́Аҳәаанырцәтәи аԥсуа диаспора аибашьцәа ргәыԥ

Аԥсадгьыл ануԥхьо: Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеранцәа ргәалашәарақәа

273
(ирҿыцуп 16:45 14.08.2015)
Аԥсны ахақәиҭра зхы ақәызҵаз афырхацәа ргәалашәара амш аҽны Sputnik акорреспондент аибашьра аветеранцәа ргәалашәарақәа анылҵеит.

АҞӘА, нанҳәа 14 — Sputnik, Сырма Ашәԥҳа. 23 шықәса раԥхьа уажәааны, Аԥсадгьыл ахьчаҩцәа инарыгӡеит руалԥшьа. Аӷацәа рҟынтәи ахы иақәиҭыртәит мраҭашәаратәи, мрагыларатәи афронтқәа рҟны ашьа зықәшуаз адгьыл. Иргеит Аиааира! Аха, ус имариамызт аибашьра амҩа анысра. Уи иацын хырԥашьа змамыз аԥсҭбарақәа. Аха, аԥсадгьыл хьчатәын. Ҳҭагылан ачҳареи агәаӷьреи зцыз аҽеидкылара аамҭа.

"Гагра анҭаҳарцәы, агәра ҳгеит Аиааира ҳара ишаҳгоз. Иарӷьажәҩаны иҳавагылан хатәгәаԥхарала иҳацеибашьуаз. Аиаша шәасҳәап, даара ҳгәамч дырӷәӷәон. Ҳажәҩахыр еибыҭаны, ҳаидгыланы ҳаԥсадгьыл ахьчараз иҳалшоз ҟаҳҵон. Иҳацәҭахаз маҷҩым. Анцәа иџьшьаны ҳаззықәԥоз алҵшәа аиуит", — игәалаиршәоит аибашьра аветеран, иахьа Аԥсны аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩ Шамиль Аӡынба.

Аԥсны аҭоурых адаҟьақәа ихамшҭыхәу рыцхәны ианхалеит нанҳәа 14. Ари амш еиднакылеит нырцәи-аарцәи зегьы. Еигәныуеит, рҽеидыркылоит ҳаибашьцәа. Аибашьра адәаҿы имаҷым аибашьҩы дзықәшәо ахҭысқәа.

"Сара исгәалашәоит, аибашьра аамҭазы Ҭырқәтәылантәи иааз аҷкәынцәа абџьар ҳарҭаӡомызт. Ҷыдала иаҳзыҟан аҭыԥантәи аԥсуаа. Ак ҳахьыр ҳәа иҳахӡыӡаауан. Иҳалшоз ала ҳаԥсадгьыл ахьчара ҳазгылеит. Агәра ҳгон Аиааира ҳара ишаҳтәхоз. Аибашьра аамҭазы ҳшеидгылаз еиԥш, аҭынч ԥсҭазаара аҟны аиааирақәа ҳԥеиԥшзааит", — иҳәеит, аҭоурых ашьҭа дазхьаԥшуа, аибашьра аветеран Сенер Гогәуа.

"Ҳара иаҳдыруан Аԥсны ҳара ҳаԥсадгьыл шакәыз. Аибашьра ианалага жәамш ааҵуаны Ҭырқәтәылантәи сашьцәа срыдгыларазы сааит. Еицааз ҳахьтә, иҟоуп иҭахақәаз. Урҭ рыԥсадгьыл аҿы анышә иамоуп. Агәра ганы сыҟоуп рыԥсы шҭынчу", — дҳацәажәоит, иахьа зыԥсадгьыл аҿы инхо, аибашьра аветеран Рыдуан Агрба.

Заҟа иуадаҩузеи аибашьраҟны уҩыза данувыршьаауа. Аибашьҩы ихьаақәа ирхьаау, имчқәа ҩбазтәуа аӷа иҿаԥхьа-ашьоура. Доуҳала иӷәӷәоу, ахаҵара злоу аԥсуаа, уаҳа даҽакала рхы шԥамҩаԥыргоз, абџьар шьҭыхны Аԥсадгьыл ахьчарада.  Уи уалԥшьан ирыдын.

"Ҳаԥсадгьыл аӡәгьы иаҳҭаӡом. Аӷа  иҭыԥ дақәҳаршәоит. Аԥсны  аԥсуа идгьыл ауп. Ҳаԥсаанӡа уи ҳахьчалоит.  Иҭахаз ҳашьцәа рыԥсы ҭынчзааит", — иҳәоит  Ҭырқәтәылантәи еибашьра иааз Неџьаҭ Аргәын.

Иҭахаз аибашьҩы иан лзы, шаҟа ихьааузеи  аибашьра иацу ахҭысқәа ргәаларшәара. Урҭ рыҷкәынцәа рҳаҭгәынқәа ирықәҭәо рылаӷырӡ макьана имбаӡац.

"Арҭ амшқәа рзы ҳара хашҭра ҳазрықәым ҳаҷкәынцәа ирывагыланы еибашьуаз ҳџьынџьуаа, ҳашьцәа  Нхыҵаа, егьырҭ амилаҭқәа иреиуоу, зхы иамеигӡакәа ҳзыхьчаз зегьы. Аибашьра анцоз аамҭазы дара иааныркылоз аҭыԥ даара иӷәӷәан ҳиааира агараҿы. Рхымҩаԥгара еснагь ҳахаҵгылоит, хашҭра ақәымзааит рыхьӡ лашақәа", — ҳәа азгәалҭеит зԥа аибашьраҿы иҭахаз,  Аҟәа ақалақь анацәа рхеилак аиҳабы Гули Қьычԥҳа.

Аԥсҭазаара узынкылом, еснагь ԥхьаҟа ицоит. Иазхазааит аибашьра, инагӡахааит аҭынчра!

273
Атема ала
Рамаз Џьапуа: Аибашьра сара сзы нанҳәа 12 рзы иалагеит
Ахьӡ-аԥша апарк аҟны афырхацәа рбаҟа амҵан ашәҭ шьыҵәрақәа шьҭарҵеит
Аҟәа, Ахьӡ-аԥша амузеи аҟны ацәыргақәҵа аатит

Аԥсны аоперштаб: уахыки-ҽнаки рыла 108 коронавирус хҭыс ҿыци ԥсҭбараки

4
(ирҿыцуп 23:42 16.01.2021)
Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 506-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.

АҞӘА, ажьырныҳәа 16 – Sputnik. Акоронавирус зцәа иалаз, ҩ-ганктәи аполисегментартә гәыҵәкра змаз ахаҵа иԥсҭазаара далҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы, ажьырныҳәа 14 рзы.

Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 102-а, урҭ рахьтә 90-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 27-ҩык, ибжьаратәуп - 40-ҩык.

Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 36-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 26-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 26-ҩык, амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 57-ҩык апациентцәа.

Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 10486-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 8190-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 152-ҩык.

Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

 

4

"Амалқәа зегьы ирмалу" аҳамҭа аҵаки ҳамҭас иҟарҵои

16
Аҳамҭа аҵаки ҳамҭас иҟарҵои ртәы ҳзеиҭалҳәоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.

Аҳамҭа – ари ауаа рыҩнуҵҟатәи реизыҟазаашьа аазырԥшуа актуп. "Аҳамҭа" ақьабзтә ҵакыла уахәаԥшуазар, уи ауаҩы аԥсабара иаиҭо аҳамҭа аҵанакуеит, ахаҭабура аҳасабала – иаҳҳәап: "зқьы ааӡаны шәкы абна алаҵара". Ҳамҭас, ҭабурас иаанрыжьуеит иара убас, иԥшьоу ҭыԥк аҿы амаҭәарқәа (иаҳҳәап: ашәарыцацәа ашьха ианхыҵуа уи ашьапаҿы иаанрыжьуа ахҿа, аҳәа, ма даҽа бџьармаҭәак). Мамзаргьы аныҳәаҩ дандырныҳәо ихымԥадатәны аҳамҭа ирҭоит.

Аҳамҭа (маҭәарк) аӡәы даҽаӡәы иҭара аритуалтә ҵакы ныҟәнагоит, убри азын ихадароуп ҳамҭас иҟауҵо закәу, иуҭо амаҭәар ахаҭа аҵакы.

"Ичеиџьыка инапы иқәыргылан"

Аҳамҭақәа зегь раԥхьа игылоуп ачеиџьыка. "Ичеиџьыка инапы иқәыргылан диԥылеит" рҳәоит аԥсуаа, уи еиҳау аҳамҭа ыҟаӡам ауаҩы изы.

Ауаҩы идкылашьа зегьы иреиҳау малуп, убри аан ихадароу аишәа заҟа беиала ирхиоу акәым, аԥшәма ихаҭа ари акт иазыҟазаашьа ауп, уи иаанарԥшуеит иззынархоу ушизыҟоугьы.

Иалкаатәуп, ачеиџьыка шхадароу шааԥшуа аԥсуаа рныҳәаратә қьабзқәа рҿы. Иарбанзаалак аныҳәара акрыфара аритуал ацымкәа имҩаԥысуам, еснагь иныҳәо ауаҩы дзыхныҳәаз зегьы агьама дирбоит. Ари мацарагьы иунарбоит ачеиџьыка аҵакы аҳаракра, пату ақәҵара, амчра злоу адоуҳаратә функциа аҵаҵара.

Аԥстәы ма аԥсаатә

Аҷкәын игәаԥхо аҭыԥҳа лзы, ма харантә иааз асас изы, иара убас "ухы аасҭа бзиа иубо ауаҩы изы" ҳәа шырҳәо еиԥш, аԥсуаа иалкааз ҳамҭаны иҟарҵон ашьабсҭа аԥсы шҭаз икны, аҽы, мамзаргьы иԥшӡаӡа иҟоу, хәыц еиқәаҵәа злам аџьма, зтәыҩақәа ыршаны иҟоу. Ашықәс ҿыц адырҩаҽны акәзар, "гәныҳәа" ҳәа изышьҭаз ақьабз амҩаԥгараан аиҵбацәа аиҳабацәа ҳамҭас ирырҭон ардәына, убри алагьы аҷқәынцәа реиҳабацәа рҿаԥхьа ирылоу рышәарыцаратә ҟазара аадырԥшуан, насгьы аиҳабы пату иқәҵара иасимволын.

Иҳәатәуп, ардәына ҳамҭас арԥыс игәаԥхаз аҭыԥҳа ишылзынаиҭиуаз. Амала аҭыԥҳа лзы уи дырԥшӡон: абаз аҿыҵакны, арасамахә иқәыртәашәа, аҵиаақәа ирылартәаны.

Иазгәаҭатәуп, иара убас асас аҩны дахьааиз игәаԥхаз, илаԥш зықәшәаз иарбан маҭәарзаалак иара ишитәхо, ҳамҭас иширҭо.

Иахьатәи ҳаамҭазгьы иуԥылоит зыԥсы ҭоу ашьтәа ҳамҭас аҟаҵара. Аиҳарак уи зыдҳәалоу ахәыҷы иира ауп. Ахәыҷы данилак, аӡӷаб лҭаацәа аҳамҭақәа иаарго раԥхьа игылоуп зыԥсы ҭоу аџьма шкәакәа, атәыҩақәа ырԥшӡаны иҟаҵаны.

"Аҵыс мҩас асахьа ҭылхуеит"

Аҭыԥҳа аҳамҭа аҭакс иҟалҵон лнапала иқәҵаны иҟалҵаз ачабра, ампахьшьы. Напылаҟаҵара ақәҵараҿы уи иаалырԥшуан еиуеиԥшымыз асахьақәа, уи алагьы аӡӷаб лара лҟазарагьы цәырылгон. Ус еиԥш иҟаз аҭыԥҳацәа "аҵыс мҩас асахьа ҭылхуеит" ҳәа лзырҳәон.

Иахьатәи ҳаамҭазы аҳамҭа аҟаҵара ақьабзқәа инарҟәыҭханы зыда ҟалашьа амам акакәны иубарҭоуп. Аха убри аан аҳамҭа ззыҟауҵо игьама ақәшәара ауп иаҳа изышьклаԥшуа. Егьа ус шакәугьы, иахьагьы ҳамҭас иҟарҵо амаҭәар аҵакгьы азгәарҭоит.

Иаҳҳәап, аӡәы имшира ыҟазар, ачабра, ма ачхьарԥ ҳамҭас изыҟарҵом – ачабра алаӷырӡ иатәуп, ачхьарԥ - нарцәытәи адунеи ахь уиазго маҭәаруп ҳәа. Мамзаргьы аҷкәын ахьы ҳамҭас аӡӷаб илиҭозар, уи аҵакы шдуу, аҷкәын ихықәкы лнардыруеит аӡӷаб.

Аха ишыҟазаалакгьы, аҳамҭақәа иреиҳау ауаҩы иччаԥшь ауп, аамҭақәа зегьы раан уи ԥсахрада иаанхоит.

16