Самсон Ҷанба

Самсон Ҷанба: аԥсуа драмеи апрофессионалтә театри рышьаҭаркҩы

39
(ирҿыцуп 18:58 18.06.2019)
Самсон Ҷанба имшира аҳаҭыр азы ишәыдаагалоит Sputnik акорреспондент Сырма Ашəԥҳа ианылҵаз Аԥсуа драматә театр арежиссиор Алхас Шамба иҿцәажәара.

Сырма Ашәԥҳа, Sputnik

Рашәара 18, 1886 шықәсазы диит аԥсуа шəҟəыҩҩы, адраматург, ауаажəларратəи аҳəынҭқарратəи усзуҩы Самсон Ҷанба. 1920 шықәсазы иара иаԥиҵеит аԥсуа литератураҟны ираԥхьатәихаз адраматә ҩымҭа - апиеса "Амҳаџьыр", иара убас инапы иҵыҵит акымкәа-ҩбамкәа егьырҭ апиесақәа, аповестқəа, апрозақəа, апоемақəа, ановеллақəа уҳəа.

Самсон Ҷанба илша рацəоуп 1929 шықəса рзы раԥхьаӡа акəны иаԥҵаз аԥсуа профессионалтə театр аиҿкаараҟны. 1937 шықәсазы, арепрессиа аамҭақəа рзы, ахара идҵаны дшьын.

Самсон Ҷанба ихьӡ ахуп Аԥснытəи аҳəынҭқарратə драматə театр, ақалақьқəеи анхарҭатə ҭыԥқəеи рҟны амҩадуқəа. Иара убас, 2009 шықəса рзы "Зыхьӡ нагоу ауаа" асериала Аԥсны Амилаҭтə банк иҭнажьит Самсон Ҷанба изку 10 ԥсарк ицо агәаларшәагатә араӡынтə монета. Атеатр ашҭаҟны игылоу ибаҟа атәы уҳәозар, сынтәа, рашәара 16 рзы уи дыргылеижьҭеи 60 шықәса ҵит. Самсон Иаков-иԥа иаԥҵамҭақəа рҟны иаарылукаартə иҟоуп ҳажəлар ирхыргаз амҳаџьырра зныԥшуа атема. 

Самсон Ҷанба ихьӡ зху Аԥснытəи аҳəынҭқарратə драматə театр арежиссиор Алхас Шамба адраматург ду имшира аҽны иаҳзеиҭеиҳəеит апиеса "Амҳаџьыр" ақəыргылара аидеиа шизцəырҵыз атəы.

"Самсон Ҷанба ииубилеитə мшы аназгәарҭоз ашықəс азы (2016 - аред.) атеатр аҿы иаҳҭаххеит иара иҩымҭа иалху ҳрепертуар аҿы ак ыҟазарц. Ахəыцра салагеит, иарбан пиесоу иалысхра ҳəа, "Амҳаџьыргьы" сазхəыцуан, аха ишықəсыргылара сыздыруамызт. Избан акəзар аспектакль анықəургыло актуалра аҵазароуп", - ҳəа ҳаиҿцəажəара хациркит арежиссиор Алхас Шамба.

Аҭоурых аҟны иаҳдыруеит амҳаџьырра закəыз, ҳажəлар ирзаанагаз атрагедиа. Егьа аамҭа царгьы, уи ахҭыс Аԥсны аҭоурых аҿы, ҳажəлар ргəаҵаҿы ихамшҭыхəны иаанхоит. 

Аԥсуа театр 87- тәи асезон аанартит>>

"Ус гəалашəарак аҳасабалагьы исҭахымызт, аҵыхəтəаны ҳазааит атекст ԥсахны акəзаргьы, иҵегьы аҩымҭақəа алагаланы "Амҳаџьыр" амотивқəа рыла, иахьа ахьыԥшымра шҳамоугьы, ҳхатə ҳəынҭқарра шҳамоугьы, ҳхатə ҳəынҭқарраҿы ҳшыҟоу ҳаӡыр шалшо. Убри аидеиа акəын иамаз аспектакль", - ҳəа азгəеиҭоит арежиссиор.

Спектакль Махаджиры в Абхазском драмтеатре
© Sputnik / Томас Тхайцук
Самсон Ҷанба идрама "Амҳаџьыр"

Актиор, хымԥада, аус адиулоит идҵоу ароль баҩхатəрала анагӡаразы, илшо ҟаиҵоит, иҟоуп ианиқəҿио, иҟоуп ианиқəымҿиогьы. Алхас Шамба излаиҳəо ала, "Амҳаџьыр" ахəаԥшцəа ибзианы ирыдыркылеит ҳəа агəаанагара имоуп.

"Аспектакль еизакны уахəаԥшуазаргьы, иара актиорцəа рыхəмарра уахəаԥшуазаргьы, ҳəара аҭахума, иҟоуп иҳагхаз, иҟоуп иҳақəҿиазгьы. Аха ари инымҵəо процессуп, убри аҟынтə аус зуаз актиорцəа зегьы гəыкала рус ҟарҵеит, гəыкала ирҭахын амҳаџьырра атема ахəаԥшҩы иҟынӡа инеирц. Ахəаԥшцəа, сара сгəанала, ицəгьамкəа ирыдыркылазшəа збоит, рхыԥхьаӡарагы рацəан. Аҭоурых ҳазхьаԥшуазар, иазгәаҭатәуп "Амҳаџьыр" апиеса ала шакәу раԥхьа атеатр анаадыртуаз излаадыртыз. Нас, жəашықəса рышьҭахь, даҽазнык иқəыргылан, нас даҽа ҩынтə, анаҩс ҳара иқəҳаргылеит", - иҳəеит Алхас Шамба.

Аспектакль "Амҳаџьыр" аҟны арольқəа нарыгӡон актиорцәа аиҳабыратə абиԥара инаркны аиҵбыратəи аҟынӡа.

Спектакль Махаджиры в Абхазском драмтеатре
© Sputnik / Томас Тхайцук
Самсон Ҷанба идрама "Амҳаџьыр"

"Аспектакль аиҿартəышьа атəы уҳəозар, ҳара хықəкыс иҳаман адекорациа аганахьала даара имаҷын амаҭəарқəа рхархəара, еиҳа аспектакль аҵакы ашҟа иҳархар ҳҭахын актиорцəа рыла, еиҳа инарҵауланы ахəаԥшцəа рҟынӡа инеирц азы. Асценаҿы ӷəыла еихарсоу "плот" уҳəар ҟалоит урысшəала, зны иӷбахон, зны еизара ҭыԥхон, зны ишьхахон", - ихəыцрақəа ҳацеиҩишон арежиссиор.

Ақəыргыламҭа анҵəамҭа акəзар, абас еиԥш иҟоуп:

"Ихыркəшахеит амҳаџьырқəа Ҭырқəтəылаҟа ишцо ала, уи анаҩс афырхаҵа хада Баҭал ҳəа дыҟоуп, убри имонолог ала. Иара Аԥсны иаанхаз дреиуоуп, абри дызхаанхаз аҵакы еиликаар иҭахуп, ахəаԥшцəагьы убри апроцесс рбоит. Амонолог аҿы аспектакль аидеиа ааҳарԥшырц убас хықəкыс иҳаман", - ҳəа азгəеиҭоит Алхас Шамба.

Арежиссиор Алхас Шамба излазгəеиҭаз ала, актиорцəагьы иаргьы еснагь иазыхиоуп аспектакль ахəаԥшцəа дырбара. Иара аусура даналагоз ахԥатəи аспектакль иқəиргылазгьы Самсон Ҷанба иҩымҭа амотивқəа рыла иҟаҵан, "Зхы аԥша ҭоу" ҳəа хьӡыс иаман.

Ҳәара аҭахума, Самсон Ҷанба инапы иҵыҵыз аҩымҭақәа, урҭ рҟны дыззааҭгылоз атемақәа аԥсуа жәлар рзы еснагь актуалра рыҵоуп, урҭ ҳҭоурыхи ҳԥеиԥши еиҿыбаауа ирныԥшуеит. 1936-37-тәи ашықәс еиқәаҵәақәа рзы дзыхдырҟьаз иуаажәларратә, ирҵаҩратә усура ҳаԥхьатәи абиԥарақәа аԥсадгьыл ахь агәыбылра, ахымшаҭара, аԥхьахәыцра, гәыкала аус азнеира ирсимволны ирымазаауеит.

39

Аԥсны АКХ: алхратә ҭыԥ хадақәа хԥа рҟны алхрақәа шьақәгылеит

5
(ирҿыцуп 17:34 12.07.2020)
Аԥсны Апарламент ахь алхрақәа рзы абжьыҭара алхратә ҭыԥ хадақәа ԥшьба рҟны ихыркәшахоит ԥхынгәы 12, асааҭ 20:00 рзы. Раԥхьатәи алҵшәақәа еилкаахоит алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа АКХ ахь аԥкаанҵақәа аннаргалак ашьҭахь.

АҞӘА, ԥхынгәы 12 - Sputnik, Сариа Кәарцхьиаԥҳа. Асааҭ 14:30 рызтәи адыррақәа рыла, Апарламент ахь алхрақәа ахьымҩаԥысуаз алхратә ҭыԥ хадақәа хԥа рҟны ауаа рааишьа иаҿырԥшны ишьақәгылеит ҳәа иԥхьаӡатәуп, абри атәы Sputnik акорреспондент илзеиҭеиҳәеит Алхратә комиссиа хада ахантәаҩы Ҭамаз Гогьиа.

"Абри аамҭазы алхратә ҭыԥ хадақәа хԥа рҟны абжьыҭара шьақәгылеит ҳәа уҳәар ҟалоит ауаа рааишьа инақәыршәаны", - ҳәа азгәеиҭеит Гогьиа.

  • Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хадаҟны ауаа рааишьа иартәоит 26,39%;
  • Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хадаҟны - 21,28%;
  • Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хадаҟны - 27,98 %;
  • Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хадаҟны - 33,51% %.

Абжьыҭара хыркәшахоит асааҭ 20:00 рзы. Раԥхьатәи алҵшәақәа еилкаахоит алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа АКХ ахь аԥкаанҵақәа аннаргалак ашьҭахь. Гогьиа иҳәеит заанаҵтәи алҵшәақәа иахьагьы рыӡбахә рҳәар шалшо.

"Асааҭ 20:00 рышьҭахь абжьыҭара аанаҳкылоит. Алхратә ҭыԥ хадақәа адыркуеит. Алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа алҵшәақәа еихыршьалалоит. Убри ашьҭахь алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа аиааира згаз данеилыркаалак ашьҭахь ҳаргьы заанаҵтәи алҵшәақәа рылаҳҳәоит. Урҭ анрылаҳҳәо анакәхаҵәҟьо сызшәаҳәом, ҵхыбжьон асааҭ аказы акәхаргьы ҟалоит", - иҳәеит Гогьиа.

Азакәан ишаҳәо ала, алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа алҵшәақәа ҩымш ирҭагӡаны реихшьаларазы азин рымоуп. Заанаҵтәи алҵшәақәа анрыларҳәалак ашьҭахь, абжьыҭара шымҩаԥысыз азы ашшыԥхьыӡқәа ҟалар, АКХ ҽнак ахи аҵыхәеи рыла урҭ рыднакылоит.

"Аӡәгьы дмашшыр, аҵыхәтәантәи алҵшәақәа рылаҳәара аамҭа ҳцәагаӡом", - ҳәа иажәа иациҵеит АКХ ахантәаҩы.

Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Ҭамаз Леибеи Ҭемыр Беиеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 ала - Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба.

Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит ԥхынгәы 12 рзы иҭацәыз амандатқәа ԥшьба рахь - атәыла ахадас иалырхыз Аслан Бжьаниа, аԥыза-министрс иҟарҵаз Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс иҟарҵаз Дмитри Дбар, Гагра араион ахадас иҟарҵаз Иури Хагәышь рҭыԥқәа рахь.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

5

Жәлар рҳәамҭақәа бренд ҳасабла: аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы ацәыргара

18
(ирҿыцуп 16:15 12.07.2020)
Иарбан милаҭзаалакгьы ахы злаӡырнаго иара амилаҭтә колорит, атрадициақәа, акультура рыла ауп. Иабанӡацәыргоу урҭ ақалақь ахаҿраҟны, асасцәеи ҳтәылауааи ахьынаԥшы-ааԥшуа урҭ зегьы рбартә аҟаҵара ҵакыс иамоуи уҳәа афольклорҭҵааҩ Есма Ҭодуаԥҳа ланҵамҭаҟны.

Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik

Идыруп, иарбан милаҭзаалакгьы ахы злаӡырнаго иара амилаҭтә колорит, атрадициақәа, акультура рыла шакәу. Уи иаднаԥхьалоит анҭыҵтәи асасцәагьы, иара амилаҭ ахаҿрагьы шьақәнаргылоит. Ақалақь абрендқәа рыӡбахә ануҳәо, аԥхьа ухаҿы иааиуа уи архитектура ауп, иара убас асимволтә ҭыԥқәа – еиуеиԥшым абаҟақәа ахьгылоу, аԥсшьарҭатә ҭыԥқәа. Урҭ иаадырԥшуеит ажәлар рнысымҩа, ртрадициа, ркультура, иара убри аангьы ақалақьтә уаҩы исубкультурагьы шьақәдыргылоит.

Есыҽнытәи ауаҩы иԥсҭазаараҿы илаԥш иҵашәо, лассы-лассы дызҭаауа аҭыԥқәа илаԥшҳәаа шьақәзыргыло ракәны иҟоуп, иузгәамҭо асимволқәа рыҵоуп, урҭ, иуҭахы-иуҭахым, маӡала иулаҵәоит, ухәыцра шьақәнаргылоит. Ҳаамҭазы аҿар атрадициа рылааӡара, абызшәа ашьҭыхра азҵаарақәа рыӡбахә ануҳәо, аҿар иаарыкәыршан ирбо ақалақь ахаҿра дара рсубкультурагьы арҿиоит.

© Sputnik / Марианна Кубрава
Жәлар рҳәамҭақәа бренд ҳасабла: аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы ацәыргара

Иаҳҳәап, ақалақь уахьналсуа улаԥш иҵашәо аӡыргарақәа рбызшәеи раарԥшышьеи, есыҽны ауаҩы дызҭаауа адәқьанқәа рыхьӡқәа, иара убас еиуеиԥшым ақьафурҭақәеи аԥацхақәеи рхаҿреи рыхьӡқәеи. Жәаҳәарада, атәым милаҭқәа рҟынтәи иаарго ахьыӡқәа раасҭа аԥсуа хьыӡқәа иаҳа улаԥш рыдхалоит, аԥсуара рныԥшуеит, убриала асасцәагьы азҿлымҳара рнаҭоит. Аха иҳамҳәар ҳиашахом, аԥсуа дҩылақәа убас имаҷуп, ак анаҳбалакгьы "ари аҩыза ахаан иаҳмаҳац" ҳәа иџьашьо ҳнықәлоит, убри аан иара улаԥш зышьцылоу, иудыруа акәны иаҟазар анакәу.

Ари иаҿурԥшыр ауеит ҳаамҭа даҽа рыцҳаракгьы: жәаҩык ахьеилагыло аӡәы ԥсышәала дцәажәо даҳбар, "ҳаи, Анцәа иџьшьоуп" ҳәа дахьџьаҳшьо. Убри аҩыза арыцҳара еиҵаҳтәырц азы иааҳакәыршан иҟоу зегьы аԥсуа цәа рхызароуп.

© Sputnik / Марианна Кубрава
Жәлар рҳәамҭақәа бренд ҳасабла: аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы ацәыргара. Ақьафурҭа "Аӡыхь"

Иахьазы ус иҟоу иреиуоуп ақалақь аҟәараҿы игылоу аԥацха "Нарҭаа", ақьафурҭа "Ӡызлан", ашәарыцагатә маҭәахәқәа ахьырҭиуа адәқьан "Ажәеиԥшьаа". Акыр иблахкыгоуп, аԥсуа цәалагьы иҩычоуп аԥацха "Аӡыхь".

© Sputnik / Марианна Кубрава
Жәлар рҳәамҭақәа бренд ҳасабла: аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы ацәыргара. Ақьафурҭа "Аӡыхь"

Уи асасцәа ирбар рылшоит адәахьалагьы аҩнуҵҟагьы иқәыргылоу еиуеиԥшым амифологиатә персонажцәа. Уи аҽыуаҩ ала-шәарыцақәа зцу инаиркны еиуеиԥшым аԥстәқәеи аԥсаатәқәеи рхаҿсахьа, ахьча исахьа уҳәа.

© Sputnik / Марианна Кубрава
Жәлар рҳәамҭақәа бренд ҳасабла: аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы ацәыргара. Ақьафурҭа "Нарҭаа"

Убас, Аҟәа ақалақь аҿы иргылоу жәлар рҳәамҭақәа ирылху аперсонажцәа рсахьақәа иреиуоуп, уажәшьҭа ақалақьуаагьы аԥсшьацәагьы бзиа ирбо хаҿсахьаны иҟалаз, маанала адау ииааиз аԥсуа лакә афырхаҵа Ҭаҷкәым искульптура. Иара убас Ӡызлан лфонтан. Ари аганахьала аусурақәа шцо убарҭоуп, аха иҵегь еиҳандаз ҳәа угәы азыҳәо иҟоуп.

© Sputnik / Марианна Кубрава
Аԥсуа лакә афырхаҵа Ҭаҷкәым

Иаҳҳәап, Аԥсны злеицырдыруа аԥсуа нарҭтә епос афырхацәа брендк аҳасабала ақалақьтә субкультураҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылар алшон. Зегьы ирдыруеит ақәранҵырақәа рансамбль "Нарҭаа" иарбан хьӡу иарҳаз Аԥсни уи анҭыҵи. "Нарҭаа" рыӡбахә анырҳәоз иаразнак Аԥсни аԥсуааи рхаҿсахьа уаԥхьа иаацәырҵуан. Уи Аԥсны аӡбахә ӡырызгоз брендк аҳасабала иҟан. Иахьа ус еиԥш ала узлаҽхәаша маҷуп.

  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Нарҭаа". Аԥсуа ԥацха
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Нарҭаа". Амҵәышә
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Аӡыхь"
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Аӡыхь"
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Аӡыхь"
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Аӡыхь"
    © Sputnik / Марианна Кубрава
  • Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Аӡыхь"
    © Sputnik / Марианна Кубрава
1 / 7
© Sputnik / Марианна Кубрава
Аԥсуа колорит ақалақьтә субкультураҿы. Ақьафурҭа "Нарҭаа". Аԥсуа ԥацха

Аԥацха "Нарҭаа" акәзар, иара ахьӡ ада аԥсуа нарҭҭә епос иатәу ҳәа акгьы убом (уаҟа ицәырҵыз Таҷкәыми иԥҳәыси рхаҿсахьа улаԥш аигәырӷьо ишыҟоугьы). Ари иаҿурԥшыр ҟалоит ҳашьцәа аҟабардақәа рҿы Нальчик ақалақь аҟны (Ҟабарда-Балкариатәи ареспублика) иҟоу Нарҭаа рынхарҭеиԥш абааш ҵәца асахьа змоу, иара афырхаҵа ихаҿалагьы иҩычоу ақьафурҭа "Сосруко".

Иазгәаҭатәуп асувенирқәа рганахьалагьы аԥсуа мифологиатә персонажцәа рсахьақәа рхархәара шазулатәу: уи ахәышҭаара ахылаԥшҩы Ҷап иоума, амышьҭа, алаԥш аҽацәыхьчаратә маҭәарқәа, Ӡызлан лыхҳәа, мамзаргьы дызныԥшыло асаркьа уҳәа. Гәында-ԥшӡа лхаҿсахьа акәзар, аԥшӡара аазырԥшуа символны иҟалар ауан есышықәсатәи аԥшӡацәа реиндаҭлараҿы.

Уажәы нап здыркыз ақалақь арԥшӡараҿгьы аԥсуа культура аазырԥшуа асахьақәа алагалахап ҳәа ҳгәыӷуеит. Убас "Алакә" ҳәа ахьӡ змоу ақалақь апарк аҟны аԥсуа лакәқәа рфырхацәа рбара ахәыҷқәеи адуцәеи акыр еигәырӷьарын: уи Анҷакәынҷа, Кәтаӷьцәахылԥа, адау, мамзаргьы аԥсуа лакәқәа иргәылоу аԥстәқәеи аԥсаатәқәеи – аӡыси, аҭсыси, асыси, абгахәыҷи аҵысӷреи уҳәа, иара убас дара ахьынхо рыҩны хәыҷы.

"Атәым рбаӷь ааины аҩнатә рбаӷь дәылнацон" ҳәа, изыҟаҳҵарызи ҳара ҳхатәы иӡыраҳгаша анҳамоу. Асасцәагьы ирбалар ирҭаху дара зышьцылахьоу акәӡам, ирзымдыруа, ирымбац ауп. Асас изы даҽа милаҭк акультура аҵара еснагь азҿлымҳара ацуп, убри аан уаргьы уҩны ушыҟоу, ушаԥшәымоу убо уҟалоит.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

18