Ахәшәтәратә цәеижьхәара

Гагра еиҿкаауп ахәыҷқәа-аинвалидцәа рзы хәыда-ԥсада ацәеижьхәара

47
(ирҿыцуп 19:04 10.05.2019)
Ахәыҷқәа-аинвалидцәа рзы хәыда-ԥсадатәи ахәшәтәратә цәеижьхәара Гагратәи Аортопедиатә центр аҟны имҩаԥылгоит Ахәыҷқәа-аинвалидцәа рҭаацәа рхеилак анапхгаҩы Виолетта Гагәылиаԥҳа.

АҞӘА, лаҵара 11 - Sputnik, Саида Жьиԥҳа. Аԥсны Ахәыҷқәа-аинвалидцәа рҭаацәа рхеилак анапхгаҩы Виолетта Гагәылиаԥҳа Гагра ақалақь Аортопедиатә центр аҟны ҩымчыбжь раахыс есыҽны Аҟәантәи дааны, хәыда-ԥсада ахәыҷқәа-аинвалидцәа рзы имҩаԥылгоит ахәшәтәратә цәеижьхәареи абаҩрҵәыреи.

Иазгәаҭатәуп, ахәыҷқәа-аинвалидцәа рзы Ацентр Гагра араион аҿы ишыҟам. Убри инамаданы, аҭаацәа Урыстәылаҟа, мамзаргьы Аҟәаҟа ахәыҷқәа ганы, иахәҭоу амедицинатә цхыраара рырҭоит. Хымԥада, шықәсык ҩынтә-хынтә ахәшәтәратә цәеижьхәара, мамзаргьы абаҩрҵәыра зҭахқәоу ыҟоуп. Арҭ апроцедурақәа Аԥсны анҭыҵ рымҩаԥгара ахарџь маҷымкәа иацуп, иҟалалоит аҭаацәа ианбжьарыжьуа, уи хымԥада ахәыҷқәа ргәабзиара ианыԥшуа иалгоит.

Виолетта Гагәылиаԥҳа лхаҭа длымоуп ахәыҷы-инвалид. Убри аҟнытә лыԥсҭазаара азылкарц лыӡбеит згәы бзиам ахәыҷқәеи рҭаацәеи ацхыраара арыҭара.

"Сара аамҭала Гагра сынхон. Аха ДЦП змоу схәыҷы аҭыԥ аҟны амедицинатә цхыраара иоуртә еиԥш изыҟамлазт, Аҟәаҟа ҳцеит. Абаҩрҵәыра ахырхарҭала азанааҭ исымаз, ахәара акурсқәа рыла ихарҭәааны, ахәшәтәратә хәара мҩаԥызго салагеит. 2001 шықәсазы иаԥысҵеит Ахәыҷқәа-аинвалидцәа рҭаацәа рхеилак. Уи нахыс ахәыҷқәа-аинвалидцәеи рҭаацәеи изласылшо ала срывагылоуп", - еиҭалҳәоит Виолетта Гагәылиаԥҳа.

Ҩымчыбжь ирылагӡаны, ахәшәтәратә баҩрҵәыра амҩақәҵаҩ, есыҽны 12-ҩык ахәыҷқәа аинвалидцәа аус рыдуло, иарбоу акурс ихлыжьит.

"Сара сыԥҳа лыбӷашшара џьыҟәуп. Есышықәса Урыстәыла дганы ахәшәтәратә хәара лзымҩаԥаагон, аха ҳфинанстә ҭагылазаашьа иахырҟьаны, ҵыԥх ибжьаҳажьит, уи хымԥада лгәабзиара ианыԥшит. Урыстәыла сааҭк азы 700 мааҭ ҳшәозҭгьы, Виолетта Гагәылиаԥҳа хәыда-ԥсада ахәыҷы лхьаақәа лыртәеит. Ас еиԥш иҟоу ахәшәтәратә хәара 18 лхыҵаанӡа, шықәсык ахь ҩынтә-хынтә илзулатәуп", - иҳаилиркааит аб Асҭан Арсҭаа.

Ахәшәтәратә баҩрҵәыра амҩақәҵаҩ хәыда-ԥсада Гагра ахәыҷқәа-аинвалидцәа ацхыраара ахьрылҭо имчымхоу аҭаацәарақәа рзы игәырӷьара духеит.

Виолетта Гагәылиаԥҳа лажәақәа рыла, Асоциалтә еиқәыршәара Гагратәи аҟәша илынаҭаз адыррала, иахьа официалла, Гагра араион аинвалидра змоу ахәыҷқәа сиала 122-ҩык ыҟоуп.

"Ақьаад санахәаԥш, даараӡа сгәы сыхьит. Гагра ақалақь аҿы 77-ҩык ашәҟәы иануп, Ԥсахара ақыҭан - 13-ҩык, Пицунда - 9-ҩык, Бзыԥҭа - 8-ҩык, Цандрыԥшь - 15-ҩык. Агәра шәсыргоит, ишырацәоу ашәҟәы иҭагалам. Абас аҭагылазаашьа шыҟоугьы, Гагра ахәыҷы-аинвалид дызманы аԥшаҳәаҿы инеиааиуа, мамзаргьы апарк ахь дназго уаҩ дсымбацт. Уи иҳанаҳәо, аҭаацәа рхәыҷқәа ԥхаршьоит, рхаҭагьы апсихологиатә цхыраара рыгуп ауп. Ҳара ибзианы еилаҳкаауеит ахәыҷы-инвалидгьы ишиҭаху азҿлымҳара, аилазаара алахәра. Убри аҟнытә, Аԥсны егьырҭ араионқәа рҿеиԥш, Гаграгьы иаԥҵатәуп ахәыҷқәа-аинвалидцәа рзы Ацентр, уи згәы бзиам аҳәыҷқәа реиԥш, аҭаацәагьы еиднакылоит, амҩа иаша иқәнаҵоит", - лҳәоит лара.

Афонд "Аԥсны" аинвалидцәа Рхеилак хылаԥшра знаҭо ауаа ацхыраара рнаҭеит>>

Аҭагылазаашьа лхы иархәаны, Виолетта Гагәылиаԥҳа Гагра араион Ахадара рахь аҳәара ҟалҵоит, ахәыҷқәа-аинвалидцәа рзы Ацентр еиҿыркаарц. Убас иҭабуп ҳәа иалҳәоит Ареспубликатә гәабзиарачаԥарҭатә центр аҳақьым хада Валери Аҩӡба, ихылаԥшраҿы иҟоу Аортопедиатә центр аҟны аамҭала  ахәыҷқәа-аинвалидцәа рзы ахәшәтәратә цәеижьхәареи, абаҩрҵәыреи рымҩаԥагаразы алшара ахьлиҭаз.

47

Акоронавирустә инфекциа даҽа курсантк ицәа иалоуп ҳәа ишьақәырӷәӷәоуп

5
(ирҿыцуп 00:35 07.06.2020)
Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә инфекциа рылоу ирыламу агәаҭаразы атестқәа ирхыжьын 45-ҩык Аԥсны атәылауаа.

АҞӘА, рашәара 6 - Sputnik. Акоронавирустә инфекциа даҽа курсантк ицәа иалоуп ҳәа ишьақәырӷәӷәоуп, иара Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭахь днагахоит, абри атәы аанацҳауеит COVID-19 ауааԥсыра рацәыхьчаразы Аԥсны аоперативтә штаб.

Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла "Аиҭар" аҟнытә иоушьҭын зкарантинтә аамҭа нҵәаз акурсантцәа: ААР аганахьала ҩыџьа, жәаҩык АҶА акурсантцәа.

Зынӡа апандемиа ааҟалеижьҭеи Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус рыхьхьеит 36-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә 27-ҩык ргәы бзиахахьеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.

Раԥхьаӡа акәны Аԥсны акоронавирус мшаԥымзазы ирыхьит Гагра атәылауаа хҩык, лаҵарамзазы Урыстәылантәи ихынҳәыз аԥсуа курсантцәеи иара убас Москвантәии Шәачантәии ихынҳәыз ҳтәылауааки ирыдбалан COVID-19. 

Даҽа быжьҩык акоронавирус рыдбалан рашәара 3 рзы.

Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>

5
Атемақәа:
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау
Солнечное затмение

Аԥсҭазаара иасимволқәоу: амреи амзеи ирыдҳәалоу амифқәа

113
(ирҿыцуп 19:09 06.06.2020)
Жәлар зыхӡыӡаауа, наџьнатә аахыс изымҵаныҳәо, абла ҷыц еиԥш изхәаԥшуа жәҩантә цәырҵрақәоуп амреи амзеи. Ҳәарада, уи зыхҟьоз амра – ԥсҭаҵаган, ауаа аԥхарра рнаҭон, адгьылқәаарыхра зыҟаломызт иарада. Амза акәзар, уахынла адгьыл иқәыҷҷон, аныҟәаҩцәа амҩа днарбон.

Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik

Арҭ ажәҩантә цәырҵрақәа досу дара рфункциақәа нарыгӡон, рыдагь ауаатәыҩса ԥсыхәа рымамызт, убриазы акәхап, еиуеиԥшым аконтинентқәа ирықәынхо ажәларқәа рҿы амреи амзеи ирыдҳәалоу амифқәа ирыхӡыӡаауа изеиқәдырхаз.

Афольклорист Сергеи Зыхәба иҩуан:

Пейзаж в высокогорном селе Псху
© Sputnik Асида Квициния

"Шамахамзар иуԥыло амифқәа зегьы рҿы амреи амзеи ԥсы зхоу роуп, ауаҩытәыҩса ҟазшьақәа рымоуп. Зны еиҭынхацәоу (аиашьеи аиаҳәшьеи) роуп, даҽа зныхгьы хаҵеи ԥҳәыси, мамзаргьы иеиҿынҵәаауа, аха зынасыԥ ззеидымҵаз арԥызбеи аԥҳәызбеи роуп. Бжеиҳан амра ԥҳәызбоуп, амза арԥысуп. Аԥсуаа ҳҿгьы убасҵәҟьоуп".

Иҳаҩсыз ашәышықәса аҽеиҩшамҭанӡа аԥсуаа шықәсык ахь знык амза ныҳәеи амра ныҳәеи мҩаԥыргон.

Аетнолог Н. С. Џьанашьиа излазгәеиҭоз ала, амреи амзеи ирызку аныҳәара мҩаԥыргон аҭаацәарақәа. Амза ныҳәа амҩаԥгараан амза асахьа змаз акәакәар аанкылан иныҳәоз аҭаацәа реиҳабы иакәын. Амза ныҳәараан аҳәса алахәӡамызт, маҷк инаскьаны игылан, ахацәа рхала ракәын иҟаз избан акәзар, амза анцәахәы дхаҵоуп ҳәа дыԥхьаӡан. Аха амза ныҳәа ашьҭахь амра ныҳәа мҩаԥыргон. Уи азы аныҳәаҩ амра асахьа змаз (игьежьыз) акәакәар ааникылон, аҭаацәара иалахәыз аҳәса зегьы ааиваргыланы иныҳәон.

Ирацәаӡоуп аԥсуаа ҳҟны амреи амзеи ирыдҳәалоу амифқәа, алегендақәа, алакәқәа урҭ зегь авариантқәа рымоуп.

Иуԥыло авариантқәа ируакуп "Амза ашәыта шаиуз" захьӡу алакә. Уи схәыҷра ашықәсқәа раан сабду исзеиҭеиҳәахьаз алакәқәа ируакуп, иахьа уажәраанӡагьы сгәалашәараҿы иаанхеит:

"Ԥҳәысеибак ҩыџьа ахшара дранын. Ԥаки ԥҳаки лыман. Мшызҳа ирызҳауан. Аха иаазқәылаз урҭ ашьыжь иныҵыҵыз хәылбыҽханӡа имаауа иалагеит. Ан ахәыҷқәа ахьцо еилылкаарц дышьҭрақәло дышнеиуаз абар аџьашьахә. Амреи амзеи ахәыҷқәеи шеицыхәмаруаз лбеит. Ари ан даарызгәаан лаԥхьа ишьҭаз ауац аашьҭыхны амреи амзеи иргәыдылҵеит. Амза дыӡӷабын, деилҟьан, иаразнак дҩаҵҟьан лҿы лыӡәӡәеит. Амза дарԥысын, аха азныказы иҟаиҵара дақәымшәеит азы ус исахьаҿ ишәытаны иаанхеит. Убас иахьа уажәраанӡагьы уи ашәыта инхаланы дыҟоуп".

Аха иуԥылоит даҽа гәаанагаракгьы.

А. Н. Грен иҩуан: "Аԥсуаа рҿы амра дыԥҳәысуп ҳәа дыԥхьаӡоуп, насгьы лара леишәацәгьак лоуп, амза лхаҵа иоуп. Ҽнак хаҵеи ԥҳәыси (амреи амзеи) акы ааимаркын, амра напык аазна аҳәынҵәа лыршәын амза иҿалыртатеит. Убриоуп уажәгьы амза иадаабало ашәытарақәа зыхҟьаз". Иахьагьы амреи амзеи рхаҿсахьа ҳаԥсҭазаара иузаҟәымҭхо ишадҳәало агәра удыргоит ачарақәеи акомпаниақәеи рҟны ҿыц еиднагалаз рныҳәаразы рхы иадырхәо ажәақәа: "Амреи амзеи реиԥш шәеигымзааит", "Амреи амзеи реиԥш шәеидажәлааит", "Амреи амзеи реиԥш шәгәыкызааит"…

Амреи амзеи рхаҿсахьа афольклор аҿы адагьы ацқьара, аԥшӡара, абзиабара ирсимволны иалаҵәеит ҳмилаҭтә литературагьы. Апоетцәа ражәеинраалақәа рҿы еиҳарак аҭыԥҳа лсахьа амреи амзеи иадыркылоит. Сажәақәа шьақәдырӷәӷәоит ҵаҟа ажәеинраалақәа рҟнытә цәаҳәақәак:

Лыбла аҭышамшамра

Иаҳагьы иҭыԥхо,

Уи дрыцҳашьан амра

Ицоит илхаԥхо!

(Б. Шьынқәба)

Уа амра игыло бадыскылоит,

Амраҿ – адунеи лашоит,

Сшьаҿа еихызгар – ба бысԥылоит,

Изури, бзиа бызбоит.

(Платон Бебиа)

Амза иахызбалт ба бхаҿсахьа,

Нас саангылеит сымҵысуа,

Ба бшеи–шеиуа бгылоуп саԥхьа,

Быхцәы еиқәара ду шьқьыруа.

(А. Аџьынџьал)

Аԥсуаа ҳҟны амреи амзеи ирхаршаланы ицәырҵыз ахьӡқәагьы маҷым, иаагозар аӡӷабцәа рыхьӡқәа: Амра, Амза, Мрамза, Мрана, Мзана, Мзиана, Мралаша. Ҷкәына хьӡуп – Мран.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

113