Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа Лӡаа ақыҭанхацәа хылаԥшра шрырҭо

308
(ирҿыцуп 14:25 23.05.2021)
Акыр шықәса ҵуеит, Ашәҟәы ҟаԥшь иану Лӡаа иуԥыло адгьылбжьарамшынтә акәуақәа Аԥсни, Урыстәылеи рҵарауаа рыҭҵаара иаҿуижьҭеи. Ақыҭанхацәагьы акәуақәа рпопулиациа иагымхарц азы рылаԥш рхуп. Аԥстәқәа ишрыхӡыӡаауа еиҭеиҳәеит аҭыԥантәи анхаҩы, абиолог қәыԥш Умар Џьакониа.

Лаҵарамза 23 рзы адунеижәларбжьара акәуақәа рымш азгәарҭоит.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа адунеи атәылақәа жәпакы рҟны иуԥылоит. Амшын Еиқәа аҿықәан акәзар, (араҟа иҟоу наукала Никольски икәуақәа, Чиквитаӡе ихкыхәҭа ҳәа иашьҭоуп) Анапа инаркны Пицунда-Мысратәи аҳәырԥсарра ауп рнызарҭа (ареал). Аха уеизгьы, Аԥснытәи аҳауа дара еиҳа ирнаалоит. Избанзар ишԥеилкаатәу, Лӡаа ахәыҳаракырақәа рҿы рхыԥхьаӡара арацәара, Краснодартәи атәылаҿацә зегьы аасҭа.

© Foto / Саида Жиба
Лӡаатәи акәуа

"Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа рыҭҵааразы жәашықәса инеиԥынкыланы лаҵарамзазы, Нижни Новгородынтәи Лӡааҟа даауан аҵарауаҩ, азоолог Марк Пестов. Иареи сареи ҳанеибадыр Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет, абиологиатә факультет аҿы аҵара сҵон. Иалсхыз азанааҭ анеиликаа, иҭҵаарақәа срылаирхәуа далагеит. Акәуақәа реиҿартәышьа, рцәеижьхәҭақәа, ршьаԥхыц, рҵыхәа, ирықәу амса хагьежьааны ауреи, аҭбаареи ҳшәон, рҟазшьаҷыдарақәа, рныҟәашьа, уҳәа рыԥсҭазаара амҩаԥысшьа хәҭа-хәҭала еилҳаргон. Адыргақәа раҳҭон, ақьаад аҿы иаҳарбон. Адырҩашықәсазы, мамзаргьы ҩба-хԥа шықәса рышьҭахь иаҳԥыхьашәар рыҽшеиҭаркуаз гәаҳҭон", - иҳәоит Лӡаатәи акәуақәа рыҭҵаара иалахәыз абиолог Умар Џьакониа.

Арԥыс иажәақәа рыла, Лӡаа ахәыҳаракырақәа рацәоуп. Шықәсык аԥхьа хәык аҿы ирбоз акәуа, иҟалон адырҩашықәсазы даҽа хәык аҿы ианырбоз. Уи иранаҳәон реиҭаҵшьа зеиԥшраз.

Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа Аԥсны егьырҭ аҭыԥқәа рҿы иаҳԥыхьашәеит ҳәа аҵарауаа адырра анрырҭоз, урҭ аҭыԥқәа рыҭҵаарахьы ицон, аха ауаа аӡмахтә акәуақәа ирыцәҩашьозаарын. Ажәакала, ашәҟәы ҟаԥшь иану адгьылбжьарамшынтә акәуақәа Лӡаатәи абнара ауп рыԥсҭазаара иазыманшәалоу.

"Акәуақәа Лӡаа ақыҭанхацәа руҭрақәеи, рашҭақәеи рҿы ианырбогьы ыҟоуп. Зны-зынла амшын аԥшаҳәаҿгьы улаԥш иҵашәоит. Аха уи зыхҟьо атуристцәа ныҟәара ианцо, алада илбааргоит ауп. Ақыҭаҟны аԥсшьаҩцәа здызкыло зегьы, рысасцәа агәҽанҵара рырҭоит абнахь ихалозар, акәуақәа иркьымсырц. Ирарҳәоит урҭ Ашәҟәы ҟаԥшь ишану. Аха ҟазшьалеи, хәыцшьалеи ҳаиԥшым аҟнытә, џьоукы-џьоукы аҳәатәы иацныҟәом. Ажәакала, ақыҭауаа арҭ акәуақәа рнапаҟны ианааилак, имаашьакәа абнахь иганы иоурыжьуеит", - еиҭеиҳәоит Умар.

© Foto / Саида Жиба
Лӡаатәи акәуа

Аҭыԥантәи анхацәа Лӡаатәи аҳаракырақәа рахь шәарацара машьынала ихалозаргьы, амҩақәа ирыцклаԥшуеит акәуақәа рыгьежьқәа ирыҵамхарц. Уимоу абнақәа анхырҟьогьы амца ацрарҵаӡом. Акызаҵәык иқәызхуа аҳәақәа роуп. Акәуақәа аӡынра адгьыл ҭыжааны иҵалозаргьы, егьырҭ ԥынҵала ицәаӷәаны иҵырхуеит, ирфоит. Ибзиашәа ас еиԥш иҟоу афактқәа маҷӡаны иуԥылоит. Ажәакала, аԥсабаратә ӷацәа иаразы ирацәаӡам.

"Акәуақәа, жьҭаарамза аҽеиҩшамҭаз аӡынтәи ацәара рҽазыркуеит, иааԥшуеит мшаԥымза анҵәамҭазы. Уажәы дара иршыкьымҭоуп, рымч аҭаҵара иаҿуп. Насгьы ианҿио аамҭоуп. Акәуақәа рыкәтаӷьқәа анԥхьаркуа, еиҳа аԥхарра рылсыр арцынақәа ылҵуеит, (32 градус) градусқәак рыла еиҵызар (28 градус) – абаӷьқәа. Абас аинтерес змоу афактгьы ыҟоуп", - иажәа иациҵоит абиолог.

Умар Џьакониа иҳәеит, аҳәаанырцәтәи аҵарауаа разгәаҭарақәа рыла, Краснодар атәылаҿацә абнарақәа рҟны кәуак убарц азы, сааҭла уеимдароуп ҳәа. Лӡаа акәзар, 30 минуҭ рыла 10-15 цыра уԥылоит. Уажәааны аҿиара иаҿуп азы, хԥа-ԥшьба еицны иануԥыхьашәогьы ыҟоуп.

Акәуа дуқәа роура 30 сантиметр инаӡоит.

© Foto / Саида Жиба
Лӡаатәи акәуа

Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа рбаразы Умари сареи амшын аҩаӡараҟнытә ҩышә метра Аҵангәара ҳәа изышьҭоу (хара имгакәа уи аҭоурыхгьы шәыдызгалоит) ахәы ҳанхала, (дара 100 - 400 метра амшын аҩаӡараҟынтә ахәқәа рҿоуп иахьамоу) лабҿаба игәасҭеит урҭ шырацәаз. Иаҳԥыхьашәеит азоолог Марк Пестов "134-тәи" адырга зиҭаз. Умар иажәақәа рыла, амса иалубаауаз ақәратә мацәазқәа иаадырԥшуан уи 10 шықәса шахыҵуаз.

"Ақәратә мацәазқәа уаныржьогьы ыҟоуп. Избанзар амацәаз ҿыцқәа анцәырҵуа, ажәытәқәа аамҭа анцо ианыҵуеит. Убри азы, ари жәашықәса ахыҵуеит сҳәоит, аха уи аԥхьаҟа иҵегь амацәазқәа анны, ианыҵзаргьы ауеит. Акәуа ақәра ашьақәырӷәӷәара мариам. Амала амса еиҳа аиқәаҵәара иамҽханакуазар, уи иуанаҳәоит акыр шахыҵуа", - аԥстәы амаӡақәа сзааиртит Умар.

Абна ҳаланаҵы, раԥхьатәи 15 минуҭ рыла исԥхьаӡеит акәуақәа быжьба. Руакы даара ишәарӡыӡон. "Иарцыназар ҟалап" ҳәагьы ҳахлафааит. Ажәлар рҿы "акәуа ццакӡом" рҳәоит, аха ари "арцына" еилҟьа-еилӷәыцәӡа иҟан. Иҩуа иандәықәла, афото аҭыхра сахьӡомызт азы, авидеокамера аҿаскит, иара уи аус сагьақәӡуан, сшьапы ахьсыргылоз збозма, аобиектив сышкылыԥшуаз ажрагьы сҭаҳаит. Умар сгәысҽаниҵеит акәымзар, анаҩс руакы снапаҟны ианааныскыл, ишәаны аӡшьаргьы аунажьит, сааигәара иаазгазҭгьы саҟьашьуан.

Шьҭахьҟа ақыҭахь ҳаналбаауаз, амҩа аԥхьа аҳаскьын иамцкласуа итәан даҽа кәуа дукгьы. Амала уи иақәыз амса ҭыԥқәак рҿы аԥақәа  чымазара аман. Сгәы снархьшәа аниба, Умар иҳәеит амса хыхьтәи аҽыҭ аҽарыцқьара шазҷыдароу. Егьырҭ иаҳбаз зегьы рымса цырцыруа ирықәын.

© Sputnik
Лӡаатәи акәуа

Лӡаатәи акәуақәа рыҭҵааҩы Марк Пестов игәамбзиара иахырҟьаны хышықәса ҵуеит Аԥсныҟа дмааижьҭеи. Аха иара Умар изааицҳаит, алшара шааиоулак арахь амҩа дшықәло.

Иазгәаумҭарц залшом Умар истуденттә аамҭазы иоуз аԥышәа ишалҵшәахаз аҵара даналгоз адгьылбжьарамшынтә акәуақәа ирызкны идипломтә усумҭа қәҿирала ахьчара. Наҟ-наҟ имазеиу аспециалист ихаҭа аҿар адыррақәа риҭаларгьы ауеит.

Сара Аԥсны тәылауаҩык иаҳасабала, Лӡаа ақыҭанхацәа иҭабуп ҳәа расҳәоит рыԥсабара иахьеиҷаҳауа азы. Ашәҟәы ҟаԥшь иану адгьылбжьарамшынтә акәуақәа араҟа еиқәханы иахьыҟоу, насгьы аҳәаанырцәтәи аҵарауаа ааны иҭырҵаартә еиԥш аҭагылазаашьа аԥызҵаз егьа умҳәан дара роуп.

Аҵыхәтәаны иацысҵарц сҭахуп Умар иаб иашьа Ерик Џьакониеи иареи аинкубатор ала абнакәытқәа (афазанқәа) ылхны, иааӡаны ахәыҳаракырақәа рҿы ишоурыжьуа, абнара ԥсаатәла идырбеиарц азы. Аха уи атәы анаҩстәи санҵамҭаҿы…

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

308
Книги и учебники

Амыцхә ахықә ҳазааигәахахьеит: ҳбызшәазы гәҭахәыцрақәак

63
(ирҿыцуп 16:19 12.06.2021)
Рашәара 10 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы имҩаԥысит аԥсшәа змырҿио апроблемақәеи урҭ рыӡбашьеи ирызкыз Азеиԥшмилаҭтә лингвистикатә форум. Уи иаҭааз апоет, ажурнал "Алашара" аредактор хада Анатоли Лагәлаа абызшәа аҭагылазаашьазы игәаанагара ҳацеиҩишоит.

"Хымш рышьҭахь, есышықәса ишыҟарҵалац еиԥш, Дырмит Гәлиа игәалашәара иазкыз ахәылԥаз ыҟан, даҽакала иаҳҳәозар, амузеи иазгәанаҭон апоет ду имшира. Иҟан 30-ҩык раҟара ауаа, еиҳарак шәҟәыҩҩцәан. Уи ахәылԥаз сгәы иамыхәагәышьеит. Дырмит Гәлиа ду, ҳлитература мацара акәым, ҳкультура зегьы ашьаҭаркҩы, иҩны ҳтәаны имшира азгәаҳҭозу, амагазин аиҳабык иҩны ҳтәазу аиҩдыраара уадаҩын".

Аԥсны жәлар рпоет Баграт Шьынқәба "Имшынҵақәа" рыҟнытә.

Аԥсуаа 50 шықәса раԥхьа Дырмит Гәлиа игәалашәара ҳшазныҟәоз еиԥш иахьа уи ибызшәа ҳазныҟәошәа збоит.

Ҳара ҳиааира ду ашьҭахь даара акыр аамҭа ҳацәцеит ҳбызшәа иахьахәҭоу аҭыԥ аҿы ахагаларазы, акыраамҭа ааҵра иҵаргылан иҳаман. Ари гәнаҳа дууп ҳбызшәеи ҳаԥсадгьыли зыхқәа рықәызҵаз ҳтәыла ахьчаҩцәеи иахьа уажәраанӡа имырӡӡакәа иаҳзаазгаз ҳажәлари рҿаԥхьа. Ҳара ҳмалқәа зегьы иреиҳауп ҳбызшәа, убри азы ихьчатәугьы зегьы раԥхьа иара ҳаргылароуп. Даҽа абиԥарак, абыржәы ишцо, акгьы ҳахьымӡаӡакәа ианҳацәца, нас даара ицәгьахоит ҳбызшәа архынҳәра, аиқәырхара.

Ҳара ҳабиԥараҿ иҳаргылароуп ҳаԥсуа жәлар зегьы ҳбызшәа дырҵаразы акәаԥ! Убри азы иреиӷьӡоу ҳҵарауаа рыхшыҩқәа еиларҵароуп, иахьа ихиоу, иҟаҵоу, ҳхәыҷқәа ҳбызшәа аҵаразы ирыдыркылартә иҟоу рызнагатәуп, ирыларҵәатәуп. Сара сгәанала, уи ашықәс рацәа аҭахӡам, иҳацәцахьоу аамҭа, аӡыхәашь еиԥш, ҳацҳақәа акыр хнаххьеит, ҳала ишабо, ҳашҭақәа ирҭалоит атәым бызшәа, ԥшәымара уа, ҳаҩнқәа ирыҩналоит… Ус анакәха, раԥхьа иԥшаатәуп иахьҳахьуа, нас - уи ахәшә!

Иахьа акреилызкаауа ауаа ирбоит збызшәазы згәы былуа уаҳа ишҳанармыжьуа, ҳзықәтәоу аҽы ахы иахьахәҭоу ианҳазмырха, аӷәра дара ишааныркыло!.. Урҭ иагьиашоуп, избанзар амыцхә ахықә ҳазааигәахахьеит…

Иахьа шьҭа изызхәыцтәу, имтәа-имыцәа инагӡатәу, иҳамоу, иҳахәо, уажәраанӡа иҭыжьу еиқәырханы, иҭыжьым ҭыжьны, хәыҷи-дуи абызшәа аҵараҿы ирыхәаша ацхыраагӡа бзиақәа ҟаҵатәуп. Аус зымуа рыцҳашьарада наҟ инкажьны, ҳаамҭа иацааиуа шьтыхны.

Убри аамҭазгьы азакәан рыӷәӷәатәуп, Аԥсны иқәынхо дарбан милаҭзаалакгьы, усс дызҿызаалакгьы, аԥсшәа имҵар ада ԥсыхәа имоуа, исзымҵеит, изласҵои ҳәа ҿарԥа изыҟамҵо, методикалагьы деиқәыршәаны, азакәангьы дзахымԥо!.. Убарҭ аҩбагь аус ишахәҭоу ианеицырулак, нас алҵшәа бзиагьы ҟалоит!.. Аԥсуа интеллигенциа убри аус хылаԥшра ӷәӷәа арҭароуп, ҳҿаԥхьа иқәгылоу ус ԥшьа хаданы избоит.

Иахьа уажәраанӡа аинтеллигенциа рроль зыӷәӷәамхеит, аҽеиҩшарақәеи, азеидымгыларақәеи, хи-ԥси мацара ҳахьашьҭалаз ирыхҟьаны, ҳбызшәа ала ҭраа ишҳахәаԥшуаз, иҳаҵагылаз аҿар рзы итәымуаҩны иҟаҳҵеит, иуҳәаргьы ауа, иумҳәаргьы ауа, уалацәажәаргьы ауа, уаламцәажәаргьы ауа. Ҳҿар абжаҩык еиҳа ирзымариаз абызшәа шьҭырхит, ршьа иалаз рхадыршҭит.

Ажурнал "Алашара" аибашьра ҟалаанӡа Аԥсны 17 000 нызқь екземплиар ҭыҵуан, иахьа иҭҳажьуа атираж зегьы 500 роуп. Сара ажәалагала ҟасҵоит ажурнал иааиуа ашықәс азы аинтернет аҿы еиҳа амч аиуртә азы аҭагылазаашьа аԥҵаразы. Иахьа 17 000-ҩык ракәым иаԥхьалаша, 100 000-ҩык рҟынӡа аԥхьалартә ихаҳгалароуп ҳаԥсуа литература.

Аибашьра ашьҭахь ҳбызшәа иазкны асеиԥш инарҭбаан ацәажәара ҟамлаӡацызт, иахьҳахьуа ҳмыхьуашәа ҟаҳҵоит, ҳацәшәаны иӷәӷәаны ҳнапы ақәаҳкӡом!..

Сара сгәанала, ари аҩыза аус ду еиҿызкааз абызшәа аиқәырхара иазкны аус бзиақәа ҟазҵахьоу зегьы рԥышәа рхы иадырхәоит, ҭаацәаракны аусура еицалагоит!.. Ус анакәха, ҳбызшәа аиқәырхаразы хара ихәыцуа зегьы еизибагароуп, ирҳәароуп зегь иреиҳау ҳмал анаҳзымыхьча, иаҳцәыӡыр шалшо, рҽеидыркылароуп иреиӷьӡоу ҳахшыҩҭрақәа!..  Убри аҭаацәара ду амҵәыжәҩа иҵанакыроуп егьырҭ абызшәа аус ԥшьа аизырҳара иаҿу ҳҵарауаа зегьы!..

Хыла аӡбахә сҳәар сҭахуп, макьана аҳәынҭқар иԥара мааҭкгьы аламҵаӡакәа, аԥсшәа ззымдыруа ахәыҷқәа рзы арҵага ссирқәа шҭрыжьхьоу Аԥсны афырхаҵа Леуан Миқаа дызхагылоу, Баграт Шьынқәба ихьӡ зху агәыҳалалратә Фонд. Араҟа ашьа аус ауит, Баграт ду имаҭа иабду ихиҵаз ацҳа амаакыра арӷәӷәара далагеит!..

Сара сгәанала, даара ирыцҳауп, даара ацхыраара рҭахуп Гәлиеи, Коӷониеи, Шьынқәбеи, Гогәуеи, Аџьбеи уҳәа ирацәаҩны ҳашәҟәыҩҩцәа рҩымҭақәа изырмыԥхьаӡакәа, аԥсуа бызшәа ахаара, аԥшӡара иаҵоу рзеилымкааӡакәа изызҳауа. Ари аус аӡбара абызшәадырыҩцәа мацара рымч ақәхаӡом, Аԥсуа ҳәынҭқарра ахадара азҿлымҳара ӷәӷәа ҟарҵароуп, зегь раԥхьа иӡбатәу аус ҟәадақәа рахь ииагатәуп ҳбызшәа аиқәырхара.

Ҳажәлар еиқәырхоуп, ихьчоуп, ицәырҵит Аԥсны Афырхацәа уи ахьчараз игылаз! Ус лахьынҵас иҳауит, уажәшьҭа ҳбызшәа ахьчаразгьы ицәырҵроуп Афырхацәа, ааи, ааи, хшыҩла аибашьраҿгьы Аԥсны Афырхацәа аҭахуп, ҳаԥсадгьыл зыхьчаз ирымаз агәаӷьреи агәаӷьи змоу ауаа гылароуп, амҩа рыҭатәуп, рымҩа иаԥгылоу аӡәыр дцәырҵуазар, имшаҭакәа ианыцатәуп!

Сыгәҭахәыцрақәа  хсыркәшар сҭахуп аԥсуаа зегьы иааҳацрымшәаӡо иҳацзааша абарҭ ажәақәа рыла:

"Сара ус ауп сшазхәыцуа, аԥсуа бызшәа ҳҭахымзар, изаҳҭахи Аԥсынтәыла, ҳаԥсыуаауп ҳәа ҳнапы занаҳҵои, иалаҳхуи. Избан акәзар ажәларқәа рыцыԥхьаӡа, иуҭаху ажәлар га, раԥхьаӡа зҵаарас игылоу абызшәоуп, абызшәа зцәыӡыз ажәлар – уи жәларӡам, уи иқәӡааит ауп иахьӡу. Ԥыҭҩык ус иазхәыцуеит, Аԥсны Ахада аԥсуа бызшәа идыруазароуп. Аԥсны ахада иаамышьҭахь егьырҭгьы ԥыҭҩык ирдырыр ами, Аминистрцәа реилазаара ирҳәалароуп… Ԥхьаҟа аԥсуа бызшәа ззымдыруа ауаҩы, ахәыҷы ара иԥеиԥш ыҟаӡам…"

Арҭ ажәақәа сара истәӡам, ари зҳәаз Аԥсны Раԥхьаӡатәи Ахада Владислав иоуп!

Ҳбызшәа ахаангьы иԥсӡом,

Ашьанҵа еиԥшны иӷәӷәахахьеит…

Изаҭәазымшьо - изырҵысӡом,

Сацәымҩашьо агәра згахьеит!..

Нас дарбану са сҿы зкуа,

Сыбжьы аӷьеиҳәа исыргахьеит…

Аԥсуа ила Аԥсны ҭәуа

Мышкызны ишызбо агәра згахьеит!..

63

"Спутник V"-и сареи ҳшааибыз, мамзаргьы алаҵаҟаҵаразы згәаҭарақәак

195
(ирҿыцуп 16:23 09.06.2021)
Акоронавирустә инфекциаҟынтәи алаҵа дшазыԥшыз, агәыр ашьҭахь лхы шылбо, насгьы алаҵаҟаҵара апроцесс еиҳа еиӷьны имҩаԥысырц азы иҟаҵатәу ҳәа илбо азы лгәаанагара дазааҭгылоит Sputnik Аԥсны аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.

Изеицәааӡарызеи, акоронавирустә инфекциаҟынтәи алаҵа Аԥсныҟа ианаарго ҳәа сыԥшын. COVID-19 цәырҵижьҭеи иахьынӡасылшоз сҽацәысыхьчон, аха зегь акоуп гәынхәҵысҭала еилыскаауан ачымазара саргьы сҭаацәагьы ирыласыр шалшоз. Ари аҿкычымазара иахҟьаны маҷ алыԥсаа ҳаума, иара убас ӷәӷәала ачымазара зшьара иқәнарҟьаз рацәаҩгәышьоуп. COVID-19 рыхьит исзааигәааз ауаа, урҭ рахьтә иҟоуп ауадаҩрақәа зызцәырнагаз.

Астатистика ҳазааҭгылозар, ачымазара зыхьыз 15 нызқьҩык рҟынӡа ыҟоуп, рыԥсҭазаара иалҵит 230-ҩык инареиҳаны. Апандемиа иснарҵаз атәы сҳәозар, инамыцхәны анапыӡәӡәара, ауаа рацәа ахьыҟоу амнеира, ацәгьа-абзиа агыжьра уҳәа, ажәакала, ҳаԥсҭазаара иаланагалаз рацәоуп, асабрада аныҟәгара аԥхьа инаргыланы.

Аҭагылазаашьа абас ишыҟоугьы, ари ачымазара акашәа изымбо, агәра зымго ауаа шыҟоу уажәгьы иубарҭоуп аԥсуаа ахьеизо унрылаԥшыр, еиҳаракгьы ақыҭақәа рҿы ацәгьеи абзиеи рымҩаԥгашьа уацклаԥшыр, ақалақь аҿгьы иахьубарҭоу рацәоуп...

Ажәакала, сыԥшәмагьы саргьы даара иаҳҭахын алаҵа ҳалаҳҵарц. Сыҷкәын аиҳабы иакәзар, уи дахыццакуам. Алаҵа атәы анысҳәа, иазгәасҭоит хышықәса раахыс агрипп чымазараҟынтәи алаҵа шыҟасҵоз. Иахьагьы убри акәу џьысшьоит COVID-19 сааигәа иаазмышьҭыз.

Уажәшьҭа алаҵаҟаҵара иадҳәалоу ахҭысқәа.

Раԥхьатәи алаҵа ҟасҵеит лаҵара 18 рзы. Заа аполиклиникаҿы сцаны асиа сҽанысҵеит. Ианаамҭаз асааҭ 9 рзы Аҟәатәи актәи аполиклиникаҿы сыҟан. Инеиԥынкыланы ҩ-сааҭк аамҭа агеит. Раԥхьа иҟазҵо рзы аиқәыԥхьаӡара ҟарҵоит иаази имаази еилдыргарц, нас атерапевт духәаԥшны ушьақәыӷәӷәара зеиԥшроу уҳәа угәабзиара иадҳәалоу азгәаҭақәа ҟалҵоит, ақьаад халырҭәаауеит. Анаҩс, авакцина аагара ицоит аҳақьымцәа. Уи ашьҭахь агәаран иқәгыланы аӡәаӡәала ари апроцедура иахысуеит.

"Спутник V"-и сареи ҳшааибыз, мамзаргьы алаҵаҟаҵаразы згәаҭарақәак

Актәи аполиклиникаҿы алаҵаҟаҵара адагьы абжьааԥнытәи ачымазцәа рымоуп, убри аҟынтә, иубоит ари аус ишеиланархо амедусзуҩцәа. Аполиклиника ахыбра шыҟоу атәы ҳҳәозар, ауадабжьарақәа акыр иҭшәоуп, хазы иалкаау, иманшәалоу уадак ыҟам, убри аҟынтә, аҭымыҭшәарра апациентцәа ирзыманшәаламызт. Актәи амш азы асааҭ 12 рзы схы сақәиҭхеит, алаҵа сгәабзиара уадаҩра дук анамҭеит, маҷк схы сыхьуан, насгьы агәыр ахьаларҵаз сныруан. Иацы рашәара 8 рзы иҟасҵеит аҩбатәи алаҵа. Аамҭа шаҟа сцәагаз атәы сҳәозар – сааҭк ауп. Агәаран рацәамызт, ииашоуп, алаҵа шулаҵоу азы иурҭо ақьаад ахарҭәаара, уи аҳақьым хада лҿы амҳәыр аархара маҷк аамҭа агоит. Ус акәзаргьы, иубоит аполиклиникаҿы еиҳа аиҿкааратә усқәа маншәаланы ишыҟоу, уи иацхраауеит алаҵаҟаҵарҭа ақалақь егьырҭ аҭыԥқәа рҿгьы иахьаадыртыз. Аҩбатәи алаҵа аныҟасҵа ашьҭахьгьы, макьаназы сгәы бзиоуп.

Исҳәарц сылшоит алаҵеи сареи даара иааибуа ҳауп ҳәа. Иахьа Аԥсны алаҵа ҟазҵахьоу 2000-ҩык инарыцны иҟоуп. Иааргаз ахыԥхьаӡара ф-нызқьи бжаки ыҟазар, излазҵахьоу зынӡагьы ирацәаҩӡоуп узҳәом.

Сгәы ишаанаго ала, икәанызануа ауаа рзы алаҵаҟаҵара иҵегьы ирманшәалазар бзиоуп. Ақалақь аҿы инхо аполиклиника рзааигәазар, араионқәеи ақыҭақәеи рынхаҩцәа зынӡагьы ирзыманшәаламзар ауеит алаҵаҟаҵаратә усқәа рыҽрылагалара. Алаҵа ҟарҵеит ақыҭаҿы инхо сыуацәа. Уи азы дара заа рҽанырҵан, нас амашьына аанкыланы араионтә центр ахь ицеит. Иахьа автобусқәа усҟак излабжьам ала, анхаҩы изымариахарым ақыҭаҟынтә ақалақь ахь ацара, еиҳаракгьы абыргцәа. Убри аҟынтә, алаҵа аҟаҵраа зҭаху, аха абарҭ хыхь еиқәыԥхьаӡоу аусмҩаԥгатәқәа ирыхҟьаны сҽазызымкуа рзы алаҵа "рыԥгалатәуп". Уи иаанго, иаԥҵатәуп еиҳа иманшәалоу аҭагылазаашьақәа. Макьанагьы ауаажәларра иахьынӡаҵаулоу рзеилкаауам, ма еилыркаарцгьы рҭахым COVID-19 захьӡу ачымазара заҟа игьангьашу, уи адагьы, аԥсуа ҳақьымцәа аџьамыӷәа цәгьа шырхырго аковид-центрқәа рҿы.

Даараӡа аԥырхага ҟарҵо џьысшьоит, асоциалтә ҳақәа рҿы COVID-19 иадҳәалоу алаҵа ауаҩы дашьыр алшоит уҳәа, еиуеиԥшым аҳәамҭақәа ахьыҟарҵо. Иҟалап иҵегьы ауаажәларра рхаҿы анагаразы атәы здыруа аспециалистцәа абри аус телехәаԥшралеи егьырҭ аинформациатә хархәагақәеи рҿы иқәыгылар ахәҭазар. Уажәы аԥкрақәа рӷьырак амхуп, атуристтә сезон ашәхымс ҳалагылоуп, насгьы, ақьафурҭақәа рҿы ҽаҩраҭагалан ачароурақәа изларысакьаҳәымҭоу ҳазхәыцны иаҳҳәозар, алаҵа ҟаҳымҵар, иалшоит ачымазара дырҩегьых амҽхак арҭбаар.

Аӡы иаго ҳәҳәабжь иаҳаӡом шырҳәо еиԥш, ачымазара ҳархны иҳалсаанӡа, сгәанала, алаҵа ҟаҳҵар еиӷьзар ҟалап. Алаҵа ҟасҵеит, аха уи иаанагаӡом асабрада аныҟәгара зынӡа саҟәыҵуеит ҳәа.

Акы заҵәык, аҩбатәи алаҵа ашьҭахь апсихологиатә ҭынчра сзыхынҳәит. Даара саргәамҵуан ачымазара азхәыцра, исыхьума, исмыхьуама ҳәа астресстә ҭагылазаашьа сыман сҳәарц сылшоит.

Алаҵаҟаҵарала ачымазара аҽацәыхьчара аҭахны исыԥхьаӡоит. Иаҳҳәап, аҵыхәтәаны акоронавирус аҽацәыхьчаразы аоперативтә штаб аҟынтә иҳауа аинформациа иаҳәоит: "Игәаҭоу 234-ҩык рҟынтә, 42-ҩык инареиҳаны акоронавирус рцәа иалоуп". Уи иаанагоит ари аҿкы ахьаҵра агәы ишҭам. Агәабзиара шәоуааит зегьы!

Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.

195

Аҟәа абылра ахьыҟалаз уаанӡатәи акондитертә фабрикаҿы амца аанкылоуп

8
(ирҿыцуп 14:37 13.06.2021)
Аҟәа ақалақь Ешба имҩаҿы игылоу уаанӡатәи акондитертә фабрика ахыбраҿы абылра ҟалеит амҽыша рашәара 13 рзы аҽнышьыбжьон, амца акит зықь ԥшьыркца метра инареиҳаны аҵакыра.

АҞӘА, рашәара 13 – Sputnik, Бадри Есиава. Аҟәа абылра ахьыҟалаз уаанӡатәи акондитертә фабрикаҿы амца ырцәоуп ҳәа аҭыԥ аҟынтәи адырра ҟаиҵоит Sputnik акорреспондент.

Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рзы аминистр Лев Кәыҵниа иажәақәа рыла, амца уаҳа иацлаӡом, амцарцәаҩцәа ахыбра иҩналаны аихагылақәа зегьы ргәаҭара иалагеит.

Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, амцарцәара иаҿын Аҟәа ақалақьи Аҟәеи Гәылрыԥшьи араионқәеи иртәу амцарцәаратә гәыԥқәа ааба. Иара убас ацхыраара ҟарҵеит урыстәылатәи аруаа.

© Sputnik / Томас Тхайцук

Аҭыԥ аҟны аус руеит амилициа аусзуҩцәа, Аԥсны АҶА амедицинатә усбарҭеи аԥшаара-еиқәырхаратә гәыԥи русзуҩцәа.

Амцарцәаразы иадԥхьалан Аҟәа ақалақь ахадара иатәу аӡымҩангага машьынагьы.

Амцакра азеиԥш ҵакыра зықь ԥшьыркца метра инареиҳауп.

Заанаҵатәи адыррақәа рыла, амца акит ахыбра аҭуан, уи мзызс иаиуз аҭҵаара иаҿуп. Ауааԥсыра рахьтә аӡәгьы ааха имоуӡеит.

8