Праздничные мероприятия в день освобождения Гагры

Гагра араион ахақәиҭтәра 26 шықәса ахыҵра азгәарҭеит

20
(ирҿыцуп 14:57 06.10.2018)
Жьҭаара 6 рзы, иҵит 26 шықәса Гагра араион ахы иақәиҭтәуижьҭеи.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Аибашьра аналага аҩбатәи амш аҽны, ԥхынгәы 15 рзы, Ԥоҭынтә Гаграҟа идәықәлеит амшынтә десант. 13 сааҭ рзеиԥш, дара Цандрыԥшь иӡхыҵит. Араҟа аԥсуа еибашьцәа ақырҭуа мпыҵахалаҩцәа аҿагылара рырҭарц рҽазыршәеит, аха рымчқәа ахьеиҟарамыз иахҟьаны, ҳаибашьцәа шьҭахьҟа ихьаҵыр акәхеит.

Аӷа уи ихы иархәаны, Гагра инапахьы иааигеит. Аибашьра ацәаҳәа шьақәгылеит Ԥсахара ақыҭан.

Гагра араион ақырҭуа мпыҵахалаҩцәа рнапаҟны иҟан 48 мши ҵхи. Ажәыларатә план инақәыршәаны, жьҭаара 2, 1992 шықәсазы, ашьыжь шаанӡа, аԥсуа еибашьцәа Гагра араион аҭарцәразы аоперациа иалагеит. Жьҭаара 6, ашьыжь 6 сааҭки 40 минуҭи рзеиԥш, Аԥсны Аҳәынҭқарратә бираҟ Ԥсоу аҳәаа иахашәыршәыруан.

Ари раԥхьатәи иааирахеит Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраҟны, раԥхьатәи гәыӷрахеит ҳажәлар рзы, раԥхьатәи ԥышәарахеит ахацәа рзы.

Гагра араион ахақәиҭтәра 26 шықәса ахыҵра аҽны, Аԥсны Аҳәынҭқарра раԥхьатәи Ахада Владислав Арӡынбеи, иҭахаз аҵеицәа рбаҟақәеи рымҵан ашәҭ шьыҵәрақәа шьҭарҵеит аибашьра аветеранцәа, иҭахаз рҭаацәара, Аԥсны Аҳәынҭқарра аиҳабыра, Гагра араион анапхгара, Нхыҵ-Кавказтәи аделегациақәа, анаплакқәеи аусбарҭақәеи реиҳабацәеи, рхаҭарнакцәеи, ашколхәыҷқәеи, аҭыԥантәи ауааԥсыреи, ақалақь иаҭааз асасцәеи.

"Гагра ҭаҳмарцәызҭгьы, Аиааира дугьы зыҟаломызт. Аԥсуа еибашьцәа рымч еибыҭаны, ҳәоуеиқәшәала, ирылдыршеит аӷа иалцара. Убри алагьы иаҳгеит раԥхьатәи, ҳгәы шьҭызхыз, ҳшьамхы зырӷәӷәаз Аиааира", — иҳәеит Гагра араион ахақәиҭтәра иалахәыз "Агәымшәаразы" амедал занашьоу Шалва Ажьиба.

Ахьӡ-аԥша абаҟа аҿаԥхьа еизаз ажәлар аидыҵра рҭахымызт. Аибашьра аветеранцәа, ирывыршьааз рҩызцәа ранацәеи, рыхшареи ргәы хыҭ-хыҭуа аԥсшәа рарҳәон, рыԥсҭазаашьа иазҵаауан. Гәык-ԥсыкала иҭабуп ҳәа рарҳәон, аибашьраан Нхыҵ-Кавказынтәи хатәгәаԥхарала иааз, арҭ аныҳәамшқәа ҳацеиҩызшаз аветеранцәа.

"Шәара шәыешьаратә жәҩахыр амчгьы ҳанаҭеит, аха раԥхьа иргыланы агәыӷра. Ҳаԥсы ҭанаҵы, арыцҳара ҳанҭагылаз иаҳзаашәырԥшыз ацхыраара ҳаргьы иаҳхашҭуам, ҳхәыҷқәагьы", — ҳәа реиҳәеит аибашьра аветеран "Агәымшәаразы" амедал занашьоу Ҭимыр Гәлиа.

Гагра араион ахақәиҭтәра рхы ақәырҵеит 117-ҩык ҳтәыла аҵеицәа.

20

Акоронавирустә инфекциа даҽа курсантк ицәа иалоуп ҳәа ишьақәырӷәӷәоуп

5
(ирҿыцуп 00:35 07.06.2020)
Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә инфекциа рылоу ирыламу агәаҭаразы атестқәа ирхыжьын 45-ҩык Аԥсны атәылауаа.

АҞӘА, рашәара 6 - Sputnik. Акоронавирустә инфекциа даҽа курсантк ицәа иалоуп ҳәа ишьақәырӷәӷәоуп, иара Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭахь днагахоит, абри атәы аанацҳауеит COVID-19 ауааԥсыра рацәыхьчаразы Аԥсны аоперативтә штаб.

Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла "Аиҭар" аҟнытә иоушьҭын зкарантинтә аамҭа нҵәаз акурсантцәа: ААР аганахьала ҩыџьа, жәаҩык АҶА акурсантцәа.

Зынӡа апандемиа ааҟалеижьҭеи Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус рыхьхьеит 36-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә 27-ҩык ргәы бзиахахьеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.

Раԥхьаӡа акәны Аԥсны акоронавирус мшаԥымзазы ирыхьит Гагра атәылауаа хҩык, лаҵарамзазы Урыстәылантәи ихынҳәыз аԥсуа курсантцәеи иара убас Москвантәии Шәачантәии ихынҳәыз ҳтәылауааки ирыдбалан COVID-19. 

Даҽа быжьҩык акоронавирус рыдбалан рашәара 3 рзы.

Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

5
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау
Солнечное затмение

Аԥсҭазаара иасимволқәоу: амреи амзеи ирыдҳәалоу амифқәа

113
(ирҿыцуп 19:09 06.06.2020)
Жәлар зыхӡыӡаауа, наџьнатә аахыс изымҵаныҳәо, абла ҷыц еиԥш изхәаԥшуа жәҩантә цәырҵрақәоуп амреи амзеи. Ҳәарада, уи зыхҟьоз амра – ԥсҭаҵаган, ауаа аԥхарра рнаҭон, адгьылқәаарыхра зыҟаломызт иарада. Амза акәзар, уахынла адгьыл иқәыҷҷон, аныҟәаҩцәа амҩа днарбон.

Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik

Арҭ ажәҩантә цәырҵрақәа досу дара рфункциақәа нарыгӡон, рыдагь ауаатәыҩса ԥсыхәа рымамызт, убриазы акәхап, еиуеиԥшым аконтинентқәа ирықәынхо ажәларқәа рҿы амреи амзеи ирыдҳәалоу амифқәа ирыхӡыӡаауа изеиқәдырхаз.

Афольклорист Сергеи Зыхәба иҩуан:

Пейзаж в высокогорном селе Псху
© Sputnik Асида Квициния

"Шамахамзар иуԥыло амифқәа зегьы рҿы амреи амзеи ԥсы зхоу роуп, ауаҩытәыҩса ҟазшьақәа рымоуп. Зны еиҭынхацәоу (аиашьеи аиаҳәшьеи) роуп, даҽа зныхгьы хаҵеи ԥҳәыси, мамзаргьы иеиҿынҵәаауа, аха зынасыԥ ззеидымҵаз арԥызбеи аԥҳәызбеи роуп. Бжеиҳан амра ԥҳәызбоуп, амза арԥысуп. Аԥсуаа ҳҿгьы убасҵәҟьоуп".

Иҳаҩсыз ашәышықәса аҽеиҩшамҭанӡа аԥсуаа шықәсык ахь знык амза ныҳәеи амра ныҳәеи мҩаԥыргон.

Аетнолог Н. С. Џьанашьиа излазгәеиҭоз ала, амреи амзеи ирызку аныҳәара мҩаԥыргон аҭаацәарақәа. Амза ныҳәа амҩаԥгараан амза асахьа змаз акәакәар аанкылан иныҳәоз аҭаацәа реиҳабы иакәын. Амза ныҳәараан аҳәса алахәӡамызт, маҷк инаскьаны игылан, ахацәа рхала ракәын иҟаз избан акәзар, амза анцәахәы дхаҵоуп ҳәа дыԥхьаӡан. Аха амза ныҳәа ашьҭахь амра ныҳәа мҩаԥыргон. Уи азы аныҳәаҩ амра асахьа змаз (игьежьыз) акәакәар ааникылон, аҭаацәара иалахәыз аҳәса зегьы ааиваргыланы иныҳәон.

Ирацәаӡоуп аԥсуаа ҳҟны амреи амзеи ирыдҳәалоу амифқәа, алегендақәа, алакәқәа урҭ зегь авариантқәа рымоуп.

Иуԥыло авариантқәа ируакуп "Амза ашәыта шаиуз" захьӡу алакә. Уи схәыҷра ашықәсқәа раан сабду исзеиҭеиҳәахьаз алакәқәа ируакуп, иахьа уажәраанӡагьы сгәалашәараҿы иаанхеит:

"Ԥҳәысеибак ҩыџьа ахшара дранын. Ԥаки ԥҳаки лыман. Мшызҳа ирызҳауан. Аха иаазқәылаз урҭ ашьыжь иныҵыҵыз хәылбыҽханӡа имаауа иалагеит. Ан ахәыҷқәа ахьцо еилылкаарц дышьҭрақәло дышнеиуаз абар аџьашьахә. Амреи амзеи ахәыҷқәеи шеицыхәмаруаз лбеит. Ари ан даарызгәаан лаԥхьа ишьҭаз ауац аашьҭыхны амреи амзеи иргәыдылҵеит. Амза дыӡӷабын, деилҟьан, иаразнак дҩаҵҟьан лҿы лыӡәӡәеит. Амза дарԥысын, аха азныказы иҟаиҵара дақәымшәеит азы ус исахьаҿ ишәытаны иаанхеит. Убас иахьа уажәраанӡагьы уи ашәыта инхаланы дыҟоуп".

Аха иуԥылоит даҽа гәаанагаракгьы.

А. Н. Грен иҩуан: "Аԥсуаа рҿы амра дыԥҳәысуп ҳәа дыԥхьаӡоуп, насгьы лара леишәацәгьак лоуп, амза лхаҵа иоуп. Ҽнак хаҵеи ԥҳәыси (амреи амзеи) акы ааимаркын, амра напык аазна аҳәынҵәа лыршәын амза иҿалыртатеит. Убриоуп уажәгьы амза иадаабало ашәытарақәа зыхҟьаз". Иахьагьы амреи амзеи рхаҿсахьа ҳаԥсҭазаара иузаҟәымҭхо ишадҳәало агәра удыргоит ачарақәеи акомпаниақәеи рҟны ҿыц еиднагалаз рныҳәаразы рхы иадырхәо ажәақәа: "Амреи амзеи реиԥш шәеигымзааит", "Амреи амзеи реиԥш шәеидажәлааит", "Амреи амзеи реиԥш шәгәыкызааит"…

Амреи амзеи рхаҿсахьа афольклор аҿы адагьы ацқьара, аԥшӡара, абзиабара ирсимволны иалаҵәеит ҳмилаҭтә литературагьы. Апоетцәа ражәеинраалақәа рҿы еиҳарак аҭыԥҳа лсахьа амреи амзеи иадыркылоит. Сажәақәа шьақәдырӷәӷәоит ҵаҟа ажәеинраалақәа рҟнытә цәаҳәақәак:

Лыбла аҭышамшамра

Иаҳагьы иҭыԥхо,

Уи дрыцҳашьан амра

Ицоит илхаԥхо!

(Б. Шьынқәба)

Уа амра игыло бадыскылоит,

Амраҿ – адунеи лашоит,

Сшьаҿа еихызгар – ба бысԥылоит,

Изури, бзиа бызбоит.

(Платон Бебиа)

Амза иахызбалт ба бхаҿсахьа,

Нас саангылеит сымҵысуа,

Ба бшеи–шеиуа бгылоуп саԥхьа,

Быхцәы еиқәара ду шьқьыруа.

(А. Аџьынџьал)

Аԥсуаа ҳҟны амреи амзеи ирхаршаланы ицәырҵыз ахьӡқәагьы маҷым, иаагозар аӡӷабцәа рыхьӡқәа: Амра, Амза, Мрамза, Мрана, Мзана, Мзиана, Мралаша. Ҷкәына хьӡуп – Мран.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

113