Леон иорден занашьоу афырхаҵа Зиуар Чычба

Аԥсадгьыл ацәыӡра иацу ахьаа здыруаз аԥсуа хылҵшьҭра Зиуар Чычба

95
(ирҿыцуп 17:17 17.08.2015)
Нанҳәа 14 - Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аналага амш аҽны даҳгәалаҳаршәоит уи амцашыра ахы инаркны иалагылаз, зыԥсадгьыл ахақәиҭра зхы ақәызҵаз Сириантәи ҳашьа - афырхаҵа Зиуар Чычба.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Аҳәаанырцәынтәи аԥсыуак ила аҭаԥшра, еиҳа ианыуадаҩыз аамҭазы, аӡәк данышәҩыкыз ҳара ҳзы – 1989шықәсазы  Қырҭтәыла имҩаԥнагоз аполитика ҳажәлар апротест аназыҟарҵоз, мчыбжьыла афилармониа аҟны ианеизоз, ԥхыӡу лабҿабоу агәра рзымго, СССР апаспортқәа рыманы, "Ҳара ара ҳатәуп, ҳаԥсадгьыл ахь ҳхынҳәит" ҳәа Сириантәи раԥхьаӡа акәны иааз ҳџьынџьуаа ируаӡәкыуп Зиуар Чычбеи, Амер Кәыџбеи.

"Иҟан арахь ҳаара иадҳәалаз ауадаҩрақәа. Уахык ҳаангылеит Баҭым, ҳауацәа рҿы, анаҩс Зиуари сареи ҳааит Аԥсныҟа. Сара азныказ иџьасшьеит ақалақь ҳаналала, ауаа ыҟаӡамкәа иҭацәны иахьызбаз. Аха афилармониа ҳаназааигәаха, ауаа рацәа ҳнарылаԥшит. Анаҩс, еилкаахеит ажәлар реизарақәа зызкызгьы", – игәалаиршәоит Амер Кәыџба.

Аҳәаанырцәынтәи ҳашьцәа Аԥсныҟа рыхынҳәра гәыблыла иргәаладыршәоит аҭыԥантәи аԥсуаа.

"1988-1989-тәи ашықәсқәа рзы убри аҩыза ҭагылазаашьак ыҟан Аԥсны, ҳдиаспора ирхылҵшьҭраз аӡәы данаҳбалак, акыраамҭа иаҳхашҭуамызт. Ҳаиқәшәарақәа, ҳаиԥыларақәа иахьагьы уаҵәгьы иԥхаӡа сгәалашәараҿы иаанхоит. Исхашҭӡом ахаан, 19889 шықәсазы, афилармониаҿы ҳажәлар рыгәҭыхақәа зегьы анырҳәоз, апротест аныҟарҵоз аамҭазы, Амер Кәыҿбеи, Зиуар Чычбеи асцена ианаақәла, "Ҳара ҳаԥсыуаауп, Аԥсны ҳанхарц ҳааит" — ҳәа рыбжьы анаадырга, ҳажәлар адруҳәа ишгылаз. Шаҟаҩы ргәы шьҭнахзеи ари ахҭыс. Анаџьалбеит, ҳашьцәа  ҳзыхынҳәуазаап ҳәа агәыӷра лаша ҳазцәырнагеит зегьы. Анаҩс, ҳаиҩызцәахеит, ҳаиҭанаиааиуан, ҳаибабон", –илгәалалыршәоит апоетесса Гәында Сақаниаԥҳа.

Еибаԥшааит, еигәныҩит, аамҭаказы еицәыӡхьаз, аҭоурых еиҟәнашахьаз Зиуар ижәлантәқәа Чычааи иареи.

"Иҳаҳахьан Сириа ҳажәлантәқәа шынхоз. Апоетесса Нелли Ҭарԥҳа  убра дыҟан. Данаа иҳалҳәеит  ҳашьцәа Чычаа шылбаз, ԥшра-сахьала ҳара ишҳаиԥшыз. 1989 шықәсазы, афилармониаҟны аизараҿы сыштәаз, Нелли Ҭарԥҳа асцена даақәлан, еизаз ирылалҳәеит Сириантәи Зиуари Амери шааз. Сара уамашәа избеит, даара иџьасшьеит. Дыԥшӡаӡа Зиуар санынаиҿаԥш сгәы нҭыблааит. Асценаҿы схалар сҭахын, аха сыԥхашьеит, исзымгәаӷьит. Аизара анхыркәшаха, дсыԥшаан аԥсшәа иасҳәеит.  Аԥхьаҟа дарӷьажәҩангьы днаҳавагылеит. Ус ишыҟаз, иани иаби, иашьеиҵби ааит. Убас ауаҩы дизааигәан, аешьара зегьы уамашәа даҳбон", –гәыблыла игәалаиршәоит Борис Чычба.

  • Леон иорден занашьоу афырхаҵа Зиуар Чычба
    Леон иорден занашьоу афырхаҵа Зиуар Чычба
    © Фото : Сырма Ашәԥҳа лархив аҟнытә
  • Аишьцәа Зиуари Заури Чычаа
    Аишьцәа Зиуари Заури Чычаа
    © Фото : Сырма Ашәԥҳа лархив аҟнытә
  • Аишьцәа Зиуари Заури Чычаа рнышәынҭрақәа
    Аишьцәа Зиуари Заури Чычаа рнышәынҭрақәа
    © Фото : Сырма Ашәԥҳа лархив аҟнытә
1 / 3
© Фото : Сырма Ашәԥҳа лархив аҟнытә
Леон иорден занашьоу афырхаҵа Зиуар Чычба

Аҷандара ақыҭан инхо Константин Чычба иакәзар, игәырӷьара ҳәаак амаызт, зыӡбахә иаҳахьаз, аха лабҿаба иимбацыз Зиуар Чычба Аԥсныҟа дааит  ҳәа аниаҳа. Убри аҽныҵәҟьа дишьҭаланы Аҟәаҟа дааит, аха еиқәымшәеит. Адырҩаҽноуп ианеибабаз.

"Ари аҩыза ахҭыс шаасаҳазҵәҟьа еиԥш, Аҟәаҟа сцеит. Аха исықәымшәеит. Ауха Нальчикҟа ацара ргәы иҭазаарын дара, абилеҭқәагь аахәан ирыман. Аха, сышрышьҭаз анраҳа, рцара иахдырԥан, аҩны исзааит. Иҳалшоз ала, агәыла-азла ҳлеидтәалан, пату рықәысҵеит", – иҳәеит Константин Чичба.

Зиуар Чычба ирласны аратәи аԥсҭазаара иҽаиршьцылеит, аҩызцәа ирҳаит.

"Даара даамысҭашәан. Ихы-иҿы ианубаалон ахаҵара, агәаӷьра. Уахьихәаԥшуаз  дуаҩ ҭынчын. Амцеиԥш доуҳа ӷәӷәак ицран. Мыцхәы дцәажәомызт. Идыруан иҟаз аҭагылазаашьа зеиԥшраз. Иԥсадгьыл аҿы дахьыҟаз даара дгәырӷьон, даара пату иқәаҳҵон, ҳихӡыӡаауан", – ҳәа азгәалҭеит Гәында Сақаниаԥҳа афырхаҵа дихцәажәо.

Ԥсыуаҵасла иааӡаз, ламысла адунеи иқәыз Зиуар, згәы аартыз, зыблақәа еснагь изхаччоз, иԥхашьа-ԥхаҵо иҟаз уаҩын.  Ус, Аԥсны дахьааизгьы, аҭаацәара далалеит.

Аҷандара инхо Константин  Чычба, Зиуар ԥас дҟаиҵеит. Аҭаацәара даналала, ауаа рацәа адыԥхьаланы аԥсуа ҵасла ачара ду изиуит. Ирацәаҩын атәым ҳәынҭқаррақәа рҟынтә иҟаз асасцәагьы.

"Сара исеиҳәеит ҭыԥҳак дшигәаԥхаз. Даԥсыуазар, даага ҳәа иасҳәеит. Ачара аҿҳәара аҳҭеит. Аҽыҩҷкәынцәа, аҽҟазацәа сыԥшааит. Аҭаҳмадацәа рхылԥарчқәа рхаҵаны, аҭаца дзықәтәаз аҽы аҭарчеи ақәҵаны, убас илԥыланы, ашәа  ҳәо агәарԥ дрыманы иааҭалеит. Ҳгәырӷьеит, ҳахәмарит, ҳаччеит. Асасцәа даара иргәаԥхеит ирбаз, ираҳаз", – игәалаиршәоит Константин.

Ус, иҟалеит аибашьра. Издыруадаз усҟан Зиуар Чычба иԥсадгьыл аҿы игәахәтәы дахьӡомызт, иқәыԥшра аҳәаақәа дзырҭысуамызт ҳәа?

Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аԥхьатәи амшқәа инадыркны Зиуар бџьаршьҭыхла иԥсадгьыл ахьчара дазгылеит.

Зиуар иҩызцәа изларҳәо ала, аибашьара ианалага нахыс ҟазшьалагьы, ҭеиҭыԥшлагьы иҽыиԥсахит. Уаанӡа дшыҟаз акәымкәа гәҭынчымрак инубаалон. Гагра ахақәиҭтәразы имҩаԥгаз аԥшыхәратә ҽазыҟаҵарақәа дрылахәын Зиуар. Мамзышьха азааигәара ахәра ӷәӷәа иоуит. Мышқәак ааҵуаны, Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵуеит, Гагра ахы ианақәиҭыртә амш аҽны.

"Ҳанаахьаԥш ҵаҟа дкажьын. Аснаипер ихымҭа ихыҵәҟьа иақәшәеит. Иԥсахәага ҭан. Иаразнак снеихаххит. Сыбжьы уаҳауама ҳәа саниазҵаа, ааи ҳәа сеиҳәеит. Дышьҭыхны амашьына дақәаҳҵеит, ахәышәтәырҭахь ддәықәаҳцеит, мышқәак иԥсы ҭан. Зиуар даԥсыуаҵәҟьан. Ахаҵара ӷәӷәа илан", – игәалаиршәоит ицеибашьуаз иҩыза Салидаҭ Инал-иԥа.

Зиуар Чычба ҽеила ибаха рмаӡакәа, ргәы ҿикааит дыздыруаз зегьы.  Иара ишьоуразы абџьар даҵагылан уи иашьа, Аиааира агара иалахәыз Заур Чычба. Аха, рыцҳарас иҟалаз, аибашьра ашьҭахь, Заур машәырла араҟа дҭахоит. Аишьцәа аҩыџьагьы Аҷандара ақыҭан, Константин Чычба игәараҭаҿы анышә иамадоуп.

"Имаакәа иҟандаз, исымбакәа сыҟандаз. Рылахь ус ианын, рыҿҳәара кьаҿын. Хылҵк дрымазар, ҳгәы амбаауаз. Ргәыбылра ааҳаркны, наӡаӡа инаҳԥырҵгәышьеит", – илаӷырӡқәа мчыла иҵәахуа, дҳацәажәон Константин.

2008 шықәсазы, Аԥснытәи аделегациа Сириа ианаҭааз, ҳара иҳақәшәеит Зиуари Заури рани раби. Урҭ ирҳәоз акакәын:

"Ҳара ҳԥа иԥсадгьыл дахаҳбаауам. Ҳгәы ҭынчуп. Дхәыҷаахыс збара даргәаҟуаз иԥсадгьыл аҿы инышәнап ҟалеит. Иаҳдыруеит Зиуари Заури рыԥсы шҭынчу, изызгәыкуаз рыԥсадгьыл ахьырбаз, уи ахьчара рхы ахьақәырҵаз. Ҳара даҽа ҩыџьа аԥацәеи аԥҳацәеи ҳамоуп. Иҟами нас зынӡа зыҩнашәқәа акыз, зԥазаҵәқәа ҭахаз? Ҳара ҳахшара, ихәыҷы аахыс ирылаҳааӡон атәым дгьыл ҳшықәынхо, аха ишҳамоу акыр ахара иҟоу Аԥсадгьыл – Аԥсны".

Иахьа Зиуари Заури рани раби нхоит дара рызхара збара иахьымӡаз рыԥсадгьыл Аԥсны ԥшӡа аҟны.

Зиуар Чычба, иԥсадгьыл аҿаԥхьа инаигӡаз ауалԥшьазы ианашьоуп Леон иорден.

Зиуар Чычба
© Фото
Зиуар Чычба
95

Ҷыҭанаа амаинингқәа рызҵааразы: аҿыхра мацара азхаӡом

0
(ирҿыцуп 10:24 24.01.2021)
Аҟәа араион ахада Алхас Ҷыҭанаа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит амаинингқәа рҿыхразы ицо аусуреи, уи алҵшәа аманы иҟаларцаз иҟаҵатәуи ртәы иҳәеит.
Раионк аԥсҭаазараҟынтә: Ҷыҭанаа амаинингқәа рызҵааразы

"Аусурақәа амаинингқәа рҿыхразы ҳаҿуижьҭеи акрааҵуеит. Аха уадаҩрас иҟоу акоуп, аҿыхрада уаҳа азин ҳамаӡам. Акы аҿыхны егьы аҿы унеиаанӡа, иаҿырхыз аҿаркуеит. Азинтә усбарҭақәа ироур алшара ԥҟарада аус зуа афермақәа рмаругақәа рымхразы, убри лҵшәаны иҟалоит, уи азы административтә кодекс алагалақәа аҭахуп. Шьҭа ҩымз раҟара ҵуеит ари азҵаара аганахьала аусурақәа цоижьҭеи уахгьы-ҽынгьы. Афермақәа дуқәа иаҿаҳхыз амаругақәа доусы рыҩныҟақәа рахь иргеит. Амаҵурҭақәа, аҩнаҵаҟақәа, аҭуанқәа рҿы иқәыргылан аусура иаҿуп. Убри ауадаҩрақәа ҳазцәырнагоит. Ауаҩы иҿы унеины аҿыхра ҟалом, уи аҩыза азин ҳамам. Арцәара уи ус мариоуп, амаинингқәа ахьыҟоу зегьы еилкааны иҳамоижьҭеи акрааҵуеит, аха иурцәеит - иаҿаркит, убри аҟнытә акгьы аҽаԥсахӡом", - еиҭеиҳәеит Ҷыҭанаа.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

0

Аӡын агәеисыбжь: асы, ачалт аргылара, ашәарыцара абзиабаҩцәа

4
(ирҿыцуп 10:22 24.01.2021)
Оҭҳара ақыҭан инхо, ашәарыцара абзиабаҩцәа иреиуоу Раули Аиба аӡын дыззышәарыцои, аԥҟарақәа дышрықәнаҟәои ртәы дазааҭгылоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.

Аԥсны шамахамзар аҵаа ӷәӷәақәа ҟалаӡом, асы леиргьы ҽнак-ҩымш рыла инышьҭыҵуеит, ашьха қыҭақәа рахь еиҳа аҽаннакылоит акәымзар.

Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik

Акрааҵуан ҳаԥсабара сыла ишәыбны иҳамбеижьҭеи. Иблахкыгахаз аӡын агәеисыбжьгьы аҭҳара-аҭҳараҳәа иуаҳауа иҟалеит. Аӡын ҽа ԥсык ахалеит: ашәарыцаҩ изаԥ дназыԥшит, ахәыҷы асеигәыдҵарахь деихеит, ахәыҷы моу, адугьы асырбылгьа ирапар цәгьа имбеит.

© Foto / Есма Ҭодуаԥҳа
Оҭҳара ақыҭан илеиз асы

"Ҳхаан ас дуқәа леиуан, аҵаа ҟалон, ҳанхәыҷыз ачалт ҳаргылон, аҵарақәа ҳкуан. Уажә ҳа ҳхәыҷқәа ачалт закәу рыздырӡом, аӷәқәа рыла еидыргыланы, ашашәа аҵданы, алаба хәыҷқәа аҵаргыланы, ардәынақәа ааиуан, аҵарақәа. Уажә амода ҽакала иҟалоу, ахәыҷқәа уи аинтерес рымам. Анкьа асы злеиуаз еиԥш уажәы илеиӡом, сынтәа хәҷык ицәгьақәам. Уажәы асы илеиз ачымазарақәа крыкаҟазар иқәнагоит, ашәыргьы иазеиӷьуп, адгьыл иазеиӷьуп, аҽаҩрақәа ирзеиӷьуп, ахәаҷамаҷақәа ықәнахуеит, иара ауаагьы ирзеиӷьуп", – иҳәоит Оҭҳара инхо Раули Аиба.

© Foto / Есма Ҭодуаԥҳа
Оҭҳара ақыҭан, Есма лҭаацәараҿы ачалт дыргылеит

Раули Аиба ашәарыцара абзиабаҩцәа дреиуоуп. Иара имоуп ала шәарыцақәагьы. Уажәтәи аамҭазы хара имцакәа, ааигәа-сигәа ишәарыцо иршьуа ардәына, аҳәыҳә, акәатақәа роуп иҳәоит. Аамҭацыԥхьаӡа иара ахатә гьама амоуп ҳәа азгәаиҭоит иара.

© Foto / Есма Ҭодуаԥҳа
Бармышь ақыҭан акәаҭақәа рзы ишәарыцоит

"Амнахь, Аџьхәа ҳәа иашьҭоуп, уажә сцан игәаҭаны сааит, абнаҳәақәа амоуп. Уахь амшә инаркны, ашәарахқәа рацәаны иамоуп, ашәарацыцәагьы рацәоуп, аха иаргьы ыҟоуп. Уажә сахьыҟаз рышьҭақәа ҳәа акагь сымбаӡеит, нас ҽазнык сцароуп. Нас ҳара ақәыџьмақәа цәгьала аԥхасҭа ҳарҭоит. Сынтәа ԥшь-хык ҳцәырфеит убыс. Уи аԥхасҭа ҟамларц азы уахеҩароуп, игәауҭалоуп. Ашәақь амашәыр ацуп, уахьхысуа, ушхысуа гәауҭароуп, агәыз ҳәа ухысит ҳәа иҟалаӡом, анахьхьигьы аӡә дгылазар гәауҭароуп, ашьацма еиԥхьыттоит, ана абардра ыҟазар ҟалоит, ана аҵлақәа гылоуп, ауаҩы аӡәы дгылазар даҵәахыр ҟалоит, ишәарҭоуп, убри аҟнытә зегьы ишәаны-изаны иҟауҵароуп, уахьхысуа гәауҭароуп", – еиҭеиҳәоит ашәарыцаҩ.

© Foto / Есма Ҭодуаԥҳа
Оҭҳара илеиз асы

Ааигәа дыҟа, хара дыҟа ашәарыцаҩ аԥҟарақәа дрықәныҟәозароуп уеизгьы. Ирҳәоит аӡын шӡыну имҩасыр, адгьылгьы иазеиӷьхоит, аԥсабара иазеиӷьхоит, аҳауагьы аҽарыцқьоит ҳәа.

Ашықәс ҿыц алагамҭа агәыӷра унаҭоит уи иацааиуа аамҭақәагьы лҵшәа бзиала имҩасып ҳәа.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

4