Аҳ ибааш

Аҳ ибааш, агәараанда жәытә: Аԥсуа Баагәара ду аҭҵаара иацҵоуп

50
(ирҿыцуп 19:24 22.07.2019)
Аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩцәеи археологцәеи раԥшьгаратә гәыԥ апроект "Аԥсуа Баагәара ду аҭоурых" иацырҵоит. Sputnik акорреспондентцәа ажәабатәи аекспедициа иалахәын.

Ҷлоу ақыҭа ахәқәа руак иқәгылоу абааш хықәкыс иамаз, Аԥсуа Баагәара ду абаашқәа Маршьанаа рҭаацәара рыхьчараҿы ароль, отаԥтәи абаашхыжәжәара уаҵәтәи аԥеиԥш уҳәа рыӡбахә Sputnik аматериал аҿы.

Бадри Есиава, Sputnik

Аԥсуа Баагәара ду аҭҵааразы аекспедициатә гәыԥ русурақәа ирыцырҵоит, ашәышықәсақәа иргәылаҵәаху амаӡақәа аарԥшуа. Уажәтәи аекспедициаан ишьақәыргылатәын Аԥсуа Баагәареи Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳаблаҿтәи абааши реимадара.

Акәараҷҷа инырсыз автомашьына адәҳәыԥш иахьналагоз иааҭгылеит. Ажәҩан кеикеи иаҵакьысуаз ашәаԥыџьаԥи ииаҵәашьшьыраӡа иҟаз аҵиаақәеи бла иамбарц рҭахушәа абааш хыжәжәара ауаатәыҩса рыблақәа ирцәырҵәахуан.

Археологцәа ргәыԥи Sputnik акорреспондентцәеи еиха-еигәышәла рымҩа ылхырц абааш ашҟа рҿынархеит. Рымҩаҭшәарра аҿҟьарсҭа иаваршәны ицон. Иубартә иҟан арахь ауаа рааира шыԥкымыз, еицызгьы шамахамзар иркыз "рабџьар" ахархәара аҭахымхеит.

Ашәымҭақәак роуп иҵыз ажәлар рҟны "Аҳ ибааш" ҳәа ззырҳәо аргыламҭаҿынӡа анеиразы. Абааш ацәынха ахақәцә аҿыҵәҟьа иқәгылоуп. Ажәытә зны изыхьчоз ахацәа гәымшәақәа рцынхәрас иахьазы абнареи ажцеиқәареи роуп изыхьчогьы.

Часть абхазской стены в селе Отап
© Sputnik / Акоп Кущян
Отаԥ ақыҭан Абрыскьыл иҳаԥы азааигәара еиқәханы игылоу абаагәара

 

Ахаҳәеиқәҵа абжеиҳара аамҭа рыцҳашьарак амҭакәа иахысит. Аладатәи акалҭ аҟны иубо ҭӡамцк ауп иаанхаз. Ахыбра аҩнуҵҟа ажәытә уарҳал татақәеи ашәарах рцәақәеи рцынхәрас уа ашыцламшә ықәуп.

"Абааш аҵакырала Аԥсуа баагәара акыр иазааигәоуп. 800 метра роуп ирыбжьоу. Иҟалап, анкьа зны ахыхьчаратә цәаҳәа иахәҭакызҭгьы. Макьаназ ишьақәыргылам абааш ҳара ҳзызҿлымҳау аамҭазы ахархәара амазу иамамзу", - иҳәоит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә музеи аусзуҩ Дмитри Счастныи.

Ари абааш ар иртәарҭазаргьы алшон. Иахьатәи аамҭазы аҵарауаа ирдыруа ала Аԥсуа Баагәара ду аура 60 км инаӡон. Иара иаҵанакуан 300 инарзынаԥшуа бааш ҳәа еиҭеиҳәоит Аԥсуаҭҵааратә институт аҭҵаарадырратә усзуҩ Дмитри Аҩӡба.

"Иахьатәи аилкаарала уахәаԥшуазар, иштабзар ауан. Аӷа иқәылараан сааҭқәак рыҩнуҵҟа агарнизонқәа рҟынтә 200 инадыркны 400-ҩык рҟынӡа ар рҽеизаркыр алшон. Аӷа хыԥхьаӡарала деиҳазаргьы, асеиԥш аҭыԥ маншәала уи иаанкылара алнаршон амч хадақәа ааиаанӡа. Ара ар рацәа ааганы аибашьра алыршара уадаҩын. Аҭыԥ ус иҟоуп", - азгәеиҭоит иара.

Абхазская стена
© Sputnik / Акоп Кущян
Аԥсуа Баагәара ду аҭҵааразы аԥшьгаратә гәыԥ алахәылацәа

 

Аԥсны Акультуреи аҭоурых-культуратә ҭнха ахьчара рминистрра аусзуҩ еиҳабы Шандор Ҟаитан излеиҳәаз ала, ари абааш зларгылоуи Аԥсуа баагәара аргылараан рхы иадырхәоз амаҭәахәқәеи злеиԥшу ыҟоуп.

"Плинфа захьӡу ицәыблу ақьырмыт иалхны иргылоу Цибилиуми Анаҟәаԥиатәи абааи роуп. Аԥсуа баагәара дуи ари абааши уи аҩыза ақьырмыт рылаӡам. Иара убас, аҭыӡқәа ршәагаа еиԥшуп - 130 см иҟоуп", - иҳацеиҩишоит иазгәаҭарақәа Ҟаитан.

Иагьа убас иҟазаргьы, иара иажәақәа рыла, арҭ аҷыдарақәа рыла Абаагәаразы алкаақәа рыҟаҵара макьана изаауп.

Аҳ ибааш GPS шьақәгыла ахсаала ианҵаны ҳамҩа ҳархеит Отаԥ ақыҭахь.

Отаԥ ақыҭа Аԥсны анҭыҵгьы еицырдыруеит. Есышықәса аратәи Абрыскьыл иҳаԥы иаҭаауеит Аԥсны асасцәа. Уи аҳаԥы аҭоурых иалацәажәо аекскурсиамҩаԥгаҩцәа, шамахак акәымзар, иаҩсуеит аҳаԥы иацәыхарамкәа иҟоу абаашқәа ҩба рцәынхақәа. Аҭоурыхҭҵааҩ Иури Воронов исиаҿы урҭ арбоуп аномерқәа 217, 218 ҳәа.

Иахьа аԥсшьаҩцәа аԥсуа чыс агьама ахьырбо Отаԥтәи аԥацха иацәыхарам арҭ абаахыжәжәарақәа. Аԥацха аԥшәма Асҭамыр Адлеиба археологцәеи ажурналистцәеи ҳнеиԥхьеит иашҭа ҭбаахь. Акаҳуа ҳжәуанаҵы иаҳзеиҭеиҳәеит абааш иамышәшәо ахаҳәеиқәҵарақәа акакала ишеидикыло, дшазыԥшу арҭ аҭоурыхтә баҟақәа еиқәзырхаша аӡә дҟалап ҳәа. Адлеиба дазыхиоуп абри аус ҟәрышьлагьы адгылара, аха уи азы аофициалтә зин имазароуп.

Сохранившаяся часть башни окола пещеры Абраскила
© Sputnik / Акоп Кущян
Отаԥ ақыҭан иеиқәханы игылоу абаагәара

Дмитри Счастныи иҳәеит асеиԥш иҟоу аҭоурых-культуратә ҭынхақәа реиҭашьақәыргылара Аԥсназы иҿыцу усны ишыҟоу. Ари аус амҩаԥгаразы  археологцәа, архитекторцәа уҳәа азанааҭуаа еизганы акомиссиа шаԥҵатәу.

Абрыскьыл иҳаԥы ааигәара аҭӡы адгьыл аҽаланасахьазар, километрак аҟара уахьынахысуа урҭ рацәак ԥхасҭа рымамкәа иҟоуп. Уи зыбзоуроу  зыдгьылқәа Аԥсуа баагәара иавоу Маршьанаа рҭаацәара роуп.

Аҭаацәа реиҳабы Мухран Маршьан дҳақәымшәеит, аха абри атемала ҭелла ҳаицәажәеит иареи ҳареи. Иара иаҳзеиҭеиҳәеит Аԥсуа баагәара аҭӡы рашҭаҟны гәараандас аҟаҵара 70 шықәса раԥхьа иабду ишаԥшьигаз.

Абхазская стена
© Sputnik / Акоп Кущян
Маршьанаа гәараандас иҟарҵаз ажәытәтәи абаагәара ахәҭак

 

Мухран иԥшәмаԥҳәыс Илона Маниаԥҳа лабхәа иҳәамҭаны илаҳахьан иаб абри аус азы дҭаркырц ак шааигымхаз. Аҭӡы аҭоурых макьаназ ажәытәра ҵашәшәылара иахьамоу иамҟәыҵкәкәааны адырра алшап ҳәа агәыӷра лымоуп Илона.

Апроект инақәыршәаны, Аԥсуа баагәара аҭҵааразы аекспедициатә усурақәа хыркәшахоит 2020 шықәса рзы. Абаагәара Кәыдрытәи ахәҭа аҭҵаара ашьҭахь аекспедициа аусура иалагоит Гал араион аҿы. Дара ргәаанагарала, аҭӡы Егрынӡа инаӡон, аха уи макьаназы ашьақәыргылара аҭахуп.

Аԥсуа Баагәара ду аҭҵаара мҩаԥысуеит афонд "Амшра" ацхыраарала. Амаҵзура Sputnik официалтә информациатә партниоруп.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

50
Атемақәа:
Аԥсуа баагәара аҭҵаара (6)

Ажьиԥҳа еиҭалҳәеит Гагра араион аҿы зҭагылазаашьа уадаҩу ашколқәа ртәы

12
(ирҿыцуп 20:25 13.08.2020)
Гагра араион аҵара аҟәша аиҳабы Мадина Ажьиԥҳа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит Аԥсны аҵареи абызшәатә политикеи рминистр Инал Габлиа араион аҟны иныҟәараан излацәажәаз азҵаарақәа ртәы.
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Ажьиԥҳа Гагра араион ашколқәеи ахәыҷбаҳчақәеи рҭагылазаашьа атәы

"Ҿыц иргылоу Гагратәи актәи ашкол ҳаҭаан игәаҳҭеит, уи ашәқәа раартразы иагу ыҟоуп, аха ари аамҭа иалагӡаны аусқәа хыркәшахоит. Иара убас иаҭаан ахәыҷбаҳча, иара акапиталтә ремонт азун, аха ашҭаҿы иагу ыҟоуп, уи анагӡаразы адгылара шауа атәы ҳәан. Иааиуа амчыбжь азы ахәыҷқәа рыдкылара ҳалагоит, иахьа уажәраанӡа араион аҿы ахәыҷбаҳчақәа еиуеиԥышм амзызқәа ирхырҟьаны аус руӡом. Арыцхә 20 рзы ахәыҷбаҳчақәа раартразы аҭагылазаашьа ҳауп ҳәа ҳгәыӷуеит. Хшыҩзышьҭра ааҭан иаԥсыуам ашколқәа рҿы аԥсуа бызшәа дырҵаразы аметодика", - ҳәа еиҭалҳәеит Ажьиԥҳа.

Гагра араион аҵара аҟәша аиҳабы еиҭалҳәеит араион аҿы зҭагылазаашьа уадаҩу ашколқәагьы шыҟоу.

"Урҭ руак - Цандрыԥшьтәи аҩбатәи абжьаратә школ ауп, уаҟа 350 инареиҳаны аҵаҩцәа аҵара рҵоит. Аӡымҩангагақәа зынӡагьы инагаӡам, уажәы аҿкы аан ишьақәыргылоу аԥҟарақәа рықәныҟәара даара иуадаҩуп, араион ахадара ҳақәдыргәыӷит ари азҵаара аӡбара адгылара шаиуа ҳәа. Ашкол аартразы иахьӡом, аха мызкы-ҩымз иалагӡаны аусурақәа нагӡахап ҳәа агәыӷра ҳамоуп. Иара убас аҭагылазаашьа уадаҩуп Пицундатәи аурыс школ аҿы, уаҟа аҵара рҵоит 400-ҩык, ашкол ҩ-сменак рыла аус ауан. Аҿкы аҽацәахьчаразы аԥҟарақәа инарықәыршәаны ҩ-сменак зынӡа иаҟәыхтәуп, ари азҵаарагьы ӡбашьак аиуп ҳәа ҳгәы иаанагоит", - ҳәа еиҭалҳәеит Ажьиԥҳа.

Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.

Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:

12

Инал Габлиа Гагратәи аҵара-ааӡаратә обиектқәа рзы: иҟаҵоу маҷым, аха ирыгугьы рацәоуп

1141
(ирҿыцуп 22:41 13.08.2020)
Гагра араион ашколқәеи ахәыҷбаҳчақәеи иааиуа аҵара шықәс ҿыц иахьынӡазыхиоу аилкааразы араион усутә ныҟәарала даҭааит Аԥсны аҵареи абызшәатә политикеи рминистр Инал Габлиа.

Саида Жьиԥҳа, Sputnik

Гагра араион ашколқәеи, ахәыҷбаҳчақәеи аҵара шықәс ҿыц иахьынӡазыхиоу аилкаара иазкын Аԥсны аҵареи, абызшәатә политикеи рзы аминистр Инал Габлиа аԥшьаша, нанҳәа 13 рзы араион иҭаара. Раԥхьаӡа акәны иара дымҩахыҵит ҿыц иргылаз Гагратәи абжьаратә аԥсуа школ №1 ахь. Араҟа изыԥшыз араион ахадара аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Асҭамыр Ҵышәбеи, араион аҵара аҟәша аиҳабы Мадина Ажьиԥҳаи, ашкол адиректор Хана Гәынԥҳаи изеиҭарҳәеит аобиект аргылара шхыркәшоугьы, ргәы иҵхо апроблемақәа шыҟоу. Инагӡаны аҭыԥ иқәҵаӡам афымцалашара, аҵакырадгьыл аиҿкаара, ахыбра аҩнуҵҟа уажәнатә акафель ахькыдыҷҷаз ыҟоуп.

© Foto / Саида Жиба
Аҵара аминистр Гагра араион иаҭаара

Гагратәи абжьаратә школ №1 ргылан аинвестпрограмма инақәыршәаны. Аобиект шьаҭанкыла аргыларазы раԥхьанатә ишьақәыргылаз абиуџьет акәзар, 500 миллион шыҟаз, хышәи бжаки рҿынӡа ианыркьаҿха, хымԥада апроект аҿы иҟаҵатәны иарбаз ахьтә ианыххаз ҟалеит, убарҭ иреиуахеит атрансформаторгьы.

"Зегь раасҭа ипроблеманы иҳамоуп апроект аҟнытә атрансформатор ахьаныххаз. Анкьа ахархәара змаз афымцалашара еиқәнаршәоит ааигәа иҟоу аҩнқәагьы, ашкол ҿыц афымца амчхара еиҳахоит азы ахатәы трансформатор амазароуп. Ари азҵаараҿы аекономика аминистр Кристина Озган адгылара шҳалҭо лҳәеит, ҳгәыӷуеит лассы иӡбахап ҳәа", - азгәеиҭеит Гагра араион ахадара аиҳабы актәи ихаҭыԥуаҩ Асҭамыр Ҵышәба.

Инал Габлиа аҵаратә корпусқәа рыҩбагьы, акттә зали, аспорттә зали дрыҩнысны ибеит. Анапынҵақәа ҟаиҵеит, ирҽеитәу зегьы асиа ианҵаны, иақәырӡхо ахарџьи шьақәыргыланы ирҭарц.

"Гагратәи аԥсуа школ шьаҭанкыла иргылоу обиектуп. Аиашазы ашҭа уҭалаанӡагьы улаԥш иԥшӡаӡа иҵашәоит, уи уаҩ игәы иамыхәарц залшом. Амала иҟоуп зыриашареи, зыӡбареи аҭаху азҵаарақәа. Араион анапхгареи, аҵара аҟәшеи, ашкол адиректори еицҿакны иазгәарҭеит ргәы иҵхо рахьтә ихадараны ишыҟоу афымцалашара азҵаара. Ҳаицәажәараҟны еилкаахеит мышқәак рышьҭахь ашкол ахь афымца шнагахо. Атрансформатор азҵаарагьы ирлас иӡбахап ҳәа сгәы иаанагоит. Аиашазы арҽеирақәа ахьаҭаху маҷӡам. Амцаҽацәыхьчаратә система азхәыцрақәак агуп, аԥенџьырқәа аԥардақәа рымаӡам, џьара-џьара акафель кыдыҷҷахьеит, ашкол аҵакыра еиҿкаатәуп. Ажәакала аргылаҩцәа рганахь ацәажәарақәа мҩаԥаагароуп", - ҳәа инаҵишьит аминистр.

Инал Габлиа иҳәеит, ашкол аргылара хылаԥшра азҭоз акомиссиа аҵара аҟәшеи, ашкол адирекциеи рхаҭарнакцәагьы алахәызҭгьы, иахьа абарҭ апроблемақәа цәырымҵар ауан ҳәа. Убас иациҵеит, ҩаԥхьа иргылахо аҵара-ааӡаратә обиектқәа ргәаҭаратә гәыԥқәа анышьақәгылахо аан, Гагратәи аԥышәа ишазхьаԥшуа, уи иднарбаз ҟалеит азы.

Гагра араион аҵара аҟәша аиҳабы Мадина Ажьиԥҳа цәыббра аказы ахәыҷқәа ашкол ахь рааира акагьы аԥырхагамхап ҳәа агәыӷра лымоуп.

Сынтәа Ҳ. Ҳ. Чамагәуа ихьӡ зху аԥсуа школ 50 шықәса ахыҵуеит азы, еиҳагьы иҭоурыхтә хҭысхоит шьаҭанкылатәи аргыларақәа рышьҭахь абри ашҭаҟны раԥхьатәи аҵәҵәабжьы гар. Аҵара аҟәша аиҳабы аҭагылазаашьа лхы иархәаны иҭабуп ҳәа ралҳәеит ашкол аргылара иазааԥсаз зегьы, убас аџьшьара рылҭеит зыԥсшьарамшқәа раан арахь иааины аџьабаа збаз арҵаҩцәа.

Ашкол адиректор Хана Гәынԥҳа аргыларақәа цонаҵы уахи-ҽни лылаԥш рхын аусмҩаԥгатәқәа зегьы. Агәаҭаратә комиссиа дшаламызгьы, лгәы зызхьаауаз, ирҽеитәны илбоз лыбжьы ақәлыргон.

"Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара иалиааз ашкол аиубилеитә рыцхә азы ашәқәа раартра аҵак ду амазаауеит. Ари ахҭыс ҳгәы хыҭ-хыҭуа ҳазыԥшуп хәыҷи-дуи. Аиашазы иҟаҵатәу, насгьы инагӡатәу аусқәа шыҟоугьы агәкажьра ҳамаӡам. Арҭ амшқәа ирылагӡаны акәаԥ ҳаргылароуп", - ҳәа азгәалҭеит лара.

Анаҩс аминистр даҭааит Гагратәи ахәыҷбаҳча №1 "Мрамза". Араҟагьы ааигәа акапиталтә ремонт хырқәшан. Иагу шыҟоугьы, аҭагылазашьа ахәыҷқәа рыдкыларазы иманшәалоуп. Аха зыӡбара хымԥадатәиу ауп агәараанда аԥсахра.

© Foto / Саида Жиба
Аҵара аминистр Гагра араион иаҭаара

"Аҳәара шәысҭоит агәараанда ҿыц ашьақәыргылараҿы ацхыраара ҳашәҭарц. Ахәыҷқәа ашҭахь ианнаҳго ҳалаԥш шырху ирхуп, акәымзар џьара-џьара иахьеилаҳахьоу икылсуеит ҳәа иалагоит. Насгьы хылаԥшрада ақалақь иалоу алақәа ҭалар, ирзыцҟьар ҳәа ҳшәоит", - агәҭынчымра аалырԥшит ахәыҷбаҳча аиҳабы Белла Кәакәасқьырԥҳа.

Аҵареи, абызшәатә политикеи рзы аминистр Инал Габлиа аколлектив рҿаԥхьа иқәгылаз азҵаарақәа рыӡбараҿы адгылара шриҭо иҳәеит. Убас иазгәеиҭеит иахәҭоу аметодикатә цхыраагӡатәқәа рыла ишеиқәиршәо.

Амш иалагӡаны Инал Габлиа аинспекциатә гәаҭарақәа мҩаԥигеит Цандрыԥшьи Пицундеи.

1141