Есаҭ Ахба

Есаҭ Ахба: атәым жәлар уанрылоу, узлоу акультура уныруеит

161
(ирҿыцуп 12:22 01.05.2019)
Занааҭла инџьныру ҭырқәтәылатәи ҳџьынџьуаҩ, Сҭамԥыл ақалақь аҿы инхо Есаҭ Ахба ихатәы бызшәа идыруеит, аԥсуарагьы акыр дазҿлымҳауп, Аԥсныҟагьы даахьеит, иара дазааҭгылоит иабдуцәа атәым дгьыл ахь ишықәнагалази, уаатәи иԥсҭазаареи.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

- Шәара Аԥсны аҭоурых акыр шәазҿлымҳауп, хаҭалагьы изныкымкәа шәыԥсадгьыл шәаҭаахьеит. Шәыԥсадгьыл ахь ишәымоу шәхәыцрақәа ҳацеиҩышәшарц сҭахуп.

— Аԥсны еснагь амҩа ԥшӡа иқәзарц сҭахуп, аԥсуа жәлар хьаа рымамкәа инхарц сҭахуп. Аԥсны даара игәхьаазгоит. Аԥсны ҳара ҳхы-ҳгәаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааннакылоит.

- Шәабшьҭра аҭоурых ишәаҳахьо шәгәалашәо крыҟоума? Шәабдуцәа абантәихҵәеи Аԥсны, иабанхоз ҭыԥла?

— Изларҳәо ала, сара сабду иаб усҟан дхәыҷын. Сабду иаб Зафас ихьӡын. Дара ахьтәаз Цәыжьқыҭ ҳәа иашьҭан. Асаӡқәеи аубыхқәеи дареи еигәылацәан. Иахьынхоз аҭыԥкәа рҟынтә иқәырхит. Уантә ихҵәаны арахь раԥхьа иаақәаз иреиуоуп. 1864 шықәса рзы иааит Бурса ааигәара, Енишьеҳир рҳәоит, уа аҭыԥ алхны ирырҭан, аха дара зышьцылаз ҭыԥны иҟаӡамызт, архагьы ыҟан, ацәаакыра рацәан, иамаабит. Ашьҭахь, Аԥсны иахьынхоз иреиԥшыз аҭыԥқәа алырхын инхеит. Ҳара ҳаныхәыҷқәазгьы ақыҭаҿы ҳаҟан, уа ҳааӡеит, аха уажә иаанхаз уа уаҩ дыҟам. Ҭырқәшәала Ельмабаҳча ҳәа иашьҭан. Хқыҭаҟны ишаны иҟан, аха рызегь еидукылар қыҭакны иҟалоит, Цәыжьаа.

- Шәқыҭаҿы иарбан жәлақәаз инхоз?

— Еиҳараҩык Ашәыҟәбақәа ракәын, Абаӷбақәа, Аиакбақәа, Ԥысаа, Абӷаҟәақәа, Мыҷзаа, Цыҭәы, урҭ роуп исгәалашәақәо. Цәыжьаа Ҭырқәтәыла иахьтәаз Билеџьиқьи Енегиоли рыбжьара ауп. Ҵабалаа иреиуоу иаҳзааигәоу ақыҭақәа ыҟоуп. Саанеч рҳәоит, уи аханы Аленџьа, нас агәаҩахь уцоит. Ақыҭақәа рыбжьара шьапыла иныҟәон, амҩақәа ыҟамызт. Билеџьиқь зырҳәо ақалақь ахь амҩа бжьан, ицон, иаауан. Сара саб Емдаҭ ихьӡуп, иԥсы ҭоуп. Ажәытәӡа иҟалақәаз аиҳабацәа аиҵбацәа рыдыртәаланы ирарҳәомызт. Харантә ираҳақәоз ракәын ирдыруаз. Дук иидыруа, игәалашәо егьыҟам саб. Уи даара гәалас имоуп уажәы. Ҷыдала ҳразҵааны, изҭаҳамҵаазеи ҳәа рхы гәыбӷан арҭоит. Сан Ԥысԥҳауп, Цәыжьаа дырхылҵшьҭроуп. Саб иан Нашҳаа дреиуан, сан лангьы Капԥҳан. Саб иан Ҳафизе лыхьӡын, сан лан Шьефиқа лыхьӡын. Сара сандуцәа сырхаануп. Раԥсшәа даараӡа ицқьан. Еиҳарак сан лан даара аԥсшәа лҳәон, акәашара дазҟазан, амырзакан алырҳәон. Санду 85 шықәса анылхыҵуаз амырзакан кны, иарҳәаны дкәашон. Амырзакан дашьҭаланы зны, аӡәгьы ианылзааимга, лыҟәрышьқәа ааизылган, машьынак ала дцаны измаз имхны иаалгеит. Убри аахысгьы иҳамоуп иара, 60 шықәса инарзынаԥшуа иахыҵуеит.

Бурџьу Амҷԥҳа: сабду иабду Саалиҳ Џьгьардантəи дыхҵəеит

- Шәара шәеиҳабацәа шәырхаануп, шәандуцәа, шәабдуцәа. Урҭ иныҟәыргоз аԥсуара, изықәныҟәоз аԥҟарақәа жәбарҭан. Иахьатәи ҳаԥсуареи усҟантәи еидышәкылозар, иахышәҳәаауеи?

— Сара дук аԥсуаа рыгәҭа снымхеит, ашколқәа рахь сцеит. Аха, ақыҭа ҳамааӡеи, аԥсуара агәыбылра ҳамоуп. Аԥсадгьыл шҳамаз анеилаҳкаа, ҳҭоурых, ҳкультура, ҳбызшәа, ҳҵас еиҳагьы ҳашьҭалеит. Аамҭа аҽаԥсахуеит, иӡыз ыҟоуп, еиқәхаз ыҟоуп. Атәым жәлар уанрылоу, узлоу акультура уныруеит. Уи гәалас иҳамоуп. Аԥсышәала саԥхьоит, аԥсшәа бзиа избоит.

Аҭанур Аҟәысба
© Фото : Пресс-служба Президента Республики Абхазия

- Аԥсышәала аҩышьеи аԥхьашьеи анбашәҵеи?

— Усҟан 18 шықәса схыҵуан. Сашьеиҳаб симаны Абганба Ардашьани, Ԥапааԥҳа Маҳинури, Ҟәаԥсаргьен Орҳани, Ешба Биуленҭи ахьеидтәалаз дцеит. Аԥсуа нбан раԥхьа инықәырҵеит, саргьы даара иџьасшьеит. Аԥсышәала шәҟәык ыҟоуп ҳәа уаанӡа исмаҳацызт. Иаразнак исҵарц аԥшьызгеит. Мчыбжьык ала иагьысҵеит. Уинахыс аҩышьа, аԥхьашьа здыруеит.

- Аԥсуа поетцәа ашәҟәыҩҩцәа рыӡбахә абанӡажәдыруеи, рырҿиара шәабанӡазааигәоу?

— Иреиҳау аҵараиурҭа санҭаз, ԥшьба хәба шәҟәы срыԥхьахьан. Урҭ санрыԥхьоз еиҳарак аҭоурыхтә хҭысқәа срышьҭан еилыскаарц. Убасҟан ауп Баграт Шьынқәба ироман "Ацынҵәарах" санаԥхьазгьы. Уажәааигәа санаԥхьа, уи злаҩу абызшәа еиҳагьы џьашьахәыс исоуит. Абыргцәа рцәажәашьа еиқәырханы ҳара ҳҟынӡа иааргеит. Даара ауаҩ игәы иаахәаратәы иҟоуп. Сара ибзианы исгәалашәоит Баграт Шьынқәба, Џьума Аҳәба, Алықьса Гогәуа, Рушьбеи Смыр уҳәа ҳаԥсуа шәҟәыҩҩцәеи, хпоетцәеи рырҿиамҭақәа. Рҩымҭақәа срыԥхьацыԥхьаӡа исҳәо акоуп: "Ишԥабеиоу ҳаԥсуа бызшәа!". Аԥсадгьыл аҭынчра азаазгаз рҿаԥхьа ҳхырхәоит, еснагь ргәалашәара ҳацуп. Уахьгьы арахьгьы ҳмаашьаӡакәа акрыҳаулап, акультура, аекономика, ақыҭанхамҩа уҳәа еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рыла ҳусқәа рҳәаақәҵара ҳалшааит. Сара Аԥсныҟа аибашьра ҟалаанӡа снеихьан. Аибашьра ашьҭахь изныкымкәа снеихьеит. Аибабара рацәахааит, усҟан агәыбылрагьы ҳабжьалоит.

Еркәыт Аӡынба: уԥсадгьыл бзиа иануба, уагәыднаҳәҳәалоит

 

161

Аҟәа ахәышәтәырҭаҟынтәи ибналаз ахаҿы иҽриҭеит

2
Гурген Кракосиан уаанӡагьы аусӡбара даҵанакхьан. Уажәы ибналара адагьы абџьари аџьаԥҳани закәаншьаҭада рымазаара ихарарҵоит.

АҞӘА, рашәара 5 - Sputnik. Рашәара 1 азы Ареспубликатә хәышәтәырҭа хадаҟынтәи ибналаз, зус рыӡбараны иҟаз Гурген Киракосиан азинхьчаратә усбарҭақәа иҽриҭеит ҳәа аанацҳауеит Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра апресс-маҵзура.

"Киракосиан азинхьчаратә усбарҭақәа рахь дцәырҵны ихы риҭеит рашәара 4 рзы иара иганахьала аоператив-ԥшааратә уснагӡатәқәа рымҩаԥгараан", - ҳәа арбоуп адырраҭараҿы.

Уаанӡатәи адыррақәа рыла, Иашҭхәа ақыҭан инхо Гурген Киракосиан, абџьари аџьаԥҳани закәаншьаҭада рымазаара зхараҵаны зус рыӡбараны иҟаз, Ареспубликатә хәышәтәырҭа ахирургиа аҟәшаҿы дышьҭан.

Рашәара 1 ашьыжь асааҭ фба рзы иара инапқәа злаҿаҳәаз ԥыртны, ашьаршьафқәа еидҿаҳәаланы ахԥатәи аихагыла аԥенџьыр аҟынтәи дылбааны дыбналеит.

Абри ахҭыс ала Киракосиан иганахь ихацыркын "дахьҭакыз аҟынтәи абналара" иаҵанакуа ацәгьоуразы ахәҭаҷ инақәыршәаны.

Уажәы Киракосиан Аԥсны ААР аамҭалатәи аанкыларҭаҿы дҭакуп ҳәа аҳәоит апресс-маҵзура адырраҭараҿы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

2

Барганџьиа аԥхасҭа узҭо амаҵақәа рҿагылара иазкны: ахәшәқәа рзы уадаҩра ҟалом

11
(ирҿыцуп 12:16 05.06.2020)
Ақыҭанхамҩа аминистрра агрономиа аҟәша аиҳабы Едуард Барганџьиа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны еиҭеиҳәеит ахәаҷамаҷқәа рҿагыларазы аԥхьатәи ахәшәтәра зламҩаԥыргаша араионқәа рқыҭанхамҩатә ҟәшақәа ирызшоуп ҳәа.
Барганџьиа ахәаҷамаҷакәа рҿагылара иазкны: ахәшәқәа рзы уадаҩра ҟалом

"Ақыҭанхамҩа аминистрраҟынтәи ахәшәқәа араионқәа зегьы ираҳҭеит. Уажәааны амармалташьтә пты ацәырҵра иалагоит. Иаагозар, араионқәа абас ирзеихаҳшеит: Гагра - 100 литрак, Гәдоуҭа - 700, Аҟәа - 160, Гәылрыԥшь - 1200, Очамчыра - 140, Тҟәарчал - 900, Гал - 1600 литра. Апальмақәа рыхәшәтәразы ақыҭанхамҩатә институт 100 литрак раҳҭеит, аекологиазы аҳәынҭқарратә еилакы - 500 литра уҳәа. Иааизакны иуԥхьаӡозар еихаҳшаз ахәшәқәа 6 нызқьи 400 литра рҟынӡа инаӡоит. Ари уажәы аԥхьатәи аҿагыларазы ирызхоит. Иҵегьы ҳара ҳазыԥшуп Урыстәыла ақыҭанхамҩа аминистрраҟынтәи ацхыраара, иҳауроуп ахәшәқәа. Урҭ ақыҭақәа еихшаны ирырҭароуп араионқәа рыҟны иҟоу ақыҭанхамҩатә ҟәшақәа. Аҭыԥ аҟны иазҿлымҳаны ианаамҭоу анхацәа ирзыршароуп. Аминистрраҟынтәи убӷа икыдуҵо ахәшә ақәҭәагақәа сынтәа араионқәа ираҳҭеит 106 цыра. Ахәшәқәа ршараан иара (аԥхасҭа ҟазҵо амаҵа - аред.) иаҳа иахьҿио ҳәа ҳасаб азун. Ҵыԥх акәзар, араионқәа рҟынтәи иҳадаҳкылаз амармалташьтә пты 5 тоннаки 400 кьыла рҟынӡа ыҟан", - ҳәа азгәеиҭеит Барганџьиа.

Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

11

Бырзентәыла Атәылахьчара аминистрра Ҭырқәтәылеи иареи реибашьра ишазыхиоу аҳәеит

1
Мышқәак раԥхьа Ҭырқәтәыла аиҳабыра ргазеҭ аҿы аҳәамҭа ҟаҵан абырзен дгьылбжьахақәа рааигәара арацәаӡри аҟазаара аҭҵаареи аҵхреи рзы азин ҷыда аиуразы азыҳәа ҟаҵоуп ҳәа.

АҞӘА, рашәара 5 - Sputnik. Бырзентәыла Атәылахьчара аминистр Никос Панаиотопулос аҳәамҭа ҟаиҵеит атәыла асуверентә зинқәа рыхьчаразы бџьаршьҭыхла аҿагылара ишазыхиоу.

"Аҵыхәтәантәи аамаҭқәа рзы Ҭырқәтәыла ахымҩаԥгашьа агрессиа аҵоуп. Сара исыԥхьаӡоит Ҭырқәтәыла ахымҩаԥгашьа арҭынчразы ганкахьала иҟоу адипломатиатә лшарақәа зегьы ахархәара рыҭатәуп, даҽа ганкахьала арратә мчра ахы иархәатәуп", - иҳәеит иара, ателеканал Star аинтервиу аҭо. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.

Ателеканал ажурналист изҵаара "Иазыхиоума Бырзентәыла бџьаршьҭыхла аимак аҭыԥ ақәҵара?" Панаиотопулос аҭак аиҭеит "Иазыхиоуп" ҳәа.

"Ҳара аҭагылазаашьа аиҭакра ҳазыхиоуп. Арбџьармчқәа рхархәарагьы абрахь иналаҵаны. Усеиԥш ҳҭахым, аха ҳзинқәа рыхьчаразы уаҳа аҽак аанымхозар, ҳахиоуп", - иҳәеит аминистр.

Мышқәак раԥхьа Ҭырқәтәыла аиҳабыра ргазеҭ аҿы иҟаҵан аҳәамҭа абырзен дгьылбжьахақәа рааигәара арацәаӡри аҟазаара аҭҵаареи аҵхреи рзы азин ҷыда аиуразы азыҳәа ҟаҵоуп ҳәа.

Бырзентәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Никос Дендиас ашәахьаҽны аҳәамҭа ҟаиҵеит Ҭырқәтәыла Бырзентәыла асуверентә зинқәа амнахырц агәы иҭоуп ҳәа. Ари провокациоуп ҳәагьы ахиҳәааит.

Аганқәа рыбжьара аибарххара ҟалеит жәабранмза анҵәамҭазы. Усҟан Ҭырқәтәыла аҳәамҭа ҟаанҵеит Идлибтәи амигрантцәа шазаанымкыло азы, Евроеидгылеи иареи рҳәаа аанартит. Зықьҩыла ахҵәацәа Бырзентәылаҟа идәықәлеит.

Афины аҭакс аҳәаақәа анаркит. Ҭырқәтәылеи Бырзентәылеи рҳәаа 190 километра иреиҳауп.

Бырзентәыла Османтәи аимпериаҟынтә ахьыԥшымра аиуит 1821 шықәса рзы. Уи аахыс бџьаршьҭыхлатәи аиҿагыларақәа ԥшьынтә аҭыԥ рыман: 1897 шықәса рзы, Актәи Балкантәи аибашьраан, Актәи адунеизегьтәи еибашьраан, 1919—1922 шықәсазы аҭырқә-абырзен еибашьраан.

1