Константин Герхелия

Зыламыс заԥхьа игылаз: апоет Кәасҭа Гьерхьелиа игәалашәара иазкны

34
(ирҿыцуп 10:07 29.03.2021)
Иахьа иԥсы ҭаны дҳалагылазҭгьы 89 шықәса ихыҵуазаарын апоет Кәасҭа Герхьелиа. "Алашара ҳзырбо ауаа" апроект иацҵо, шәаԥхьарц ишәыдаагалоит Анатоли Лагәлаа уи игәалашәара иазкны иазирхиаз анҵамҭа.

"Уаридада, Уаридада,

Уаридада мақәа,

Уа дызҳәада, уа дызгада,

Ԥҳәыс дызгада, хаҵа ицада,

Уаридада мақәа!"

Кәасҭа Гьерхьелиа

Иахьа иԥсы ҭаны дҳалагылазҭгьы, 89 шықәса ихыҵуазаарын апоет Кәасҭа Гьерхьелиа. Ҳаԥсуа литератураҿы хынҩажәатәи ашықәсқәа рзы аӷьараҳәа иааиҵагылаз аҿар дрылыҷҷаауа дҩагылеит апоет, ажурналист Кәасҭа Гьерхьелиа. Уи даара агьама бзиа змаз, иҵаулан ихәыцуаз, алаф-хаа зҿаз, зыуаҩра ҳаракыз, зыламыс цқьа есымша заԥхьа игылаз поетын, уаҩын.

© Foto / Предоставлено Анатолием Лагулаа
Кәасҭа Гьерхьелиа

Иара поетк иаҳасабала хыԥхьаӡарала ирацәаӡаны аҩымҭақәа нимыжьӡеит, аха иҭынхаз иахьа иаашьҭыхны уанрыԥхьо агәра удыргоит, уи ииашаҵәҟьаны иҵегь игәабзиареи, иара убасгьы аамҭеи ирҭазҭгьы, иаԥиҵашаз шырацәаз… Уи иаразнак деицгәарҭеит аҟыбаҩ злаз аӡә шиакәыз, имҩа алхра дшашьҭаз, ахара ицоз Аԥсны аҵеицәа дышреиуаз…

Абра иааҳгоит Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩы Алықьса Гогәуа игәалашәара ахәҭак Кәасҭа Гьерхьелиа изкны:

"Раԥхьаӡа исҳәо убри ауп, А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭкарратә институт санҭала, ҳаибадырит Кәасҭа Гьерхьелиеи сареи. Усҟан иара Аҟәатәи аҳәынҭқарратә апедагогикатә институт дҭан, сара сеиҳа ақалақь идыруан, ақалақь ԥсҭазаара дашьцылахьан. Иара ԥсабаратә цәаҩала длахҿыхын, ауаҩы инаалашьа дақәшәон, агәаԥхара иҵан. Жәаҳәарада, абаҩхатәра змаз аԥсыуа ҷкәынан, алаф, асамарҟәыл иҳәон аиумор аҵаҵаны, насгьы, ихы-игәы азышьҭны ажәеинраалақәа иҩуан, имилаҭ литература бзиа ибон. Уи ауп зегь раԥхьаӡагьы ҳаизааигәазтәыз, ҳаиҩызцәа бзиақәаны ҳҟазҵаз, ҳажәлар ргәырӷьа, рхьаа ҳныруа аҟынӡа. Кәасҭа Гьерхьелиа дышхәыҷыз иан диԥхеит, иангьы усҟан зынӡа дқәыԥшны аҭаацәара далалт. Абас аԥсҭазаара аҭышәнымтәалара Кәасҭа лоунытә ихьааигаратә аҟынӡа инырит, дарбалыбаҭеит, аха иуацәеи, иҭахцәеи, игәырҵҟәыл бзиеи ирылшеит иҵоуроу ҵеины ауаа рахь акылсра, ихьӡи ижәлеи аԥсуаа рдоуҳатә культураҿы ианхалартә еиԥш".

Кәасҭа заатәи иажәеинраалақәа ирныԥшуан аҭынчратә ԥсҭазаара иазгәыҳәуаз ажәлар ргәамч, алашарахь, аԥсҭазаара бзиахь ирымаз агәаҳәара:

Абрантә иҵҟьоит ашәа хиаала,

Жәҩан ихалоит иҵарӡа.

Аԥша архәмаруа аҳауа иала,

Иаанҿасуам, ицоит хараӡа.

Аҭынчра зҭаху ргәаҵа иҭалан,

Рцәа-ржьы иалсуеит ихааӡа.

Абриоуп аҭынчра зхылҵуа ӷәӷәала,

Аҭынчра иаша агәы разӡа.

Кәасҭа Гьерхьелиа иҽынеиужьны арҿиаратә ԥсҭазаара иҽеиҭартә алшара ахьимоуз азоуп хыԥхьаӡарала ԥшьы-шәҟәык иреиҳаны изизҭмыжьыз. Урҭ иреиуоуп: "Аԥсҭазаара абжьы", "Анарха", "Ацәлаа анышәҭуа", "Ахәыцрақәа ррыԥхра".

© Foto / Предоставлено Анатолием Лагулаа
Кәасҭа Гьерхьелиа иажәеинраалақәа реизга

Арҭ ашәҟәқәа  рҿы автор илшеит ижәлар рхьааи, ргәырҩеи, ргәырӷьареи раарԥшра, урҭ зырхәыцша, амҩа иқәызҵаша ажәа аҳәара.

Ахәыцрақәа ртыша ҵлашәыра,

Ахра саҿҟьазшәа сҭакәкәа,

Сҭалан сахьлеиуа сгәашыра,

Слымҳаҿ иахылгоит агәгәа.

Ахҭысқәа, ахҭысқәа, ахҭысқәа,

Сырҟьоит, сыркуп сеимрыхха.

Ахҭысқәа, имӷьаз ахҭыԥқәа,

Сгәалашәара иануп ирыӷӷа.

Зегьы-зегь, зегьы-зегь ирҷыдан,

Сыбла ихгылоуп уажәы,

Сахьак ицәажәо шьҭыбжьыда,

Ахҭыс изшәылаз ашәы.

Кәасҭа Гьерхьелиа дырдыруан иара убас шәаҳәаҩык, кәашаҩык, чамгәырарҳәаҩык, гитарарҳәаҩык иаҳасабалагьы. Уи абаҩхатәра бзиа имаз ипоезиагьы ианымԥшыр амуит, џьарак дартәомызт, даргыломызт, зехьынџьара ицын.

Сылацәа анаахыст, избеит ашьхақәа -

Ашьхақәа рҿы сгәырӷьо исызҳаит.

Раԥхьаӡа сыжәлар рашәақәа,

Ахрақәа ирныҩны исаҳаит.

Кәасҭа Гьерхьелиа диит, дааӡеит Очамчыра араион Ӷәада ақыҭан, анхаҩы иҭаацәараҿы 1932 шықәсазы, жәабран 22 рзы. Уи даԥсыуа поет бзиоуп, деиҭагаҩуп, публициступ. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа  Реидгылақәа дырлахәылан.

Уи иқыҭаҿы аашықәсатәи ашкол даналга, 1949 шықәсазы дҭалеит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа.  1951-1954 шш. рзы Асовет ар рыҟны аррамаҵура дахысуан. 1954-1956 шш. раан иҵара иациҵон. Уи ашьҭахь Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҟәшаҿы аҵара иҵон. 1966-1968 шш. рзы Бақәа ақалақь аҟны апартиа иреиҳау ашкол дҭан. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшьи" ажурналқәа "Амцабзи" "Алашареи" рҿы, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аклуб аиҳабыси, С. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә ҟәша аиҳабыси, апартиа Аԥснытәи аоблосттә комитет алектор-инструкторси. 

Уи ашьҭахь, 1968-1983 шш. раан Аԥсны арадиотеледырраҭара аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы дихаҭыԥуаҩын. Иҩымҭақәа акьыԥхь рбо иалагеит 1950 шықәса нахыс ажурнал "Алашара", агазеҭқәа "Аԥсны ҟаԥшь", "Советскаиа Абхазиа", "Еҵәаџьаа" уҳәа рҟны.

Апоет иажәеинраалақәа рыхәҭак анылеит "Аԥсуа поезиа антологиа. 20-тәи ашәышықәса".

Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, абаза, ақырҭуа поетцәеи апрозаикцәеи рҩымҭақәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп: Вл. Солоухин, Е. Евтушенко, Б. Ҭиҵухов, П. Цеҟәа, К. Џьгәаҭан, И. Ҷавҷаваӡе, И. Абашиӡе, Н. Думбаӡе уҳәа русумҭақәа рацәаны.

Ҳаԥсуа поезиаҿы иреиӷьӡоу абзиабаратә лирикатә жәеинраалақәа рыхьӡ анаҳҳәо, хымԥада рыхьӡ ҳәатәуп Кәасҭа Гьерхьелиа иажәеинраалақәа ҩба. Акы - "Уаридада", аҩбатәи - "Бцеит бара". Актәи ажәеинраала хыхь ацәаҳәақәа аазгахьеит, аҩбатәи ахәҭак абраҟа искьыԥхьуеит:

Ҩаԥхьа - схала. Схала схәыцра санахан,

Сеидрыххала аҭӡамцқәа срыбжьахеит.

Ура-ҭагалан ацха афҩы лаҳа-лаҳан

Ианкәазо - са сгәаҵан ҭацәрахеит.

Бцеит бара, бҵарамзашәа ԥшьаалаӡа,

Бнаскьацыԥхьаӡа аҷыхь ааскьоит, иааскьоит.

Сышьхныԥсылан сгылоуп, сӡамҩа шьа алаӡам,

Сгәыӷра сныжьны, схала сныжьны ицоит.

Бцеит бара. Лаӷырӡушәа еишьҭаланы,

Ҿымҭ ԥшьаала еишьҭалон абыӷьқәа.

Ҳзеиԥырҵуамызт, ҳалаԥшқәа еидхаланы,

Иматанеиуа "Мап!" ҳәа иҳәҳәон ҳагәқәа.

Ари ажәеинраала сара ибзиаӡан исгәалашәоит. Ажурнал "Алашараҿы" раԥхьаӡа аусура саналага, аредакциахь сышнеиуаз Кәасҭа даасԥылеит. Иареи сареи саншьцәа Шьоууаа рыла аиуарагьы ҳаман, уи иаргьы идыруан азы, сшицәыԥхашьозгьы, имукәа аҩныҟа снеигеит. Иара ҳредакциа ааигәара дынхон, фырџьанқәакгьы еицаажәыроуп ҳәа дагьаасыхлафит. Саргьы исзамамкит, сицнеит, иахьауажәраанӡагьы сгәы ихааӡа иҭоуп уи апианино аҿы абри ажәеинраала шаҟа иԥшӡаны иациҳәаз!..

© Foto / Предоставлено Анатолием Лагулаа
Кәасҭа Гьерхьелиа иҩымҭақәа ирызкны алитератураҭҵааҩ Руслан Қапба иҭижьыз ашәҟәы

Убри аахыс абри ажәеинраала сыцуп, иреиӷьӡоу алирикатә жәеинраалақәа рахь исшьоит, 2014 шықәса рзы сҩызцәеи сареи иҭҳажьыз алирикатә жәеинраалақәа еидызкыло ашәҟәы "Бызбоит, бызбоит, бзиа бызбоит" ианаҳҵеит!

Кәасҭа Гьерхьелиа иқәрахь днеихьан ҳажәлар аԥсуа-қырҭуатә еибашьра ианаалагыла. Уи Гәдоуҭа имҩаԥысуаз амитингқәа шамахак дызлахәымыз егьыҟаӡамызт, уимоу, акырынтәгьы ашәҟәыҩҩцәа дрыцны аҭабиақәа рахь дцахьан, ҳаибашьцәа ргәы шьҭызхуаз ацәажәарақәа мҩаԥигон, иажәеинраалақәа дрыԥхьон…

Сыдунеихаан исхашҭуам, Лаҭа ақыҭаҽ, Тҟәарчалынтәи ахҵәацәа зманы иаауаз авертолиот еихсны ианкарыжь, Гәдоуҭа еиҿыркааз амитинг ду аҿы Кәасҭа дзыԥхьаз ажәеинраала "Гәнаҳала иҭахаз ауаа".

Иџьашьатәын уи иаԥхьашьа, аинтонациа, иӡырҩуаз зегьы ргәы ҭнашьааит, акьыжыҳәа аҵәыуара иалагеит, ахацәа рыгәқәа еибанаркит, ашьоурахьы ирыԥхьеит. Абраҟа ишәгәаласыршәоит уи ажәеинраала ахәҭак:

Амаалықь иҿаԥхьа иқьиоуп ақәыџьмагь,

Ақәыџьмаҵәҟьагь дажьжьоит, аԥшқа дабар,

О, ҳхьышьаргәыҵа, ҳкаужьма,

Уабаҟоу, крааҵуеит иаабом ухабар…

Ахәыҷқәа рыҵәаабжь ахрақәа арӡыӡоит,

Ашәи-ҳәаҩ ииҳәо ҭагьежьит Дал.

Аџьнышқәа хыҵны уаҟа ишәарыцоит,

Ашҳам аҿыҵуеит ршәақь асамԥал…

Анацәа, ахшара, амаҭацәа мшаҭа,

Ҳаӡӷабцәа ауԥшәылқәа рыхцәы шьқьыруа.

Анкьа иахьныҳәарҭаз удгьылаҿ, Лаҭа,

Изыҟалазеи урҭ рбылра…

Ҳаԥсуа поезиа иазҿлымҳау зегьы ахааназ ргәаҿы иаанхаша арҿиамҭақәа аԥызҵаз Кәасҭа Гьерхьелиа  1996 шықәса рзы дыԥсит, ибеит иҷкәыни иӡӷаби рыбзиара, дрылагәырӷьеит имаҭацәа, зегь раҵкысгьы иара дзеигәырӷьаз, дызхаанхаз Аԥсны ахақәиҭтәра, Аиааира ауп! Апоет иахьа дҳалагылаӡам, аха иҳацуп ҩашьара рықәымкәа иҩымҭақәа, урҭ ҩызара, иашьара ҳзыруеит!

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

34

Ахӡыргара иашьҭам: апоет, апрозаик, адраматург Валери Касланӡиа изкны

69
(ирҿыцуп 17:33 11.04.2021)
"Алашара ҳзырбо ауаа" апроект иацҵо, шәаԥхьарц ишәыдаагалоит Анатоли Лагәлаа апоет, апрозаик, адраматург Валери Касланӡиа изкны иазирхиаз анҵамҭа.

Валери Касланӡиа ҳаԥсуа литератураҿы иахьынӡахәҭоу ицәыргам, аха абаҩхатәра бзиа змоу поетуп, прозаикуп, драматургуп, иара убасгьы ахәыҷқәа рзы аҩымҭа шьахәқәа даара ирацәаны иаԥиҵахьеит. Иаразнак иазгәасҭоит, апоет иреиӷьу ихәыҷтәы рҿиамҭақәа рзы Таиф Аџьба ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа шианашьоу. Уи даҽазныкгьы агәра ҳнаргоит апоет иаԥиҵахьоу ирҿиамҭақәа ҳажәлар ишырзааигәоу, ишрыцу, дара раԥхьаҩцәа шрымоу.

© Foto / предоставлено Елеонорой Когониа
Арӷьарахьынтә армарахь: Таиф Аџьба, Валери Касланӡиа, Валикәа Шамба, Арсен Киут, (1965).

Иара дравторуп ирацәаӡаны ажәеинраалақәа, апоемақәа, ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи, алакәқәеи. Даара иқәҿиоит абзиабаратә, алирикатә жәеинраалақәа. Абар урҭ руак:

Знымзар зны

Сыԥхыӡ далҵхьан, ҳа ҳаицәыӡхьан,
Исыздыруамызт лхабар.
Сқәыԥшра хыхны сыԥсы иалаз,
Ҳаиниеит лакәҵас ҩаԥхьа абар.

Ҳа ҳаилаҵәеит жәада, хаала,
Ас ҳаизааигәаны ҳҟамлац.
Лара дқәыԥшуп, сара сқәыԥшуп,
Қәыԥшроуп, уаҳа ҽак ҳамбац!

Ацәа салҵит сқәыԥшра шсымаз,
Иауам, сзалҵуам са сыԥхыӡ…
Сара усҟан убас сраҳаҭын,
Гәҩарак соуаанӡоуп дшысцәыӡ…

Зегь акоуп са сиарҭа сҽылак,
Сгәалаҟара анарх згоит.
Насыԥ бымаз, ԥхыӡ исҭааз,
Знымзар зны саргьы сыббоит!..

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа

Аԥсуа поет Валери Платон-иԥа Касланӡиа инысымҩа ааркьаҿны абас иҟоуп: диит иара абҵара 23 1943 шықәсазы, Очамчыра араион Кәтол ақыҭан. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы хәа ахьӡ ихҵан 2018 шықәсазы. Таиф Аџьба ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианаршьеит 2016 шықәсазы. Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла далоуп 2003 шықәса раахыс. Дыҩуеит аԥсышәала.

Иаб Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡаан дҭахеит, иаб иашьа, еицырдыруа актиор Леуарса Касланӡиа диааӡеит. Уи иҟнытә иоуз аныррала алитература дазҿлымҳахеит.

"Саб иашьа Леуарсан Касланӡиа атеатр садиԥхьалон. Аспектакльқәа анцоз сигон, апиеса ҿыцқәа анеилдыргоз саргьы снеигон. "Отелло" даныхәмаруаз, аспектакль алагара 2-3 сааҭ шагыз атеатр ахь днеиуан. Ихала агрим ҟаиҵон, сара сидтәаланы сихәаԥшуан. Нас Отелло ишәҵатәқәа рыла иҽеилаҳәаны асценахь ацәырҵырҭаҿы днеиуан, нас длеиҩеиуа ироль иҽалаирхалон. Избон саб иашьа уажәраанӡа исацәажәоз шиакәмыз, уантәи ахԥатәи аиарус ахь сишьҭуан: "Ԥшьаала утәаны аспектакль уахәаԥшла" ҳәа насаҳәаны. Саб иашьа хәба-фба пиеса еиҭеигахьан. Ҽнак даасыԥхьан, сааиваиртәан: "Уааи, абри иусырбо уаргьы еиҭага, саргьы еиҭазгоит, еиҳа еиӷьны еиҭазго даабап!" - иҳәеит", - игәалаиршәалоит Валери Касланӡиа.

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа ишәҟәы "Алакә ԥхыӡ"

Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Ашьхарыуаа рышкол далгеит 1965 шықәсазы, иара убас А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет 1970 шықәсазы. Асовет аррамаҵура дахысуан. Аусура далагеит агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" ("Аԥсны" аредакциаҿы, аԥхьа еиҭагаҩыс, нас алитературатә усзуҩыс. 20 шықәса инареиҳаны аус иуит Аԥсны акультуреи аҭоурыхи рбаҟақәа рыхьчаразы аусбарҭа ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс. Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы аус иуеит "Аԥсныҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы" редакторс.

Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1961 шықәса инаркны. Авторс дрымоуп ажәеинраалақәа, апоемақәа, апиесақәа еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы. Аханатә еиԥш, иҩымҭақәа рнылоит ажурналқәа "Алашара", "Амцабз", "Аҟәа – Сухум", агазеҭқәа "Аԥсны ҟаԥшь", "Аԥсны", "Аамҭа" уҳәа егьырҭгьы.

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа ишәҟәы "Аҵлақәа шәҭуеит"

1989 шықәсазы Валери Касланӡиа ипиеса "Апҟа шкәакәа" иалхны Самсон Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны аспектакль ықәдыргылахьеит. Ипиеса "Ахеилага" акәзар, иқәыргылан Шәарах Ԥачалиа ихьӡ зху Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә театр аҟны 2012 шықәсазы.

Аҭыжьымҭақәа: аԥсышәала: Аҵәаҵлақәа шәҭуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983; Амш хазына. Ажәеинраалақәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1986; Алакәԥхыӡ. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989; Анҷа-кәынҷа. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Ацуфарақәа. Аҟәа – Маиҟәаԥ, 2004; Иҿыцбараху адунеи ҩаӡаҿ. Ажәеинраалақәа. Апоема. Алакәқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 2010; Жьакәыр гәымшәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011; Иалкаау. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи алакәқәеи, апиесақәа. Аҟәа, 2014.

  • Валери Касланӡиа ишәҟәқәа
    © Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
  • Валери Касланӡиа ишәҟәқәа
    © Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
  • Валери Касланӡиа ишәҟәқәа
    © Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
  • Валери Касланӡиа ишәҟәқәа
    © Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
1 / 4
© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа ишәҟәқәа

Иара убасгьы, араҟа иазгәаҭатәуп Валери Касланӡиа иповест "Аџьныш лымҩа" азы ҵыԥх ажурнал "Алашара" апремиа дшалауреатхаз.

Валери Касланӡиа, хыхь ишазгәаҳҭаз еиԥш, ахәыҷқәа ирызкны даара аҩымҭа ссирқәа аԥиҵахьеит. Уи ибызшәа цқьоуп, ихаауп, ахәыҷқәа џьабаа дмырбаӡакәа ахьхьаҳәа аҵара рзымариоуп. Иаагап, усеиԥш иҟоу жәеинраалак:

Акәырҷыжь-агәаргәалеи

Акәыр-акәыр, акәырҷыжь,
Исыргәаргәарып зны уааныжь.
Сыҩуа снықәлап амӡырха,
Уԥшы угыланы насҭха.

Снеиуеит акәыр кәараҵо,
Ашьҭа ашьац аҿы ианҵо.
Амҩа ылгоуп, шьҭа уара,
Амаа усҭоит ауаара.

Улаха-ҩаха, нас абас,
Унагәыҵас, унагәҭас.
Зныкыр уақәтәахьоу Дамеи,
Акәырҷыжь-агәаргәалеи?!

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа ишәҟәы "Амш хазына"

Валери згьама ҭбаау, акыр адунеитә литература иаԥхьахьоу, изнырхьоу, уи иреиӷьу атрадициақәа ҳаԥсуа литературахь ииазго, иалазааӡо поетуп, прозаикуп. Уи ипсихологиатә, ифилософиатә жәеинраалақәа рҿы иубоит автор шаҟа инарҵаулан дхәыцуа. Ишьҭихуа атема ҟары-ҵәарыла акәымкәа, даара изааигәоу, дзызхәыцхьоу, иԥсҭазаара иагәылсхьоу, дкыдызҟьахьоу, мамзаргьы дзырԥеиԥеиуа акакәзароуп. Иаагап ус иҟоу автор иажәеинраалақәа руак:

Ажәеи аамҭеи

Лагамҭеи нҵәамҭеи
Аамҭа иамаӡам.
Аҵхи амши
Башаӡа ҳаржьоит.
Сахьак усгьы
Иаман иҟаӡам.
- Инҵәазар аамҭа? -
Зныхгьы сгәы иснарҳәоит.
Зегь зымчу,
Улеишәа шԥаџьбароу!
Иурхәашоит, иурӡуеит
Зегь неибеиԥш!
Аха иуасҳәоит,
Упара шгәасҭахьоу,
Узаҿагылом Ажәаҟәыш
Аԥеиԥш.

© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа иҩымҭақәа реизга

Валери даара иқәҿиан иааирыԥшуеит ажәа аԥсы ахьҭоу, агәаӷь ахьыҟоу, насгьы аԥсуа цәа ахаҵаны, ҳара иаҳтәны, агәы ҭыӷьӷьа аԥсышәа цқьала ицәажәоит иажәа. Убри азоуп уи иҩымҭақәа иаашьҭухлакгьы, даара ибзиан иудыруа, зыгәра уго, иԥушәахьоу уҩыза гәакьак иеиԥш гәаартыла изуацәажәо, уаргьы уи аҳалалра, аразра угәы-уԥсы зегьы аҭаны узазыӡҩруа. Ҳаԥхьап, убас иҟәандаӡа, игәырԥшаагаха, ԥсҭазаара дуӡӡак зхызгаз абырг бзиа илызку ажәеинраала:

Апсҭазаара ахықәаҿ

Аҭакәажә
Ашҭа дықәтәоуп
Лымала.
Амырхәага лгәыҵаԥхоит,
Ԥхаррада.
Аԥсабара шәҭышны игылоуп,
Иԥштәыдаха.
Адунеи ҭәуп
Шәаҳәабжьыла
Идагәаӡа.
- Сишь! Игазеи?
Арахь ӡәыр ҿиҭу
Здыруада?..
Еиҭах ҭынчроуп,
Иҭацәыроуп,
Акгьыҟаӡам.
Нас иарбану,
Иԥсыршьаган
Маӡа-аргама,
Даашьҭызхло?..

Сара хықәкыс исымамызт ашәҟәыҩҩы инарҭбаан ипоезиеи ипрозеи рыхцәажәара, урҭ рыҵаулара аҟынӡа албаара, раартра, насгьы уи ипрозеи идраматургиеи хазы рзааҭгылара аҭахуп, уи ҳаԥсуа критика иазынҳажьып, хымԥада, инарҭбаау ацәажәара иаԥсоуп.
© Foto / предоставил Анатоли Лагулаа
Валери Касланӡиа. "Иалкаау"

Сара агәра згоит, иагьысҭахуп Валери Касланӡиа иеиԥш иҟоу зажәа хатәроу ашәҟәыҩҩцәа ҳаԥхьаҩцәа ибзиан ирылаҵәарц, ирдыруазарц, избанзар, апоет узвымсша аҩымҭа бзиақәа ааган уаԥхьа ианықәиҵа, уара уавсзар, иузгәамҭазар, уи уара иугхоуп, доуҳатә культура дук уцәыӡит, уаԥсыуаны ушьақәгылараҿы уи ахьузымдыруа даара иуԥырхагахо иалагоит, иуныԥшуа иалагоит, уара иутәу, иузааигәаӡоу, зшьа улоу, ма ушьа злоу аӡәы думбар ушыҟало еиԥш… Ус анакәха, даарттәуп, иԥхьатәуп апоет Валери Касланӡиа, уи ихьтәы шәындыҟәра иҭоуп зқьы маӡа, ҳара ҳаԥсҭазаараҿы цҳаны иҳазхыло, маакыраны иҳаураны иҟоу, ашәарҭара ҳалызго, шыцтә лабашьаны иаҳзыҟало, ашьха цаӷьцаӷьқәа ҳарҿызго.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

69

Иалысхуа дсымаӡам, мамзаргьы аҭыԥантәи алхрақәа рызхәыцра

188
(ирҿыцуп 16:22 08.04.2021)
Мшаԥы 11 рзы Аԥсны имҩаԥгахоит аҭыԥантәи ахаланапхгараҭаратә усбарҭақәа рахь алхрақәа. Акандидатцәеи алхыҩцәеи рзы ихадароу ҳәа илԥхьаӡо азы лгәаанагара дазааҭгылеит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Уажә аабыкьа, ҳашә аҵәҵәабжьы геит. Ашәа анааҳарт абӷьыцқәа зку аҿар ылагылан. "Ҳкандидат шәыбжьы ишәҭоума?",- иааҩныҩит агәылацәеи ҳареи ҳзеиԥш ҭыԥ. "Макьана иҳаздыруам", - шәзазҵааи, ҳҳәеит ҳаргьы. "Иҳаԥхьаӡоит шаҟаҩ рыбжьы ҳаураны иҟоу", - еицҿакны аҭак ҟарҵеит дара.

Шәазхәыц, ркандидат илагьы ҳҭамԥшыцт, ихьӡи ижәлеи, ифоти, аус ахьиуеи ада даҽа информациак ҳамам, аҭак ҟаҵашьас иҳамоузеи абжьы иаҳҭоу иаҳамҭоу. Уаанӡагьы, хынтә афлаерқәа кны агитаторцәа ҳзаахьан, уаҟа иану анысымҩеи афото хазынақәеи роуп.

Аҟәа сынхоижьҭеи уажәшьҭа маҷ ҵуама, аха уажәада зынӡа исзымдыруа акандидатцәа ықәымгылацызт. Уаанӡатәи иаҳдырқәоз рзы ҳгәы наӡоуп сзымҳәозаргьы, ақалақьуаа ирдыруаз, ауаажәларратә усқәа рҿы зхы алызкаахьаз ракәын еиҳарак иалырхуаз. Абарҭқәа рыдагьы, дара аиԥыларақәа мҩаԥыргон алхыҩцәа адгаланы, ауаа рацәа ахьынхоз аҩнеихагылақәа рҿы инеины ацәажәарақәа мҩаԥыргон. Сара сыбжьы ахьасҭо алхырҭатә ҭыԥ №7 аҿы иқәгылоуп хҩык акандидатцәа: Нодар Шьоуа, Милана Ҭарԥҳа, Беслан Кәыҵниа. Аԥхьатәиқәа ҩыџьа ирхыҵуеит 28 шықәса, аҵыхәтәантәи зегь иреиҳабу 37 шықәса. Исымоуп зегь рфотоқәа, рыхҩыкгьы аҳәынҭқарратә усбарҭақәа рҿы аус руеит. Исызхома ари аинформациа алхра ҟасҵарц азы, аҭыԥантәи адепутат ианидҳәало? Мап сҳәоит иаразнак, избанзар, издыруазарц сҭахуп акандидатцәа хықәкыс ирымоу, ирыԥсахырц ирҭахыу ҳақалақь ԥсҭазаараҿы.

Закәанла иазгәаҭам, аҭыԥантәи алхрақәа рҿы иқәгыло аканадидатцәа рзы ателедебатқәа рымҩаԥгара, аха даҽа мҩакы аԥшаарагьы иаламгеит акандидатцәа. Апандемиа иахҟьаны алхыҩцәа еизганы аиԥылара ду амҩаԥгара рҭахымхеит сгәахәын, сдаҟьа аҟынтә аҳәара ҟасҵеит ҳкандидатцәа ма феисбук аҿы ишиашоу ицо хәыдаԥсадалатәи аефир мҩаԥганы рыбжьы ҳдырҳарц, аха иахьанӡагьы ҿымҭроуп.

© Sputnik / Михаил Воскресенский

Аҿар амҩа рыҭатәуп анырҳәо, иаҿагыло сакәымзаргьы, еилыскаарц сҭахуп ауаажәларратә усқәа рҿы урҭ аҿар ԥышәас ирымо, изкандидатцәоу рԥышәа аизырҳара азы акәу, мамзаргьы ажәлар ирхаҵгыларц акәу. Уажәшьҭа зусура хзыркәшо ақалақьтә депутатцәа ирхаҭарнаку хҩык аабыкьа имҩаԥыргаз апресс-конференциаҿы "Аизара мчы дук амам" рҳәазар, иахьа иқәгыло ргәаанагара хымԥада еиҳагьы хшыҩзышьҭра аҭатәуп, ас еиԥш иҟоу азҵаатәқәа зцәырҵуа азы. Апресс-конференциа мҩаԥызгаз Асҭамыр Қәҭарба, Инна Кәарҷиаԥҳа, Дмитри Маршьан ражәақәа рыла "русура арекомендациатә ҟазшьа мацароуп иамоу".

Алхҩы лаҳасабала, еилыскаарц сҭахын иԥсахтәузеи "ахаланапхгаратә усбарҭақәа" ирызку азакәан аҿы? Мҩақәас иҟоузеи, аҭыԥантәи амчрақәа русураҿы адепутатцәа анырра ду ҟарҵо иҟаларцаз уҳәа, исызцәырҵуа азҵаарақәа рацәоуп. Иара убас, акыр ихадоуп сара сзы, акандидатцәа аҳәынҭқарратә бызшәа рдыруоу ирзымдыруоу, азакәан ԥықәслара дук рнамҭозаргьы. Макьаназы аҩныҟа иаҳзааргаз, еилаарцыруа иҟоу афлаерқәа зегьы урысшәалоуп ишҩу. Ишеилыскааз ала, скандидатцәа зегьы асоциалтә ҳа феисбук аҿы иҟоуп, аха ҩынтә ааԥхьара иҟасҵаз аҭак смоуӡеит. Акы заҵәык, ицәырҵит, акандидат Милана Ҭарԥҳа аԥсышәала ицәажәо лвидеонҵамҭа. Аӡыргара ӡыргароуп, азҵаарақәа рҭак аиура алхҩы изы -уи хазуп. Ус акәзаргьы, аманитор аҟынтә атекст иаԥхьан изҳәоз аҭыԥҳа дазусҭаз лабҿаба избеит.

Ажәакала, иахьа "дыҷкәына бзиоуп, ма саҳәшьаԥа иоуп" зҳәаз еиԥш иҟоу аԥсуа еилкаарақәа қьар рылам, уи ииасхьо аамҭахь иныжьны, алхыҩцәа иалырхуа иацәажәара алшара роуратәы ианыҟамла, адепутатцәа рымчра еиҳагьы ихьысҳахоит. Ус иҟалар алшоит, адепутат адиплом адагьы, агәаӷьреи, амилаҭтә хдырреи рзы дӷьацаӡа дыҟамзар.

Сахьынхо иқәгыло акандидатцәа ихазынаӡазаргьы здыруада, аха иахьазы сазыхиам алхра, исҭахӡам агха ҟасҵарц. Уажәы аҳәара сцәыуадаҩуп, ҳаԥхьа ишьҭоу алхрақәа рылҵшәа шыҟалаша, ауаа неирц азы, агәылацәа, азлацәа, ауацәа уҳәа рыцхыраара ахархәара аиургьы ауеит, аха ҳабжьы шраҳҭо еиԥш ауп ҳшынхо шырҳәо еиԥш, анаҩстәи ҳақалақьтә ԥсҭазаара еиӷьхара амоур, ҳарҭ алхыҩцәа иаҳхарогьы рацәоуп.

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

188

Ажьиԥҳа аҭыԥантәи адепутатцәа рзы: рҵарагьы ыҟазароуп, аԥсшәагьы рдыруазароуп

0
Тҟәарчал араион алхратә комиссиа алахәыла Рита Ажьиԥҳа арадио Sputnik арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҳәаақәа ирҭагӡаны аҭыԥантәи ахаланапхгараҭаратә усбарҭақәа рахь алхрақәа реихшьаала ҟалҵеит.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Ажьиԥҳа ахаланапхгараҭарақәа рахь алхрақәа ирызкны

Аԥсны аҭыԥантәи ахаланапхгараҭарахь алхрақәа мҩаԥысит мшаԥы 11 рзы.

"Адепутатрахь иқәгылаз акандидатцәа ҩажәаҩык рахьынтә 15-ҩык алхын. Иманшәаланы еилагарада имҩаԥысит алхрақәа. 5196- ҩык ашәҟәы иҭагалаз алхыҩцәа рҟынтәи 2052 -ҩык алхрақәа рхы рыладырхәит. Уи аԥхьа иҟаз ас еиԥш алхрақәеи дареи еиҿурԥшуазар, усҟан 2800-ҩык ыҟан алхыҩцәа. Актәи аилатәара мҩаԥысраны иҟоуп иааиуа ашәахьаҽны мшаԥы 19 рзы. 15-ҩык адепутатцәа рахьынтә ҩыџьа аҳәса ыҟоуп. Уи аԥхьа иҟаз адепутатцәа рахьынтә ҩыџьа ықәгылан, руаӡәк ҩаԥхьа далырхит, уи Тҟәарчалтәи араионтә хәышәтәырҭа аиҳабы Лали Гаргәылиа лоуп", - лҳәеит Ажьиԥҳа.

Ажьиԥҳа лгәаанагара лҳәеит аҭыԥантәи ахаланапхгараҭарақәа рахь инеиуа адепутатцәа зеиԥшразар акәу.

0