Амали арҿиареи еидҳәалам: аԥсуа поезиазы гәаанагарак

142
(ирҿыцуп 10:38 22.03.2021)
Хәажәкыра 21 Жәларбжьаратәи апоезиа амш азгәарҭоит. Уи амш аҳаҭыр азы Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа дазхәыцуеит аԥсуа сахьажәа асовет аамҭазы аҿиашьеи иахьатәи аамҭазы уи аҭагылазаашьеи.

Жәлар рпоезиа ақәра ду шамоугьы, аԥсуа сахьаркыратә литература, хаҭала аԥсуа поезиа аира амш Дырмит Гәлиа ишәҟәы "Ажәеинраалақәеи ахьӡыртәрақәеи" анҭыҵ нахыс иалагоит ҳҳәар ауеит. Уи аахыижьҭеи иҵуеит 109 шықәса.

Иахьа, адунеижәларбжьаратәи апоезиа амш азы, сызлацәажәарц исҭаху ицәырҵма аҩаӡара бзиа змоу 21-тәи ашәышықәсатәи апоетцәа ҳәа ауп. Иаҳхысыз ашәышықәса ҳхаҿы иааҳгозар, даара ҽаҩра бзиан аԥсуа поезиа амхурсҭаҿы. Зны-зынла схәыцуеит, ҳазҭоу аамҭазы аӡәгьы дымиргьы, ҳара иҳамоу арҿиамҭа лыԥшаахқәа акыр шәышықәса иахьӡаратәы иҟоуп ҳәа. 20-тәи ашәышықәсазы Гәлиа зышьаҭа икыз асахьаракыратә ажәа иаиуит аҩаӡара бзиа, иҿиеит агьама бзиа змаз ихьыршәыгәу аԥсуа поезиа.

Асовет аамҭазы ицәырҵит агенира иамазкуаз апоетцәа: Иуа Коӷониа, Баграт Шьынқәба, Кьыршьал Чачхалиа, Таиф Аџьба, Саида Делԥҳа уҳәа, ихырку аԥҵамҭақәа аҭоурых иазынзыжьыз арҿиаҩцәа. Исыздыруам изыхҟьаз, аха зыхьӡ анаҳамҵаз жәларык апоетцәеи ашәҟәыҩҩцәеи налаҵаны, аԥсуа литература қәра дук амаӡамкәа ҽаԥарак иԥеит асовет аамҭазы. Уажәшьҭа сазхәыцырц сҭахуп ирхыҵуаз ҳаклассикцәа иреиӷьыз рҩымҭақәа анаԥырҵоз? Иуа Коӷониа иакәзар, иажәеинраалақәа зегь ирылыҳәҳәо "Ашәарыцаҩ ашьха" иҩит 21 шықәса данырҭагылаз:

Кәыдры агәгәаҳәа, еибах-еибафо,

Ашьха сыԥса иаҿыҩрны,

Еихьымӡа-еиԥымӡо, игәамҵ-хамҵуа,

Ахаҳәқәа еиҿажьуа ԥхьаҟа ицон…

Апоет қәрахьымӡа иҭынхаз ипоема ҟаимаҭқәеи егьырҭ иажәеинраалақәеи 24 шықәса ихыҵаанӡа иҩыз роуп. Ус анакәха, апоетҵәҟьа Анцәа дишазар, дызхьигӡогьы рацәазаап, қәра дук иаҭәеимшьазаргьы. Аԥсны жәлар рпоет Баграт Шьынқәба иакәзар, 19 шықәса анихыҵуаз иҩхьан иреиӷьу илирикатә жәеинраала "Кофҭа шкәакәа", иара убас, егьырҭ илыԥшааху илирикатә цәаҳәақәагьы "Асы ауеит, асы ауеит", "Ашәҟәы анаасырт, ашәҭ агәылан" уҳәа аԥсуа ԥхьаҩцәа аҟазара ду злоу поетны дызлалыркаашаз. Шьынқәба 43 шықәса данырҭагылаз ирҿиеит "Ахра иалиааз" еиԥш иҟоу ԥсра зқәым иажәеинраала:

Иазҵаатәума уи злабӷамлаз,

Ма иазламгьежьыз аблахаҵ?!

Ахра агәы амоуп, ахра иалиааз,

Ахра иаласоуп адац…

Абарҭ аҿырԥштәқәа заазго, апоет ззырҳәо иқәыԥшреи иҭәымҭеи данырҭагылоу иаԥиҵар алшоит, уимоу иагьаԥиҵароуп иреиӷьӡоу ицәаҳәақәа ҳәа схәыцуеит азоуп…

Мшаԥымза 24 2008 аполитик Беслан Быҭәба иусҳәарҭаҿы, иара иҟаиҵаз ажәалагала сыдкыланы, еиҿыскааит алитературатә клуб "Ажәа". Ари хықәкыс иамаз аҟазара злоу апоезиа иазҿлымҳау аҿар реидкылара акәын.

  • Аҟәа. аклуб «Ажәа» иалахәыз
    © Foto / предоставлено Елеонорой Когониа
  • Алықьса Гогәуа алитературатә клуб "Ажәа" алахәылацәа данырҭаз
    © Foto / предоставлено Елеонорой Когониа
  • Владимир Занҭариеи Анатоли Лагәлааи сасра аклуб аҿы
    © Foto / предоставлено Елеонорой Когониа
1 / 3
© Foto / предоставлено Елеонорой Когониа
Аҟәа. аклуб «Ажәа» иалахәыз

Исыздыруам уи аклуб еиднакылоз аҿар иахьа гәаанагарас ирымоу, аха сара сгәанала усҟан ицәырҵит асахьаркыратә ажәа иазҟазаз Алина Жьиԥҳа, Дырмит Габалиа, Абзагә Аҟалӷьба, Џьамбул Инџьгьиа уҳәа аҿар еиҵаҩҩы. Аклуб аус ауан 2014 шықәсанӡа. Уи амаҭа иалагӡаны имҩаԥган аицлабрақәа, иалкаау асахьаркыратә ҩымҭақәа реилыргара, есышықәса аҿарацәа аԥаратә премиақәа рыҭара. Аҟәа ақәыԥшцәа рбиблиотекаҿы апоезиа ахәылԥазқәа акырынтә еиҿаҳкаахьан, уи иаҭаауан аԥсуа шәҟәыҩҩцәа хатәрақәа. Абарҭқәа инарҷыданы, ҳаклуб иалаз имҩаԥаҳгон аныҟәарақәа, иаҳҳәап Ҷлоу Б. Шьынқәба иҩны-амузеи аҿы ашколхәыҷқәеи ҳареи ҳаиланы апоет ипоезиа ахәылԥаз еиҿаҳкааит.

© Foto / предоставлено Елеонорой Когониа
Баграт Шьынқәба иҩны-амузеи аҿы, Ҷлоу.

Аҳауа зҩыдеи апоезиеи еилаӡҩаны ахәылԥазқәа, иара убас акаҳуажәырҭа "Амра" ахыбраҿы имҩаԥаҳгон. Алитературатә клуб "Ажәа" аусура ахыркәшара иасимволны 2015 шықәсазы Анатоли Лагәлаа ицхыраарала еиқәыршәаны адунеи аҳарбеит аклуб иаҭаауаз аҿарацәа рҩымҭақәа зныз "Аӡаӡа рыцқәа" захьӡу аизга. Ииашаҵәҟьаны, аклуб иалаз рӷьырак асахьаркыратә ажәа арҿиара иазҟазоуп, еиуеиԥшым аредакциақәеи, аҭҵаарадырратә усҳәарҭақәеи рҿы аус руеит, ажурналистра знапы алаку ыҟоуп.

© Foto / предоставлено Элеонорой Когония
2015 шықәсазы еиқәыршәаны адунеи аҳарбеит аклуб иаҭаауаз аҿарацәа рҩымҭақәа зныз "Аӡаӡа рыцқәа" захьӡу аизга.

Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы апоетцәа ҿарацәа Џь. Инџьгьиа, Д. Габалиа, А. Аҟалӷьба рҩымҭақәа ҭыҵуазаргьы, аԥхьаҩ лаҳасабала аҳәара сцәыуадаҩуп диит апоет ҿыц ҳәа.

Иазгәасҭарц сҭахуп акыр хшыҩзышьҭра шасҭо 21 шықәса зхыҵуа Аинар Ҷыҭанаа ипоезиа, избанзар иара иҳадигало ажәеинраалақәа ирнубаалоит Анцәа иҟынтә иаашьҭу ацәаҳәақәа:

Сқьышәқәа зхьысуаз ашәҭ абӷьы ԥшқа

Сгәыӷра сцәыӡырц иаҿзыршәада?

Ашәҭ иахаҩоз аҟарлышқәа,

Блала исацәажәон ажәада…

Хымԥада, зышәҟәқәа ҭзыжьуа хыхь зыӡбахә сымаз аҿар зегьы апоезиа рыԥсабара иалоуп, аха макьаназы иуадаҩуп аҳәара урҭ ҳамҭас ауаажәларра ирыдыргалеит ҳәа ихатәроу, иҵаулоу, амилаҭтә литературазы ихьыршәыгәу ацәаҳәақәа. Избан нас, асовет аамҭазы аԥсуа поезиа аҿиара замаз, иахьа ҳазҭагылоу аамҭазы ҳаиҵаханы ҳзыҟоу?!

Аӡы дӡааԥшылозшәа, аибашьра ашьҭахь 1997 шықәсазы акритик Владимир Аҵнариа иҳәахьан: "Ҳдоуҳатә хьысҳарақәа иҟоу ҳлитературагьы ианыԥшуеит", - ҳәа. Уи адагьы еимадоума апоезиеи асоциалтә бзазареи - схәыцуеит схаҭагьы.

Аԥсуа поетцәа аиҵбыратәи абиԥара ирхыԥхьаӡалоу 35 шықәса зхыҵуа Дырмит Габалиа абри азҵаатәы азы Sputnik Аԥсны арадио аинтервиу анаиҭоз, иҳәеит:

"Иаҳҳәап, ахныҟәгаразы иахьа ашәҟәыҩҩра шалымшо уи зегьы ирбарҭахеит. Арҿиаҩцәагьы, иахьа ус еиԥш ахықәкы рҿаԥхьа иқәдыргылаӡом…"

© Foto / предоставлено Елеонорой Когониа
Дырмит Габалиа ипоезиа ахәылԥаз. Аҟәа, ақәыԥшцәа рбиблиотекаҿы.

Ари аҩыза агәаанара иахьа имариам асоциалтә ԥсҭазаараҿы хшыҩзышьҭра ауҭар ауазаргьы, иаҳгәалашәар сҭахуп Иуа Коӷониа иматериалтә ҭагылазаашьа шымариамызгьы, аҩымҭа ссирқәа раԥҵара шилшаз.

1926 шықәсазы Москва ажурналистикатә институт астудент Иуа Коӷониа Аԥсны асовнарком ахантәаҩы Нестор Лакоба иахь ииҩыз арзаҳал угәы ҭнашьаауа иҟоуп:

"Исоуеит 10 мааҭк астипендиа, уи арҵага шәҟәқәа раахәара заҵәык ауп изызхо. Аӡын маҭәа амамзаара иахҟьаны ҵыԥх, шамахамзар, сҩызцәеи сареи ҳзыҩназ ауадаҿы стәан, аҵарахьы анеираҵәҟьагьы сцәыуадаҩын. Сзыхшаз сҭаацәа рахьтә ацхыраара сақәгәыӷуам, избан акәзар Москва аҵара санҭала ашьҭахь саб дыԥсит, иаанхеит аусура злымшо фҩык. Арҭ зегьы ацхыраара рҭахуп, аха сара срыхәартә еиԥш алшара сымам. Абри арзаҳал ала сшәыҳәоит аҩыза Саџьаиа уажәраанӡа иоуаз астипендиа сзоушәыжьразы, избан акәзар уи сынтәа аҵарахьы дцом, насгьы убри ала сҵара еиԥымҟьаратәы алшара сышәҭаразы".

Абас амамзааратә проблема шимазгьы, Иуа апоезиа дацәхьаҵны дымцеит, убраҭ аҵыхәтәантәи иԥсҭазаара ашықәсқәа рзы иҩуан ипоема шьахәқәа, иара убас адунеи ааныжьра иадҳәалаз иажәеинраалақәа:

– Оҳ, аҵых ԥшӡа,

Уарҳалла ихҟьоу!

Ҳаиԥырҵышт уаргьы саргьы

Мышкызны зынӡа!

Иахьа аҿыгҳара змоу аҩымҭақәа аԥызҵо авторцәа ахьымиц азы игәаанагара сазҵааит ашәҟәыҩҩы Даур Наҷҟьебиа:

"Уи адунеизегьтәи тенденциоуп. Уажәы ауаа еиҳа ԥшьаала ишәуеит, ақәыԥшра ҳәа ҳазҿу 30 шықәса рҟынӡа инаӡо иалагеит. Абаҩхатәра аҟамзаара мацара акәӡам мзызс иҟоу, абри асмартфонқәа уҳәа ицәырҵыз атехнологиақәа ақәыԥшцәа ахәыцра иахнагоит. Уажәы ақәыԥш акыр ихьшәаны деинҭәылоит, ашәҟәыҩҩратә қәра еиҳа-еиҳа инаскьоит".

Абас дхәыцуеит ароман ҟаимаҭ "Аҵх аԥшаҳәа" автор, асовет аамҭазы аҩра иалагаз Наҷҟьебиа. Сара иара убас, апрозаик сиазҵааит, аматериалтә бзазара ахьысҳара иаԥырхагоума апоет ирҿиара ҳәа?

"Уи аргументӡам. Ари аҩыза ҿарԥас ҟалашьа амам, арҿиара уаҿымзар", - абас иааихҵәаны аҭак ҟаиҵеит иара аматериалтә бзазареи апоезиеи реизыҟазаашьазы.

Наҷҟьебиа ииҳәо ақәра анаскьара ҳаԥшны иаҳҳәозар, иҟалап, даҽа аамҭак анаҩс иаацәырҵыр апоетцәа ӷьаҩцәа ргәыԥ. Аҭоурых аҿы зны-зынла ус аныҟало ыҟоуп. Уажәы ааҭгылара ыҟазаргьы, аренессанс еснагь ҳазыԥшызаауеит.

"Иҭкааны аҭак сыздыруам, аха, сгәанала, амали апоезиеи еидҳәалам, аха амал ансырҳалак, дырҩегьых исышәҭ абри азҵаара", - ҳәа сзиҩит санҵамҭа ахыркәшамҭаз "Асы леиуан уи ауха, ла лызхәыцра санамырцәоз" ҳәа абзиабаратә лирика ишьҭнаԥааны иамоу, апоезиа аганахь ихәыҵлашо аиаҵәа, акыр сзықәгәыӷуа Аинар Ҷыҭанаа.

142

Ахӡыргара иашьҭам: апоет, апрозаик, адраматург Валери Касланӡиа изкны

67
(ирҿыцуп 17:33 11.04.2021)
"Алашара ҳзырбо ауаа" апроект иацҵо, шәаԥхьарц ишәыдаагалоит Анатоли Лагәлаа апоет, апрозаик, адраматург Валери Касланӡиа изкны иазирхиаз анҵамҭа.

Валери Касланӡиа ҳаԥсуа литератураҿы иахьынӡахәҭоу ицәыргам, аха абаҩхатәра бзиа змоу поетуп, прозаикуп, драматургуп, иара убасгьы ахәыҷқәа рзы аҩымҭа шьахәқәа даара ирацәаны иаԥиҵахьеит. Иаразнак иазгәасҭоит, апоет иреиӷьу ихәыҷтәы рҿиамҭақәа рзы Таиф Аџьба ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа шианашьоу. Уи даҽазныкгьы агәра ҳнаргоит апоет иаԥиҵахьоу ирҿиамҭақәа ҳажәлар ишырзааигәоу, ишрыцу, дара раԥхьаҩцәа шрымоу.

© Foto / предоставлено Елеонорой Когониа
Арӷьарахьынтә армарахь: Таиф Аџьба, Валери Касланӡиа, Валикәа Шамба, Арсен Киут, (1965).

Иара дравторуп ирацәаӡаны ажәеинраалақәа, апоемақәа, ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи, алакәқәеи. Даара иқәҿиоит абзиабаратә, алирикатә жәеинраалақәа. Абар урҭ руак:

Знымзар зны

Сыԥхыӡ далҵхьан, ҳа ҳаицәыӡхьан,
Исыздыруамызт лхабар.
Сқәыԥшра хыхны сыԥсы иалаз,
Ҳаиниеит лакәҵас ҩаԥхьа абар.

Ҳа ҳаилаҵәеит жәада, хаала,
Ас ҳаизааигәаны ҳҟамлац.
Лара дқәыԥшуп, сара сқәыԥшуп,
Қәыԥшроуп, уаҳа ҽак ҳамбац!

Ацәа салҵит сқәыԥшра шсымаз,
Иауам, сзалҵуам са сыԥхыӡ…
Сара усҟан убас сраҳаҭын,
Гәҩарак соуаанӡоуп дшысцәыӡ…

Зегь акоуп са сиарҭа сҽылак,
Сгәалаҟара анарх згоит.
Насыԥ бымаз, ԥхыӡ исҭааз,
Знымзар зны саргьы сыббоит!..

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа

Аԥсуа поет Валери Платон-иԥа Касланӡиа инысымҩа ааркьаҿны абас иҟоуп: диит иара абҵара 23 1943 шықәсазы, Очамчыра араион Кәтол ақыҭан. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы хәа ахьӡ ихҵан 2018 шықәсазы. Таиф Аџьба ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианаршьеит 2016 шықәсазы. Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла далоуп 2003 шықәса раахыс. Дыҩуеит аԥсышәала.

Иаб Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡаан дҭахеит, иаб иашьа, еицырдыруа актиор Леуарса Касланӡиа диааӡеит. Уи иҟнытә иоуз аныррала алитература дазҿлымҳахеит.

"Саб иашьа Леуарсан Касланӡиа атеатр садиԥхьалон. Аспектакльқәа анцоз сигон, апиеса ҿыцқәа анеилдыргоз саргьы снеигон. "Отелло" даныхәмаруаз, аспектакль алагара 2-3 сааҭ шагыз атеатр ахь днеиуан. Ихала агрим ҟаиҵон, сара сидтәаланы сихәаԥшуан. Нас Отелло ишәҵатәқәа рыла иҽеилаҳәаны асценахь ацәырҵырҭаҿы днеиуан, нас длеиҩеиуа ироль иҽалаирхалон. Избон саб иашьа уажәраанӡа исацәажәоз шиакәмыз, уантәи ахԥатәи аиарус ахь сишьҭуан: "Ԥшьаала утәаны аспектакль уахәаԥшла" ҳәа насаҳәаны. Саб иашьа хәба-фба пиеса еиҭеигахьан. Ҽнак даасыԥхьан, сааиваиртәан: "Уааи, абри иусырбо уаргьы еиҭага, саргьы еиҭазгоит, еиҳа еиӷьны еиҭазго даабап!" - иҳәеит", - игәалаиршәалоит Валери Касланӡиа.

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа ишәҟәы "Алакә ԥхыӡ"

Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Ашьхарыуаа рышкол далгеит 1965 шықәсазы, иара убас А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет 1970 шықәсазы. Асовет аррамаҵура дахысуан. Аусура далагеит агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" ("Аԥсны" аредакциаҿы, аԥхьа еиҭагаҩыс, нас алитературатә усзуҩыс. 20 шықәса инареиҳаны аус иуит Аԥсны акультуреи аҭоурыхи рбаҟақәа рыхьчаразы аусбарҭа ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс. Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы аус иуеит "Аԥсныҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы" редакторс.

Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1961 шықәса инаркны. Авторс дрымоуп ажәеинраалақәа, апоемақәа, апиесақәа еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы. Аханатә еиԥш, иҩымҭақәа рнылоит ажурналқәа "Алашара", "Амцабз", "Аҟәа – Сухум", агазеҭқәа "Аԥсны ҟаԥшь", "Аԥсны", "Аамҭа" уҳәа егьырҭгьы.

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа ишәҟәы "Аҵлақәа шәҭуеит"

1989 шықәсазы Валери Касланӡиа ипиеса "Апҟа шкәакәа" иалхны Самсон Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны аспектакль ықәдыргылахьеит. Ипиеса "Ахеилага" акәзар, иқәыргылан Шәарах Ԥачалиа ихьӡ зху Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә театр аҟны 2012 шықәсазы.

Аҭыжьымҭақәа: аԥсышәала: Аҵәаҵлақәа шәҭуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983; Амш хазына. Ажәеинраалақәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1986; Алакәԥхыӡ. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989; Анҷа-кәынҷа. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Ацуфарақәа. Аҟәа – Маиҟәаԥ, 2004; Иҿыцбараху адунеи ҩаӡаҿ. Ажәеинраалақәа. Апоема. Алакәқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 2010; Жьакәыр гәымшәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011; Иалкаау. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи алакәқәеи, апиесақәа. Аҟәа, 2014.

  • Валери Касланӡиа ишәҟәқәа
    © Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
  • Валери Касланӡиа ишәҟәқәа
    © Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
  • Валери Касланӡиа ишәҟәқәа
    © Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
  • Валери Касланӡиа ишәҟәқәа
    © Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
1 / 4
© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа ишәҟәқәа

Иара убасгьы, араҟа иазгәаҭатәуп Валери Касланӡиа иповест "Аџьныш лымҩа" азы ҵыԥх ажурнал "Алашара" апремиа дшалауреатхаз.

Валери Касланӡиа, хыхь ишазгәаҳҭаз еиԥш, ахәыҷқәа ирызкны даара аҩымҭа ссирқәа аԥиҵахьеит. Уи ибызшәа цқьоуп, ихаауп, ахәыҷқәа џьабаа дмырбаӡакәа ахьхьаҳәа аҵара рзымариоуп. Иаагап, усеиԥш иҟоу жәеинраалак:

Акәырҷыжь-агәаргәалеи

Акәыр-акәыр, акәырҷыжь,
Исыргәаргәарып зны уааныжь.
Сыҩуа снықәлап амӡырха,
Уԥшы угыланы насҭха.

Снеиуеит акәыр кәараҵо,
Ашьҭа ашьац аҿы ианҵо.
Амҩа ылгоуп, шьҭа уара,
Амаа усҭоит ауаара.

Улаха-ҩаха, нас абас,
Унагәыҵас, унагәҭас.
Зныкыр уақәтәахьоу Дамеи,
Акәырҷыжь-агәаргәалеи?!

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа ишәҟәы "Амш хазына"

Валери згьама ҭбаау, акыр адунеитә литература иаԥхьахьоу, изнырхьоу, уи иреиӷьу атрадициақәа ҳаԥсуа литературахь ииазго, иалазааӡо поетуп, прозаикуп. Уи ипсихологиатә, ифилософиатә жәеинраалақәа рҿы иубоит автор шаҟа инарҵаулан дхәыцуа. Ишьҭихуа атема ҟары-ҵәарыла акәымкәа, даара изааигәоу, дзызхәыцхьоу, иԥсҭазаара иагәылсхьоу, дкыдызҟьахьоу, мамзаргьы дзырԥеиԥеиуа акакәзароуп. Иаагап ус иҟоу автор иажәеинраалақәа руак:

Ажәеи аамҭеи

Лагамҭеи нҵәамҭеи
Аамҭа иамаӡам.
Аҵхи амши
Башаӡа ҳаржьоит.
Сахьак усгьы
Иаман иҟаӡам.
- Инҵәазар аамҭа? -
Зныхгьы сгәы иснарҳәоит.
Зегь зымчу,
Улеишәа шԥаџьбароу!
Иурхәашоит, иурӡуеит
Зегь неибеиԥш!
Аха иуасҳәоит,
Упара шгәасҭахьоу,
Узаҿагылом Ажәаҟәыш
Аԥеиԥш.

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа иҩымҭақәа реизга

Валери даара иқәҿиан иааирыԥшуеит ажәа аԥсы ахьҭоу, агәаӷь ахьыҟоу, насгьы аԥсуа цәа ахаҵаны, ҳара иаҳтәны, агәы ҭыӷьӷьа аԥсышәа цқьала ицәажәоит иажәа. Убри азоуп уи иҩымҭақәа иаашьҭухлакгьы, даара ибзиан иудыруа, зыгәра уго, иԥушәахьоу уҩыза гәакьак иеиԥш гәаартыла изуацәажәо, уаргьы уи аҳалалра, аразра угәы-уԥсы зегьы аҭаны узазыӡҩруа. Ҳаԥхьап, убас иҟәандаӡа, игәырԥшаагаха, ԥсҭазаара дуӡӡак зхызгаз абырг бзиа илызку ажәеинраала:

Апсҭазаара ахықәаҿ

Аҭакәажә
Ашҭа дықәтәоуп
Лымала.
Амырхәага лгәыҵаԥхоит,
Ԥхаррада.
Аԥсабара шәҭышны игылоуп,
Иԥштәыдаха.
Адунеи ҭәуп
Шәаҳәабжьыла
Идагәаӡа.
- Сишь! Игазеи?
Арахь ӡәыр ҿиҭу
Здыруада?..
Еиҭах ҭынчроуп,
Иҭацәыроуп,
Акгьыҟаӡам.
Нас иарбану,
Иԥсыршьаган
Маӡа-аргама,
Даашьҭызхло?..

Сара хықәкыс исымамызт ашәҟәыҩҩы инарҭбаан ипоезиеи ипрозеи рыхцәажәара, урҭ рыҵаулара аҟынӡа албаара, раартра, насгьы уи ипрозеи идраматургиеи хазы рзааҭгылара аҭахуп, уи ҳаԥсуа критика иазынҳажьып, хымԥада, инарҭбаау ацәажәара иаԥсоуп.
© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа. "Иалкаау"

Сара агәра згоит, иагьысҭахуп Валери Касланӡиа иеиԥш иҟоу зажәа хатәроу ашәҟәыҩҩцәа ҳаԥхьаҩцәа ибзиан ирылаҵәарц, ирдыруазарц, избанзар, апоет узвымсша аҩымҭа бзиақәа ааган уаԥхьа ианықәиҵа, уара уавсзар, иузгәамҭазар, уи уара иугхоуп, доуҳатә культура дук уцәыӡит, уаԥсыуаны ушьақәгылараҿы уи ахьузымдыруа даара иуԥырхагахо иалагоит, иуныԥшуа иалагоит, уара иутәу, иузааигәаӡоу, зшьа улоу, ма ушьа злоу аӡәы думбар ушыҟало еиԥш… Ус анакәха, даарттәуп, иԥхьатәуп апоет Валери Касланӡиа, уи ихьтәы шәындыҟәра иҭоуп зқьы маӡа, ҳара ҳаԥсҭазаараҿы цҳаны иҳазхыло, маакыраны иҳаураны иҟоу, ашәарҭара ҳалызго, шыцтә лабашьаны иаҳзыҟало, ашьха цаӷьцаӷьқәа ҳарҿызго.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

67

Иалысхуа дсымаӡам, мамзаргьы аҭыԥантәи алхрақәа рызхәыцра

186
(ирҿыцуп 16:22 08.04.2021)
Мшаԥы 11 рзы Аԥсны имҩаԥгахоит аҭыԥантәи ахаланапхгараҭаратә усбарҭақәа рахь алхрақәа. Акандидатцәеи алхыҩцәеи рзы ихадароу ҳәа илԥхьаӡо азы лгәаанагара дазааҭгылеит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Уажә аабыкьа, ҳашә аҵәҵәабжьы геит. Ашәа анааҳарт абӷьыцқәа зку аҿар ылагылан. "Ҳкандидат шәыбжьы ишәҭоума?",- иааҩныҩит агәылацәеи ҳареи ҳзеиԥш ҭыԥ. "Макьана иҳаздыруам", - шәзазҵааи, ҳҳәеит ҳаргьы. "Иҳаԥхьаӡоит шаҟаҩ рыбжьы ҳаураны иҟоу", - еицҿакны аҭак ҟарҵеит дара.

Шәазхәыц, ркандидат илагьы ҳҭамԥшыцт, ихьӡи ижәлеи, ифоти, аус ахьиуеи ада даҽа информациак ҳамам, аҭак ҟаҵашьас иҳамоузеи абжьы иаҳҭоу иаҳамҭоу. Уаанӡагьы, хынтә афлаерқәа кны агитаторцәа ҳзаахьан, уаҟа иану анысымҩеи афото хазынақәеи роуп.

Аҟәа сынхоижьҭеи уажәшьҭа маҷ ҵуама, аха уажәада зынӡа исзымдыруа акандидатцәа ықәымгылацызт. Уаанӡатәи иаҳдырқәоз рзы ҳгәы наӡоуп сзымҳәозаргьы, ақалақьуаа ирдыруаз, ауаажәларратә усқәа рҿы зхы алызкаахьаз ракәын еиҳарак иалырхуаз. Абарҭқәа рыдагьы, дара аиԥыларақәа мҩаԥыргон алхыҩцәа адгаланы, ауаа рацәа ахьынхоз аҩнеихагылақәа рҿы инеины ацәажәарақәа мҩаԥыргон. Сара сыбжьы ахьасҭо алхырҭатә ҭыԥ №7 аҿы иқәгылоуп хҩык акандидатцәа: Нодар Шьоуа, Милана Ҭарԥҳа, Беслан Кәыҵниа. Аԥхьатәиқәа ҩыџьа ирхыҵуеит 28 шықәса, аҵыхәтәантәи зегь иреиҳабу 37 шықәса. Исымоуп зегь рфотоқәа, рыхҩыкгьы аҳәынҭқарратә усбарҭақәа рҿы аус руеит. Исызхома ари аинформациа алхра ҟасҵарц азы, аҭыԥантәи адепутат ианидҳәало? Мап сҳәоит иаразнак, избанзар, издыруазарц сҭахуп акандидатцәа хықәкыс ирымоу, ирыԥсахырц ирҭахыу ҳақалақь ԥсҭазаараҿы.

Закәанла иазгәаҭам, аҭыԥантәи алхрақәа рҿы иқәгыло аканадидатцәа рзы ателедебатқәа рымҩаԥгара, аха даҽа мҩакы аԥшаарагьы иаламгеит акандидатцәа. Апандемиа иахҟьаны алхыҩцәа еизганы аиԥылара ду амҩаԥгара рҭахымхеит сгәахәын, сдаҟьа аҟынтә аҳәара ҟасҵеит ҳкандидатцәа ма феисбук аҿы ишиашоу ицо хәыдаԥсадалатәи аефир мҩаԥганы рыбжьы ҳдырҳарц, аха иахьанӡагьы ҿымҭроуп.

© Sputnik / Михаил Воскресенский

Аҿар амҩа рыҭатәуп анырҳәо, иаҿагыло сакәымзаргьы, еилыскаарц сҭахуп ауаажәларратә усқәа рҿы урҭ аҿар ԥышәас ирымо, изкандидатцәоу рԥышәа аизырҳара азы акәу, мамзаргьы ажәлар ирхаҵгыларц акәу. Уажәшьҭа зусура хзыркәшо ақалақьтә депутатцәа ирхаҭарнаку хҩык аабыкьа имҩаԥыргаз апресс-конференциаҿы "Аизара мчы дук амам" рҳәазар, иахьа иқәгыло ргәаанагара хымԥада еиҳагьы хшыҩзышьҭра аҭатәуп, ас еиԥш иҟоу азҵаатәқәа зцәырҵуа азы. Апресс-конференциа мҩаԥызгаз Асҭамыр Қәҭарба, Инна Кәарҷиаԥҳа, Дмитри Маршьан ражәақәа рыла "русура арекомендациатә ҟазшьа мацароуп иамоу".

Алхҩы лаҳасабала, еилыскаарц сҭахын иԥсахтәузеи "ахаланапхгаратә усбарҭақәа" ирызку азакәан аҿы? Мҩақәас иҟоузеи, аҭыԥантәи амчрақәа русураҿы адепутатцәа анырра ду ҟарҵо иҟаларцаз уҳәа, исызцәырҵуа азҵаарақәа рацәоуп. Иара убас, акыр ихадоуп сара сзы, акандидатцәа аҳәынҭқарратә бызшәа рдыруоу ирзымдыруоу, азакәан ԥықәслара дук рнамҭозаргьы. Макьаназы аҩныҟа иаҳзааргаз, еилаарцыруа иҟоу афлаерқәа зегьы урысшәалоуп ишҩу. Ишеилыскааз ала, скандидатцәа зегьы асоциалтә ҳа феисбук аҿы иҟоуп, аха ҩынтә ааԥхьара иҟасҵаз аҭак смоуӡеит. Акы заҵәык, ицәырҵит, акандидат Милана Ҭарԥҳа аԥсышәала ицәажәо лвидеонҵамҭа. Аӡыргара ӡыргароуп, азҵаарақәа рҭак аиура алхҩы изы -уи хазуп. Ус акәзаргьы, аманитор аҟынтә атекст иаԥхьан изҳәоз аҭыԥҳа дазусҭаз лабҿаба избеит.

Ажәакала, иахьа "дыҷкәына бзиоуп, ма саҳәшьаԥа иоуп" зҳәаз еиԥш иҟоу аԥсуа еилкаарақәа қьар рылам, уи ииасхьо аамҭахь иныжьны, алхыҩцәа иалырхуа иацәажәара алшара роуратәы ианыҟамла, адепутатцәа рымчра еиҳагьы ихьысҳахоит. Ус иҟалар алшоит, адепутат адиплом адагьы, агәаӷьреи, амилаҭтә хдырреи рзы дӷьацаӡа дыҟамзар.

Сахьынхо иқәгыло акандидатцәа ихазынаӡазаргьы здыруада, аха иахьазы сазыхиам алхра, исҭахӡам агха ҟасҵарц. Уажәы аҳәара сцәыуадаҩуп, ҳаԥхьа ишьҭоу алхрақәа рылҵшәа шыҟалаша, ауаа неирц азы, агәылацәа, азлацәа, ауацәа уҳәа рыцхыраара ахархәара аиургьы ауеит, аха ҳабжьы шраҳҭо еиԥш ауп ҳшынхо шырҳәо еиԥш, анаҩстәи ҳақалақьтә ԥсҭазаара еиӷьхара амоур, ҳарҭ алхыҩцәа иаҳхарогьы рацәоуп.

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

186

Ахра Аҩӡба лаҵара 5 рҟынӡа дшыбаандаҩыц даанхоит

3
(ирҿыцуп 13:20 14.04.2021)
Мшаԥы 2 рзы Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Ахра Аҩӡба лаҵара 5 рҟынӡа ибаандаҩра аҿҳәара иацнаҵеит.

АҞӘА, мшаԥы 14– Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Аԥсны Иреиҳаӡоу аӡбарҭа ахашшааратә коллегиа Аҟәатәи ақалақьтә еизара Ахра Аҩӡба лаҵара 5 рҟынӡа ибаандаҩра аҿҳәара иахьацнаҵаз азы ахьчаратә ган Иреиҳаӡоу аӡбарҭахь инанашьҭыз ашшыԥхьыӡ иақәшаҳаҭымхеит.

Ахра Аҩӡба даанкылан хәажәкыра 4 рзы. Азинхьчаратә усбарҭақәа русзуҩцәа хәажәкыра 4 рзы Ахра Аҩӡба дахьынхоз аҩнаҟны иаадырԥшит иҵәахыз абџьар, аџьаԥҳаны, ахархәага ҷыдақәа, арадиодырраҭара мҩаԥызго ашьақәгылақәа. Ашьаус хацыркын уаанӡа еиқәшаҳаҭханы абџьари аџьаԥҳани азакәаншьаҭа рымамкәа раахәара, рыҵәахра, рымҩангара, рныҟәгара ахьымҩаԥыргоз азы.

Хәажәкыра 7 рзы Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Ахра Аҩӡбеи ихьчаҩцәа: Талех Гасанов, Аслана Гуатижев, Андреи Локтионов, Станислав Культа мызкы – мшаԥы 5 рҟынӡа ҭакрала ирхыргарц аӡбамҭа аднакылеит.

Мшаԥы 1 азы Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Станислав Культа, Андреи Локтионов, Аслан Гуатижев рырбаандаҩратә ҿҳәара аҽа мызкы ацнаҵеит, 2021 шықәса лаҵара 4 аҟынӡа. Убри аан аус аҽа лахәылак – Талех Гасанов иганахь ала Апрокуратура хада азыҳәа иақәшаҳаҭымхеит.

Мшаԥы 2 рзы Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Ахра Аҩӡба лаҵара 5 рҟынӡа ибаандаҩра аҿҳәара иацнаҵеит.

3
Атемақәа:
Ахра Аҩӡба иаанкылара