрокуратура хада ашьаусԥшааратә усбарҭа ашьаус хацнаркит хәажәкыра 23 рзы. Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Арепатриациаз уаанӡатәи аусзуҩ Денис Ақаҩба иганахьала аҩнтәы рбаандаҩра иқәнаҵеит лаҵара 23 рҟынӡа.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

2